Th'overthrow of stage-plays, by the way of controversy betwixt D. Gager and D. Rainoldes…Th'overthrow of stage-playes, by the way of controversie betwixt D. Gager and D. Rainoldes…
Th'overthrow of stage-plays, by the way of controversy betwixt D. Gager and D. Rainoldes wherein all the reasons that can be made for them are notably refuted; th'objections answered, and the case so cleared and resolved, as that the judgement of any man, that is not froward and perverse, may easily be satisfied. Wherein is manifestly proved, that it is not only unlawful to be an actor, but a beholder of those vanities. Whereunto are added also and annexed in th'end certain latin letters betwixt the said Master Rainoldes, and D. Gentiles, reader of the civill law in Oxford, concerning the same matter.Th'overthrow of stage-playes, by the way of controversie betwixt D. Gager and D. Rainoldes wherein all the reasons that can be made for them are notably refuted; th'objections aunswered, and the case so cleared and resolved, as that the iudgement of any man, that is not froward and perverse, may easelie be satisfied. Wherein is manifestly proved, that it is not onely vnlawfull to bee an actor, but a beholder of those vanities. Wherevnto are added also and annexed in th'end certeine latine letters betwixt the sayed Maister Rainoldes, and D. Gentiles, reader of the civill law in Oxford, concerning the same matter.
John Rainolds 1549–1607Middelburg: printed by Richard Schilders, 1599
[8], 163, [1], 164-190, [1] p. · 74k words · STC 20616 · ESTC S115568
Modern spelling is a reading aid: the words are the author’s, only the spelling is modernized. Original shows the page as printed, with the transcription marks.
REGIVM est audire malè quum been facias, inquit arex magnus: & beatos pronuntiat discipulos suos bChristus, quum homines conviciis eos affecerint immerentes, ipsius causa. Quo aequiore animo, benevolentiae erga te meae, & veritatis eorum quae scripsi, mihi conscius, tuam, Alberice, inhumanitatem ac maledicentiam, iniquissimè justissimam amicissimamque admonitionem vellicantes, fero. Etenim, nec grato candidóve animo munusculum me tuum accepisse asseris: nec quicquam est in meis literis non longè lateque positum à veritate. Quorum alterius nullam certiorem habes probationem, quàm Galatae habuerunt malevolentiae Pauli; cNum inimicus factus sum vobis, dum vera vobis loquor? alterum falsò dici, tuum de mimis aliisque multis silentium est indicio; nisi fortè dubium sit quin ea falsi convicturus fueris, si quidem potuisses, qui, quae non potes, conaris. Atque (ut caetera, quae confuse carpis, ordine percurram) quod ego commemoravi me à pestibus scenicorum spectaculisque theatralibus nostros dehortatum, prius quàm tu cathedram istam, ex qua ludios laudas, occupares; ut hinc commonefieres, tibi, qui sententiam tuam in vulgus editam negabasaegrè far me oportere, quòd quaestionem de histrionibus publicè tractasses anteà quàm ego de iis cum altero controversarer, pari ratione ferendam aegrè non esse meam à sententia tua dissensionem, quòd mihi periculosos videri ludios docuissem prius quàm hic tibi locus laudandi eos foret: in eo vociferaris te à me convicia, quae nunquam à ⟨p. 173⟩quoquam prius, audivisse. Quid ita? Quia cathedram istam (ut ais) non occupas, sed tenes de Principis humanissimae & optimae largitate. Ita, cùm vocabula, tenere, & occupare, idem significent, quemadmodum ex
Nonius; atque hoc sensu ego (quod sanctè affirmare possum) illud usurparim: tu absurdam mihi calumniam affingis, ac si dixissem te professionis locum, non Reginae nostrae beneficio, sed vi, aut fraud, aut nescio quo modo, possidere. Similiter affirmas te ludios non laudare, sed me cum convicio ludere genere istoc loquendi laudatissimo, & per suasorias Senecae persuasissimo mihi. In quo quid istoc loquendi genere significes, fateor, non intelligo: dicturus alioqui ad illud quod è Seneca vitio mihi vertis. Sed errârunt turpiter in laudationis tractatione & nomine
REGIVM est audire malè quum bene facias, inquit arex magnus: & beatos pronuntiat discipulos suos bChristus, quum homines conviciis eos affecerint immerentes, ipsius causa. Quo aequiore animo, benevolentiae erga te meae, & veritatis eorum quae scripsi, mihi conscius, tuam, Alberice, inhumanitatem ac maledicentiam, iniquissimè iustissimam amicissimamque admonitionem vellicantes, fero. Etenim, nec grato candidóve animo munusculum me tuum accepisse asseris: nec quicquam est in meis literis non longè lateque positum à veritate. Quorum alterius nullam certiorem habes probationem, quàm Galatae habuerunt malevolentiae Pauli; cNum inimicus factus sum vobis, dum vera vobis loquor? alterum falsò dici, tuum de mimis aliisque multis silentium est indicio; nisi fortè dubium sit quin ea falsi convicturus fueris, si quidem potuisses, qui, quae non potes, conaris. Atque (ut caetera, quae confuse carpis, ordine percurram) quod ego commemoravi me à pestibus scenicorum spectaculisque theatralibus nostros dehortatum, prius quàm tu cathedram istam, ex qua ludios laudas, occupares; ut hinc commonefieres, tibi, qui sententiam tuam in vulgus editam negabasaegrè ferre me oportere, quòd quaestionem de histrionibus publicè tractasses anteà quàm ego de iis cum altero controversarer, pari ratione ferendam aegrè non esse meam à sententia tua dissensionem, quòd mihi periculosos videri ludios docuissem prius quàm hic tibi locus laudandi eos foret: in eo vociferaris te à me convicia, quae nunquam à ⟨p. 173⟩quoquam prius, audivisse. Quid ita? Quia cathedram istam (ut ais) non occupas, sed tenes de Principis humanissimae & optimae largitate. Ita, cùm vocabula, tenere, & occupare, idem significent, quemadmodum ex dPlauto, eVirgilio, fCicerone, observavit gNonius; atque hoc sensu ego (quod sanctè affirmare possum) illud usurparim: tu absurdam mihi calumniam affingis, ac si dixissem te professionis locum, non Reginae nostrae beneficio, sed vi, aut fraude, aut nescio quo modo, possidere. Similiter affirmas te ludios non laudare, sed me cum convicio ludere genere istoc loquendi laudatissimo, & per suasorias Senecae persuasissimo mihi. In quo quid istoc loquendi genere significes, fateor, non intelligo: dicturus alioqui ad illud quod è Seneca vitio mihi vertis. Sed errârunt turpiter in laudationis tractatione & nomine hviri eruditi, si tu non laudas ludios:
quos poëmatum perfectioni, quos oratoriae facultati, quos & corporum morbis, & animorum vitiis medendis necessarios esse assevêras. Quaeris, cùm Praefecti collegiorum, viri gravissimi, approbarint ludos; cùm sanctissima Princeps, aulicique eius, viri spectatissimi, sua praesentia honestarint ludos, ludos appellare pestes qui valeam: hîc enim, ut rectissimè Tertullianus, Cur liceat videre, quae facere flagitium est? ita & de nostris dici posse asseris, Par est culpa spectacula edere & spectare. Parem esse culpam non ausim tecum dicere. Nam iTertullianus ibidem, & rectissimè, Cur liceat audire, quae loqui non licet? Neque tamen arbitror aequè peccare eum qui maledico aut scurrae praebet aures, ac maledicū & scurram ipsum. Sed ego ad illorum luminum approbantium spectantiúmve ludos judicia, & exempla, familiari tuo dudum krespondi: ut, si tibi rursum respondeam, actum agam; quod me facturum negavi. Tu, qui possis ludorum, Rivalibus nostris (ut docui) puriorum, non actores solùm sed etiam autores jure improbatos pronuntiare, ipse videris: cùm scias spectators fuisse Rivalium sanctissimam Principem caeterosque; & in pari culpa eos, qui spectant talia, cum iis qui edunt, ponas. Nam quod tu Terentii simihumque fabulas verbis factisque inhonestis & improbis aspersas esse scribis, ideoque earum actores jure improbas propter corruprelam & contagionem: idem ego, pests ⟨p. 174⟩scenicorum nuncupans, per metaphoram dixi. Et mihi figuratè id exprimere nefas est, quod tibi proprie enuntiare jus est?
