A67927:955
Acts and monuments of matters most special and memorable, happening in the Church. [vol. 2, part 2] with an universal history of the same, wherein is set forth at large the whole race and course of the Church, from the primitive age to these latter times of ours, with the bloody times, horrible troubles, and great persecutions against the true martyrs of Christ, sought and wrought as well by heathen emperors, as now lately practised by Romish prelates, especially in this realm of England and Scotland. Newly revised and recognised, partly also augmented, and now the fourth time again published and recommended to the studious reader, by the author (through the help of Christ our Lord) John Fox, which desireth thee good reader to help him with thy prayer.Actes and monuments of matters most speciall and memorable, happenyng in the Church. [vol. 2, part 2] with an vniuersall history of the same, wherein is set forth at large the whole race and course of the Church, from the primitiue age to these latter tymes of ours, with the bloudy times, horrible troubles, and great persecutions agaynst the true martyrs of Christ, sought and wrought as well by heathen emperours, as nowe lately practised by Romish prelates, especially in this realme of England and Scotland. Newly reuised and recognised, partly also augmented, and now the fourth time agayne published and recommended to the studious reader, by the author (through the helpe of Christ our Lord) Iohn Foxe, which desireth thee good reader to helpe him with thy prayer.
London: printed by John Daye, 1583London: printed by Iohn Daye, 1583
No title page in the transcription: set from the catalogue record.
Modern spelling is a reading aid: the words are the author’s, only the spelling is modernized. Original shows the page as printed, with the transcription marks.
Richardus Hilley decretorū Doctor, Reverendissimi in Christo patris & domini, domini Laurentij, dei gratia Sarum Episcopi, in remotis extra regnum Angliae agentis vicarius in spiritualibus generalis, universis & singulis rectoribus, vicarijs, capellanis, curatis, clerisque, & literatis per diocese. Sarum ubilibet con stitutis, salutem in autoritate salutis. Vobis coniunctim, & divisim committimus, ac firmiter iniungendo mandamus, quatenus citetis, vel citari faciatis peremptoriè magistrum Hugonem Latimer, Vicarium de Westkington in archimatu Wilts Sarum dioces. quod compareat coram reverendo in Christo patre, & domino domino Johanne, dei gratia London Episcopo, aut eius vicario in spiritualibus generally, sive commissario in ecclesia cathedrali Sancti Pauli London, in loco consistoriali ibidem, die lung: videlicet, xxix. die mensis Januarij, jam instantis, inter horam, ix. & xi. ante meridiem eiusdem diei, certis articulis sive interrogatorijs, crimina seu excessus graves infra jurisdictionem London. per ipsum commis. concernentibus personaliter responsur. ulteriusque factur. & receptur. quod justitia in ea parte suadebit: & quid in praemissis feceritis, nos citra xxij. diem eiusdem mensis Januarij, vel in eo apud Sarum debite certificari curetis, ut nos certificatorium huiusmodi supradicto reverendo patri, Domino London Episcopo erga dictum .xxij. diem transmitter valeamus, prout idem reverendus pater nos in juris subsidium ac mutuae vicissitudinis obtentu rogavit, & etiam requisivit. Datum Sarum, sub sigillo antedicti reverendissimi patris ad causas, x. die mensis Januarij. An. 1531.
RIchardus Hilley decretorū Doctor, Reuerendissimi in Christo patris & domini, domini Laurentij, dei gratia Sarum Episcopi, in remotis extra regnum Angliae agentis vicarius in spiritualibus generalis, vniuersis & singulis rectoribus, vicarijs, capellanis, curatis, clerisque, & literatis per dioces. Sarum vbilibet cō stitutis, salutem in autoritate salutis. Vobis coniunctim, & diuisim committimus, ac firmiter iniungendo mandamus, quatenus citetis, vel citari faciatis peremptoriè magistrum Hugonem Latimer, Vicarium de Westkington in archimatu Wiltes Sarum dioces. quod compareat coram reuerendo in Christo patre, & domino domino Iohanne, dei gratia London Episcopo, aut eius vicario in spiritualibus generali, siue commissario in ecclesia cathedrali Sancti Pauli London, in loco consistoriali ibidem, die lun•: videlicet, xxix. die mensis Ianuarij, iam instantis, inter horam, ix. & xi. ante meridiem eiusdem diei, certis articulis siue interrogatorijs, crimina seu excessus graues infra iurisdictionem London. per ipsum commis. concernentibus personaliter responsur. vlteriusque factur. & receptur. quod iustitia in ea parte suadebit: & quid in praemissis feceritis, nos citra xxij. diem eiusdem mensis Ianuarij, vel in eo apud Sarum debite certificari curetis, vt nos certificatorium huiusmodi supradicto reuerendo patri, Domino London Episcopo erga dictum .xxij. diem transmittere valeamus, prout idem reuerendus pater nos in iuris subsidium ac mutuae vicissitudinis obtentu rogauit, & etiam requisiuit. Datum Sarum, sub sigillo antedicti reuerendissimi patris ad causas, x. die mensis Ianuarij. An. 1531.
