A76257:939
Yr ymarfer o dduwioldeb in cyfarwyddo dŷn i rodio fall y rhyngo ef Fodd Duw. Yr hwn life â osodwyd allan in saeson-sec o wraith y gwir barchedig dâd Lewis Escomb Bangor, ac a gyfieithwyd in gamber-aec o waith Row. Vaughan o gaergai o sîr feirion wr bonheddig.Yr ymarfer o dduvvioldeb yn cyfarvvyddo dŷn i rodio fal y rhyngo ef Fodd Duw. Yr hwn lyfe â osodwyd allan yn saeson-sec o wraith y gwir barchedig dâd Lewis Escomb Bangor, ac a gyfieithwyd yn gamber-aec o waith Row. Vaughan o gaergai o sîr feirion wr bonheddig.
Printiedig in Llundain : gan Tho. Dawks, 1675Printiedig yn Llundain : gan Tho. Dawks, 1675
Modern spelling is a reading aid: the words are the author’s, only the spelling is modernized. Original shows the page as printed, with the transcription marks.
3. Am y diben nou 'r defnydd o ympryd.
Y gwir ddiben neu 'r defnydd er mwyn yr hyn i'r ymprydir, nid yw i haeddu cariad Duw, neu fywyd tragwyddol, canys hynny a gawn ni in unig o Dawn Duw trwy Grist: nac i osod crefydd mewn dirwest corphorol, canys nid yw ympryd o honaw ei hun in anthydedd i Dduw, eithr in gymmorth i'n hyfforddi ni i anrhydeddu Duw. Yr union ddefnyddiau oympryd gan hynny ydynt dry:
Y gwir ddiben neu 'r defnydd er mwyn yr hyn i'r ymprydir, nid yw i haeddu cariad Duw, neu fywyd tragwyddol, canys hynny a gawn ni yn vnig o Ddawn Duw trwy Grist: nac i osod crefydd mewn dirwest corphorol, canys nid yw ympryd o honaw ei hun yn anthydedd i Dduw, eithr yn gymmorth i'n hyfforddi ni i anrhydeddu Duw. Yr vnion ddefnyddiau oympryd gan hynny ydynt dri:
In gyntaf, i ddarostwng y cnawd at yr yspryd: 1 Cor. 9.27. eithr nid i wanhychu ein cyrph, fell yr elom in anghymmesur i wneuthur dyledus orchwylion ein galwedigaeth. 1 Tim. 5.23. Y cyfiawn medd Solomon a fydd ofalus am fywyd ei anifail, Dihar. 12.10. mwy o lawyer am ei gorph ei hun.
Yn gyntaf, i ddarostwng y cnawd at yr yspryd: 1 Cor. 9.27. eithr nid i wanhychu ein cyrph, fel yr elom yn anghymmesur i wneuthur dyledus orchwylion ein galwedigaeth. 1 Tim. 5.23. Y cyfiawn medd Salomon a fydd ofalus am fywyd ei anifail, Dihar. 12.10. mwy o lawer am ei gorph ei hun.
In ail, fell y gallom ni in fwy defosionol synnied bendigedig ewyllys Duw, a bwrw allan ocheneidiau ysprydol mewn gweddi wresog ger ei fron ef: Luc. 2.37. 1 Cor. 7.5. canys fell y mae rhyw fâth ar Gythreuliaid, felly hefyd y mae rhyw fâth ar bechodau, ni ellir moi gorescyn, and trwy ympryd a gweddi ynghyd. Mat. 17.2•.
Yn ail, fel y gallom ni yn fwy defosionol synnied bendigedig ewyllys Duw, a bwrw allan ocheneidiau ysprydol mewn gweddi wresog ger ei fron ef: Luc. 2.37. 1 Cor. 7.5. canys fel y mae rhyw fâth ar Gythreuliaid, felly hefyd y mae rhyw fâth ar bechodau, ni ellir moi gorescyn, ond trwy ympryd a gweddi ynghyd. Mat. 17.2•.