quos poëmatum perfectioni, quos oratoriae facultati, quos & corporum morbis, & animorum vitiis medendis necessarios esse assevêras. Quaeris, cùm Praefecti collegiorum, viri gravissimi, approbarint ludos; cùm sanctissima Princeps, aulicique eius, viri spectatissimi, sua praesentia honestarint ludos, ludos appellare pestes qui valeam: hîc enim, ut rectissimè Tertullianus, Cur liceat videre, quae facere flagitium est? ita & de nostris dici posse asseris, Par est culpa spectacula edere & spectare. Parem esse culpam non ausim tecum dicere. Nam iTertullianus ibidem, & rectissimè, Cur liceat audire, quae loqui non licet? Neque tamen arbitror aequè peccare eum qui maledico aut scurrae praebet aures, ac maledicū & scurram ipsum. Sed ego ad illorum luminum approbantium spectantiúmve ludos iudicia, & exempla, familiari tuo dudum krespondi: ut, si tibi rursum respondeam, actum agam; quod me facturum negavi. Tu, qui possis ludorum, Rivalibus nostris (ut docui) puriorum, non actores solùm sed etiam autores iure improbatos pronuntiare, ipse videris: cùm scias spectatores fuisse Rivalium sanctissimam Principem caeterosque; & in pari culpa eos, qui spectant talia, cum iis qui edunt, ponas. Nam quod tu Terentii simihumque fabulas verbis factisque inhonestis & improbis aspersas esse scribis, ideoque earum actores iure improbas propter corruprelam & contagionem: idem ego, pestes ⟨p. 174⟩scenicorum nuncupans, per metaphoram dixi. Et mihi figuratè id exprimere nefas est, quod tibi proprie enuntiare ius est?
Affirmanti tibi, non esse tanti tua scripta quae remorari me deberent, assensi. Hic me falliais: nec enim te dixisse ea esse nihili, quae ego nunquam refutavero si mihi sententiam non pronuntiem; sed quae me morari ab operibus maioribus non debeant. Quid ego aliquando refutavero aut refutaverim, judicent alii aequiores: nec mihi jus ferendae hac de re sententiae assumo, nec tibi defero. Verùm nihili esse tua scripta non dixi: tantum repetii tuum argumentum, Neque enim tanti sunt; ac ex eo intuli, nihil esse (an inde emersittuum nihili?) quamobrem ab opere, quod eram aggressurus, me distinerent tua scripta. De familia liberata, inquit lCicero ad Terentiam, nihil est quod te moveat. Non dicit familiam liberatam esse nihili: sed nihil esse cur res ea moveat Terentiarn; neque enim erat tanti. Nihil esse cur juris interpres historias legate cognoscátve, mte ipsum scribere meministi. An quòd sentires eas esse nihili? Absit. Nam & isacras divinasque historias eo nomine te complecti indicas. Caeterùm, nihilesse cur juriusconsultis in illis tempus conterat, significatum voluisti. Porrò, quod adieci te Theophrasti exemplo histrioniam oratori necessariam esse concludere, ais me tuae commentationis verba non legisse, aut non expendisse bene: nec enim te scripsisse oratori necessariamhistrioniam, sed Poëmatibus. Itáne verò? Poëmatibus tantùm, non item oratori? Cur igitur, postquàm dixeras posse mulieris parts à viro, servi à libero, ebrii à sobrio, impuri ab honesto, belluae ab homine, agi aliquantisper utilitatis & joci causa, haec verba subtexuisti. Oratori sunt omnes illae personae induendae saepius, nec cum dedecore, quia necessariò: *referunt Theophrastum & docentem in scholis gestu ornnia dicta comitari solitum, etiam quum de ebrio, similiúe oratio incidisset? Cur, quod de oratore nominatim dicis, non doces quemadmodum ad poëmata referri accommodarique volueris, & non ad oratorem? Cur omnem mentionē exempli Theophrasti, quioratorio genere sermonis usus est, non poëtico, in reprehensione dicti met supprimis? Atque (si permittis ut hoc à te quaeram more censorum) Ex animi tui sententia: nónne quum Athenaeus in eius ⟨p. 175⟩exemplo, non ebrii qui vino, sed 2heluonis & gulosi qui cib• se ingurgitat, mentionem faciat; tu, mutata voce, nominasti ebrium, ut, qui ebriorum egerunt parts in Rivalibus, nihil aliud fecisse quàm fecit Theophrastus, & orators facere convenit, viderentur?
Affirmanti tibi, non esse tanti tua scripta quae remorari me deberent, assensi. Hic me falliais: nec enim te dixisse ea esse nihili, quae ego nunquam refutavero si mihi sententiam non pronuntiem; sed quae me morari ab operibus maioribus non debeant. Quid ego aliquando refutavero aut refutaverim, iudicent alii aequiores: nec mihi ius ferendae hac de re sententiae assumo, nec tibi defero. Verùm nihili esse tua scripta non dixi: tantum repetii tuum argumentum, Neque enim tanti sunt; ac ex eo intuli, nihil esse (an inde emersittuum nihili?) quamobrem ab opere, quod eram aggressurus, me distinerent tua scripta. De familia liberata, inquit lCicero ad Terentiam, nihil est quod te moveat. Non dicit familiam liberatam esse nihili: sed nihil esse cur res ea moveat Terentiarn; neque enim erat tanti. Nihil esse cur iuris interpres historias legat cognoscátve, mte ipsum scribere meministi. An quòd sentires eas esse nihili? Absit. Nam & isacras divinasque historias eo nomine te complecti indicas. Caeterùm, nihilesse cur iuriusconsultis in illis tempus conterat, significatum voluisti. Porrò, quod adieci te Theophrasti exemplo histrioniam oratori necessariam esse concludere, ais me tuae commentationis verba non legisse, aut non expendisse bene: nec enim te scripsisse oratori necessariamhistrioniam, sed Poëmatibus. Itáne verò? Poëmatibus tantùm, non item oratori? Cur igitur, postquàm dixeras posse mulieris partes à viro, servi à libero, ebrii à sobrio, impuri ab honesto, belluae ab homine, agi aliquātisper utilitatis & ioci causa, haec verba subtexuisti. Oratori sunt omnes illae personae induendae saepius, nec cum dedecore, quia necessariò: *referunt Theophrastum & docentem in scholis gestu ornnia dicta comitari solitum, etiam quum de ebrio, similiúe oratio incidisset? Cur, quod de oratore nominatim dicis, non doces quemadmodum ad poëmata referri accommodarique volueris, & non ad oratorem? Cur omnem mentionē exempli Theophrasti, quioratorio genere sermonis usus est, non poëtico, in reprehensione dicti met supprimis? Atque (si permittis ut hoc à te quaeram more censorum) Ex animi tui sententia: nónne quum Athenaeus in eius ⟨p. 175⟩exemplo, non ebrii qui vino, sed 2heluonis & gulosi qui cib• se ingurgitat, mentionem faciat; tu, mutata voce, nominasti ebrium, ut, qui ebriorum egerunt partes in Rivalibus, nihil aliud fecisse quàm fecit Theophrastus, & oratores facere convenit, viderentur?
lEp•. ad fam. lib. 14. ep. 4.
mDe jur. interp. dialo. 5.
iHebraeorum, ex ore De•.
*Athenae. li. a
2Sic Graeca Athenaei vocē, [Greek or Hebrew], expressit Dalechampius: Natalis Cotues gulonem •ddidit.Sic Graeca Athenaei vocē, 〈non-Latin alphabet〉, expressit Dalechampius: Natalis Cotues gulonem •ddidit.
