A26815:1233
Londini : Typis A.G. & J.P. & prostant venales apud Georgium Wells ..., 1681
Modern spelling is a reading aid: the words are the author’s, only the spelling is modernized. Original shows the page as printed, with the transcription marks.
Nec nostris quicquam subdu•unt fata triumphis
Omnia, si coelum qui tenet, ille tenet.
Aeternae Memoriae Gloriosissimi Herois Posuit L. M. Q. Fridericus Spanhemius.
Nulla acerbior dies à longo tempore inclytumlitterarum nomen invasit, quam cum nuper ingentibus meritis clarissimus vir Janus Grut•rus, varijs studiorum ac caeteris vitae laboribus exhaustus ultimam naturae legem, ca parte, qua mori potuit, omnes autem elegantiores homines perpetuo sui desiderio implevit. Pro certo enim mihi persuadeo quibuscunque in Europae locis, ubi consummata eruditio aestimationem sui retinet, hic summi viri occasus nunciabitur (quid enim magnum diu siletur, cum coepit aliquando cessare?) tamdiu verba lugubria super nostro hoc sunere longe lateque auditum iri, quamdiu fama ullos inv•niet, quibus hanc saeculi jacturam recenti nuncio ad aures admovebit. Qui potentia & magnitudine Imperij censentur, eorum quidem proprium hoc esse fateor, ut fortunae suae splendorem, dumb vivunt, plurimorum oculis impingant, & ubi m•rtui fuerint, eund•m splendorem in funner, in ipso mortalitatis & vanitatis specta•ulo non sentientes usurpare soleant: omnibas praeterea veredis celeritas crescat, ne quod pauci, quos dies ejusmodi atratos f•cit, domi s•iunt, foris caeteri in quamcunque affectus speciem ignorare possint, cum hac ratione supr•mae maje••ati c•nsuli videatur. Verum ea res apud exteros ferme ad delicias tantum facit, dumb in coetibus, in convivijs, in circulis, in tonstrinis etiam, nova tali & adventitia narration silentium redimendum, & per aliorum tristes casus ac nuncios delectationi serviendum est. Tolerabilis tamen etiam in hoc fructus esset, si non & optimi saepe Principis finis tantos apud alios plausus excita•et, quantum domi & apud suos moeroris. Raro enim aliquis ingens de hoc genere hominum vitam reliquit, quin aliena cupiditas, cui hactenus Defuncti vi•tus obstitit, illa occasione improbius speret, aut aemulantis odium gratuito laet•tur. Sed aliam longe & multo securiorem felicitatem sibi in his Ferris pignorant Heroes nostri, qui saluti rei literariae praesederunt, qui nullius avaritiam suis bonis accendunt, cum propria eorum possessio non in haereditatem veniat, nec in naturam praedae, qui nullius odium merentur, cum ⟨p. 527⟩prodesse studeant universis, & studeant hoc unum. Ipsam adeo invidiam, virtutis perduellem eorum excessus, sicut olim vita, torquebit, & dolore interius confesso uret; olim, quia omnia ex eorum scriptis discere oportuit; deinceps, quod his quidem publice scribendi, ipsis clam & ingrate discendi consuetudo interemta est.
