A76257:461
Yr ymarfer o dduwioldeb in cyfarwyddo dŷn i rodio fall y rhyngo ef Fodd Duw. Yr hwn life â osodwyd allan in saeson-sec o wraith y gwir barchedig dâd Lewis Escomb Bangor, ac a gyfieithwyd in gamber-aec o waith Row. Vaughan o gaergai o sîr feirion wr bonheddig.
Printiedig in Llundain : gan Tho. Dawks, 1675Printiedig yn Llundain : gan Tho. Dawks, 1675
Modern spelling is a reading aid: the words are the author’s, only the spelling is modernized. Original shows the page as printed, with the transcription marks.
4. Pan glywo y din cnawdol, na ddichon neb (er pan gwympodd Adda) gyflawni cyfraith Dduw, a chadw ei holl orchymynnion: Y mae ef in hyfedr i bechu in rhyfygus fell rhai eraill: ac in ei fodloni ei hûn ac ychydig feddyliau da: ac onid yw ef in gwbl gynddrwg a'r gwaethaf, y mae ef in gweled ei fod ei hun in gystal adgenedledig ac yw 'r gorau. Ac y mae ef in cyfrif pob ewyllysgar naghau o wneuthur daioni, neu o wrthwynebu 'r drwg, in amhossiblrwydd y gyfraith. Eithr ef a ddylai ddysgu, ef (in ol y cwymp) na allodd neb and Christ, (yr hwn oedd in Dduw ac in Din) gyflawni ⟨p. 100⟩yr holl gyfraith in berffaith: etto y mae pob gwir gristion, cyn gynted ac ei bo in adgenedledig, in dechrau cadw holl orchmynnion Duw mewn gwirionedd, er nas geill mewn perffeithrwydd cyflawn. Ac felly (gyd â Dafydd) maent hwy in gosod en calonnau i gyflawni gorchmynnion Duw bob amser hid y diwedd. Psal. 119, 112. Ac yno y mae Yspryd y grâs (yr hwn in ol yr addewid a dywelldir allan in amlach dan yr Efengyl) in eu diddanu hwynt, ac in eu cynnorthwyo in eu hamcannion i wneuthur yr hyn a orchymmynno ef iddynt ei wneuthur. Joel. 2.28, 29. Ac wrth wneuthur hynny, y mae Duw in derbyn eu hewyllys da a'u dyfalwch, in lle cyflawniad y gyfraith. Gan osod haeddedigaethau Christ, (yr hwn a gyflawnodd y gyfraith trosom ni) i atteb dross babeth bynnac a fo diffygiol in ein ufydd-dod ni. Ac o herwydd hyn, y mae St. Joan in dywedyd, nad yw gorchymynion Duw in drymmion. 1 Jo. 3.5.
4. Pan glywo y dyn cnawdol, na ddichon neb (er pan gwympodd Adda) gyflawni cyfraith Dduw, a chadw ei holl orchymynnion: Y mae ef yn hyfedr i bechu yn rhyfygus fel rhai eraill: ac yn ei fodloni ei hûn ac ychydig feddyliau da: ac onid yw ef yn gwbl gynddrwg a'r gwaethaf, y mae ef yn gweled ei fod ei hun yn gystal adgenedledig ac yw 'r gorau. Ac y mae ef yn cyfrif pob ewyllysgar naghau o wneuthur daioni, neu o wrthwynebu 'r drwg, yn amhossiblrwydd y gyfraith. Eithr ef a ddylai ddysgu, ef (yn ol y cwymp) na allodd neb ond Crist, (yr hwn oedd yn Dduw ac yn Ddyn) gyflawni ⟨p. 100⟩yr holl gyfraith yn berffaith: etto y mae pob gwir gristion, cyn gynted ac ei bo yn adgenedledig, yn dechrau cadw holl orchmynnion Duw mewn gwirionedd, er nas geill mewn perffeithrwydd cyflawn. Ac felly (gyd â Dafydd) maent hwy yn gosod en calonnau i gyflawni gorchmynnion Duw bob amser hyd y diwedd. Psal. 119, 112. Ac yno y mae Yspryd y grâs (yr hwn yn ol yr addewid a dywelldir allan yn amlach dan yr Efengyl) yn eu diddanu hwynt, ac yn eu cynnorthwyo yn eu hamcannion i wneuthur yr hyn a orchymmynno ef iddynt ei wneuthur. Joel. 2.28, 29. Ac wrth wneuthur hynny, y mae Duw yn derbyn eu hewyllys da a'u dyfalwch, yn lle cyflawniad y gyfraith. Gan osod haeddedigaethau Crist, (yr hwn a gyflawnodd y gyfraith trosom ni) i atteb dros ba beth bynnac a fo diffygiol yn ein vfydd-dod ni. Ac o herwydd hyn, y mae St. Joan yn dywedyd, nad yw gorchymynion Duw yn drymmion. 1 Jo. 3.5.
