A76257:449
Yr ymarfer o dduwioldeb in cyfarwyddo dŷn i rodio fall y rhyngo ef Fodd Duw. Yr hwn life â osodwyd allan in saeson-sec o wraith y gwir barchedig dâd Lewis Escomb Bangor, ac a gyfieithwyd in gamber-aec o waith Row. Vaughan o gaergai o sîr feirion wr bonheddig.
Printiedig in Llundain : gan Tho. Dawks, 1675Printiedig yn Llundain : gan Tho. Dawks, 1675
Modern spelling is a reading aid: the words are the author’s, only the spelling is modernized. Original shows the page as printed, with the transcription marks.
5. Dihar. 23.26. Y mae gwr cyfiawn in cywmpo seithwaith in y did, ac in cyfodi, &c. (in y did,) nid yw in yr scrythur: yr hyn beth nid yw i'w deal am gwympo i bechod, and syrthio i drallod, yr hyn y mae ei elyn llidiog in ei ddarparu i'r cyfiawn; oddiwrth yr hyn y mae Duw in ei waredu: a phe bay in meddwl cwympo i bechod, a chodi o bechod, beth yw hyn i ti, yr hwn y gall pawb welled dy godymmau bob did, and ni all na Duw na dŷn welled dy gyfodiad eilwaith drwy edifeirwch?
5. Dihar. 23.26. Y mae gwr cyfiawn yn cywmpo seithwaith yn y dydd, ac yn cyfodi, &c. (yn y dydd,) nid yw yn yr scrythur: yr hyn beth nid yw i'w ddeall am gwympo i bechod, ond syrthio i drallod, yr hyn y mae ei elyn llidiog yn ei ddarparu i'r cyfiawn; oddiwrth yr hyn y mae Duw yn ei waredu: a phe bai yn meddwl cwympo i bechod, a chodi o bechod, beth yw hyn i ti, yr hwn y gall pawb weled dy godymmau bob dydd, ond ni all na Duw na dŷn weled dy gyfodiad eilwaith drwy edifeirwch?
6. Isaiah 64.6. Ein holl gyfiawnder ni sydd mal brattiau budron. Oddiyma y mae 'r Cristion cnawdol in casclu; gan welled nad yw gweithredoedd gorau y Saintiau gorau ddim gwell; wrth hynny y mae ei weithredoedd yntau in ddigon da: ac am hynny nid rhaid iddo chwaith ymofidio gormod, fod ei grefydd mor amherffaith. And nid yw Isaiah in ill yma, in meddwl gweithredoedd yr adgenedledig: megis gweddiau difrifol in enw Duw; cardôdau elusenaidd o eigion trugaredd; dioddef o achos yr Efengyl, colli ei dda, a cholli ei waed, a'r fâth weithredoedd, y rhai y mae Paul in eu galw in ffrwyth yr Yspryd; Gal. 5.22. Eithr y prophwyd ⟨p. 94⟩gan wneuthur gostyngedig gifts in enw Eglwys y• Juddewon, pan syrthiasai hi oddiwrth Dduw i ddelwaddoliaeth, sy'n cydnabod, may tra fuont hwy trwy waith eu pechodau aflan, gwedi eu neilltuo oddiwrth Dduw, megis cleifion gwahanol o achos eu doluriau heintus, a'i cadachau halogedig, y faent neilltuol oddiwrth ddynion; Nid allay eu cyfiawnder goreu hwynt, fod and in wrddedig in ei olwg ef. Ac er nad yw ein gweithredoedd gorau ni, (o'i cystadlu a chyfiawnder Christ) ddim gwell na brattiau aflan: etto in nerbynniad Duw er mwyn Christ fe a'i gelwir in wisc wen; jê lliain pûr disclair, digon anhebyg i frithni y llewpart, a'r gwiscoedd budron. Dad. 3.8. Jer. 13.23. Zac. 3.4.
6. Esay 64.6. Ein holl gyfiawnder ni sydd mal brattiau budron. Oddiyma y mae 'r Cristion cnawdol yn casclu; gan weled nad yw gweithredoedd gorau y Saintiau gorau ddim gwell; wrth hynny y mae ei weithredoedd yntau yn ddigon da: ac am hynny nid rhaid iddo chwaith ymofidio gormod, fod ei grefydd mor amherffaith. Ond nid yw Esay yn y lle yma, yn meddwl gweithredoedd yr adgenedledig: megis gweddiau difrifol yn enw Duw; cardôdau elusenaidd o eigion trugaredd; dioddef o achos yr Efengyl, colli ei dda, a cholli ei waed, a'r fâth weithredoedd, y rhai y mae Paul yn eu galw yn ffrwyth yr Yspryd; Gal. 5.22. Eithr y prophwyd ⟨p. 94⟩gan wneuthur gostyngedig gyffes yn enw Eglwys y• Juddewon, pan syrthiasai hi oddiwrth Dduw i ddelwaddoliaeth, sy'n cydnabod, mai tra fuont hwy trwy waith eu pechodau aflan, gwedi eu neilltuo oddiwrth Dduw, megis cleifion gwahanol o achos eu doluriau heintus, a'i cadachau halogedig, y faent neilltuol oddiwrth ddynion; Nid allai eu cyfiawnder goreu hwynt, fod ond yn wrddedig yn ei olwg ef. Ac er nad yw ein gweithredoedd gorau ni, (o'i cystadlu a chyfiawnder Crist) ddim gwell na brattiau aflan: etto yn nerbynniad Duw er mwyn Crist fe a'i gelwir yn wisc wen; iê lliain pûr disclair, digon anhebyg i frithni y llewpart, a'r gwiscoedd budron. Dad. 3.8. Jer. 13.23. Zac. 3.4.