NUlla acerbior dies à longo tempore inclytumlitterarum nomen invasit, quam cum nuper ingentibus meritis clarissimus vir Janus Grut•rus, varijs studiorum ac caeteris vitae laboribus exhaustus ultimam naturae legem, ca parte, qua mori potuit, omnes autem elegantiores homines perpetuo sui desiderio implevit. Pro certo enim mihi persuadeo quibuscunque in Europae locis, ubi consummata eruditio aestimationem sui retinet, hic summi viri occasus nunciabitur (quid enim magnum diu siletur, cum coepit aliquando cessare?) tamdiu verba lugubria super nostro hoc sunere longe lateque auditum iri, quamdiu fama ullos inv•niet, quibus hanc saeculi jacturam recenti nuncio ad aures admovebit. Qui potentia & magnitudine Imperij censentur, eorum quidem proprium hoc esse fateor, ut fortunae suae splendorem, dum vivunt, plurimorum oculis impingant, & ubi m•rtui fuerint, eund•m splendorem in funere, in ipso mortalitatis & vanitatis specta•ulo non sentientes usurpare soleant: omnibas praeterea veredis celeritas crescat, ne quod pauci, quos dies ejusmodi atratos f•cit, domi s•iunt, foris caeteri in quamcunque affectus speciem ignorare possint, cum hac ratione supr•mae maje••ati c•nsuli videatur. Verum ea res apud exteros ferme ad delicias tantum facit, dum in coetibus, in convivijs, in circulis, in tonstrinis etiam, nova tali & adventitia narratione silentium redimendum, & per aliorum tristes casus ac nuncios delectationi serviendum est. Tolerabilis tamen etiam in hoc fructus esset, si non & optimi saepe Principis finis tantos apud alios plausus excita•et, quantum domi & apud suos moeroris. Raro enim aliquis ingens de hoc genere hominum vitam reliquit, quin aliena cupiditas, cui hactenus Defuncti vi•tus obstitit, illa occasione improbius speret, aut aemulantis •dium gratuito laet•tur. Sed aliam longe & multo securiorem felicitatem sibi in his •erris pignorant Heroes nostri, qui saluti rei literariae praesederunt, qui nullius avaritiam suis bonis accendunt, cum propria eorum possessio non in haereditatem veniat, nec in naturam praedae, qui nullius odium merentur, cum ⟨p. 527⟩
Jam & illud haberetur discrimen, quod moeror hic judicium est, illic impetus, & admiratio rei non admirandae, potentes etiam posse mori: pauci de virtute cogitant, aut detrimento posteritatis. Hic nemo luget, nisi qui doctrinam, sapientiam, virtutem aut amat aut sequitur, aut habet, quorum numerus etsi nec in Aulis nimis magnus, & in vulgo satis parcus, tamen ita magnus est, ita latus, ut porrigatur in omnes oras, ubi homines vivunt ulli ulla bona disciplina instituti. Vellem equidem, quam vetera exempla▪ hujus oratioris non desunt, ita recentia non superessent; vellem de memoria simul omnium quibus ingenij divina, mensura aevi humana contigit, li••ret in praesentia loqui, nec ad rem praesentem & ad solum nomen illud oporteret redire, quod quam olim libenter ac jucunde auribus & lingua usurpavi, tam nunc invitus attingo, non quia illud minus colàm aut amem, sed quia dolorem nimis facile irrito, & cum irritavi, ne dissimulem vitium meum, nimis molliter fero. Sed dolebo potius, Mi Pater, quam ullum officium tibi denegem, & cum ubique admirabilis eruditio tua, Jane Grutere, notior fieri non possit, cum ubiquejam lugearis, saltem illa per me notiora fiant, quae vel non omnes attend•bant, dum tantum maxima aspectabant, vel scire non poterant, cum tu non proderes, vel videre ipsi aut coram audire, cum longe locorum abessent, vel praeclarus laudes tuas cunctas tenere, cum tu laudanda patrare non ante desieris, quam vivere. Gratum habuisti, Beate senex, hoc leve tributum vocis meae antequam hine exires, gratum habuisti, si recte accipio illam praesagam epistolam tuam ad Amicorum, ut fide, ita caeteris virtutibus saeculo majorem, Amplissi • um Lingelshemium. Venatorem, inquis, saluto & nunc vel s••gulariter al • r impetraturus Epitaphium si quid mihi bumanitus contigerit. Nihil int•rest▪ sermonem ego Epitaphium, an illud, quod proprie dicitur, an utrumque intel••ga••; nec amplius me examino an idoneus ad tanti viri laudationem accedam, •um ad me accessisse videri pussit, qui scripsit haec verba, Epitaphium […], haud quidem ille fiducia ingenij m•i▪ sed obsequij securus. Philos•phus è S•cratis disciplina apud convivium r•gale infimum locum premere jussus, non ig•ominiam sibi, sed loco dixit honorem accessisse; similem responsionem paratam habeo contra illos, qui fo•te inglorium Grutero duxerint aut dixerint, quod non majori eloquentia suae posteritati ostendatur.