Ac y mae St. Paul in dywedyd, yr wyf in gallu pob peth trwy Grist yr hwn sydd in fy nerthu i. Phil. 4.15. Ac yr ydis in dywedyd am Zachari ac Elizabeth, iddynt hwy rodio yngorchymynnion yr Arglwydd in ddiargyoedd Luc. 1.16. Ac o'r achos yma y mae Christ in crchi iw ddisgyblion gymmeryd gofal am gadw ei orchmynnion: megis y dystiolaeth gywiraf o'n cariad tu ac atto. Joan. 15.10. Cymmaint gan hynny y mae dŷn in caru Christ, ac y mae efe in gwneuthur cydwybod o rodio in ei orchmynion ef; a pha fwyaf a fo eîn cariad ni tu ae at Grist, lleiaf a fydd ein poen ni in cadw ei gyfraith.
Ac y mae St. Paul yn dywedyd, yr wyf yn gallu pob peth trwy Grist yr hwn sydd yn fy nerthu i. Phil. 4.15. Ac yr ydis yn dywedyd am Zachari ac Elizabeth, iddynt hwy rodio yngorchymynnion yr Arglwydd yn ddiargyoedd Luc. 1.16. Ac o'r achos yma y mae Crist yn crchi iw ddisgyblion gymmeryd gofal am gadw ei orchmynnion: megis y dystiolaeth gywiraf o'n cariad tu ac atto. Joan. 15.10. Cymmaint gan hynny y mae dŷn yn caru Crist, ac y mae efe yn gwneuthur cydwybod o rodio yn ei orchmynion ef; a pha fwyaf a fo eîn cariad ni tu ae at Grist, lleiaf a fydd ein poen ni yn cadw ei gyfraith.
Melldith y gyfraith, yr hwn (dan y Testament hên) oedd mor ddychrynadwy, dan y newydd trwy farwolaeth Christ a ddidymmwyd i'r adgenedledig. Y toster oedd in ei gwneuthur in amhossibl ⟨p. 101⟩i'n naturiaeth ni o'r blaen, sydd yr awrhon gwed• ei dymmeru gan yr Yspryd i'r newydd-enedig, fell y mae hi in ymddangos in hawdd, ac in esmwyth. Yr oedd yr Apostolion in dirio a'r yr Iddewon, a'r cenedloedd digrêd, nad oedd bossibl cadw'r gyfraith drwy nerth naturiaeth lygredig. And pan fyddent hwy in dyscu Cristiannogion credadwy, y maent hwy in gofyn ufydd-dod i'r gyfraith (yr hon yw rheol cyfiawnder) self gwir ufydd-dod, mewn gair a gweithred: marwhau eu haelodan: croeshoelio y cnawd, ei wynniau a'i drachwantau: adgyfodiad i newydd-deb buchedd, rhodio in yr Yspryd, gorchfygu y bid drwy ffydd. Rhuf. 15.18. Col. 3.5. Gal. 5.24. Rhuf. 6.4, 5. ac 8.11. 1 Joan. 5.4. Fell er na allo neb ddywedyd gid â Christ, pwy o honoch am hargyhoedda i o bechod? fe ddichon pob Cristion adgenedledig ddywedyd am dano ei hûn, pwy o honoch am hargyhoedda fi o fod in odinebwr; puteiniwr, tynghedwr, meddwyn, lleidryn, occrwr, gorthrechwr, balch, cenfigennus, in gybydd, in dorwr y Sabbath sanctaidd, in gelwyddog, in esceuluso cyffredin wasanaeth Duw, a'r faith bechodau dybryd gorthrwm? ac onid ê nid yw efe wir gristion. Pan beidio dŷn a gwneuthur cydwybod o ddilyn llywodraeth cyfraith Dduw, yno y mae Duw in ei. roddi ynteu i fin iw arwain gan ei drachwantau ei hûn, yr arwydd pennaf o feddwl anghymer adwy, Rhuf. 1.24, 28. Fell hyn y gyfraith (yr hon gwedi y cwymp ni ddichon neb oi naturiol allu ei chyflawni) a gyflawnir mewn gwirionedd gan bob Cristion adgenedledig, trwy rasusol gynnorthwy Yspryd Christ. Rhuf. 8.9. Luc. 11.13. A'r Yspryd hwn a rid Duw i bob Cristion a weddio am dano, ac a ostyngo ei gallon i gadw ei gyfreithiau ef.
Melldith y gyfraith, yr hwn (dan y Testament hên) oedd mor ddychrynadwy, dan y newydd trwy farwolaeth Crist a ddidymmwyd i'r adgenedledig. Y toster oedd yn ei gwneuthur yn amhossibl ⟨p. 101⟩i'n naturiaeth ni o'r blaen, sydd yr awrhon gwed ei dymmeru gan yr Yspryd i'r newydd-enedig, fel y mae hi yn ymddangos yn hawdd, ac yn esmwyth. Yr oedd yr Apostolion yn dirio a'r yr Iddewon, a'r cenedloedd digrêd, nad oedd bossibl cadw'r gyfraith drwy nerth naturiaeth lygredig. Ond pan fyddent hwy yn dyscu Cristiannogion credadwy, y maent hwy yn gofyn vfydd-dod i'r gyfraith (yr hon yw rheol cyfiawnder) sef gwir vfydd-dod, mewn gair a gweithred: marwhau eu haelodan: croeshoelio y cnawd, ei wynniau a'i drachwantau: adgyfodiad i newydd-deb buchedd, rhodio yn yr Yspryd, gorchfygu y byd drwy ffydd. Rhuf. 15.18.