7. Jaco. 3.2. Mewn lawyer o bethau yr ydym ni bawb in llithro. Gwir; and nid yw plant Duw in pechu ym mhob peth fell yr wit ti, heb na ffrwyno eu trachwantau, na marwhau eu llygredigaethau. ac er bod gweddillion pechod in aros in y plant cûaf gan Dduw, onid yw reidiol iddynt lefain beunydd, Ein tâd yr hwn wit in y nefoedd, maddau i ni ein dyledion: Etto in y Testament newydd, ni elwir neb in gyffredinol in bechaduriaid, and y rhai diailgenedledig. Eithr yr Adgenedledig, o herwydd eu astudrwydd awydd-frydig i wasanaethu Duw mewn purdeb sancteiddrwydd, ym mhob lle a elwir in Saint. In gymmaint a bod Joan in dywedyd may pwy bynnag a aned o Dduw, ni pecha; 1 Joan. 3.9. hynny yw, nid yw in byw mewn aflendid in ewyllyscar, gan adael i bechod reoli ynddo, fell yr ydwyd ti. Na thwylla mo honot dy hûn ag enw Cristion: pwy bynnag a fo arferol o fyw mewn rhyw bechod anafus, nid yw efe in byw mewn cyflwr grâs. Pob un gan hynny (medd St. Paul) a enwo enw Christ ymadawed ag anwirodd, 2 Tim. 2.19. Nid ⟨p. 95⟩yw'r adgenedledig in pechu and o wendid, y maent hwy in edifarhau, a Duw in maddau; am hynny nid ydynt in pechu i farwolaeth, 1 Joan. 5.16. Y mae'r colledig in pechu in faleusus, o'u lawn awydd, ac in ymlawenhau ynddo: fell o'i gwir fodd, y mae pechod in ymadel â hwynt, cyn iddynt hwy ymadel ag ef. Nid edifarhant, ac ni faddau Duw. Am hynny y mae eu pechodau in farwol, (medd St Joan) neu in hytrach in anfarwol, megis y dywaid St Paul, Rhuf. 2.5. Nid jawn escus (gan hynny) yw dywedyd, pechaduriaid ydym ni oll. Gwir gristianogion (di a weli) ydynt oll in Saint.
7. Jaco. 3.2. Mewn llawer o bethau yr ydym ni bawb yn llithro. Gwir; ond nid yw plant Duw yn pechu ym mhob peth fel yr wyt ti, heb na ffrwyno eu trachwantau, na marwhau eu llygredigaethau. ac er bod gweddillion pechod yn aros yn y plant cûaf gan Dduw, onid yw reidiol iddynt lefain beunydd, Ein tâd yr hwn wyt yn y nefoedd, maddau i ni ein dyledion: Etto yn y Testament newydd, ni elwir neb yn gyffredinol yn bechaduriaid, ond y rhai diailgenedledig. Eithr yr Adgenedledig, o herwydd eu astudrwydd awydd-frydig i wasanaethu Duw mewn purdeb sancteiddrwydd, ym mhob lle a elwir yn Saint. Yn gymmaint a bod Joan yn dywedyd mai pwy bynnag a aned o Dduw, ni pecha; 1 Joan. 3.9. hynny yw, nid yw yn byw mewn aflendid yn ewyllyscar, gan adael i bechod reoli ynddo, fel yr ydwyd ti. Na thwylla mo honot dy hûn ag enw Cristion: pwy bynnag a fo arferol o fyw mewn rhyw bechod anafus, nid yw efe yn byw mewn cyflwr grâs. Pob un gan hynny (medd St. Paul) a enwo enw Crist ymadawed ag anwirodd,
8. Luc. 23.43. Y lleidr a drôdd a'r y fun olaf o'i enau, a dderbynniwyd i Baradwys. Beth am hynny? O caf fi gymmaint o amser, ac y gallwyf ddywedyd wrth farw, Arglwydd trugarha wrthyf, mi gaff finnau yr un ffunyd fy achub am gwaredu. And beth oni chai di? ac etto lawyer in y did hwnnw a ddywaid Arglwydd, Arglwydd, a'r Arglwydd nid adnebydd mo honynt. Matth. 7.22, 23. Y lleidr a achubwyd, o herwydd iddo edifarhau; eithr ei gyfaill ni chafas râs i edifarhau, efe aeth in ddamnedig. Gochel gan hynny, rhag wrth hyderu mewn hwyr edifeirwch in dy ddiwedd ar y ddaiar, o•fod arnat edifarhâu in rhyhwyr heb ddiwedd in uffern.