Ad illud quod asserui, non solùm fidei sed etiam vitae magistram esse theologiam; quo magis me optare, ut, qui theologorum autoritate in rebus religionis te valde dixeris moveri, ne adiunxisses, in rebus morum non valde: respondes theologiam magistram esse vitae, sed non omnis vitae, communes esse sacros libros, & in his, quae spectant ad secundam tabulam, vestros magis quàm nostros; ut autoritati theologorum multum vos tribuere hîc, non sit necesse; meque jubes contrarium docere, si possim. Sane, si non possem: tu tamen satis causae, cur mihi sententia tua displiceret, fuisse docuisses. Nam si theologiam magistram vitae judicas, licet non omnis vitae: debeas ergo multum theologorū autoritati in rebus morum tribuere, tametsi non in rebus morum quibuscunque. Verùm, universae vitae magistram esse theologiam, tum docui, quum asserui, si animadvertisses: notatis ad marginem nduobus Scripturae locis. Quorum ex priore id confirmant omnes ecclesiae Christianae: quum in ocathechismo theologis committunt explicationem totius decalogi, non primae solùm tabulae; neque sensum à jurisconsultis peri jubent. Ex posteriore, scriptor tui ordinis, Chassanaeus, à pte laudatus: quum, qdistinguens alias cunctas scientias, in iisque vestram, à nostra, Theologia (inquit) inserit virtutes, docet facienda, & omnia ad salutem pertinentia. 2. ad Timotheum. Quin & ripse, quum Baldum, Bartolum, Accursium, commentariis jus universum illustrasse perhibes, doces nullam partem sacrorum librorū (quid enim in Scripturas Baldus, caeterique?) vestri juris esse. Quid? Quum contendis snullam literarū Graecarum peritiam in jurisconsulto requiri; tex dialectica posse plurimum detrimenti & incommodi ad vos venire, nihil boni; vne historias quidem quicquam confer: nonne sacros libros relinquis nobis integros, ad quorum cognitionem xHebraea quoque lingua, non modo Graeca, opus esse; ac yhistoriam, & zdialecticam plurimum adiuvare, declarat Augustinus? Mihi ⟨p. 176⟩verò videris hoc animo fuisse, quando, solis libris prudentiae civilis, jurisconsultos ahortatus ut vacarent; id bte de solis Justinianeis libris, & horum interpretibus, Accursianis & Alciateis intelligere demonstrasti. Teque existimo, cùm cjus canonicum Canonistis, ut suam messem assignâris; ac eos à Legistis, à Theologis autem utrosque distinxeris: omnino, sicut illis totum corpus juris, alteris civils, alteris canonici;
Ad illud quod asserui, non solùm fidei sed etiam vitae magistram esse theologiam; quo magis me optare, ut, qui theologorum autoritate in rebus religionis te valde dixeris moveri, ne adiunxisses, in rebus morum non valde: respondes theologiam magistram esse vitae, sed non omnis vitae, communes esse sacros libros, & in his, quae spectant ad secundam tabulam, vestros magis quàm nostros; ut autoritati theologorum multum vos tribuere hîc, non sit necesse; meque iubes contrarium docere, si possim. Sane, si non possem: tu tamen satis causae, cur mihi sententia tua displiceret, fuisse docuisses. Nam si theologiam magistram vitae iudicas, licet non omnis vitae: debeas ergo multum theologorū autoritati in rebus morum tribuere, tametsi non in rebus morum quibuscunque. Verùm, universae vitae magistram esse theologiam, tum docui, quum asserui, si animadvertisses: notatis ad marginem nduobus Scripturae locis. Quorum ex priore id confirmant omnes ecclesiae Christianae: quum in ocathechismo theologis committunt explicationem totius decalogi, non primae solùm tabulae; neque sensum à iuriscōsultis peri iubent. Ex posteriore, scriptor tui ordinis, Chassanaeus, à pte laudatus: quum, qdistinguens alias cunctas scientias, in iisque vestram, à nostra, Theologia (inquit) inserit virtutes, docet facienda, & omnia ad salutem pertinentia. 2. ad Timotheum. Quin & ripse, quum Baldum, Bartolum, Accursium, cōmentariis ius universum illustrasse perhibes, doces nullam partem sacrorum librorū (quid enim in Scripturas Baldus, caeterique?) vestri iuris esse. Quid? Quum contendis snullam literarū Graecarum peritiam in iurisconsulto requiri; tex dialectica posse plurimum detrimenti & incommodi ad vos venire, nihil boni; vne historias quidem quicquam conferre: nonne sacros libros relinquis nobis integros, ad quorum cognitionem xHebraea quoque lingua, non modo Graeca, opus esse; ac y
ita nobis totum corpus Bibliorum attribuendum censuisse. Quod si jam in aliam sententiam transiisti, & in his quae pertinent ad secundam tabulam Scripturas non tam nostras esse putas quàm vestras: ostende mihi, quaeso, ubi eius tabulae lex ultima, dNon concupisces, à jurisconsultis pertractetur; ut, utrae ecclesiae, reformatae, an Pontificiae, saniorem tradant de concupiscentia doctrinam, ex vestris, ad quos huius rei disquisitio magis quàm ad nostros pertinet, intelligam.
ita nobis totum corpus Bibliorum attribuendum censuisse. Quod si iam in aliam sententiam transiisti, & in his quae pertinent ad secundam tabulam Scripturas non tam nostras esse putas quàm vestras: ostende mihi, quaeso, ubi eius tabulae lex ultima, dNon concupisces, à iurisconsultis pertractetur; ut, utrae ecclesiae, reformatae, an Pontificiae, saniorem tradant de concupiscentia doctrinam, ex vestris, ad quos huius rei disquisitio magis quàm ad nostros pertinet, intelligam.
Quia non sine magna multorum injuria falsò affirmaras, nec medicos, nec alios ullos à mendacio officioso refugere; ut mihi videreris monendus ne memoriam Neronis renovares, qui alios ex se aestimans persuasissimum habuit pudicum esse neminem: impuro Principi te conferri, licet justè, si injustè homines traducas, quod à te factum res docebit, veruntamen indignaris; meque negas intelligere quid sit officiosum mendacium; quippe qui ePetri illud recensuerim in officiosis, quod contra omne officium fidei & religionis fuit. Equidem ignorantiam hac in re meam tantam esse fateor, ut ne an sit quidem officiosum ullum mendacium cognoscam, immò nec esse credam: ne tu me mireris quid sit id nescire. Sed, ne magni criminis loco mihi exprobres hanc imperitiam, scito Senecam aliosque veterum Romanorum pari inscitia, in re majori, laborasse. Nam, fquum Aterius (libertinum reum defendens, cu• obijciebatur quod patroni concubinus fuisset, dixisset, Impudicitia in ingenuo crimē est, in servo necessitas, in liberto officiū: res in jocos abiit, Non facis mihi officium; &, Multum ille & hic in officiis versatur; ex eo impudici & obscaeni (inquit Seneca) aliquandiu officiosi vocitati sunt. Ecce tibi distinctio impudicitiae in criminosam, necessariam, & officiosam: cujus pars ultima quid esset, ignorarunt isti; immò nec esse ullam officiosam impudicitiam ⟨p. 177⟩rati sunt. Itidem mendacium, nescio 3quis primus, gquod fit nocumenti causa, perniciosum; quod ludi, jocosum; quod autem utilitatis, officiosum vocavit. Ego verò, qui officium esse id quod fieri debeat sum edoctus, unde nomen ipsum ab efficiendo ductum hsunt qui notent nullum mendacium officiosum puto: quia inullum mendacium est ex veritate, ut ait kDeus mentiri nescius; & ldeposito mendacio veritatem quisque jubemur loqui proximo suo; mmendaciumque peccatum esse, etiam quum redundat in Dei gloriam, edocemur. Sed, ut tu mendacium utile commodumque officiosum nominasti, in ista conclusione, nSi ad utilitatem sermo datus est, ut censet oAristoteles; quaeso, num improbemus mendacium officiosum? ita illud Petri, qui utilitatis, non joci, aut nocumenti, causa est mentitus, in officiosis recensui: ut & pperiurium eius (ex tua ratione) officiosum dixerim, quia sermo datus est ad utilitatem, ut censet Aristoteles; &, Jusiurandum rei servandae, non perdendae, conditum est, inquit qPlautus.