V. Pan glywo y dŷn di-adgenedledig, fod Duw in ymhoffi mwy in y meddwl oddifewn. nag in y dŷn oddiallan, yno y mae efe in meddwl ynddo ei hur, ⟨p. 102⟩sod pob parch, neu grefydd oddiallan, nail a'i 'n ofergoel a'i in afraid.
V. Pan glywo y dŷn di-adgenedledig, fod Duw yn ymhoffi mwy yn y meddwl oddifewn. nag yn y dŷn oddiallan, yno y mae efe yn meddwl ynddo ei hur, ⟨p. 102⟩sod pob parch, neu grefydd oddiallan, naill a'i 'n ofergoel a'i yn afraid.
O hyn y digwydda may anfynych jawn y gostwng ef a'r ei liniau in yr Eglwys: a'i fod in gwisco am ei ben wrth ganu Psalmau, neu a'r weddiau cyffredin: yr hyn beth ni chynnygiai y budredd brwnt yngŵydd tywysog, neu ŵr anrhydeddus. Ac am y catwo efe ei feddwl i Dduw, y mae in tybied mewn pethau eraill y gall ddilyn arferion y bid. Y mae efe in rhannu ei feddyliau, ac in rhoi hyn a hyn i Dduw, a hyn a hyn iw drachwantau; je efe a rêin y did Sabbôth â Duw, ac a rid gan mwyaf, y nail hanner i Dduw, ac a dreulia y llall in gyfan in ei ddifyrrwch ei hûn. Eithr gwybydd (o ddŷn cnawdol) na fin yr hollalluog Dduw mo'i wasanaethu ag hannêrau, o herwydd efe a greawdd ac a warêdodd yr holl ddŷn, Ac fell y mae Duw in ffieddio gwasanaeth y dŷn oddiallan, heb y gallon oddimewn, megis rhagrith: felly y mae ef in cyfrif gwasanaeth oddimewn, heb anrhydedd oddiallan in ffieiddbeth halogedig; y mae ef in gofyn y ddau in ei wasanaeth. In dy weddi (gan hynny) ymostwng ar dy liniau i dystiolaethu dy ostyngeiddrwydd: dercha dy olwg, a'th ddwylaw, i arwyddocau dy grediniaeth: gostwng dy ben i lawr, curâ dy ddwyfron, in arwydd o'th edifeirwch: ac in enwedig galw a'r Dduw â chalon bur: gwasanaetha ef in sanctaidd, in gyfan, ac in unig: Canys Duw, a thywysog y bid hwn, ydynt ddau Arglwydd gwrthwyneb iw gilydd, am hynny nid yw bossibl i neb wasanaethu 'r ddau.
O hyn y digwydda mai anfynych jawn y gostwng ef a'r ei liniau yn yr Eglwys: a'i fod yn gwisco am ei ben wrth ganu Psalmau, neu a'r weddiau cyffredin: yr hyn beth ni chynnygiai y budredd brwnt yngŵydd tywysog, neu ŵr anrhydeddus. Ac am y catwo efe ei feddwl i Dduw, y mae yn tybied mewn pethau eraill y gall ddilyn arferion y byd. Y mae efe yn rhannu ei feddyliau, ac yn rhoi hyn a hyn i Dduw, a hyn a hyn iw drachwantau; ie efe a rêin y dydd Sabbôth â Duw, ac a rydd gan mwyaf, y naill hanner i Dduw, ac a dreulia y llall yn gyfan yn ei ddifyrrwch ei hûn. Eithr gwybydd (o ddŷn cnawdol) na fyn yr hollalluog Dduw mo'i wasanaethu ag hannêrau, o herwydd efe a greawdd ac a warêdodd yr holl ddŷn, Ac fel y mae Duw yn ffieddio gwasanaeth y dŷn oddiallan, heb y galon oddimewn, megis rhagrith: felly y mae ef yn cyfrif gwasanaeth oddimewn, heb anrhydedd oddiallan yn ffieiddbeth halogedig; y mae ef yn gofyn y ddau yn ei wasanaeth. Yn dy weddi (gan hynny) ymostwng ar dy liniau i dystiolaethu dy ostyngeiddrwydd: dercha dy olwg, a'th ddwylaw, i arwyddocau dy grediniaeth: gostwng dy ben i lawr, curâ dy ddwyfron, yn arwydd o'th edifeirwch: ac yn enwedig galw a'r Dduw â chalon bur: gwasanaetha ef yn sanctaidd, yn gyfan, ac yn vnig: Canys Duw, a thywysog y byd hwn, ydynt ddau Arglwydd gwrthwyneb iw gilydd, am hynny nid yw bossibl i neb wasanaethu 'r ddau.