8. Luc. 23.43. Y lleidr a drôdd a'r y ffun olaf o'i enau, a dderbynniwyd i Baradwys. Beth am hynny? O caf fi gymmaint o amser, ac y gallwyf ddywedyd wrth farw, Arglwydd trugarha wrthyf, mi gaf finnau yr un ffunyd fy achub am gwaredu. Ond beth oni chai di? ac etto llawer yn y dydd hwnnw a ddywaid Arglwydd, Arglwydd, a'r Arglwydd nid adnebydd mo honynt. Matth. 7.22, 23. Y lleidr a achubwyd, o herwydd iddo edifarhau; eithr ei gyfaill ni chafas râs i edifarhau, efe aeth yn ddamnedig. Gochel gan hynny, rhag wrth hyderu mewn hwyr edifeirwch yn dy ddiwedd ar y ddaiar, o•fod arnat edifarhâu yn rhyhwyr heb ddiwedd yn uffern.
9. 1 Joan. 1. Gwaed Jesus Grist sydd in ein glanhau ni oddiwrth bob pechod, ac 1 Joan. 2.1. O phecha neb y mae i ni ddadleuwr gyd a'r Tâd, Jesus Grist y cyfion, &c. Oh cyssurns! And gwrandewch beth y mae S. Joan. in ei ddywedydd in yr un lle: fy mhlant bŷchain y pethau hyn a scrifennais attoch fall na phechoch. Os dy di (gan hynny) a adcwi dy bechod, y cyssurau hyn sydd in dy eiddaw, onid ê ni pherthynant i ti.
9. 1 Joan. 1. Gwaed Jesu Grist sydd yn ein glanhau ni oddiwrth bob pechod, ac 1 Joan. 2.1. O phecha neb y mae i ni ddadleuwr gyd a'r Tâd, Jesu Grist y cyfion, &c. Oh cyssurns! Ond gwrandewch beth y mae S. Joan. yn ei ddywedydd yn yr un lle: fy mhlant bŷchain y pethau hyn a scrifennais attoch fal na phechoch. Os dy di (gan hynny) a adcwi dy bechod, y cyssurau hyn sydd yn dy eiddaw, onid ê ni pherthynant i ti.
10. Rhuf. 5.20. Lle yr amblhâodd pechod, mwy o lawyer yr amlhaodd grâs.
10. Rhuf. 5.20. Lle yr amblhâodd pechod, mwy o lawer yr amlhaodd grâs.
Oh odiaeth! eithr gwrandewch beth a ddywaid Paul in ol hynny: beth a ddywedwn gan hynny, a barhawn mewn pechod, fell yr amlhao grass? na atto Duw. a ninnau wedi meirw i bechod, pa wed y byddwn fyw etto ynddo ef? Rhuf. 6.1.2. Nid yw ill yma in dyscu i ni ryfygu, and na ddylem anobeithio. Nid oes gan hynny yr un o'r addewidion hyn, in ado grâs i neb, and i'r gallon edifeiriol.
Oh odiaeth! eithr gwrandewch beth a ddywaid Paul yn ol hynny: beth a ddywedwn gan hynny, a barhawn mewn pechod, fel yr amlhao gras? na atto Duw. a ninnau wedi meirw i bechod, pa wedd y byddwn fyw etto ynddo ef? Rhuf. 6.1.2. Nid yw y lle yma yn dyscu i ni ryfygu, ond na ddylem anobeithio. Nid oes gan hynny yr vn o'r addewidion hyn, yn addo grâs i neb, ond i'r galon edifeiriol.