Quia non sine magna multorum injuria falsò affirmaras, nec medicos, nec alios ullos à mendacio officioso refugere; ut mihi videreris monendus ne memoriam Neronis renovares, qui alios ex se aestimans persuasissimum habuit pudicum esse neminem: impuro Principi te conferri, licet iustè, si injustè homines traducas, quod à te factum res docebit, veruntamen indignaris; meque negas intelligere quid sit officiosum mendacium; quippe qui ePetri illud recensuerim in officiosis, quod contra omne officium fidei & religionis fuit. Equidem ignorantiam hac in re meam tantam esse fateor, ut ne an sit quidem officiosum ullum mendacium cognoscam, immò nec esse credam: ne tu me mireris quid sit id nescire. Sed, ne magni criminis loco mihi exprobres hanc imperitiam, scito Senecam aliosque veterum Romanorum pari inscitia, in re majori, laborasse. Nam, fquum Aterius (libertinum reum defendens, cu• obijciebatur quod patroni cōcubinus fuisset, dixisset, Impudicitia in ingenuo crimē est, in servo necessitas, in liberto officiū: res in jocos abiit, Non facis mihi officium; &, Multum ille & hic in officiis versatur; ex eo impudici & obscaeni (inquit Seneca) aliquandiu officiosi vocitati sunt. Ecce tibi distinctio impudicitiae in criminosam, necessariam, & officiosam: cujus pars ultima quid esset, ignorarunt isti; immò nec esse ullam officiosam impudicitiam ⟨p. 177⟩rati sunt. Itidem mendacium, nescio 3quis primus, gquod fit nocumenti causa, perniciosum; quod ludi, jocosum; quod autem utilitatis, officiosum vocavit. Ego verò, qui officium esse id quod fieri debeat sum edoctus, unde nomen ipsum ab efficiendo ductum hsunt qui notent nullum mendacium officiosum puto: quia inullum mendacium est ex veritate, ut ait kDeus mentiri nescius; & ldeposito mendacio veritatem quisque jubemur loqui proximo suo; m
At Petri mendaciū contra omne officium fidei & religionis fuit. Scio. Et omne mendacium (sicut docui) est contra aliquod officium: nullum igitur officiosum. At officii nostri est ut juvemus alios, dices fortasse: itaque officiosum mendaciū te vocare quod hoc officium praestet. Esto. Sed ita & incestum Antiochi officiosum appellaveris. Nam officii quoque nostri est ut nostrā ipsorum vitam tueamur. Quare, licet scirem Petri mendacium perniciosum, & esse, & haberi à tractatoribus officiosi mendacii: tamen quia definiunt mendacium officiosum, quod est pro salute & commodo alicuius; aut, quod ordinatur ad aliquod bonum utile; quo intenditur juvamentum alterius, ut ait rThomas, vel remotio nocumenti; perniciosum autem, quod fit ex malignitate; aut, quo nocumentum alterius intenditur; tu me doceas velim quemadmodum sibi constent, aut cur debuerim secus de Petro sentire ac scripsi. Neque enim fecit ex malignitate, aut nocumentum alterius (nam cuius tandem?) intendit: sed, timore lapsus, utilitatem, commodum, salutem spectavit suam; & intendit nocumenti, peticuli nempè imminentis si ex Christi discipulis esse agnosceretur, remotionem ac depulsionem. Jam iniuriosè & falsò tibi excidisse, nullos improbare officiosum ⟨p. 178⟩mendacium, tua ipsius confessio testis est. Etenim theologos, quorum, in quaestione de jure divino, unius autoritatem pluris aestimare, quàm centum juris humani peritorum 4debes; theologos, & quidem eos theologos, quorum 5hunc maximum appellas, 6illum summum, 7alios praestantes esse non negabis; theologos plerosque omnes, tametsi solos, mecum facere concedis. Immò hoc quoque falsò & iniuriosè, quod solos theologos; testantur epistolae tuae, ad quas me amandas. Quippe Justum Lipsium, & Tassum, mecum esse, ibi agnoscis. Aristotelem negas de nostro loqui mendacio, quum sait mendacium perse malum esse & vituperabile, sed de arroganti, vano, versuto, pravo, & id genus, aliis. Atqui de mendacio in genere eum loqui, & proptereà de nostro, tûm ex iis apparet quae de viro bono & veritatis amante subijcit: tûm ex eo ipso quod ait, per se malum; ut te docere potest tis quem summū vnominas philosopho theologum. Ciceronis dicto, xcadit in virum bonum mentiri emolumenti sui causa? nihil minus: opponis alia eius tanquam repugnantia, quae minimè repugnant, ut yde Socrate simulatore, dissimulatore Q. Maximo.
At Petri mendaciū contra omne officium fidei & religionis fuit. Scio. Et omne mendacium (sicut docui) est contra aliquod officium: nullum igitur officiosum. At officii nostri est ut iuvemus alios, dices fortasse: itaque officiosum mendaciū te vocare quod hoc officium praestet. Esto. Sed ita & incestum Antiochi officiosum appellaveris. Nam officii quoque nostri est ut nostrā ipsorum vitam tueamur. Quare, licet scirem Petri mendacium perniciosum, & esse, & haberi à tractatoribus officiosi mendacii: tamen quia definiunt mendacium officiosum, quod est pro salute & commodo alicuius; aut, quod ordinatur ad aliquod bonum utile; quo intenditur iuvamentum alterius, ut ait rThomas, vel remotio nocumenti; perniciosum autem, quod fit ex malignitate; aut, quo nocumentum alterius intenditur; tu me doceas velim quemadmodum sibi constent, aut cur debuerim secus de Petro sentire ac scripsi. Neque enim fecit ex malignitate, aut nocumentum alterius (nam cuius tandem?) intendit: sed, timore lapsus, utilitatem, commodum, salutem spectavit suam; & intendit nocumenti, peticuli nempè imminentis si ex Christi discipulis esse agnosceretur, remotionem ac depulsionem. Iam iniuriosè & falsò tibi excidisse, nullos improbare officiosum ⟨p. 178⟩mendacium, tua ipsius confessio testis est. Etenim theologos, quorum, in quaestione de iure divino, unius autoritatem pluris aestimare, quàm centum iuris humani peritorum 4debes; theologos, & quidem eos theologos, quorum 5hunc maximum appellas, 6illum summum, 7alios praestantes esse non negabis; theologos plerosque omnes, tametsi solos, mecum facere concedis. Immò hoc quoque falsò & iniuriosè, quod solos theologos; testantur epistolae tuae, ad quas me amandas. Quippe Iustum Lipsium, & Tassum, mecum esse, ibi agnoscis. Aristotelem negas de nostro loqui mendacio, quum sait mendacium perse malum esse & vituperabile, sed de arroganti, vano, versuto, pravo, & id genus, aliis. Atqui de mendacio in genere eum loqui, & proptereà de nostro, tûm ex iis apparet quae de viro bono & veritatis amante subijcit: tûm ex eo ipso quod ait, per se malum; ut te docere potest t
r2• 2•. quaest. 100. art. 2.
4Ad peri• […] art à nostris illis legum conditoribus ablegamur. Dejur. inter. dialog. 1.Ad peri•〈…〉 arte à nostris illis legum conditoribus ablegamur. Dejur. inter. dialog. 1.
Nam Socratis ironia, quemadmodum ab zeo tractatur in facetiis, & aQuintilianus docet in figuris, non fuit mendax sermo, sed bfiguratè verax. Quinti autem Maximi disssimulatio celautis erat, & tacentis, ut Cicero exponit: quam nos claudandam ducimus. Canonici juris professores ex me sciscitaris utrum nominem, an rideam: qui, Jacobum à mendacio immunem divinae obtentu concessionis pronuntiatum, in titulo de divortiis legerim. Ego sanè seriò illos nominavi: à dquibus tradi video magno consensu, ne pro vita quidem hominis servanda mentiri fas esse. Tu per jocum forsitan id de Jacobo citas è titulo de divortiis: nisi furtum, homicidium, adulterium officiosum, aequè ac mendacium, iis probari velis. Namque, ut Jacob eillic, à mendacio: sic Israelitae, à furto; Samson, ab homicidio; Patriarchae, & alii viri justi, ab adulterio excusari dicuntur. Plures authors eiusdem sententiae contra te producer magis proclive est quàm necessarium. Quot enim censes extitisse similes illius apud fJuvenalem, qui mendacium, quod videri posset officiosissimum, inhonestum & à viri boni officio alienum ⟨p. 179⟩reputans, in haec erumpit verba: Quid Romae faciam• mentiri nescio: librū, Si malus est, nequeo laudare, & poscere. Atque haud scio an medicorum exempla, melancholicos scilicet mendaciis curantiū, aequè falsò gcites in tuam sententiam, ac Q. Maximi. Certè curationes tales quales judicas, à hmagno medico notatae, in factis positae, non in dictis carent signorum abusu: quem inos in mendacio, uti scis, damnamus. Verùm, cùm habeas poëtas, philosophos, Canonistas, theologos, ac plerosque horum te ipso confitente, tibi repugnantes: ignosce mihi si Neronis cote ad majorem modestiam & cautionem te acuere volui; ne errati hujus toties admonitus, rursum non modò medicos, sed etiam alios omnes, mendacii, krei turpissimae, patrocinio inquinares.