Jam & illud haberetur discrimen, quod moeror hic judicium est, illic impetus, & admiratio rei non admirandae, potentes etiam posse mori: pauci de virtute cogitant, aut detrimento posteritatis. Hic nemo luget, nisi qui doctrinam, sapientiam, virtutem aut amat aut sequitur, aut habet, quorum numerus etsi nec in Aulis nimis magnus, & in vulgo satis parcus, tamen ita magnus est, ita latus, ut porrigatur in omnes oras, ubi homines vivunt ulli ulla bona disciplina instituti. Vellem equidem, quam vetera exempla▪ hujus oratioris non desunt, ita recentia non superessent; vellem de memoria simul omnium quibus ingenij divina, mensura aevi humana contigit, li••ret in praesentia loqui, nec ad rem praesentem & ad solum nomen illud oporteret redire, quod quam olim libenter ac jucunde auribus & lingua usurpavi, tam nunc invitus attingo, non quia illud minus colàm aut amem, sed quia dolorem nimis facile irrito, & cum irritavi, ne dissimulem vitium meum, nimis molliter fero. Sed dolebo potius, Mi Pater, quam ullum officium tibi denegem, & cum ubique admirabilis eruditio tua, Jane Grutere, notior fieri non possit, cum ubiquejam lugearis, saltem illa per me notiora fiant, quae vel non omnes attend•bant, dum tantum maxima aspectabant, vel scire non poterant, cum tu non proderes, vel videre ipsi aut coram audire, cum longe locorum abessent, vel praeclarus laudes tuas cunctas tenere, cum tu laudanda patrare non ante desieris, quam vivere. Gratum habuisti, Beate senex, hoc leve tributum vocis meae antequam hine exires, gratum habuisti, si recte accipio illam praesagam epistolam tuam ad Amicorum, ut fide, ita caeteris virtutibus saeculo majorem, Amplissi • um Lingelshemium. Venatorem, inquis, saluto & nunc vel s••gulariter al • r impetraturus Epitaphium si quid mihi bumanitus contigerit. Nihil int•rest▪ sermonem ego Epitaphium, an illud, quod proprie dicitur, an utrumque intel••ga••; nec amplius me examino an idoneus ad tanti viri laudationem accedam, •um ad me accessisse videri pussit, qui scripsit haec verba, Epitaphium 〈…〉, haud quidem ille fiducia ingenij m•i▪ sed obsequij securus. Philos•phus è S•cratis disciplina apud convivium rgale infimum locum premere jussus, non igominiam sibi, sed loco dixit honorem accessisse; similem responsionem paratam habeo contra illos, qui fote inglorium Grutero duxerint aut dixerint, quod non majori eloquentia suae posteritati ostendatur.
Sicut enim Aristipp•s […] […] loco dignitatem foeneravit, ita amplissimum nomen Gruteri han• commendationem sui ultro satis superque poterit comm•ndare. Hac igitur […] […] quidem procul habita, ut tardius ad suprema illa, ad import•osum […] • tum & aestuarium doloris nostri pervehamur, dicendi principium […] principio nascendi connectamus, & ut tristem illam necessitatem r•ctius cons•l• mur, repetito ordine cum Grutero prius vivamus. Eodem enim in hoc •ursu proficiscor, quo superioribus annis cum è patria in navim ejectus, so•iata ex• lum turba, alterius terrae humanitatem s•spirarem, & adverso […] jam •uggredientibus nunciarent riparum acc•l•, edoctos de nostra adven • Au•oly•os à Savo, & direptione• navy no • d • tam, si venissemus ad corum ⟨p. 528⟩latebras. Ibi remedium nobis à simulata fluminis contumacia: haesimusque non retenti ne praedonibus iter nostrum succederet, diuque abessemus ab eo loco, ubi pro nostro brevi cursu, non nostra vota fiebant. Nemo enim ad periculum suum nisi alienata mente properat. Nemo non ad tristia serus accedit, si locus & jus est differendi.