Seiliau crefydd a gamgymmerir ydynt:
1. Odiwrth athrawiaeth cyfiawnhâd trwy ffydd in unig: Cristion cnawdol a gascl; nad ydyw gweithredoedd da angenrheidiol. y mae in canmol eraill a wnelo weithredoedd da, eithr y mae ef in coelio am dano ei hun y bid efe cadwedig trwy ei ffydd, heb wneuthur dim or fâth bethau. And ef a ddylai wybod, er nad yw gweithredoedd da angenrheidiol i gyfiawnhau dŷn; etto y maent in anghenrheidiol i jechydwriaeth: Canys gwaith Duw ydym, wedi ein creu ynghrist Jesus i weithredoedd da, y rhai a ragddarparodd Duw i ni rodio ynddynt. Ephes. 2.10. Pwy bynnag gan hynny mewn oedran a synwyr ni wnêl weithredoedd da wedi ei alw, ni eill ef fod in gadwedig: ac ni ragddarparwyd ef erioed i fywyd tragywyddol. Am hynny y dywed yr scrythur y tâl Christ i bob dŷn in ol ei weithredoedd, Rhuf. 2.6. 2 Cor. 9.6. Dad. 22.12. Nid yw Christ in gweuthur cyfrif o ddim oedd in yr Angelion o'r saith eglwys, and o'u gwethredoedd Datc. 2. ac 3. Ac in y did diwaethaf, ef a rid yr etifeddiaeth nefol, in unig ir rhai a wnaethant weithredoedd da, in porthi 'r newynog, in dilladu 'r noeth, ac felly, Math. 25. In y did hwnnw cyfiawnder a wisc y goron. 2 Tim. 4.8. Heb gyfiawnder, heb goron, heb weithredoedd da (in ol ei dalent) heb wobr gan ⟨p. 97⟩Dduw, oddieithr dial. Bod in gyfoethog mewn gweithredoedd da, ydyw 'r sail gadarnaf o'n siccrwydd ni i dderbyn bywyd tragywyddol, 1 Tim. 6.19. O blegid gweithredoedd da ydynt wir ffrwythau gwir flydd, yr hon sydd in ymaflyd in Grist a'i ufydddod i jechydwriaeth. Ac nid oes ffydd arall in lleshau in Ghrist, and yr hon sydd in gweithredu trwy gariad. Gal. 3.6.
1. Odiwrth athrawiaeth cyfiawnhâd trwy ffydd yn vnig: Cristion cnawdol a gascl; nad ydyw gweithredoedd da angenrheidiol. y mae yn canmol eraill a wnelo weithredoedd da, eithr y mae ef yn coelio am dano ei hun y bydd efe cadwedig trwy ei ffydd, heb wneuthur dim or fâth bethau. Ond ef a ddylai wybod, er nad yw gweithredoedd da angenrheidiol i gyfiawnhau dŷn; etto y maent yn anghenrheidiol i iechydwriaeth: Canys gwaith Duw ydym, wedi ein creu ynghrist Iesu i weithredoedd da, y rhai a ragddarparodd Duw i ni rodio ynddynt.
Ac (oddieithr yngweithred cyfiawnhâd) y ffydd, yr hon sydd in unig in cyfiawnhau, nid yw in unig un amfer, eithr ynghŷ• […]gweithredoedd da: Fell y pren a'i ffrwyth, yr haul a'i lewyrch, y tân a'i wrês, y dwfr a'i wlybanniaeth. a'r ffydd honno, yr hon nid ymgyfiawnhá trwy weithredoedd da o flaen dynion, nid yw and flydd farwol: yr honey chyfiawnha fŷth enaid din o flaen Duw. Jag. 2.26. And y ffydd sydd in cyfiawnhâu a bureiddia y gallon, ac a sancteiddia yr holl ddŷn trwyddo. Act. 15.9. 1 Thes. 5.23.
Ac (oddieithr yngweithred cyfiawnhâd) y ffydd, yr hon sydd yn unig yn cyfiawnhau, nid yw yn unig un amfer, eithr ynghŷ• 〈…〉gweithredoedd da: Fel y pren a'i ffrwyth, yr haul a'i lewyrch, y tân a'i wrês, y dwfr a'i wlybanniaeth. a'r ffydd honno, yr hon nid ymgyfiawnhá trwy weithredoedd da o flaen dynion, nid yw ond flydd farwol: yr hon ni chyfiawnha fŷth enaid dyn o flaen Duw. Jag. 2.26. Ond y ffydd sydd yn cyfiawnhâu a bureiddia y galon, ac a sancteiddia yr holl ddŷn trwyddo. Act. 15.9. 1 Thes. 5.23.