Against this citation, 1although M. Latimer did appeal to his own Ordinary, requiring by him to be ordered, yet all that notwithstanding, he was had up to Lon don before Warrham the Archbishop of Canterbury and the Bish. of London, where he was greatly molested, and detained a long space from his cure at home. There he being called thrice every week before the said Bishops, to make answer for his preaching, 2had certain articles or propositions drawn out and said to him, whereunto they required him to subscribe. At length he not only perceiving their practical proceedings, but also much grieved with their troublesome unquietness, which neither would preach themselves, nor yet suffer him to preach & to do his duty, writeth to the foresaid Archbish. partly excusing his infirmity, whereby he could not appear at their commandment, partly expostulating with them for so troubling and detaining him from his duty doing, and that for no just cause, but only for preaching the truth against certain vain abuses crept into religion, much needful to be spoken against. Which all may appear by his Epistle sent to a certain bishop or Archbishop, whose name is not expressed, the copy of which Epistle in Latin is this.
Against this citation, 1although M. Latimer did appeale to his owne Ordinary, requiring by hym to bee ordered, yet all that notwithstanding, he was had vp to Lō don before Warrham the Archbishop of Canterbury and the Bish. of London, where he was greatly molested, and deteined a long space from his cure at home. There he beyng called thrise euery weeke before the sayd Bishops, to make aunswer for his preachyng, 2had certaine articles or propositions drawen out and sayed to hym, whereunto they required hym to subscribe. At length he not only perceiuyng their practical procedyngs, but also much grieued with their troublesome vnquietnes, which neither would preach themselues, nor yet suffer him to preach & to do his dutie, writeth to the foresayd Archbish. partly excusing his infirmitie, whereby he could not appeare at their cōmandement, partly expostulatyng with them for so troublyng and deteinyng hym from his duetie doyng, and that for no iust cause, but onelye for preachyng the truth agaynst certayne vayne abuses crept into religion, much needfull to be spoken agaynst. Which all may appeare by his Epistle sent to a certaine bishop or Archbishop, whose name is not expressed, the copye of which Epistle in Latine is this.