Nam Socratis ironia, quemadmodum ab zeo tractatur in facetiis, & aQuintilianus docet in figuris, non fuit mendax sermo, sed bfiguratè verax. Quinti autem Maximi disssimulatio celautis erat, & tacentis, ut Cicero exponit: quam nos claudandam ducimus. Canonici iuris professores ex me sciscitaris utrum nominem, an rideam: qui, Iacobum à mendacio immunem divinae obtentu concessionis pronuntiatum, in titulo de divortiis legerim. Ego sanè seriò illos nominavi: à dquibus tradi video magno consensu, ne pro vita quidem hominis servanda mentiri fas esse. Tu per iocum forsitan id de Iacobo citas è titulo de divortiis: nisi furtum, homicidium, adulterium officiosum, aequè ac mendacium, iis probari velis. Namque, ut Iacob eillic, à mendacio: sic Israelitae, à furto; Samson, ab homicidio; Patriarchae, & alii viri iusti, ab adulterio excusari dicuntur. Plures autores eiusdem sententiae contra te producere magis proclive est quàm necessarium. Quot enim censes extitisse similes illius apud fIuvenalem, qui mendacium, quod videri posset officiosissimum, inhonestum & à viri boni officio alienum ⟨p. 179⟩reputans, in haec erumpit verba: Quid Romae faciam• mentiri nescio: librū, Si malus est, nequeo laudare, & poscere. Atque haud scio an medicorum exempla, melancholicos scilicet mendaciis curantiū, aequè falsò gcites in tuam sententiam, ac Q. Maximi. Certè curationes tales quales iudicas, à hmagno medico notatae, in factis positae, non in dictis carent signorum abusu: quem inos in mendacio, uti scis, damnamus. Verùm, cùm habeas poëtas, philosophos, Canonistas, theologos, ac plerosque horum te ipso cōfitente, tibi repugnantes: ignosce mihi si Neronis cote ad majorem modestiam & cautionem te acuere volui; ne errati hujus toties admonitus, rursum non modò medicos, sed etiam alios omnes, mendacii,
Quod eo magis opus fuisse ut facerem jam sentio & cerno, quia, quae mihi maximè omnium capitalis sententia vide batur, nempe, abusum malorum non esse malum, sed bonum: eam tu significas te in libris bellicis denuò defensurum; & ita defensurum, ut ab argutiolae, quam dixi, opprobrio distinctionem tuam vindices Augustini & Lactantii autoritate. Quid igitur? An argumentum meum, quo stuprum, adulterium, incestum, & quodvis facinus ac flagitium ea argutiola defendi posse docui, Augustini etiam atque Lactantii autoritate profligabis? Omnino, tanquam aliquid tale cogitares, postquàm ex eorum altero notasses, bonum in nuptiis esse usum mali concupiscentiae carnis; ex altero, vitia non esse quibus rectè uti licet: Sic, inquis, uti possumus concupiscentia carnis; sic mendacio; &c. Ubi, si particula ista, &c. non referatur ad incestum, & caetera mala à me commemorata; quod (opinor) abominabere; quanquam quae ad alia referatut, non video; sed si ad ea non referatur: argumentum igitur meum ab exemplo Antiochi & novercae, ita solidum & firmum, ut ne attingere quidem illud ausus sis, satis adhuc habet ad mei dicti veritatem de vanitate argutiolae tuae comprobandam. Veruntamen, ut idem Augustini quoque, testis à te ipso & pro te citati, autoritate corroborari scias: lege doctissimam gravissimamque leius disputationem, qua tanquam ex professo tuam de malorum abusu (quem vocas) sententiam refellens, quum ex ea consequens esse demonstrasset, ⟨p. 180⟩nec falsum testimonium, nec furtum, nec adulterium, nec ullum malum opus malum fore, sed bonum, si bona intenione, bono fine, perpetretur; Quis ista dicat, inquit, nisi qui res humanas omnesque conatur mores legesque subverter? Clarissimum documentū quàm iniuriosè, ne quid dicam gravius, & Patrum testimonia & Scripturas tracts. Nam mAugustinus ait eos concupiscentiae malo bene uti qui licitè procreandis liberis operam dant, nut pede vitiato rectè quis utitur quum ad aliquod bonum claudicando pervenit: nec propter claudicationis malum mala est illa perventio, nec propter illius perventionis bonum bona est claudicatio. Tu bonum esse mali usum sic contendis, ut malum mendacii, ceu claudicationis, malum esse neges, quum eo quis ad bonū pervenit: & eum, cui Deus pedes dedit integros, see mutilare jubes, ut aliquò accedat quò nulli nisi claudo fortasse datur aditus.
Quod eo magis opus fuisse ut facerem jam sentio & cerno, quia, quae mihi maximè omnium capitalis sententia vide batur, nempe, abusum malorum non esse malum, sed bonum: eam tu significas te in libris bellicis denuò defensurum; & ita defensurum, ut ab argutiolae, quam dixi, opprobrio distinctionem tuam vindices Augustini & Lactantii autoritate. Quid igitur? An argumentum meum, quo stuprum, adulterium, incestum, & quodvis facinus ac flagitium ea argutiola defendi posse docui, Augustini etiam atque Lactantii autoritate profligabis? Omnino, tanquam aliquid tale cogitares, postquàm ex eorum altero notasses, bonum in nuptiis esse usum mali concupiscentiae carnis; ex altero, vitia non esse quibus rectè uti licet: Sic, inquis, uti possumus concupiscentia carnis; sic mendacio; &c. Vbi, si particula ista, &c. non referatur ad incestum, & caetera mala à me commemorata; quod (opinor) abominabere; quanquam quae ad alia referatut, non video; sed si ad ea non referatur: argumentum igitur meum ab exemplo Antiochi & novercae, ita solidum & firmum, ut ne attingere quidem illud ausus sis, satis adhuc habet ad mei dicti veritatem de vanitate argutiolae tuae comprobandam. Veruntamen, ut idem Augustini quoque, testis à te ipso & pro te citati, autoritate corroborari scias: lege doctissimam gravissimamque leius disputationem, qua tanquam ex professo tuam de malorum abusu (quem vocas) sententiam refellens, quum ex ea consequens esse demonstrasset, ⟨p. 180⟩nec falsum testimonium, nec furtum, nec adulterium, nec ullum malum opus malum fore, sed bonum, si bona intenione, bono fine, perpetretur; Quis ista dicat, inquit, nisi qui res humanas omnesque conatur mores legesque subvertere? Clarissimum documentū quàm iniuriosè, ne quid dicam gravius, & Patrum testimonia & Scripturas tractes. Nam mAugustinus ait eos concupiscentiae malo bene uti qui licitè procreandis liberis operam dant, nut pede vitiato rectè quis utitur quum ad aliquod bonum claudicando pervenit: nec propter claudicationis malum mala est illa perventio, nec propter illius perventionis bonum bona est claudicatio. Tu bonum esse mali usum sic contendis, ut malum mendacii, ceu claudicationis, malum esse neges, quum eo quis ad bonū pervenit: & eum, cui Deus pedes dedit integros, se mutilare iubes, ut aliquò accedat quò nulli nisi claudo fortasse datur aditus.
oLactantius, ad errorem quorundam minuendum qui affectus vitia esse concedunt, sed ea mediocriter temperant: assignandi, inquit, fuerunt affectus certis temporibus, & rebus, & locis: ne vitia sint quibus rectè uti licet. Tu vocabulum eius, rectè, ad omnes circumstantias relatum, de quibus pAristoteles quum distinguit justa ab iis quae justè fiunt, & virtutis naturam aperit, ad unicam restringis: & mendacia in rectum finem destinata, (quo modo possunt periuria, sacrilegia, blasphemiae,) rectè fieri dicis, eoque non esse vitia. qApostolus ait non facienda mala ut eveniant bona: concedens posse bona intentione fieri quae tamen mala sint, ut rSaul exemplo suo •ocuit. Tu mala esse negas quae fiunt ut eveniant bona: eum enim esse abusum malorum; & abusum malorum malum non esse, at bonum. Ac lectorem mones te in tota silla disputatione non dicere ullibi, mala facienda, ut bona adveniant: in qua tamen laudas istam poëtae antiqui sententiam, Quum vitia prosunt, peccat qui recté facit.