VI. Y mae Cristion diadgenedledig in cymmeryd gwrando pregethiad yr Efengyl in beth a ellir ei hepcor, a bod iddo ei ddewis a'i arfer, a'i peidio a'i arfer pan fynno: And pwy bynnag wit a finite in ddiogel sicrhau dy gallon, o'th fod in un o ddewisedig ddefaid Christ: rhaid itti gymmeryd gofal ⟨p. 103⟩mawr, a gwneuthur cydwybod (os iw bossibl itti) i wrando pregethu gair Duw: Oblegid in gyntaf, pregethiad yr Efengyl ydyw 'r prif gyfrwng trefnedig a osododd Duw i ddychwelyd eneidiau, y rhai a ragddarparodd ef eu bod in gadwedig: am hynny y gelwir in allu Duw er jechydwriaeth i bob dŷn sydd in credu. Rh. 1.16. Ac lle nid yw yr ordinhâd hwn, y mae 'r bobl in golledig. Dih. 29.18. a phwy bynnag a'i gwrthodo, fe fydd esmwythach. I dir Sodom a Gomorrah did y farn nac i'r bobl hynny. Luc. 10.12. In ail, pregethiad yr Efengyl ydyw banner Christ; at yr hon yr ymgynnull yr holl filwyr, a'r etholedigion bobl. Isaiah. 11.12. ac 2.2, 3. Pan osoder allan y faner hon megis y gwneir a'r did yr Arglwydd, nid yw efe o bobl Dduw yr hwn ni chyrcho atti, ac ni ddiscyn defnyn o ddwfr ei râs of a'r ei heneidiau. Zac. 14.17. In drydydd: dyma 'r moddion cyffredin, drwy'r hyn y mae 'r Yspryd glân, in ennyn ssydd in ein calonnau, heb yr hyn ni allwn ni ryngu bodd Duw. Rhuf. 10.14. Os gwrando a'r lais Christ yw'r nôd pennaf ar etholedig ddefaid Christ, ac a'r gyfaill y priod fâb, Joan. 10.2. ac 3, 29. Yno ni ddich•n na bo hwnnw nôd dychrynadwy o afr wrthodedig, yr hwn a esceuluso, neu ddiystyro wrando pregethiad yr Efengyl. Na fyddylied neb fod yr ymadrodd hwn in ffôl: O blegid trwy 'r ffollineb yma a'r bregethu, y mae in rhyngu bodd i Dduw achub y rhai a gredant. 1 Cor. 1.11. Ofnadwy yw eu cyflwr hwynt gan hynny y rhai sy 'n byw mewn heddwch, heb offal am bregethiad yr Efengyl. A eill dynion ddisgwyl am drugaredd Dduw a dirmygu y moddion iw gael? yr hwn, medd Christ am bregethwyr ei Efengyl, a'ch dirmygo chwi am dirmyga innau, Lu. 10.16. yr hwn sydd o Dduw, a wrendy eiriaus Duw, am hynny nid ydych chwi in gwrando, am nad ydych o Dduw. Joa. 8.47. O ni buasai bregethu o Joan fedyddiwr ni buasai
VII. Yr opiniwn, nad yw 'r Sacramentau and arwyddion noethion a selau o addewid Duw a'i râs i ni, a wnaeth fawr rwystr ar Dduwioldeb; lle mewn gwirionedd y maent in selau in gystal o'n gwasanaeth, a'n hufydd-dodd ni i Dduw: yr hwn wasanaeth, onis cyflawnwn iddo ef, nid yw 'r Sacramentau in selio dim grâs i ni. Eithr o derbyniwn hwynt tan fwriadu bod in weision ffyddlon edifeiriol, yno y mae y Sacramentau nid in unig in arwyddocau, ac in cynnig, eithr in hytrach in selio a gweithredu grâs ysprydol oddifewn, yr hyn oddiallan y maent in ei ado, ac in ei arwyddocau. Ac i'r perwyl yma, y gelwir y bedydd ymolchiad adenedigaeth, ac adnewyddiad yr Yspryd glàn; Tit. 3.5. a Swpper yr Arglwydd, cymmun corph a gwaed Christ. 1 Cor. 10.16. Pe coelid y gwirionedd hwn, y Sacrament sanctaidd o swpper yr Arglwÿdd, a gymmeryd in fynychach, ac mewn mwy parch ac anrhydedd.
VII. Yr opiniwn, nad yw 'r Sacramentau ond arwyddion noethion a selau o addewid Duw a'i râs i ni, a wnaeth fawr rwystr ar Dduwioldeb; lle mewn gwirionedd y maent yn selau yn gystal o'n gwasanaeth, a'n hufydd-dodd ni i Dduw: yr hwn wasanaeth, onis cyflawnwn iddo ef, nid yw 'r Sacramentau yn selio dim grâs i ni. Eithr o derbyniwn hwynt tan fwriadu bod yn weision ffyddlon edifeiriol, yno y mae y Sacramentau nid yn vnig yn arwyddocau, ac yn cynnig, eithr yn hytrach yn selio a gweithredu grâs ysprydol oddifewn, yr hyn oddiallan y maent yn ei addo, ac yn ei arwyddocau. Ac i'r perwyl yma, y gelwir y bedydd ymolchiad adenedigaeth, ac adnewyddiad yr Yspryd glàn; Tit. 3.5. a Swpper yr Arglwydd, cymmun corph a gwaed Crist. 1 Cor. 10.16. Pe coelid y gwirionedd hwn, y Sacrament sanctaidd o swpper yr Arglwÿdd, a gymmeryd yn fynychach, ac mewn mwy parch ac anrhydedd.