In drydydd, megis trwy ein gostyngeiddrwydd difrifol a thrwy ein barnu ein hunain, y gallom ochelyd barn yr Arglwydd: nid o ran haeddedigaeth ein hympryd (yr hyn nid yw ddim) eithr o ran trugaredd Dduw, yr hwn a addawodd symmud ei Farnedigaethau oddiwrthym, pan fyddom ni trwy ympryd in ddiffuant in ein ymostwng ein hunein ger ei fron ef. Ac mewn gwirionedd ni arferodd un plentyn ⟨p. 266⟩[…] ⟨p. 267⟩[…] ⟨p. 268⟩[…] ⟨p. 269⟩[…] ⟨p. 270⟩i Dduw, y gorchwyl sanctaidd hwn in gydwybodus, nas cai ef in y diwedd gwplhau ei ddymuniad gan Dduw: in gystal in derbyn y rhadau a fyddent ddiffygiol iddo, megis y mae 'n eglur, in esamplau Hannah, Jehoshaphat, Nehemiah, Daniel, Esdras, Esther: 1 Sam. 1. 2 Chron. 20. Nehem. 1. Dan. 9. Esd. 8.23. Hest. 9. Ac in troy ymmaith y Barnedigaethau bygythiol, neu ddigwyddedig arno ef, megis y gellir gweled in esamplau yr Israeliaid, Ninifeiaid, Rehoboam, Ahab, Hezekiah, Manasseh. 1 Sam. 7.6. Jonah 3. 2 Cron. 12.5.7. 1 Burn. 21. 1 Cron. 32. 2 Cron. 33.18, 19. Efe yr hwn a rods ei anwyl Fab o'r nêf i farwolaeth, in bridwerth trosom pride yr oeddem ni in elynion iddo; ni thybia fod dim ar y ddaiar in rhy anwyl iw ganniadhau i ni, pan fyddom gwedi ein ymddarostwng ein hunain, a'n cymmodi ag efo megis plant a chyfeillion.
Yn drydydd, megis trwy ein gostyngeiddrwydd difrifol a thrwy ein barnu ein hunain, y gallom ochelyd barn yr Arglwydd: nid o ran haeddedigaeth ein hympryd (yr hyn nid yw ddim) eithr o ran trugaredd Dduw, yr hwn a addawodd symmud ei Farnedigaethau oddiwrthym, pan fyddom ni trwy ympryd yn ddiffuant yn ein ymostwng ein hunein ger ei fron ef. Ac mewn gwirionedd ni arferodd vn plentyn
A hyn am yr ympryd neillduol.
Ympryd cyhoeddus ydyw, pan fyddo trwy Awdurdod Swyddog, nail a'i 'r holl Eglwys tan ei lywodraeth ef, neu ryw gynnulleidfa hynod (i'r honey perthyn) in eu hymgynnull eu hunain ynghyd, i gyflawni y rhagddywededig ddyledion o Ostyngeiddrwydd; nail a'i er mwyn cael eu gwared oddiwrth ryw gystudd cyffredin a fyddo in eu bygwth hwynt, neu wedi eu taro hwynt eusus, megis y cleddyf, dinistr, newyn, haint, neu ryw faith arall ar glefyd ofnadwy; never mwyn cael derbyn rhyw fendith gyffredinol, o ran daioni i'r Eglwys; megis i ymbil am gynnorthwy ei Yspryd glán ef, wrth Ethol ac ordeinio Bugeiliaid cymhesur, &c. Neu o ran chwilio am y Gwirionedd allan, a gwneuthur Cyfiawnder ⟨p. 271⟩mewn achosion anhawdd a phwysfawr, &c, 2 Cron. 20. Act. 1. ac 13.
YMpryd cyhoeddus ydyw, pan fyddo trwy Awdurdod Swyddog, naill a'i 'r holl Eglwys tan ei lywodraeth ef, neu ryw gynnulleidfa hynod (i'r hon ei perthyn) yn eu hymgynnull eu hunain ynghyd, i gyflawni y rhagddywededig ddyledion o Ostyngeiddrwydd; naill a'i er mwyn cael eu gwared oddiwrth ryw gystudd cyffredin a fyddo yn eu bygwth hwynt, neu wedi eu taro hwynt eusus, megis y cleddyf, dinistr, newyn, haint, neu ryw fath arall ar glefyd ofnadwy; neu er mwyn cael derbyn rhyw fendith gyffredinol, o ran daioni i'r Eglwys; megis i ymbil am gynnorthwy ei Yspryd glán ef, wrth Ethol ac ordeinio Bugeiliaid cymhesur, &c. Neu o ran chwilio am y Gwirionedd allan, a gwneuthur Cyfiawnder ⟨p. 271⟩mewn achosion anhawdd a phwysfawr, &c, 2 Cron. 20. Act. 1. ac 13.