NOn licet reverendissime praesul per superuenientem aegrotationem ad tuum palatium venire,1 non novam quidem illam, sed inueteratam, & si novis occasionibus nuper exasperatam. ⟨p. 1737⟩Certe quantum videre videor, & quantum coniecturis ducor, hodie non licebit, citra meum (inquam) magnum malum non licebit. Et ne meum expectaret aduentum diutius tua dominatio frustra: en hanc qualemcunque schedulam mea manu oblitam ad tuam amplitudinem mitto, velut excusationis nostrae certissimum indicem. In qua utinam vel per temporis importunitatem, vel per capitis gra edinem, justam aliquam expostulationem liceret tecum facere, qui me, curam animarum habenrem ab earundem curatione debita tam diu detines inuitum, & hac quidem tempestate detines, qua pastores cum gregibus adesse oportet vel maxime. Quid ni enim expostulem, si modo tam vili mancipio cum tanto patre expostulare sit licitum. Nam si Petrus arbitr•batur justum esse ratione officij sui, quamdiu in hoc foret tabernaculo, ut populum admonere & docere neutiquam cessaret, & quo propius morti hoc instantius, ergo non potest non videre iniustum si qui hodie neque docent ipsi (ut jam nihil mirer si non ante docuerunt) neque cupientes docere permittunt, nisi quos habuerunt votis per omnia & in omnibus obsequundantes. Primum liberum erat meipsum amplitudini vestrae praesentare & offerre, sed inde me ipsum eripere & extricare, parum nunc quidem videtur mihi liberum esse. Et dum aliud in principio praetenditur, aliud in progressu tam longo temporis tractu agitur, nostri negotij quis aut qualis sit futurus exitus, non immerito dubitatur: sed veritas tandem liberabit uti spero. Dominus qui custodit veritatem in seculum liberabit, super quo quid scribit Hieronymus utinam nunquam e memoria excideret. Non poterat me molestare quicquid essem pro veritate passurus: sed vivit deus, & ipsi cura est de nobis. Tum modo ad Lond. missus sum, caeterum coram Cant. interdum multis formidandis patribus stipato geruntur omnia. Res velut cancellos quosdam & limites habet, ab eo qui me misit praestitutos:
NOn licet reuerendissime praesul per superuenientem aegrotationem ad tuum palatium venire,1 non nouam quidem illam, sed inueteratam, & si nouis occasionibus nuper exasperatam. ⟨p. 1737⟩
verum sic tractatur causa, & ambagibus ducitur, quasi in infinitum abitura, nullo tandem claudenda termino, dumb sine modo & fine, alia post alia ad me, sive pertinentia, sive impertinentia, nunc ab hoc, nunc ab illo interrogantur, si non egomet modo, & si forte inciviliter, ac non imprudenter tamen (ni fallor) modum imponere, veritus ne inter multa,1 dumb multis respondet unus, unum aliquod (ut fit) ex inconsulto erumperet, quod causam laederet, alioqui justissimam: & me malum ostendat oportet nemini volentem male moliri, si quid in conscientia est erroris: & meminisse omnino illud oportet, nempe ad gehennam edificare, contra conscientiam facere, hijs sat fuerit sua profiteri▪ sua asserere, sua defensare: mihi vero assertiones alienae obtruduntur, nescio quo jure asserendae. Sine exemplo, opinor hoc fit mihi, qui tamen intractabilis, fere videor, dum nihil aliud quam iniquis efflagitationibus (quod ego judico) acquiescere detrecto. Aduersus praedicationes meas si quis quid in tentare conabitur, tanquam vel obscuriores, vel parum caute pronunciatas, paratus sum praedicationes praedicationibus illustrare, qui nihil aduersus veritatem, nihil aduersus decreta patrum, nil non catholice (quod sciam) praedicavi unquam Id quod per aduersariorum & obloquentium testimonia commonstrare poteram esse verum.2 Optavi & opto judiciū vulgi reparari. Optavi & opto discrimen rerum deprehendi, & sua dignitate suo loco, & tempore, suo gradu & ordine, unamquamque rem pollere, gaudere, ut ingenue sciant omnes, permultum interesse inter ea quae praeparavit deus, ut in eis ambularemus, quisque vocationis opera sedulo facturi,3 postquam quae omnibus sunt communia, pari sedulitate sunt facta, & inter ea quae spontanea sunt, ut in quibus non nisi nostropte marte obambulamus. Imaginibus uti licet, peregrinari licet, sanctos inuocare licet, animarum in purgatorio residentium memores esse licet: sed sic temperanda sunt, quae voluntaria sunt, ut praecepta dei factu necessaria (quae facientibus vitam aeternam, non facientibus aeternam mortem afferunt) justa estimatione non priventur, ne praepostere diligentes deum stulte devoti, deum contra experiamur non redamantem nos, sed odio potius prosequentem, cum hoc est deum vere diligere, nimirum praecepta dei diligenter seruare, juxta illud Christi:
qui habet praecepta mea & facit ea, hic est qui diligit me, ne quis tam vilia reputet praecepta Dei vocationem concernentia, in suis potius adinuentionibus aberraturus, cum in fine ante tribunal Christi secundum illa, non secundum has, omnes ad unum judicabimur, juxta illud Christi: sermo quem locutus sum, ipse judicabit in novissimo die. Et quis potest unum praeceptum dei ullis addititijs inuentis quamlibet aut multis aut spetiosis compensare. O si essemus ad ea quae Dei sunt peragenda tam propensi, quam sumus ad nostra excogitamenta exercenda seduli & devoti. Multa sunt quae simplici fide facta non improbat deus, sed probat utcunque, saltem quorundam infirmitati indulgens, quae tamen antequam fierent interrogatus, nec praeciperet, nec consuleret fieri, utpote quae justius toleranda sunt, dum sic fiant, quam praedicanda ut fiant: ne occasion praedicationis (ut fit) omittantur, quae periculo damnationis fieri debeant. Et quid magis indecorum, quam ad id praedicationem conuertere,1 quod deus ipse, nec praeciperet, nec consuleret fieri, saltem quam diu negligenter fiunt quae praecipiuntur facienda. Proinde ego ex parte mandatorum dei sto hactenus immobilis, sic non meum, sed Christi lucrum, non meam sed dei gloriā quaer•tans, & donec respirare licebit, stare non desinam, sic germanos verbi precones, quotquot hactenus fuere imitaturus. Intollerabiles sane sunt, & diu fuere quarundam rerum abusus,2 ut nemo Christianae gloriae studiosus potest, nisi abusibus rerum multo etiam magis improbatis res ipsas e suggestu probare, quae si ra•ius fierent (ut ne dicam nunquam) modo hac occasione quae mā dantur a deo fieri, fierent officiosius, quid quaeso pateretur •acturae religio christiana? nisi forte sic caecutimus miseri, ut illa turpi questu nostro, non cultu dei vero putentur consistere •am non potest (opinor) fieri, ut damnabilis eiusmod• rerum abusus juste reprobetur, nisi protinus infrequentior earundem usus sequatur. Quanquam praestiterit quaedam nunquam fieri quam tam fiducialiter fieri, ut minus curentur quae oportuit fieri, cum alia oportet facere, alia oportet non omittere, alia nec oportet facere, & omittere licet▪ Et quis manifestum multarum rerum abusum non videt? quis vidit, & non vehementer dolet? quis dolet denique & non laborat amovere? & quando amovebitur, si usus predication celebrabitur, tacebitur abusus?
Imo non potest non regnare & dominari abusus. Aliud est, res quae possunt in loco fieri, tolerare, aliud easdem pro rebus quae debent fieri, aut passim praedicare, aut legibus praedicanda constituere. Euntes docete (inquit) omnia. Quaenam omnia? omnia quae ego praecipi vobis (inquit) non dicit omnia quae vobis ipsis videntur praedicanda. Agite igitur per immortalem deum.1 Sic neruos intendamus nostros, ut quae dei sunt, praedicemus ad unum omnes, ne adulteri & caupones praedicationis verius, quam viri praedicatores evadamus: maxim dum homines ad divina sunt pigerrimi, ad sua velocissimi, ut nihil sit opus calcaribus: iniusta rerum estimation, & innata superstitione, certe ab ineunte aetate a maioribus contracta miserabiliter decepti, quibus rebus mederi vix ullis praedicationibus quamlibet frequentibus, quamlibet vehementibus, quamlibet sinceris & puris quimus. Quare prohibeat deus, ne in hac dierum malitia, qui debent ipsi potius praedicare (praecepit enim nobis, inquit Petrus, praedicare) vel volentes & potentes praedicare praepediant, contra illud, noli prohibere eum benefacere qui potest, vel cauponantes praedicare compellant, sic miseram plebeculam in superstition & fallacy fiducia damnabiliter detinentes. Quin deus potius misereatur nostri, ut cognoscamus in terra viam tuam, ne videamur in quos illud quadret digne, non cogitations meae, cogitationes vestrae, neque viae meae, viae vestrae, dicit dominus. Hinc ego nudis sententijs subscribere non audeo, domine cum primis obseruande, quia popularis superstitionis diutius duraturae quoad possum, authorculus esse nolo, ne mei ipsius damnationis simul sim author. Quod si dignus essem, qui tibi consilium darem, colendissime pater, sed cohibeo me, quā sit pravum & intollerabile hominis cor detur vel coniectare. Neque sane quisquam novit quae sunt hominis nisi spiritus hominis qui est in eo. Non me superbia detinet ulla, ab illa subscriptione toties a tua dominatione cum maxima mei animi molestia rogata. Non potest non esse impium patribus & proceribus ecclesiae non obtempe•are, sed videndum interim illis & quid & quibus imperent cum in loco, deo quam hominibus obedire oportet magis. Sic dolet mihi caput, & reliquum corpus languet, ut nec venire, nec haec rescribete licet, & emendare. Sed tua dominatio si non judicium meum, certe studium spero probabit. Valeat dominatio tua.