VIII, Yr olaf, ac nid y cyff lleiaf, wrth yr hwn y mae Duwioldeb in cael tramgwydd mewn achosion crefydd, ydyw addurno campau drwg âg enwau rhinwéddau da: megis galw carowsio meddwaidd, yfed jechyd; tywallt gwaed gwirion, gwroldeb; glothineb, lleteugarwch; cybydd-dra, cynnildeb; puteindra caru merched, cyssegr-werth, rhôdd o ddiolchgarwch; balchder, ymddigiad hoiw; gwenheithio, medrusrwydd; meibion Belial, cymdeithion da; ⟨p. 105⟩poethineb, ffromder; serthedd digrifwch; felly or tu arall, galw llarieidd-dra mewn geiriau a gweithredoedd, rhagrithiad; elusênau, gwâg ogoniant; Duwiolder ofergoel; Zêl mewn crefydd, pûritaniaith; gostyngeidd-dra llyfrdra, gweuthur cydwybod, manyldra, &c.
VIII, Yr olaf, ac nid y cyff lleiaf, wrth yr hwn y mae Duwioldeb yn cael tramgwydd mewn achosion crefydd, ydyw addurno campau drwg âg enwau rhinwéddau da: megis galw carowsio meddwaidd, yfed iechyd; tywallt gwaed gwirion, gwroldeb; glothineb, lleteugarwch; cybydd-dra, cynnildeb; puteindra caru merched, cyssegr-werth, rhôdd o ddiolchgarwch; balchder, ymddigiad hoiw; gwenheithio, medrusrwydd; meibion Belial, cymdeithion da; ⟨p. 105⟩poethineb, ffromder; serthedd digrifwch; felly or tu arall, galw llarieidd-dra mewn geiriau a gweithredoedd, rhagrithiad; elusênau, gwâg ogoniant; Duwiolder ofergoel; Zêl mewn crefydd, pûritaniaith; gostyngeidd-dra llyfrdra, gweuthur cydwybod, manyldra, &c.
A thra fôm ni fall hyn in galw drwg in dda; a da in ddrwg; y mae gwir dduwioldeb in cael mawr rwystr i fined iw thaith a'i helynt. A hyn yma am y rhwystr cyntaf ar dduwioldeb, wrth gamgymeryd gwir feddwl mannau hynod o'r scrythyrau, a seiliau crefydd gristianogawl.
A thra fôm ni fal hyn yn galw drwg yn dda; a da yn ddrwg; y mae gwir dduwioldeb yn cael mawr rwystr i fyned iw thaith a'i helynt. A hyn yma am y rhwystr cyntaf ar dduwioldeb, wrth gamgymeryd gwir feddwl mannau hynod o'r scrythyrau, a seiliau crefydd gristianogawl.
2. Drwg ecsamplau y gwŷr mawr. Ystod bucheddau halogedig yr rheini, y maent hwy in ei ddilyn o flaen gorchymmyn y Duw sanctaidd. Felly pan welont hwy y gwÿr mwyaf in y deyrnas, a lawyer o'r gwŷr bonnedigion pennaf in y wlâd, heb gymmeryd na gofal na chydwybod o wrando pregegethau, nac o dderbyn y Cymmun, nac o sancteiddio Sabbath yr Arglwydd, &c. Ethr in dyngwyr, in odinebwyr, in feddwon, in gribddeilwyr, ac felly, &c. yno y maent hwy in tybied nad ydyw y sanctaidd ordiniadau hyn, bethau o bwys mawr: canys pe dyddent, ni wnai y cyfryw wŷr mawr doethion cyn lleied cyfrif o honynt. Ac wrth hyn y maent hwy in tybied nad yw crefydd beth angenrheidiol. Ac am hynny lle dylent (fell Cristianogion) rwyfo in erbyn ffrwd anuwioldeb tu a'r nefoedd, y maent hwy in ymroi i fined gyd a'r llaweroedd bendramwnwgl i uffern; gan dybied fod in amhossibl i Dduw ollwng cynnifer i ddamnedigaeth. Lle oni bay ddarfod i Dduw y bid hwn ddallu llygaid eu meddyliau, fe ddyscai yr Scrythur Sanctaidd idddynt, ⟨p. 106⟩nad lawyer o ray doethion in ôl y cnawd, nad lawyer o ray gallnog, nad lawyer o ray bonneddigion a elwir, &c. 1 Cor. 1.26. And gan mwyaf y tlodion sydd in derbyn yr Efyngyl. Ac ychydig o'r cyfoethogion a fydd cadwedig. Joan. 11.5. Matth. 19.23, 24. Ac er bod lawyer gwedi en galw, etto ni bid and ychydig wedi eu dewis. Ac nid iw maintiolaeth lliaws in gallu cadw oddiwrth ddamnedigaeth. megis y derchafodd Duw ray gwŷr i fowredd uwch law eraill; felly y mae ef in disgwyl iddynt flaenori eraill mewn crefydd a duwioldeb: Onid ê, mawredd gwedi ei gamarfer in amser eu gorchwyliaeth, a dry in fwy cospedigaeth iddynt, in eu did cyfrif: y pride y bid y gwŷr mawr, a'r galluogion pechadurus, in gystal a'r tlodion, caethion, eilldudion, in dymuno i'r creigiau a'r mynyddoedd syrthio arnynt a'i cuddio oddiwrth wyneb y Barnwr, ac oddiwrth ei gyfion haeddedigol ddigofaint. Datc. 6., 15, 16. Nid ydyw and cyssur gwan i ti, gael cynulleidfa fawr o wyr mawrion gyd â thy, in gyfrannogion o'th tragwyddol boenedigaethau. Nid yw rhyfedi y pechaduriaid in yscafnhau, eithr in trymhau y pechod, megis in Sodom. gwell yw gan hynny, fod in gadwedig gyd a'g ychydig in yr Arch, na bod gyd a'r holl fyd in body in y diluw. Gwell yw rhodio gyd a'r ychydig Duwiol in llwybr cyfing yr scrythyrau i'r nefoedd, nac ymwthio gyd a'r dyrfa anuwiol rhyd y ford lydan sydd in tywys i uffern.