2. Oddiwrth athrawiaeth tragwyddol rhagddarpariad Duw a'i ddigyfnewidiol osodiad, y mae ef in casglu: Os rhagddarparwyd ef i fod in gadwedig, ni eill ef amgen na bô, os i ddamnedigaeth, ni ei•l Moddion wneuthur iddo ddim daioni. Am hynny nid yw holl weithredoedd Duwioldeb and offer. Eithr ef a ddylai ddyscu ddarfod i Dduw ragddarparu at y moddion, fell at y diwedd. Yr hwn gan hynny a ragddarparodd Duw i fod in gadwedig, hynny yw, at y diwedd, a ddarfu iddo ei ragddarparu in gyntaf i gael ei alw, a'i sancteiddio, a'i wneuthur un agwedd â llûn ei Fâb, yr hyn yw y moddion, a'r rhai (medd Petr) a ddewiswyd i jachydwriaeth a ddewiswyd hefyd i sanctieddiad yr yspryd, 1 Pet. 2.16. Rhuf. 8.29, 30. Os tidy gan hynny ar dy alwad ach osodi dy hûn at air, ac agwedd Christ dy Arglwydd, ac a ufyddhei i ddaionus gynhyrfiadau yr Yspryd glán, ⟨p. 98⟩drwy ymadel a phechod, a byw mewn buchedd dduwiol: yno bydded diogel gennit, dy fod in un or rheini, in ddiammeu a ragddarparwyd i jechydwriaeth tragwyddol. Os amgen, na feiâ ar ragddarpariad Duw, and ar dy bechod dy hûn, a'th wrthryfelgarwch. Ymchwel di at Dduw, a Duw in rasufawl ath dderbyn di, fell y derbynniodd y Tàd y Mâb afradlon; ac wrth dy drôad, fe fydd eglur, in gystal i Angelion, ac i ddynion; dy fod di in perthyn i'w etholedigaeth ef. Luc. 15.10, 24. Onîs gwnei; pa ham yr achub Duw dy di?
2. Oddiwrth athrawiaeth tragwyddol rhagddarpariad Duw a'i ddigyfnewidiol osodiad, y mae ef yn casglu: Os rhagddarparwyd ef i fod yn gadwedig, ni eill ef amgen na bô, os i ddamnedigaeth, ni ei•l Moddion wneuthur iddo ddim daioni. Am hynny nid yw holl weithredoedd Duwioldeb ond ofer. Eithr ef a ddylai ddyscu ddarfod i Dduw ragddarparu at y moddion, fel at y diwedd. Yr hwn gan hynny a ragddarparodd Duw i fod yn gadwedig, hynny yw, at y diwedd, a ddarfu iddo ei ragddarparu yn gyntaf i gael ei alw, a'i sancteiddio, a'i wneuthur vn agwedd â llûn ei Fâb, yr hyn yw y moddion, a'r rhai (medd Petr) a ddewiswyd i iachydwriaeth a ddewiswyd hefyd i sanctieddiad yr yspryd, 1 Pet. 2.16. Rhuf. 8.29, 30. Os ty di gan hynny ar dy alwad ach osodi dy hûn at air, ac agwedd Crist dy Arglwydd, ac a vfyddhei i ddaionus gynhyrfiadau yr Yspryd glán,
3. Pan glywo y Cristion cnawdol, nad oes gan ddŷn rid-did ewyllys at ddaioni, y mae ef in gollwng awen y ffrwyn at ei feddwl llygredig ei hûn, fell ped fai heb allu nac ymattal, nacymgospi; in ddigwyddedig in gwneuthur Duw in awdur o bechod, gan iddo oddef i ddŷn redeg i'r angenrhaid yma. And efe a ddylai wybod roi o Dduw i Adda rydddid ewyllys, i sefyll in ei ddiniweidrwydd, os mynnai; eithr dŷn a gamarferodd ei ewyllys rhydd, ac a'i collodd ei hun, ac yntau. Gwedi y cwymp, y mae i ddŷn ynghyflwr llygredigaeth, ewyllys rhydd at y drwg, ac nid at y da. Oblegid in yr stât hon (medd yr Apostol) nid ydym ni in gallael meddylied un meddwl da. 2 Cor. 3.5. Ac nid ydyw Duw rwymedig i roi i ni eilwaith yr hyn a gollasom in enbydus, heb gymmeryd gofal mwyach am ei ynnill drachefn. And cyn gynted ac y byddo dŷn in adgenedledig, y mae grâs Duw in hyfforddi ei ewyllys at ddaioni, fell y mao ef in gwneuthur yr holl bethau da, a'r a wnelo, ac ewyllys rhydd: O blegid felly y mae 'r Apostol in dywedyd fod Duw o'i ewyllys da, in gweithredu ynom in gystal yr ewyllys, a'r gwaith, Phil. 2.12. 2 Cor. 7.1. y rhai (fell y mae'r Apostol in ei ddeongl) ydym in ein glanhâu ein hunain oddiwrth bob halogrwydd cnawd ac Yspryd, gan berffeithio ein sancteiddrwydd ⟨p. 99⟩in ofn Duw. Ac in y cyflwr yma, y mae i bob cristion ewyllys rhydd; ac fell y mae in cynyddu mewn grâs, felly y mae ei ewyllys in cynnyddu mewn rhydd-did: Oblegid pan fo y mâb in ein gwneuthur ni in rhydd, yno yr ydym ni in rhydd ddiogel: ac lle bo yspryd yr Arglwydd yno y mae rhydd-did: Joan. 8.36. 2 Cor. 3.17. canys y mae •r yspryd sanctaidd in tynnu eu meddyliau, Joan. 6.44. nid o'i hanfodd, and trwy raffau cariad, can. 1.4. Gan lewyrchu eu meddyliau i adnabod y gwirionedd; gan gyfnewidio eu calonnau i garu y gwirionedd adnabyddus; gan nerthu pob un o honynt in (ôl y grâs a dderbynniodd) i wneuthur y daioni, yr hyn y mae in ei garu. Eithr nid wit ti in arferu mo rid-did dy feddwl, cyn belled ac y rhoes Duw ef in rhydd: O herwydd yr ydwyd ti in fynych in ewyllysgar (in erbyn cyfraith Dduw, i beryglu dy enaid dy hûn) in gwneuthur peth, yr hyn ped fai gyfraith y Brenin dan boen marwolaeth, neu golly dy dda, in ei wahardd, neu ei wrthwynebu, nis gwneit. Na wna gan hynny moth ddiffyg ewyllys rhydd i ddaioni, i fod in gymmaint achos o'th waith in pechu, ac yw eisiau calon gariadus i wasanaethu dy Dâd nefol.