Pan fyddo rhyw ddrwg iw symmud, y Bigeiliaid a ddylai gyhoeddi i'r bobl, trwy dystiolaeth Gair Duw pa bechodau oedd achos y gorthrymder hwnnw; a galw arnynt i edifarhau, a dangos in eglur iddynt drugareddau Duw YnGrist os edifarhânt. Y mae 'n rhaid i'r bobl wrando llaferydd Cenadau yr Arglwydd trwy dristwch difrifol am eu pechodau; ac erfyn nawdd in ewyllyscar YnGrist, ac ado in ddi-dwyllodrus wellhâd ou bucheddau. Pan fyddo rhyw fendith i'w herfyn, y mae in anghenrhaid i'r Bigeiliaid ddangos ar gyhoedd i'r bobl reittied wrth y fendith honno, a Daioni Duw yr hwn sydd in rhoddi y cyfryw râdau er daioni dynion. Y mae 'n rhaid i'r bobl weddio in ddyfal-astud at Dduw, am ganniadhau y cyfryw râd iddynt, ac am fendithio ei foddion ei hun i'w ogoniant ei hunan, ac i ddaioni ei Eglwys. A phan ddarfyddo y Gorchwyl sanctaidd, cymmered bob Cristion in ôl ei allu brif offal am gofio 'r tlawd. A phwy bynnag (pan fyddo 'r achos in erchi) nid arfero y gorchwyl sanctaidd hwn o ymprydio, efe a ddichon ammeu in gyfiawn na chlybu ef erioed nerth Cristianogaeth in ei gallon.
Pan fyddo rhyw ddrwg iw symmud, y Bigeiliaid a ddylai gyhoeddi i'r bobl, trwy dystiolaeth Gair Duw pa bechodau oedd achos y gorthrymder hwnnw; a galw arnynt i edifarhau, a dangos yn eglur iddynt drugareddau Duw YnGrist os edifarhânt. Y mae 'n rhaid i'r bobl wrando llaferydd Cenadau yr Arglwydd trwy dristwch difrifol am eu pechodau; ac erfyn nawdd yn ewyllyscar YnGrist, ac addo yn ddi-dwyllodrus wellhâd ou bucheddau. Pan fyddo rhyw fendith i'w herfyn, y mae yn anghenrhaid i'r Bigeiliaid ddangos ar gyhoedd i'r bobl reittied wrth y fendith honno, a Daioni Duw yr hwn sydd yn rhoddi y cyfryw râdau er daioni dynion. Y mae 'n rhaid i'r bobl weddio yn ddyfal-astud at Dduw, am ganniadhau y cyfryw râd iddynt, ac am fendithio ei foddion ei hun i'w ogoniant ei hunan, ac i ddaioni ei Eglwys. A phan ddarfyddo y Gorchwyl sanctaidd, cymmered bob Cristion yn ôl ei allu brif ofal am gofio 'r tlawd. A phwy bynnag (pan fyddo 'r achos yn erchi) nid arfero y gorchwyl sanctaidd hwn o ymprydio, efe a ddichon ammeu yn gyfiawn na chlybu ef erioed nerth Cristianogaeth yn ei galon.
Hynny am ymprydiau: yma y canlyn yr arfer o wledda in sanctaidd.
Hynny am ymprydiau: yma y canlyn yr arfer o wledda yn sanctaidd.
Gwledd sanctaidd yw diolchgarwch hynodol (gosodedig trwy Awdurdod) iw chyssegru i Dduw ar ryw did arbennig, am ryw fendithion neu ymwaredau odiaethol a dderbynwyd. y cyfryw oedd wlêdd yr oen Pâsc in mhlith yr Juddewon, i ddwyn ar gôf foliannu DVW am eu gwared hwy o gaethiwed yr Aipht, Exod. 12.15. neu wlêdd ⟨p. 272⟩Purim, i dalu diolch am eu gwared hwy o fradwriaeth Haman, Hest. 9.16.21. Y cyfryw in ein plith ni ydyw y pumed o Awst, i glodfori Duw am waredu ein diweddar Frenin James oddiwrth fradwriaeth Gowri. Ar pumed o Dachwedd am waredu y Brenin a'r holl deyrnas oddiwrth y pabaidd Bowdr fradwriaeth. Y cyfryw wleddoedd a ddylent gael eu cyssegru drwy egluro in gyhoeddus yr hynodol drugareddau hynny, mewn Psalmau ysprydol, a dawnsiau; gan wahodd y nail y llall, a danfon anrhegion pob un i'w gymmydog: ac in enwedig danfon cardodau i'r tlodion.
GWledd sanctaidd yw diolchgarwch hynodol (gosodedig trwy Awdurdod) iw chyssegru i Dduw ar ryw ddydd arbennig, am ryw fendithion neu ymwaredau odiaethol a dderbynwyd. y cyfryw oedd wlêdd yr oen Pâsc yn mhlith yr Juddewon, i ddwyn ar gôf foliannu DVW am eu gwared hwy o gaethiwed yr Aipht, Exod. 12.15. neu wlêdd ⟨p. 272⟩Purim, i dalu diolch am eu gwared hwy o fradwriaeth Haman, Hest. 9.16.21. Y cyfryw yn ein plith ni ydyw y pumed o Awst, i glodfori Duw am waredu ein diweddar Frenin James oddiwrth fradwriaeth Gowri. Ar pumed o Dachwedd am waredu y Brenin a'r holl deyrnas oddiwrth y pabaidd Bowdr fradwriaeth. Y cyfryw wleddoedd a ddylent gael eu cyssegru drwy egluro yn gyhoeddus yr hynodol drugareddau hynny, mewn Psalmau ysprydol, a dawnsiau; gan wahodd y naill y llall, a danfon anrhegion pob vn i'w gymmydog: ac yn enwedig danfon cardodau i'r tlodion.