Sicut enim Aristipp•s 〈…〉 〈…〉 loco dignitatem foeneravit, ita amplissimum nomen Gruteri han• commendationem sui ultro satis superque poterit comm•ndare. Hac igitur 〈…〉 〈…〉 quidem procul habita, ut tardius ad suprema illa, ad import•osum 〈…〉 • tum & aestuarium doloris nostri pervehamur, dicendi principium 〈…〉 principio nascendi connectamus, & ut tristem illam necessitatem r•ctius cons•l• mur, repetito ordine cum Grutero prius vivamus. Eodem enim in hoc •ursu proficiscor, quo superioribus annis cum è patria in navim ejectus, so•iata ex• lum turba, alterius terrae humanitatem s•spirarem, & adverso 〈…〉 jam •uggredientibus nunciarent riparum acc•l•, edoctos de nostra adven • Au•oly•os à Savo, & direptione• navi no • d • tam, si venissemus ad corum ⟨p. 528⟩latebras. Ibi remedium nobis à simulata fluminis contumacia: haesimusque non retenti ne praedonibus iter nostrum succederet, diuque abessemus ab eo loco, ubi pro nostro brevi cursu, non nostra vota fiebant. Nemo enim ad periculum suum nisi alienata mente properat. Nemo non ad tristia serus accedit, si locus & jus est differendi.
Inter ornamenta hominis, ad homines & hanc communem lucem emergenti• primum Patriam esse sine impietate dixero, quoniam parents quidem liberos generant, sed parentes nostros, avos atavosque Patria ante generavit, è cujus velut sanguine geniti, cujus succo & uberibus nutriti, cujus solicitudine educati sunt, qui nos gignunt, nutriunt, educant: quam siquis exilem nactus est, jam eo ipso major fit, quod tantus ex tantilla prodierit; sin augustiorem; bis magnus est, sive quod illustrem ante patriam sua virtute magis illustrat, sive quod seipsum patriae suae parem fecit. Hoc altero modo etiam Gruterus sibi patriam, patria Gruterum obligavit. Sunt enim haec mutua; tenentur & tenet, dando & accipiendo utramque paginam comparant. Civis meretur civitatem, & civem meretur civitas.
Inter ornamenta hominis, ad homines & hanc communem lucem emergenti• primum Patriam esse sine impietate dixero, quoniam parentes quidem liberos generant, sed parentes nostros, avos atavosque Patria ante generavit, è cujus velut sanguine geniti, cujus succo & uberibus nutriti, cujus solicitudine educati sunt, qui nos gignunt, nutriunt, educant: quam siquis exilem nactus est, jam eo ipso major fit, quod tantus ex tantilla prodierit; sin augustiorem; bis magnus est, sive quod illustrem ante patriam sua virtute magis illustrat, sive quod seipsum patriae suae parem fecit. Hoc altero modo etiam Gruterus sibi patriam, patria Gruterum obligavit. Sunt enim haec mutua; tenentur & tenent, dando & accipiendo utramque paginam comparant. Civis meretur civitatem, & civem meretur civitas.
Flos urbium Antverpia, tibi hunc acceptum ferimus, tibi hunc gratulamur, tibi decus tuum, si nescis, tuum beneficium, quo partem orbis meliorem obstrinxisti, asserimus. Quoties aliquis de laudatoribus tuis hanc Urbem amplissimam, opulentissimam, pulcherrimam dicet, quoties agros, moenia, arcem coelo, & arcibus aemulas domos, quoties Scaldim tuae magnitudinis negotiatorem praedicabit, quotics & leges, & jura & horum custodem ac vindicem Senatum extollet, Gruteri quoque gloriam, si sapit, patriae lucrifacere non obliviscetur. Profecto ut ingenui est animi, nemini suum intervertere, aut per invidiam alio •aptare, aut per eandem dissimulare; ita qui Patriae bonum & eximium virum asserit, talem se ipse probat, sapientemque Rempublicam testatur, ad cujus fontem alterius sapientiam refert. Nam saepe ipsum ingenium, ipsos mores, ipsam bonam mentem tam à patria, quam à parentibus haurimus, & quantum virtus in gloriam progreditur, tantum gloria ad originem sanguinis, aut solely regredi videtur.