4. Pan glywo y din cnawdol, na ddichon neb (er pan gwympodd Adda) gyflawni cyfraith Dduw, a chadw ei holl orchymynnion: Y mae ef in hyfedr i bechu in rhyfygus fell rhai eraill: ac in ei fodloni ei hûn ac ychydig feddyliau da: ac onid yw ef in gwbl gynddrwg a'r gwaethaf, y mae ef in gweled ei fod ei hun in gystal adgenedledig ac yw 'r gorau. Ac y mae ef in cyfrif pob ewyllysgar naghau o wneuthur daioni, neu o wrthwynebu 'r drwg, in amhossiblrwydd y gyfraith. Eithr ef a ddylai ddysgu, ef (in ol y cwymp) na allodd neb and Christ, (yr hwn oedd in Dduw ac in Din) gyflawni ⟨p. 100⟩yr holl gyfraith in berffaith: etto y mae pob gwir gristion, cyn gynted ac ei bo in adgenedledig, in dechrau cadw holl orchmynnion Duw mewn gwirionedd, er nas geill mewn perffeithrwydd cyflawn. Ac felly (gyd â Dafydd) maent hwy in gosod en calonnau i gyflawni gorchmynnion Duw bob amser hid y diwedd. Psal. 119, 112. Ac yno y mae Yspryd y grâs (yr hwn in ol yr addewid a dywelldir allan in amlach dan yr Efengyl) in eu diddanu hwynt, ac in eu cynnorthwyo in eu hamcannion i wneuthur yr hyn a orchymmynno ef iddynt ei wneuthur. Joel. 2.28, 29. Ac wrth wneuthur hynny, y mae Duw in derbyn eu hewyllys da a'u dyfalwch, in lle cyflawniad y gyfraith. Gan osod haeddedigaethau Christ, (yr hwn a gyflawnodd y gyfraith trosom ni) i atteb dross babeth bynnac a fo diffygiol in ein ufydd-dod ni. Ac o herwydd hyn, y mae St. Joan in dywedyd, nad yw gorchymynion Duw in drymmion. 1 Jo. 3.5.
4. Pan glywo y dyn cnawdol, na ddichon neb (er pan gwympodd Adda) gyflawni cyfraith Dduw, a chadw ei holl orchymynnion: Y mae ef yn hyfedr i bechu yn rhyfygus fel rhai eraill: ac yn ei fodloni ei hûn ac ychydig feddyliau da: ac onid yw ef yn gwbl gynddrwg a'r gwaethaf, y mae ef yn gweled ei fod ei hun yn gystal adgenedledig ac yw 'r gorau. Ac y mae ef yn cyfrif pob ewyllysgar naghau o wneuthur daioni, neu o wrthwynebu 'r drwg, yn amhossiblrwydd y gyfraith. Eithr ef a ddylai ddysgu, ef (yn ol y cwymp) na allodd neb ond Crist, (yr hwn oedd yn Dduw ac yn Ddyn) gyflawni ⟨p. 100⟩yr holl gyfraith yn berffaith: etto y mae pob gwir gristion, cyn gynted ac ei bo yn adgenedledig, yn dechrau cadw holl orchmynnion Duw mewn gwirionedd, er nas geill mewn perffeithrwydd cyflawn. Ac felly (gyd â Dafydd) maent hwy yn gosod en calonnau i gyflawni gorchmynnion Duw bob amser hyd y diwedd.