oLactantius, ad errorem quorundam minuendum qui affectus vitia esse concedunt, sed ea mediocriter temperant: assignandi, inquit, fuerunt affectus certis temporibus, & rebus, & locis: ne vitia sint quibus rectè uti licet. Tu vocabulum eius, rectè, ad omnes circumstantias relatum, de quibus pAristoteles quum distinguit iusta ab iis quae iustè fiunt, & virtutis naturam aperit, ad unicam restringis: & mendacia in rectum finem destinata, (quo modo possunt periuria, sacrilegia, blasphemiae,) rectè fieri dicis, eoque non esse vitia. qApostolus ait non facienda mala ut eveniant bona: concedens posse bona intentione fieri quae tamen mala sint, ut rSaul exemplo suo •ocuit. Tu mala esse negas quae fiunt ut eveniant bona: eum enim esse abusum malorum; & abusum malorum malum non esse, at bonum. Ac lectorem mones te in tota silla disputatione non dicere ullibi, mala facienda, ut bona adveniant: in qua tamen laudas istam poëtae antiqui sententiam, Quum vitia prosunt, peccat qui recté facit.
Haec si fundamenta non sint nequitiae & impietatis; si te, quem fidei causa exulare ferunt, atque, ut respondes, verè ferunt, deceant; si •cclesiae lumini ritè dedicentur, ut illius quasi luce lucentia acceptiora sint in vulgus; denique si nihil contineant veneni, quin pueris haurienda propinari possint: errarim ego qui ⟨p. 181⟩immeritò, te, ne talibus, talia, sub talis viri nomine deinceps commends & excudas typis in Academia nostra, rogandum mihi censui. tNil intra est oleam, nil extra est in nuce duri. Sed noli asserere me calumniari in eo quod pueros à te doceri dixi ut de rebus morum quid theologi sentiant non magnopere curent. Immò verò, inquis, de me, de jurisconsulto scripsi, & re politica. De te? de jurisconsulto? Atqui, & Petrus, quum vsubduxit sese ac separavit à Gentibus, respondere potuit see respectu sui, Judaei, id fecisse: cui tamen Paulus dixit, Cur Gentes cogis Judaizare? quòd iis exemplo suo hac in re praeiret; ut tu, nec solùm exemplo, sed etiam verbo, pueris. De politica autem re, quid tibi vis? aut qui hoc ausus dicere? cùm xverba tua typis excusa sic habeant; Ego ut theologorum autoritate in re religionis valde moveor, ita in re morally, aut politica non valde. Adeóne mei reprehendendi aestu te transversum abripi, ut in eo mihi notam calumniae, in quo calumniaris ipse, inuras?
Haec si fundamēta non sint nequitiae & impietatis; si te, quem fidei causa exulare ferunt, atque, ut respondes, verè ferunt, deceant; si •cclesiae lumini ritè dedicentur, ut illius quasi luce lucentia acceptiora sint in vulgus; denique si nihil contineant veneni, quin pueris haurienda propinari possint: errarim ego qui ⟨p. 181⟩immeritò, te, ne talibus, talia, sub talis viri nomine deinceps commendes & excudas typis in Academia nostra, rogandum mihi censui. tNil intra est oleam, nil extra est in nuce duri. Sed noli asserere me calumniari in eo quod pueros à te doceri dixi ut de rebus morum quid theologi sentiant non magnopere curent. Immò verò, inquis, de me, de jurisconsulto scripsi, & re politica. De te? de jurisconsulto? Atqui, & Petrus, quum vsubduxit sese ac separavit à Gentibus, respondere potuit se respectu sui, Iudaei, id fecisse: cui tamen Paulus dixit, Cur Gentes cogis Iudaizare? quòd iis exemplo suo hac in re praeiret; ut tu, nec solùm exemplo, sed etiam verbo, pueris. De politica autem re, quid tibi vis? aut qui hoc ausus dicere? cùm xverba tua typis excusa sic habeant; Ego ut theologorum autoritate in re religionis valde moveor, ita in re morali, aut politica non valde. Adeóne mei reprehendendi aestu te transversum abripi, ut in eo mihi notam calumniae, in quo calumniaris ipse, inuras?
Locum scripturae de veste viri à foemina, foeminae à viro non induenda, quem theologi omnes interpretantur propriè, figuratè à te exponi mirabar eo magis: quod theologorum autoritate in rebus religionis te valde moveri dixeras; & scripturarum interpretatio res est religionis. Hîc tu scripturarum interpretationem omnem, aut omnium, rem religionis esse inficiaris. Omnem, quorsum addis? Nam ne legum quidem interpretatio omnis res est jurisprudentiae: sed ea, cuius gratia, yscribis Canonistas, maiorum nostrorū tempore, ad Legistas remisisse auditors suos, si incideret argumentum ex legibus componendum. Et talis est quam nos quaerimus: non qualem adhibeant qui à te ridentur, quòd nunc, benigniori scilicet coelo nati, non modò utriusque juris doctores existunt, sed & Medicinae periti, & Theologiae. Quum autem is inficias Scripturarum omnium interpretationem rem esse religionis, & ad facultatem theologicam spectare: perinde mihi loqui videris, acsi quis diceret, non omnes leges vestras & totum jus civile ab Accursianis aut Alceiateis interpretibus exponi oportere. Sed, ut hoc absurdum tibi visum iri dialogi tui docent: ita & illud debuit. Quod, si mihi non credis, crede zPetro Martyri, quem theologorum maximum aappellas: & ab beo disce facultatem nostram à vestra ⟨p. 182⟩distinguere. Ac vide quàm scienter huic scripturae loco, cuius exponendi jus, abiudicatum nobis, tibi vindicas, sensum figuratum & improprium affingas. cNe esto instrumentum virile super foeminam, inquit Moses, neque induito vir vestem foeminae: nam abominationi est Jehovae Deo tuo quisquis facit ista. Hac lege, Ne induito vir vestem foeminae, tu, per nescio quam figuram orationis, vis nefarium illud scelus denotari, quod Moses dalibi verbis propriè sumptis damnans abominationem vocavit: &, sicut in Levitico, verbo eretectionis quasi vestimentorum significantur talia flagitia; ita in lege hac, simile loquendi modo, par crimen proponi. Satis id quidem duriter, ut idem planè sonnet induere vestem, ac retegere: & hoccine est quod ais expositionem tuam similibus locis stabiliri? Verùm exponendam ita esse legem confirmas hunc in modum. Ubi significatio propria non accipitur, ibi figurata fuerit, vel aliter impropria. At in lege illa Dei non accipitur propria significatio. Quid ita? Quoniam, inquis, Ubi abominatio dicitur in scripturis, ibi peccatum significatur, quod facilè superet flagitia pleraque omnia.