Flos urbium Antverpia, tibi hunc acceptum ferimus, tibi hunc gratulamur, tibi decus tuum, si nescis, tuum beneficium, quo partem orbis meliorem obstrinxisti, asserimus. Quoties aliquis de laudatoribus tuis hanc Urbem amplissimam, opulentissimam, pulcherrimam dicet, quoties agros, moenia, arcem coelo, & arcibus aemulas domos, quoties Scaldim tuae magnitudinis negotiatorem praedicabit, quotics & leges, & jura & horum custodem ac vindicem Senatum extollet, Gruteri quoque gloriam, si sapit, patriae lucrifacere non obliviscetur. Profecto ut ingenui est animi, nemini suum intervertere, aut per invidiam alio •aptare, aut per eandem dissimulare; ita qui Patriae bonum & eximium virum asserit, talem se ipse probat, sapientemque Rempublicam testatur, ad cujus fontem alterius sapientiam refert. Nam saepe ipsum ingenium, ipsos mores, ipsam bonam mentem tam à patria, quam à parentibus haurimus, & quantum virtus in gloriam progreditur, tantum gloria ad originem sanguinis, aut soli regredi videtur.
In hac igitur urbe Gruterus non modo vitalem spiritum, sed etiam litterarum amorem imbibit, in hac, inquam, urbe, quae foecunditate, cultu & honore quamvis ingeniorum matrem provocabit. Non enim, quomodo alibi saepe fit, commercia & divitiarum studia (quibus in Republica suus quidem locus, sed & modus est) sic tractantur, ut illae artes vilescant, quae ob id ingenuae dicuntur, quod divitias si non contemnunt, saltem minime quaerant. Ita diversissi • res uno in loco citra pugnam sociantur, labour circa opes maximus, & nullus; cum in utroque necessitas insit; sed ut illa magis in oculos incurrat, haec non nisi à sapientibus intelligatur, tam quidem ad firmamentum Reipublicae valid• quam ad decus immensa. Infelices contra populi & obnoxij, apud quos illa res quae, prae monente oraculo, Spartae quoque caprivitati & exitio fuit, velutre • salus & quasi numen quoddam placere coepit. Non libera curia, non plebs, & dum omnes avaritiam, & avaritiae instrumenta usuras fatigant, dumb passim arts malae adoptantur, abdicantur bonae, supervacaneum habetur, quicquid lucro vacuum, quidquid imperitia non vacuum. Ubi prope periculum est sana scire, sana loqui: ubi habendi cura prope omnia facit, quae inscitiae poena est, ⟨p. 529⟩cum ad rationes venitur, miseris illis satageis omnia desunt, miserioribus, quod tandem etiam liberalis fama, liberals cives, liberals animi, literae ac literati deficiunt, nisi pridem defecerunt. Frustra in tali Repub. tu Aegidios, Grapheos, Masios, Wesenbeccios, Scotos, Ortelios, Gorlaeos, Gevartios, & alia nomina aeternitati genita, vestigabis. At hi omnes (quod in honorem & urbis, & talium virorum summa voce & ingentibus literis dicere scribere liceat) fuerunt aut sunt Antverpiani, Antverpiani & cives Gruteri. Qui cum doctissimi nominantur, tantum videtur nostro honoris accedere, quantum quisque ad ignominiam suam traheret, si patriae gentem inertiae aut stuporis, aut alia vilitatis nota audiret infamari, meliorem ipse conscientiam sui in suorum rubore confessus. Non enim majus existimandum est decus optimum esse inter deteriores, quam inter optimos non deteriorem. Haud scio an aliud intellexerit Brasidae matter, cui oratores ex Thracia cum dicerent, Filius tuus victor occubuit in praelio, pari non relicto apud Lacedaemonios: Vos vero hospites, inquit, nondum recte, ut video, nostis Lacedaemonios.