Ac y mae St. Paul in dywedyd, yr wyf in gallu pob peth trwy Grist yr hwn sydd in fy nerthu i. Phil. 4.15. Ac yr ydis in dywedyd am Zachari ac Elizabeth, iddynt hwy rodio yngorchymynnion yr Arglwydd in ddiargyoedd Luc. 1.16. Ac o'r achos yma y mae Christ in crchi iw ddisgyblion gymmeryd gofal am gadw ei orchmynnion: megis y dystiolaeth gywiraf o'n cariad tu ac atto. Joan. 15.10. Cymmaint gan hynny y mae dŷn in caru Christ, ac y mae efe in gwneuthur cydwybod o rodio in ei orchmynion ef; a pha fwyaf a fo eîn cariad ni tu ae at Grist, lleiaf a fydd ein poen ni in cadw ei gyfraith.
Ac y mae St. Paul yn dywedyd, yr wyf yn gallu pob peth trwy Grist yr hwn sydd yn fy nerthu i. Phil. 4.15. Ac yr ydis yn dywedyd am Zachari ac Elizabeth, iddynt hwy rodio yngorchymynnion yr Arglwydd yn ddiargyoedd Luc. 1.16. Ac o'r achos yma y mae Crist yn crchi iw ddisgyblion gymmeryd gofal am gadw ei orchmynnion: megis y dystiolaeth gywiraf o'n cariad tu ac atto. Joan. 15.10. Cymmaint gan hynny y mae dŷn yn caru Crist, ac y mae efe yn gwneuthur cydwybod o rodio yn ei orchmynion ef; a pha fwyaf a fo eîn cariad ni tu ae at Grist, lleiaf a fydd ein poen ni yn cadw ei gyfraith.
Melldith y gyfraith, yr hwn (dan y Testament hên) oedd mor ddychrynadwy, dan y newydd trwy farwolaeth Christ a ddidymmwyd i'r adgenedledig. Y toster oedd in ei gwneuthur in amhossibl ⟨p. 101⟩i'n naturiaeth ni o'r blaen, sydd yr awrhon gwed• ei dymmeru gan yr Yspryd i'r newydd-enedig, fell y mae hi in ymddangos in hawdd, ac in esmwyth. Yr oedd yr Apostolion in dirio a'r yr Iddewon, a'r cenedloedd digrêd, nad oedd bossibl cadw'r gyfraith drwy nerth naturiaeth lygredig. And pan fyddent hwy in dyscu Cristiannogion credadwy, y maent hwy in gofyn ufydd-dod i'r gyfraith (yr hon yw rheol cyfiawnder) self gwir ufydd-dod, mewn gair a gweithred: marwhau eu haelodan: croeshoelio y cnawd, ei wynniau a'i drachwantau: adgyfodiad i newydd-deb buchedd, rhodio in yr Yspryd, gorchfygu y bid drwy ffydd. Rhuf. 15.18. Col. 3.5. Gal. 5.24. Rhuf. 6.4, 5. ac 8.11. 1 Joan. 5.4. Fell er na allo neb ddywedyd gid â Christ, pwy o honoch am hargyhoedda i o bechod? fe ddichon pob Cristion adgenedledig ddywedyd am dano ei hûn, pwy o honoch am hargyhoedda fi o fod in odinebwr; puteiniwr, tynghedwr, meddwyn, lleidryn, occrwr, gorthrechwr, balch, cenfigennus, in gybydd, in dorwr y Sabbath sanctaidd, in gelwyddog, in esceuluso cyffredin wasanaeth Duw, a'r faith bechodau dybryd gorthrwm? ac onid ê nid yw efe wir gristion. Pan beidio dŷn a gwneuthur cydwybod o ddilyn llywodraeth cyfraith Dduw, yno y mae Duw in ei. roddi ynteu i fin iw arwain gan ei drachwantau ei hûn, yr arwydd pennaf o feddwl anghymer adwy, Rhuf. 1.24, 28. Fell hyn y gyfraith (yr hon gwedi y cwymp ni ddichon neb oi naturiol allu ei chyflawni) a gyflawnir mewn gwirionedd gan bob Cristion adgenedledig, trwy rasusol gynnorthwy Yspryd Christ. Rhuf. 8.9. Luc. 11.13. A'r Yspryd hwn a rid Duw i bob Cristion a weddio am dano, ac a ostyngo ei gallon i gadw ei gyfreithiau ef.
Melldith y gyfraith, yr hwn (dan y Testament hên) oedd mor ddychrynadwy, dan y newydd trwy farwolaeth Crist a ddidymmwyd i'r adgenedledig. Y toster oedd yn ei gwneuthur yn amhossibl ⟨p. 101⟩i'n naturiaeth ni o'r blaen, sydd yr awrhon gwed ei dymmeru gan yr Yspryd i'r newydd-enedig, fel y mae hi yn ymddangos yn hawdd, ac yn esmwyth. Yr oedd yr Apostolion yn dirio a'r yr Iddewon, a'r cenedloedd digrêd, nad oedd bossibl cadw'r gyfraith drwy nerth naturiaeth lygredig. Ond pan fyddent hwy yn dyscu Cristiannogion credadwy, y maent hwy yn gofyn vfydd-dod i'r gyfraith (yr hon yw rheol cyfiawnder) sef gwir vfydd-dod, mewn gair a gweithred: marwhau eu haelodan: croeshoelio y cnawd, ei wynniau a'i drachwantau: adgyfodiad i newydd-deb buchedd, rhodio yn yr Yspryd, gorchfygu y byd drwy ffydd. Rhuf. 15.18.