Imo non potest non regnare & dominari abusus. Aliud est, res quae possunt in loco fieri, tolerare, aliud easdem pro rebus quae debent fieri, aut passim praedicare, aut legibus praedicanda constituere. Euntes docete (inquit) omnia. Quaenam omnia? omnia quae ego praecipi vobis (inquit) non dicit omnia quae vobis ipsis videntur praedicanda. Agite igitur per immortalem deum.
In this foresaid Epistle as ye hear, he maketh mention of certain articles or propositions, whereunto he was required by the Bishops to subscribe. The copy and effect of those articles or nude propositions (as he calleth them) be these.
In this foresayd Epistle as ye heare, he maketh mention of certayne articles or propositions, whereunto hee was required by the Bishops to subscribe. The copy and effect of those articles or nude propositions (as hee calleth them) be these.
I Believe that there is a purgatory to purge the souls of the dead after this life.
I Beleeue that there is a purgatory to purge the soules of the dead after this lyfe.
That the Saints do pray as Mediators now for us in heaven.
That the Saints do pray as Mediatours now for vs in heauen.
qui habet praecepta mea & facit ea, hic est qui diligit me, ne quis tam vilia reputet praecepta Dei vocationem concernentia, in suis potius adinuentionibus aberraturus, cum in fine ante tribunal Christi secundum illa, non secundum has, omnes ad vnum iudicabimur, iuxta illud Christi: sermo quem locutus sum, ipse iudicabit in nouissimo die. Et quis potest vnum praeceptum dei vllis addititijs inuentis quamlibet aut multis aut spetiosis compensare. O si essemus ad ea quae Dei sunt peragenda tam propensi, quam sumus ad nostra excogitamenta exercenda seduli & deuoti. Multa sunt quae simplici fide facta non improbat deus, sed probat vtcunque, saltem quorundam infirmitati indulgens, quae tamen antequam fierent interrogatus, nec praeciperet, nec consuleret fieri, vtpote quae iustius toleranda sunt, dum sic fiant, quam praedicanda vt fiant: ne occasione praedicationis (vt fit) omittantur, quae periculo damnationis fieri debeant. Et quid magis indecorum, quam ad id praedicationem conuertere,1 quod deus ipse, nec praeciperet, nec consuleret fieri, saltem quam diu negligenter fiunt quae praecipiuntur facienda. Proinde ego ex parte mandatorum dei sto hactenus immobilis, sic non meum, sed Christi lucrum, non meam sed dei gloriā quaer•tans, & donec respirare licebit, stare nō desinam, sic germanos verbi precones, quotquot hactenus fuere imitaturus. Intollerabiles sane sunt, & diu fuere quarundam rerum abusus,2 vt nemo Christianae gloriae studiosus potest, nisi abusibus rerum multo etiam magis improbatis res ipsas e suggestu probare, quae si ra•ius fierent (vt ne dicam nunquam) modo hac occasione quae mā dantur a deo fieri, fierent officiosius, quid quaeso pateretur •acturae religio christiana? nisi forte sic caecutimus miseri, vt illa turpi questu nostro, non cultu dei vero putentur consistere •am non potest (opinor) fieri, vt damnabilis eiusmod• rerum abusus iuste reprobetur, nisi protinus infrequentior earundem vsus sequatur. Quanquam praestiterit quaedam nunquam fieri quam tam fiducialiter fieri, vt minus curentur quae oportuit fieri, cum alia oportet facere, alia oportet non omittere, alia nec oportet facere, & omittere licet▪ Et quis manifestum multarum rerum abusum non videt? quis vidit, & non vehementer dolet? quis dolet denique & non laborat amouere? & quando amouebitur, si vsus praedicatione celebrabitur, tacebitur abusus?