In hac igitur urbe Gruterus non modo vitalem spiritum, sed etiam litterarum amorem imbibit, in hac, inquam, urbe, quae foecunditate, cultu & honore quamvis ingeniorum matrem provocabit. Non enim, quomodo alibi saepe fit, commercia & divitiarum studia (quibus in Republica suus quidem locus, sed & modus est) sic tractantur, ut illae artes vilescant, quae ob id ingenuae dicuntur, quod divitias si non contemnunt, saltem minime quaerant. Ita diversissi • res uno in loco citra pugnam sociantur, labor circa opes maximus, & nullus; cum in utroque necessitas insit; sed ut illa magis in oculos incurrat, haec non nisi à sapientibus intelligatur, tam quidem ad firmamentum Reipublicae valid• quam ad decus immensa. Infelices contra populi & obnoxij, apud quos illa res quae, prae monente oraculo, Spartae quoque caprivitati & exitio fuit, velutre • salus & quasi numen quoddam placere coepit. Non libera curia, non plebs, & dum omnes avaritiam, & avaritiae instrumenta usuras fatigant, dum passim artes malae adoptantur, abdicantur bonae, supervacaneum habetur, quicquid lucro vacuum, quidquid imperitia non vacuum. Ubi prope periculum est sana scire, sana loqui: ubi habendi cura prope omnia facit, quae inscitiae poena est, ⟨p. 529⟩cum ad rationes venitur, miseris illis satageis omnia desunt, miserioribus, quod tandem etiam liberalis fama, liberales cives, liberales animi, literae ac literati deficiunt, nisi pridem defecerunt. Frustra in tali Repub. tu Aegidios, Grapheos, Masios, Wesenbeccios, Scotos, Ortelios, Gorlaeos, Gevartios, & alia nomina aeternitati genita, vestigabis. At hi omnes (quod in honorem & urbis, & talium virorum summa voce & ingentibus literis dicere scribere liceat) fuerunt aut sunt Antverpiani, Antverpiani & cives Gruteri. Qui cum doctissimi nominantur, tantum videtur nostro honoris accedere, quantum quisque ad ignominiam suam traheret, si patriae gentem inertiae aut stuporis, aut alia vilitatis nota audiret infamari, meliorem ipse conscientiam sui in suorum rubore confessus. Non enim majus existimandum est decus optimum esse inter deteriores, quam inter optimos non deteriorem. Haud scio an aliud intellexerit Brasidae mater, cui oratores ex Thracia cum dicerent, Filius tuus victor occubuit in praelio, pari non relicto apud Lacedaemonios: Vos vero hospites, inquit, nondum recte, ut video, nostis Lacedaemonios.