Na âd gan hynny i samplau gwyr mawr anuwiol dy attal oddiwrth edifeirwch; canys ni eill eu mawredd hwy y did hwnnw eu hachub eu hunain odddiwirth eu mawr anfeidrol boenedigaethau.
Na âd gan hynny i samplau gwyr mawr anuwiol dy attal oddiwrth edifeirwch; canys ni eill eu mawredd hwy y dydd hwnnw eu hachub eu hunain odddiwirth eu mawr anfeidrol boenedigaethau.
3. Diangc in her heb haeddedigol gosp in y bywyd hwn. O blegid (medd Solomon) na wneir y farn in y fan in erbyn drwg weithredwr, am hynny y mae calonnau meibion dynion gwedi yneroi in ollawl i wneuthur drwg, heb adnabod fod daioni Duw in eu tywys i edifeirwch Preg. 8.11. Rhuf. 2.4. And pan gamarferer ei ammynedd ef, ac addfedu pechod dŷn, fe fydd ei gyfiawnder ef a'r unwaith in dechrau, ac in gwneuthur diben o bechadur: ac ynghyfair ei fod in hwyrfrydig i lid, ac in her ymaros, fe dery o'r diwedd hid adref, a thrymder cospedigaeth. 1 Sa. 3, 12. Er eu gadael i redeg fwyfwy ar gyfrif holl ddyddiau eu heinioes, etto bid diau y cant dalu yr hadling eithaf in nydd eu marwolaeth. Athra fônt in eu tybied eu hunain in ddiangol oddiwrth dialled, y maent eusys gwedi eu taro a'r trymmaf o farnedigaethau Duw, self â chalon ni eill edifarhau. Rhuf. 2.5. Y garreg in yr arennau, neu 'r chwsîgen sydd benyd anguriol in lad Cyrph llaweroedd o ddynion. Eithr nid dolur and y garreg in y gallon; o'r honey bu Nabal farw, yr hon a laddodd fyrddiwn o encidiau. Gwrthod y maent brofedigaeth Christ a'i gross: and maent in cael eu llabyddio gan ddihenyddwr uffern i angau tragwyddol.
3. Diangc yn hir heb haeddedigol gosp yn y bywyd hwn. O blegid (medd Salomon) na wneir y farn yn y fan yn erbyn drwg weithredwr, am hynny y mae calonnau meibion dynion gwedi yneroi yn ollawl i wneuthur drwg, heb adnabod fod daioni Duw yn eu tywys i edifeirwch Preg. 8.11. Rhuf. 2.4. Ond pan gamarferer ei ammynedd ef, ac addfedu pechod dŷn, fe fydd ei gyfiawnder ef a'r vnwaith yn dechrau, ac yn gwneuthur diben o bechadur: ac ynghyfair ei fod yn hwyrfrydig i lid, ac yn hir ymaros, fe dery o'r diwedd hyd adref, a thrymder cospedigaeth. 1 Sa. 3, 12. Er eu gadael i redeg fwyfwy ar gyfrif holl ddyddiau eu heinioes, etto bid diau y cant dalu yr hadling eithaf yn nydd eu marwolaeth. Athra fônt yn eu tybied eu hunain yn ddiangol oddiwrth ddialedd, y maent eusys gwedi eu taro a'r trymmaf o farnedigaethau Duw, sef â chalon ni eill edifarhau. Rhuf. 2.5. Y garreg yn yr arennau, neu 'r chwsîgen sydd benyd anguriol yn lladd Cyrph llaweroedd o ddynion. Eithr nid dolur ond y garreg yn y galon; o'r hon y bu Nabal farw, yr hon a laddodd fyrddiwn o encidiau. Gwrthod y maent brofedigaeth Crist a'i groes: ond maent yn cael eu llabyddio gan ddihenyddwr vffern i angau tragwyddol.