V. Pan glywo y dŷn di-adgenedledig, fod Duw in ymhoffi mwy in y meddwl oddifewn. nag in y dŷn oddiallan, yno y mae efe in meddwl ynddo ei hur, ⟨p. 102⟩sod pob parch, neu grefydd oddiallan, nail a'i 'n ofergoel a'i in afraid.
V. Pan glywo y dŷn di-adgenedledig, fod Duw yn ymhoffi mwy yn y meddwl oddifewn. nag yn y dŷn oddiallan, yno y mae efe yn meddwl ynddo ei hur, ⟨p. 102⟩sod pob parch, neu grefydd oddiallan, naill a'i 'n ofergoel a'i yn afraid.
3. Pan glywo y Cristion cnawdol, nad oes gan ddŷn rydd-did ewyllys at ddaioni, y mae ef yn gollwng awen y ffrwyn at ei feddwl llygredig ei hûn, fel ped fai heb allu nac ymattal, nacymgospi; yn ddigwyddedig yn gwneuthur Duw yn awdur o bechod, gan iddo oddef i ddŷn redeg i'r angenrhaid yma. Ond efe a ddylai wybod roi o Dduw i Adda rydddid ewyllys, i sefyll yn ei ddiniweidrwydd, os mynnai; eithr dŷn a gamarferodd ei ewyllys rhydd, ac a'i collodd ei hun, ac yntau. Gwedi y cwymp, y mae i ddŷn ynghyflwr llygredigaeth, ewyllys rhydd at y drwg, ac nid at y da. Oblegid yn yr stât hon (medd yr Apostol) nid ydym ni yn gallael meddylied vn meddwl da. 2 Cor. 3.5. Ac nid ydyw Duw rwymedig i roi i ni eilwaith yr hyn a gollasom yn enbydus, heb gymmeryd gofal mwyach am ei ynnill drachefn. Ond cyn gynted ac y byddo dŷn yn adgenedledig, y mae grâs Duw yn hyfforddi ei ewyllys at ddaioni, fel y mao ef yn gwneuthur yr holl bethau da, a'r a wnelo, ac ewyllys rhydd: O blegid felly y mae 'r Apostol yn dywedyd fod Duw o'i ewyllys da, yn gweithredu ynom yn gystal yr ewyllys, a'r gwaith, Phil. 2.12. 2 Cor. 7.1. y rhai (fel y mae'r Apostol yn ei ddeongl) ydym yn ein glanhâu ein hunain oddiwrth bob halogrwydd cnawd ac Yspryd, gan berffeithio ein sancteiddrwydd ⟨p. 99⟩yn ofn Duw. Ac yn y cyflwr yma, y mae i bob cristion ewyllys rhydd; ac fel y mae yn cynyddu mewn grâs, felly y mae ei ewyllys yn cynnyddu mewn rhydd-did: Oblegid pan fo y mâb yn ein gwneuthur ni yn rhydd, yno yr ydym ni yn rhydd ddiogel: ac lle bo yspryd yr Arglwydd yno y mae rhydd-did: Joan. 8.36. 2 Cor. 3.17. canys y mae •r yspryd sanctaidd yn tynnu eu meddyliau, Joan. 6.44. nid o'i hanfodd, ond trwy raffau cariad, can. 1.4. Gan lewyrchu eu meddyliau i adnabod y gwirionedd; gan gyfnewidio eu calonnau i garu y gwirionedd adnabyddus; gan nerthu pob vn o honynt yn (ôl y grâs a dderbynniodd) i wneuthur y daioni, yr hyn y mae yn ei garu. Eithr nid wyt ti yn arferu mo rydd-did dy feddwl, cyn belled ac y rhoes Duw ef yn rhydd: O herwydd yr ydwyd ti yn fynych yn ewyllysgar (yn erbyn cyfraith Dduw, i beryglu dy enaid dy hûn) yn gwneuthur peth, yr hyn ped fai gyfraith y Brenin dan boen marwolaeth, neu golli dy dda, yn ei wahardd, neu ei wrthwynebu, nis gwneit. Na wna gan hynny moth ddiffyg ewyllys rhydd i ddaioni, i fod yn gymmaint achos o'th waith yn pechu, ac yw eisiau calon gariadus i wasanaethu dy Dâd nefol.