Dubites an temperavit magis lauds filij caeteros collaudando, an magis auxerit temperando. Sed quid ego de Gruteri Patria tam multa? Cuine gratiam quidem habendam alij forsan putarent, qui scirent Gruterum non longo intervallo hanc & adspexisse & respexisse, cum eum Natura in Patriam, Patria mox in exilium misisset, quasi qui nondum culpam mereri poterat propterea puniretur, quod natus esset. Verum nec ipse necessitatem hanc querulus objurgavit unquam, aut cum tempore praeterito expostulavit, ne cum inhumaniter esset exturbatus, inhumanius faceret, si nutrici, quamvis brevissimae irasceretur. Potius hoc illi se debere agnoscebat, quod mature humanis casibus traditus familiaritatem cum aerumnis vitae statim puer contraxit, & quanto citius ad eum calamitates, tanto citius ille ad consuetudinem pervenit. Cum enim nihil magis torqueat mortales, quam malorum novitas, bene cum illo agitur, qui tunc incipit, cum & caeterarum rerum, & hujus novitatis nullum est judicium, ut tunc, cum judicio caeterarum rerum contigerit, hujus nullum esse possit, quia diu incepit, & quando inceperit, vix recordatur, & quando recordatur, laboribus suis fruitur. Felices multorum essent liberi, si non essent felicium; si non intra cubilia nati, educti, instituti, solam copiam, beatum victum, cultum mollem, verba blanda, vultus indulgentes, sine famis, sine nuditatis, sine interdicti, sine potestatis alienae notitia discerent aspicere, amare, habere: qui dum laneis fortunae manibus sic tractantur, non aliorum miserijs indolescunt, neque suas, dum Felicitas in malam syllabam crescit, nisi cum maximo tormento animi tolerare possunt, aut ipsi propter querelas tolerari. Long aliam vitae rationem expertus est Gruterus, & Gruterum long alium experta est vita, in quam quidem sic venit, ut exilium brevi, certe prius ferret, quam intelligeret, quasi non aliter vita constaret. Juxta ipsi & poena & culpa ignota erat. Non sentiebat, patrem nihil meritum esse, nihil matrem, nihil se: sed tamen quasi sentiret, puerili securitate, quae viros etiam innocentes decet, parentes comitabatur. Fuit tunc illud tempus, cum Margaretha Parmensis nomine Regis Hispaniae Belgis praeesset, & vary Provinciales fremerent, quod alios religio separata faceret invisos, alios Sua, & Regis feroces;
Dubites an temperavit magis laudes filij caeteros collaudando, an magis auxerit temperando. Sed quid ego de Gruteri Patria tam multa? Cuine gratiam quidem habendam alij forsan putarent, qui scirent Gruterum non longo intervallo hanc & adspexisse & respexisse, cum eum Natura in Patriam, Patria mox in exilium misisset, quasi qui nondum culpam mereri poterat propterea puniretur, quod natus esset. Verum nec ipse necessitatem hanc querulus objurgavit unquam, aut cum tempore praeterito expostulavit, ne cum inhumaniter esset exturbatus, inhumanius faceret, si nutrici, quamvis brevissimae irasceretur. Potius hoc illi se debere agnoscebat, quod mature humanis casibus traditus familiaritatem cum aerumnis vitae statim puer contraxit, & quanto citius ad eum calamitates, tanto citius ille ad consuetudinem pervenit. Cum enim nihil magis torqueat mortales, quam malorum novitas, bene cum illo agitur, qui tunc incipit, cum & caeterarum rerum, & hujus novitatis nullum est judicium, ut tunc, cum judicio caeterarum rerum contigerit, hujus nullum esse possit, quia diu incepit, & quando inceperit, vix recordatur, & quando recordatur, laboribus suis fruitur. Felices multorum essent liberi, si non essent felicium; si non intra cubilia nati, educti, instituti, solam copiam, beatum victum, cultum mollem, verba blanda, vultus indulgentes, sine famis, sine nuditatis, sine interdicti, sine potestatis alienae notitia discerent aspicere, amare, habere: qui dum laneis fortunae manibus sic tractantur, non aliorum miserijs indolescunt, neque suas, dum Felicitas in malam syllabam crescit, nisi cum maximo tormento animi tolerare possunt, aut ipsi propter querelas tolerari. Longe aliam vitae rationem expertus est Gruterus, & Gruterum longe alium experta est vita, in quam quidem sic venit, ut exilium brevi, certe prius ferret, quam intelligeret, quasi non aliter vita constaret. Juxta ipsi & poena & culpa ignota erat. Non sentiebat, patrem nihil meritum esse, nihil matrem, nihil se: sed tamen quasi sentiret, puerili securitate, quae viros etiam innocentes decet, parentes comitabatur. Fuit tunc illud tempus, cum Margaretha Parmensis nomine Regis Hispaniae Belgis praeesset, & vari• Provinciales fremerent, quod alios religio separata faceret invisos, alios Sua, & Regis feroces;