O blegid nad yw lawyer o'r pendefigion pennaf, a'r bonneddigion gorau, in cael eu taro a barnedigaeth bresennol, am dyngu in felldigedig, godinebu, meddwi, treisio, halogi 'r Sabbôth, ac esceuluso in ddirmygus addoliant Duw, a'i wasan•eth: yno dechrau maent hwy ammeu rhagddarparwch Duw a'i gyfiawnder. Y ddau lygad hynny a chwenychent ⟨p. 108⟩hwy eu tynnu allan o Dduw, mor ewyllysgar, ac y tynnodd y Philistaid lygaid Sampson. Peth iw ofni in fawr yw, rhag iddynt annog yr Arglwydd i lefain in eu herbyn, megis y gwnaeth Sampson in erbyn y Phylistiaid; Gan esceuluso 'r gyfraith a rhodio in ol eu calonnau eu hunain, hwy a dynnant (hid idle erddynt hwy) olygon fy rhagluniaeth, am cysiawnder. Arweiniwch fi gan hynny at y prif golosnau hyn ar yr rhai y mae y deyrnas in sefyll: fell y gallwyf dynnu y deyrnas a'r eu pennau, a chael dial arnynt a'r unwaith am fy nau lygad. Barn. 16.21, 26. Na âd i ammynedd Duw rwystro dy edifeirwch, and am ei fod efe in ymarhous, er mwyn hynny bid dithau chwannoccach i edifarhau.
O blegid nad yw llawer o'r pendefigion pennaf, a'r bonneddigion gorau, yn cael eu taro a barnedigaeth bresennol, am dyngu yn felldigedig, godinebu, meddwi, treisio, halogi 'r Sabbôth, ac esceuluso yn ddirmygus addoliant Duw, a'i wasan•eth: yno dechrau maent hwy ammeu rhagddarparwch Duw a'i gyfiawnder. Y ddau lygad hynny a chwenychent ⟨p. 108⟩hwy eu tynnu allan o Dduw, mor ewyllysgar, ac y tynnodd y Philistaid lygaid Sampson. Peth iw ofni yn fawr yw, rhag iddynt annog yr Arglwydd i lefain yn eu herbyn, megis y gwnaeth Sampson yn erbyn y Phylistiaid; Gan esceuluso 'r gyfraith a rhodio yn ol eu calonnau eu hunain, hwy a dynnant (hyd y del erddynt hwy) olygon fy rhagluniaeth, am cysiawnder. Arweiniwch fi gan hynny at y prif golosnau hyn ar yr rhai y mae y deyrnas yn sefyll: fel y gallwyf dynnu y deyrnas a'r eu pennau, a chael dial arnynt a'r vnwaith am fy nau lygad. Barn. 16.21, 26. Na âd i ammynedd Duw rwystro dy edifeirwch, ond am ei fod efe yn ymarhous, er mwyn hynny bydd dithau chwannoccach i edifarhau.
VI. Y mae Cristion diadgenedledig yn cymmeryd gwrando pregethiad yr Efengyl yn beth a ellir ei hepcor, a bod iddo ei ddewis a'i arfer, a'i peidio a'i arfer pan fynno: Ond pwy bynnag wyt a fynnit yn ddiogel sicrhau dy galon, o'th fod yn vn o ddewisedig ddefaid Crist: rhaid itti gymmeryd gofal ⟨p. 103⟩mawr, a gwneuthur cydwybod (os iw bossibl itti) i wrando pregethu gair Duw: Oblegid yn gyntaf, pregethiad yr Efengyl ydyw 'r prif gyfrwng trefnedig a osododd Duw i ddychwelyd eneidiau, y rhai a ragddarparodd ef eu bod yn gadwedig: am hynny y gelwir yn allu Duw er iechydwriaeth i bob dŷn sydd yn credu. Rh. 1.16. Ac lle nid yw yr ordinhâd hwn, y mae 'r bobl yn golledig. Dih. 29.18. a phwy bynnag a'i gwrthodo, fe fydd esmwythach. I dir Sodom a Gomorha ddydd y farn nac i'r bobl hynny. Luc. 10.12. Yn ail, pregethiad yr Efengyl ydyw baner Crist; at yr hon yr ymgynnull yr holl filwyr, a'r etholedigion bobl. Esay. 11.12. ac 2.2, 3. Pan osoder allan y faner hon megis y gwneir a'r ddydd yr Arglwydd, nid yw efe o bobl Dduw yr hwn ni chyrcho atti, ac ni ddiscyn defnyn o ddwfr ei râs of a'r ei heneidiau. Zac. 14.17. Yn drydydd: dyma 'r moddion cyffredin, drwy'r hyn y mae 'r Yspryd glân, yn ennyn ssydd yn ein calonnau, heb yr hyn ni allwn ni ryngu bodd Duw. Rhuf. 10.14. Os gwrando a'r lais Crist yw'r nôd pennaf ar etholedig ddefaid Crist, ac a'r gyfaill y priod fâb, Joan. 10.2. ac 3, 29. Yno ni ddich•n na bo hwnnw nôd dychrynadwy o afr wrthodedig, yr hwn a esceuluso, neu ddiystyro wrando pregethiad yr Efengyl. Na fyddylied neb fod yr ymadrodd hwn yn ffôl: O blegid trwy 'r ffollineb yma a'r bregethu, y mae yn rhyngu bodd i Dduw achub y rhai a gredant. 