Locum scripturae de veste viri à foemina, foeminae à viro non induenda, quem theologi omnes interpretantur propriè, figuratè à te exponi mirabar eo magis: quod theologorum autoritate in rebus religionis te valde moveri dixeras; & scripturarum interpretatio res est religionis. Hîc tu scripturarum interpretationem omnem, aut omnium, rem religionis esse inficiaris. Omnem, quorsum addis? Nam ne legum quidem interpretatio omnis res est jurisprudentiae: sed ea, cuius gratia, yscribis Canonistas, maiorum nostrorū tempore, ad Legistas remisisse auditores suos, si incideret argumentum ex legibus componendum. Et talis est quam nos quaerimus: non qualem adhibeant qui à te ridentur, quòd nunc, benigniori scilicet coelo nati, non modò utriusque iuris doctores existunt, sed & Medicinae periti, & Theologiae. Quum autem is inficias Scripturarum omnium interpretationem rem esse religionis, & ad facultatem theologicam spectare: perinde mihi loqui videris, acsi quis diceret, non omnes leges vestras & totum ius civile ab Accursianis aut Alceiateis interpretibus exponi oportere. Sed, ut hoc absurdum tibi visum iri dialogi tui docent: ita & illud debuit. Quod, si mihi non credis, crede zPetro Martyri, quem theologorum maximum aappellas: & ab beo disce facultatem nostram à vestra ⟨p. 182⟩distinguere. Ac vide quàm scienter huic scripturae loco, cuius exponendi ius, abiudicatum nobis, tibi vindicas, sensum figuratum & improprium affingas. cNe esto instrumentum virile super foeminam, inquit Moses, neque induito vir vestem foeminae: nam abominationi est Iehovae Deo tuo quisquis facit ista. Hac lege, Ne induito vir vestem foeminae, tu, per nescio quam figuram orationis, vis nefarium illud scelus denotari, quod Moses dalibi verbis propriè sumptis damnans abominationem vocavit: &, sicut in Levitico, verbo eretectionis quasi vestimentorum significantur talia flagitia; ita in lege hac, simili loquendi modo, par crimen proponi. Satis id quidem duriter, ut idem planè sonet induere vestem, ac retegere: & hoccine est quod ais expositionem tuam similibus locis stabiliri? Verùm exponendam ita esse legem confirmas hunc in modum. Vbi significatio propria non accipitur, ibi figurata fuerit, vel aliter impropria. At in lege illa Dei non accipitur propria significatio. Quid ita? Quoniam, inquis, Vbi abominatio dicitur in scripturis, ibi peccatum significatur, quod facilè superet flagitia pleraque omnia.
Sed hoc vestimentorum non est tale. Ergo ubi dicitur abominatio, ibi hoc peccatum non significatur. Ac non esse tale hoc vestimentorū, affirmari ais ex sententia fAugustini. Quem, si consideratius animum attendisses ad inexcusabiles in quas ait decidi posse turpitudines hac lege negligenda: vidisses minus causae subesse, quàm putabas, cur pro te citares. Sed unde tandem colligis, ubicunque, id enim sonat tuum ubi, aut nihil agis; ubicunque igitur abominatio in scripturis dicitur, ibi significari peccatum quod facilè flagitia pleraque omnia superet? Nam gabominationi Jehovae esse dicitur argentum & aurum, de quo idôla facta sint: & quicunque insert illum in domum suam, rem infer dicitur abominabilem. hAbominationi Jehovae esse dicitur bovis aut pecudis ullum habentis vitium immolatio. De quibus, si volueris tibi constare, & sententiam ei quam de inostra lege 8tulisti, far similem, rogabis mirabundus: Quod tantum scelus hîc est, ut sit abominatio, si, cui desunt opes, aliquid è Baalis auro aut argento in usum suum accipiat? si, qui meliorem victimam non habet, claudam, aut caecam Deo offerat? Quod si prudentius & ⟨p. 183⟩religiosius dices haec meritò pro flagitiosissimis habita fuisse, quod insignis sceleris, id est, impietatis, aut occasions e•ant, aut indicia: idem tibi puta responsum de muliebri vestitu in viro, abomina•di sceleris illecebra & fomite, ut è Neronis Sporo & Heliogabalo kamicum tuum monui. Relinquitur idcirco sensum legis proprium, non figuratum esse: ut omnes theologi, non ut tu exponis. Quod tuo •uoque ipsius aliud agentis dicto comprobatur, dum ais, qui sensus bonarum aliarum legum est prohibentium hunc usum vestium, eundem verisimiliter esse & legis Dei. Nam aliae bonae leges lCanonicae, mCivilesque, à teipso notatae, loquuntur de vestitu non figuratè, sed propriè, ut scis & confiteris.
Sed hoc vestimentorum non est tale. Ergo ubi dicitur abominatio, ibi hoc peccatum non significatur. Ac non esse tale hoc vestimentorū, affirmari ais ex sententia fAugustini. Quem, si consideratius animum attendisses ad inexcusabiles in quas ait decidi posse turpitudines hac lege negligenda: vidisses minus causae subesse, quàm putabas, cur pro te citares. Sed unde tandem colligis, ubicunque, id enim sonat tuum ubi, aut nihil agis; ubicunque igitur abominatio in scripturis dicitur, ibi significari peccatum quod facilè flagitia pleraque omnia superet? Nam gabominationi Iehovae esse dicitur argentum & aurum, de quo idôla facta sint: & quicunque insert illum in domum suam, rem inferre dicitur abominabilem. hAbominationi Iehovae esse dicitur bovis aut pecudis ullum habentis vitium immolatio. De quibus, si volueris tibi constare, & sententiam ei quam de inostra lege 8tulisti, ferre similem, rogabis mirabundus: Quod tantum scelus hîc est, ut sit abominatio, si, cui desunt opes, aliquid è Baalis auro aut argento in usum suum accipiat? si, qui meliorem victimam non habet, claudam, aut caecam Deo offerat? Quod si prudentius & ⟨p. 183⟩religiosius dices haec meritò pro flagitiosissimis habita fuisse, quod insignis sceleris, id est, impietatis, aut occasiones e•ant, aut indicia: idem tibi puta responsum de muliebri vestitu in viro, abomina•di sceleris illecebra & fomite, ut è Neronis Sporo & Heliogabalo kamicum tuum monui. Relinquitur idcirco sensum legis proprium, non figuratum esse: ut omnes theologi, non ut tu exponis. Quod tuo •uoque ipsius aliud agentis dicto comprobatur, dum ais, qui sensus bonarum aliarum legum est prohibentium hunc usum vestium, eundem verisimiliter esse & legis Dei. Nam aliae bonae leges lCanonicae, mCivilesque, à teipso notatae, loquuntur de vestitu non figuratè, sed propriè, ut scis & confiteris.
Legem autem illam Dei nihil facere adversus histrioniam, quod fidentius aequo à te dictum censui, conaris astruere duobus argumentis. Quorum alterum superior nixum fundamento, vitiosè adiicit, sensum aliarum bonarum legum nihil facere contra histrioniam; ergo neque bonae ilhus legis Dei. Nam primò lex canonica, à nmultò ampliore synodo sancita, quàm oquae à te notatur, vetat in ludicris eum usum vestium, ut palibi declaravi. Civili verò jure idem interdictum existimasse videtur qAugustinus, ad histriones accommodans quod jure infames & intestabiles haberi, qui muliebri habitu see ostentant, dixerat. Atque adeò rTatiani verba reprehendentis vestem muliebrem in scenicis actoribus, ut indignam viro, sCujacius arbitratus est cum vestrorum jurisconsultorum sensu congruere, & post Cuiacium tGothofredus. Deinde, etiamsi aliae bonae leges diuturniorem & graviorem abusum tantummodò vetarent, quem vne lege quidem coerceri voluit Tiberius Imperator: tamen lege Dei, multo meliore, notary possent & coargui, quilevius, quomodocunque, & quantulocunque tempore, in ear delinquerent. Nam xaliae bonae leges negant furtum animo posse comity, sine contrectatione: ylex Dei vel affectu solo flagitia perpetrari asserit. Itaque errarunt zJosephus & aDavid Kimhi, post bScribas & Pharisaeos, qui malos animi motus & cogitationes peccata non putarunt, nisi in opus exeant: quod de legibus hominum, non Dei, si dixissent, nequaquam lapsi essent. Ac ipse verisimiliter tantùm, non ⟨p. 184⟩certò eundem legis Dei atque aliarum sensum esse ais. Quamobrem adhuc salva est assertio mea, consultius te facturum fuisse, si modestius, de re quam opinaris, non scis, pronuntiasses. At altero argumento jugulasti hominem. Nam quae in histrionia (inquis) vitari peccata negotio nullo saepe solent, & possunt semper: ea nihil contra histrioniam faciunt. Sed peccatum illud, si quod est, promiscui vestimentorum usus, vitari saepe solet, & semper potest. Ergo. Quid Ergo? Cur reliquum non attexis, Ergo nihil facit lex illa Dei adversus histrioniam? Hoc enim erat concludendum. Ac utinam, quod assumis vetari saepe solere promiscuum usum vestium, eius rei testis fuisset nostra scena: viamque meliorē, qua vitari semper possit, ostendisses quàm mimas & scenicas inter histriones introducendo: quod dedecus foeminei pudoris ac verecundiaepeius esset paenè remediū ipso malo.