Eithr in gymmaint ac may lleshâd ein Prynedigaeth oedd y peth angenrheidiaf i ddŷn ei gael ar law Dduw; neu ar a ganniadhâodd Duw i ddŷn: a gadael o'n Hiechawdwr ei Swpper sanctaidd, in brif goffadwriaeth o'n prynedigaeth: fe ddylai pob Cristion gyfrif y Swpper sanctaidd hwn in wlêdd bennaf ac in hyfrydaf in y bid yma. Ac megis y mae in gweithredu in y cyfrannogion teilwng y diogelwch mwyaf sydd iddynt ou hiechydwriaeth: felly y mae in tynnu barnedigaeth amserol ar gyrph, ac (heb edifeirwch) cospedigaeth tragwyddol ar eneidiau y rhai a'i cymmerant in anheilwng. Gadewch i ni welled pa fodd y mae i Gristion ei gymhwyso ei hun in oreu, i fod in gyfrannog o'r cyfryw wledd sanctaidd; ac in westwr teilwng i'r fâth Swpper bendigedig.
Eithr yn gymmaint ac mai lleshâd ein Prynedigaeth oedd y peth angenrheidiaf i ddŷn ei gael ar law Dduw; neu ar a ganniadhâodd Duw i ddŷn: a gadael o'n Hiechawdwr ei Swpper sanctaidd, yn brif goffadwriaeth o'n prynedigaeth: fe ddylai pob Cristion gyfrif y Swpper sanctaidd hwn yn wlêdd bennaf ac yn hyfrydaf yn y byd yma. Ac megis y mae yn gweithredu yn y cyfrannogion teilwng y diogelwch mwyaf sydd iddynt ou hiechydwriaeth: felly y mae yn tynnu barnedigaeth amserol ar gyrph, ac (heb edifeirwch) cospedigaeth tragwyddol ar eneidiau y rhai a'i cymmerant yn anheilwng. Gadewch i ni weled pa fodd y mae i Gristion ei gymhwyso ei hun yn oreu, i fod yn gyfrannog o'r cyfryw wledd sanctaidd; ac yn westwr teilwng i'r fâth Swpper bendigedig.
Erna ddichon un dŷn byw o hono ei hun fod in westwr teilwng i'r cyfryw Arlwy sanctaidd; etto fe ryngodd bodd i Dduw o'i râs, ei gymmeryd ef ⟨p. 273⟩am dderbynniwr teilwng, yr hwn a ymegnio i dderbyn y Dirgeledigaeth sanctaidd hwnnw, a'r cyfryw sesur addas o barch, ac a adroddodd ef in ei Air. 2 Thes. 1.11.
ER na ddichon vn dŷn byw o hono ei hun fod yn westwr teilwng i'r cyfryw Arlwy sanctaidd; etto fe ryngodd bodd i Dduw o'i râs, ei gymmeryd ef ⟨p. 273⟩am dderbynniwr teilwng, yr hwn a ymegnio i dderbyn y Dirgeledigaeth sanctaidd hwnnw, a'r cyfryw sesur addas o barch, ac a adroddodd ef yn ei Air. 2 Thes. 1.11.
Yr hwn a fynno dderbyn y Sacrament sanctaidd hon trwy barch anrhydeddus, rhaid iddo in gydwybodus gwplhâu try math ar ddyledion. In gyntaf, y pethau sydd raid iddo eu gwneuthur cyn Cymmuno: In ail, y pethau sydd i'w gwneuthur wrth Gymmuno: In drydydd, y pethau sydd i'w gwneuthur gwedi Cymmuno. Y cyntaf a elwir Paratôad, yr ail Myfyrdod, y trydydd Gweithrediad, neu ymarfer.
Yr hwn a fynno dderbyn y Sacrament sanctaidd hon trwy barch anrhydeddus, rhaid iddo yn gydwybodus gwplhâu tri math ar ddyledion. Yn gyntaf, y pethau sydd raid iddo eu gwneuthur cyn Cymmuno: Yn ail, y pethau sydd i'w gwneuthur wrth Gymmuno: Yn drydydd, y pethau sydd i'w gwneuthur gwedi Cymmuno. Y cyntaf a elwir Paratôad, yr ail Myfyrdod, y trydydd Gweithrediad, neu ymarfer.