1 Cor. 1.11. Ofnadwy yw eu cyflwr hwynt gan hynny y rhai sy 'n byw mewn heddwch, heb ofal am bregethiad yr Efengyl. A eill dynion ddisgwyl am drugaredd Dduw a dirmygu y moddion iw gael? yr hwn, medd Crist am bregethwyr ei Efengyl, a'ch dirmygo chwi am dirmyga innau, Lu. 10.16. yr hwn sydd o Dduw, a wrendy eiriaus Duw, am hynny nid ydych chwi yn gwrando, am nad ydych o Dduw. Joa. 8.47. O ni buasai bregethu o Joan fedyddiwr ni buasai ⟨p. 104⟩yr Juddewon byth yn galaru. oni buasai i'r Israeliaid glywed cennadwri Phineas, in wylasent byth, oni buasai i'r rhai a groeshoeliodd Grist glywed pregeth Petr, ni buasai fyth gynhyrfriw yn eu calonnau, Act. 2.37. oni bai glywed o'r Ninifeiaid bregeth Jonas, ni buasent hwy byth yn edifarhau Joh. 3.5.
2. Drwg ecsamplau y gwŷr mawr. Ystod bucheddau halogedig yr rheini, y maent hwy yn ei ddilyn o flaen gorchymmyn y Duw sanctaidd. Felly pan welont hwy y gwÿr mwyaf yn y deyrnas, a llawer o'r gwŷr bonnedigion pennaf yn y wlâd, heb gymmeryd na gofal na chydwybod o wrando pregegethau, nac o dderbyn y Cymmun, nac o sancteiddio Sabboth yr Arglwydd, &c. Ethr yn dyngwyr, yn odinebwyr, yn feddwon, yn gribddeilwyr, ac felly, &c. yno y maent hwy yn tybied nad ydyw y sanctaidd ordiniadau hyn, bethau o bwys mawr: canys pe dyddent, ni wnai y cyfryw wŷr mawr doethion cyn lleied cyfrif o honynt. Ac wrth hyn y maent hwy yn tybied nad yw crefydd beth angenrheidiol. Ac am hynny lle dylent (fel Cristianogion) rwyfo yn erbyn ffrwd anuwioldeb tu a'r nefoedd, y maent hwy yn ymroi i fyned gyd a'r llaweroedd bendramwnwgl i vffern; gan dybied fod yn amhossibl i Dduw ollwng cynnifer i ddamnedigaeth. Lle oni bai ddarfod i Dduw y byd hwn ddallu llygaid eu meddyliau, fe ddyscai yr Scrythur Sanctaidd idddynt, ⟨p. 106⟩nad llawer o rai doethion yn ôl y cnawd, nad llawer o rai gallnog, nad lawer o rai bonneddigion a elwir, &c. 1 Cor. 1.26. Ond gan mwyaf y tlodion sydd yn derbyn yr Efyngyl. Ac ychydig o'r cyfoethogion a fydd cadwedig. Joan. 11.5. Matth. 19.23, 24. Ac er bod llawer gwedi en galw, etto ni bydd ond ychydig wedi eu dewis. Ac nid iw maintiolaeth lliaws yn gallu cadw oddiwrth ddamnedigaeth. megis y derchafodd Duw rai gwŷr i fowredd vwch law eraill; felly y mae ef yn disgwyl iddynt flaenori eraill mewn crefydd a duwioldeb: Onid ê, mawredd gwedi ei gamarfer yn amser eu gorchwyliaeth, a dry yn fwy cospedigaeth iddynt, yn eu dydd cyfrif: y pryd y bydd y gwŷr mawr, a'r galluogion pechadurus, yn gystal a'r tlodion, caethion, eilldudion, yn dymuno i'r creigiau a'r mynyddoedd syrthio arnynt a'i cuddio oddiwrth wyneb y Barnwr, ac oddiwrth ei gyfion haeddedigol ddigofaint. Datc. 6., 15, 16. Nid ydyw ond cyssur gwan i ti, gael cynulleidfa fawr o wyr mawrion gyd â thi, yn gyfrannogion o'th tragwyddol boenedigaethau. Nid yw rhyfedi y pechaduriaid yn yscafnhau, eithr yn trymhau y pechod, megis yn Sodom. gwell yw gan hynny, fod yn gadwedig gyd a'g ychydig yn yr Arch, na bod gyd a'r holl fyd yn boddi yn y diluw. Gwell yw rhodio gyd a'r ychydig Duwiol yn llwybr cyfing yr scrythyrau i'r nefoedd, nac ymwthio gyd a'r dyrfa anuwiol rhyd y ffordd lydan sydd yn tywys i vffern. Matth. 7.13.