Legem autem illam Dei nihil facere adversus histrioniam, quod fidentius aequo à te dictum censui, conaris astruere duobus argumentis. Quorum alterum superiore nixum fundamento, vitiosè adiicit, sensum aliarum bonarum legum nihil facere contra histrioniam; ergo neque bonae ilhus legis Dei. Nam primò lex canonica, à nmultò ampliore synodo sancita, quàm oquae à te notatur, vetat in ludicris eum usum vestium, ut palibi declaravi. Civili verò jure idem interdictum existimasse videtur qAugustinus, ad histriones accommodans quod jure infames & intestabiles haberi, qui muliebri habitu se ostentant, dixerat. Atque adeò rTatiani verba reprehendentis vestem muliebrem in scenicis actoribus, ut indignam viro, sCujacius arbitratus est cum vestrorum jurisconsultorum sensu congruere, & post Cuiacium tGothofredus. Deinde, etiamsi aliae bonae leges diuturniorem & graviorem abusum tantummodò vetarent, quem vne lege quidem coerceri voluit Tiberius Imperator: tamen lege Dei, multo meliore, notari possent & coargui, quilevius, quomodocunque, & quantulocunque tempore, in ea re delinquerent. Nam xaliae bonae leges negant furtum animo posse committi, sine contrectatione: ylex Dei vel affectu solo flagitia perpetrari asserit. Itaque errarunt zIosephus & aDauid Kimhi, post bScribas & Pharisaeos, qui malos animi motus & cogitationes peccata non putarunt, nisi in opus exeant: quod de legibus hominum, non Dei, si dixissent, nequaquam lapsi essent. Ac ipse verisimiliter tantùm, non
Sed cuiusmodi syllogismo causam tuā fulcias, agnosce ex consimili, ad aliam Dei legem, cnequis liberos suos idôlis sacrificet. Quae in idololatria vitari peccata negotio nullo saepe solent, & possunt semper: ea nihil faciunt contra idololatriam. Sed peccatum illud comburendorum filiorum & filiarum, vitari saepèsolet, & semper potest. Ergo ninil facit lex illa Dei adversus idololatriam. Propositiogermana est & gemina tuae: non lac similius lacti. Assumptio, luce clarior è varia Papistarum idololatria. Conclusio tamen falsa videtur omnibus theologis: quorum hac in causa, ad primam legis tabulam spectante, autoritas, per dProphetas saltem, assensum tuum impetrabit. Quapropter, cùm ex veris nil nisi verum consequatur, restat falsam esse propositionē: & posse peccatum in idololatriam hanc aut illam cadere, quod in omne tamen idololatriae genus non cadat. Ego quidem certè hoc judicio fui, quum ob latriam imaginibus Christi & crucis delatam, Papistas arguerē idololatriae. Nam ipsi saepe solent idololatriam committere, & semper possunt, absque imaginum cultu. Et tu, qui histriones mimas habere & scenicas scripsisti, videris aliquatenus idem sensisse. Cur enim non aequè putemus histrioniam, etsi non omnem histrioniam, perstrictam à eTertulliano mimas notante: ac tu asseruisti histriones mimas habere & scenicas, etsi non omnes histriones habeant? Sed quia jam hoc ⟨p. 185⟩tibi discrimen ita displicet, ut me confidentissimè reprehendere, quae non capio, proptereà affirms: docebis nos fortasse, exemplum fEzekiae; serpentem aeneum confringentis quòd filii Israelis incensum ei adolerent, nihil facere contra Pontificiorum, gqui incensum adolent rebus similibus, idololatriam; quoniam est quaedam idololatria, puta, liberos suos idólis immolantium, quae hoc peccato vacet. Quin & hJeremiam, istud Judaeorum peccatum in Baal colendo increpantem, nihil adversus idololatriam eorum dixisse: quoniam Papistae, iinvocantes ligneam crucem ut Deum, & ksacramento cultum latriae exhibentes, committunt idololatriam, nec tamen suos cremant liberos. An quaestuariorum item histrionum, quorum contagio & lues apud nos nuper est grassata, negabis actions histrioniae nomine traduci oportere, quoniam exerceri potest histrionia, ut ltandem à Roscio, sine quaestu?
Sed cuiusmodi syllogismo causam tuā fulcias, agnosce ex consimili, ad aliam Dei legem, cnequis liberos suos idôlis sacrificet. Quae in idololatria vitari peccata negotio nullo saepe solent, & possunt semper: ea nihil faciunt contra idololatriam. Sed peccatum illud comburendorum filiorum & filiarum, vitari saepèsolet, & semper potest. Ergo ninil facit lex illa Dei adversus idololatriam. Propositiogermana est & gemina tuae: non lac similius lacti. Assumptio, luce clarior è varia Papistarum idololatria. Conclusio tamen falsa videtur omnibus theologis: quorum hac in causa, ad primam legis tabulam spectante, autoritas, per dProphetas saltem, assensum tuum impetrabit. Quapropter, cùm ex veris nil nisi verum consequatur, restat falsam esse propositionē: & posse peccatum in idololatriam hanc aut illam cadere, quod in omne tamen idololatriae genus non cadat. Ego quidem certè hoc iudicio fui, quum ob latriam imaginibus Christi & crucis delatam, Papistas arguerē idololatriae. Nam ipsi saepe solent idololatriam committere, & semper possunt, absque imaginum cultu. Et tu, qui histriones mimas habere & scenicas scripsisti, videris aliquatenus idem sensisse. Cur enim non aequè putemus histrioniam, etsi non omnem histrioniam, perstrictam à eTertulliano mimas notante: ac tu asseruisti histriones mimas habere & scenicas, etsi non omnes histriones habeant? Sed quia iam hoc ⟨p. 185⟩tibi discrimen ita displicet, ut me confidentissimè reprehendere, quae non capio, proptereà affirmes: docebis nos fortasse, exemplum fEzekiae; serpentem aeneum confringentis quòd filii Israelis incensum ei adolerent, nihil facere contra Pontificiorum, gqui incensum adolent rebus similibus, idololatriam; quoniam est quaedam idololatria, puta, liberos suos idólis immolantium, quae hoc peccato vacet. Quin & hIeremiam, istud Iudaeorum peccatum in Baale colendo increpantem, nihil adversus idololatriam eorum dixisse: quoniam Papistae, iinvocantes ligneam crucem ut Deum, & k
ius canonicum Canonistis, ut suam messem assignâris; ac eos à Legistis, à Theologis autem utrosque distinxeris: omnino, sicut illis totum corpus iuris, alteris civiles, alteris canonici;
mendaciumque peccatum esse, etiam quum redundat in Dei gloriam, edocemur. Sed, ut tu mendacium utile commodumque officiosum nominasti, in ista conclusione,
Aristoteles; quaeso, num improbemus mendacium officiosum? ita illud Petri, qui utilitatis, non joci, aut nocumenti, causa est mentitus, in officiosis recensui: ut &
periurium eius (ex tua ratione) officiosum dixerim, quia sermo datus est ad utilitatem, ut censet Aristoteles; &, Iusiurandum rei servandae, non perdendae, conditum est, inquit
certò eundem legis Dei atque aliarum sensum esse ais. Quamobrem adhuc salva est assertio mea, consultius te facturum fuisse, si modestius, de re quam opinaris, non scis, pronuntiasses. At altero argumento iugulasti hominem. Nam quae in histrionia (inquis) vitari peccata negotio nullo saepe solent, & possunt semper: ea nihil contra histrioniam faciunt. Sed peccatum illud, si quod est, promiscui vestimentorum usus, vitari saepe solet, & semper potest. Ergo. Quid Ergo? Cur reliquum non attexis, Ergo nihil facit lex illa Dei adversus histrioniam? Hoc enim erat concludendum. Ac utinam, quod assumis vetari saepe solere promiscuum usum vestium, eius rei testis fuisset nostra scena: viamque meliorē, qua vitari semper possit, ostēdisses quàm mimas & scenicas inter histriones introducendo: quod dedecus foeminei pudoris ac verecūdiaepeius esset paenè remediū ipso malo.
sacramēto cultum latriae exhibentes, committunt idololatriam, nec tamen suos cremant liberos. An quaestuariorum item histrionum, quorum contagio & lues apud nos nuper est grassata, negabis actiones histrioniae nomine traduci oportere, quoniam exerceri potest histrionia, ut
