A26815:107
Vitæ selectorum aliquot virorum qui doctrinâ, dignitate, aut pietate inclaruere
Londini : Typis A.G. & J.P. & prostant venales apud Georgium Wells ..., 1681
Title page: Wellcome Library copy, digitized by the Internet Archive
A26815:107
Londini : Typis A.G. & J.P. & prostant venales apud Georgium Wells ..., 1681
Title page: Wellcome Library copy, digitized by the Internet Archive
Modern spelling is a reading aid: the words are the author’s, only the spelling is modernized. Original shows the page as printed, with the transcription marks.
Jam in philosophiâ quantùm operae industriaeque posuerit, quantoque illam amore complexus est, eximia quadam illius in professoribus alendis mercede propositâ satis declaratur. Neque tamen cum humanioribus studiis, aut cum philosophiâ ità consuetudinem habuit, quasi cum illis aetatem omnem traducturus foret, quemadmodum (ut est in fabulis) procos Penelopes factitasse legimus, qui ubi ad dominam assectarent viam ejusque potiundae 1spe excluderentur, coeperunt pedissequas & ancillas ejus perdite amare. Eorum quippe familiaritate tantisper usus est, donec ingenium probe jam subactum coelesti prudentiae vacare liberiùs potuisset. Cui ille studio dum totum quod supererat vitae suae consecrare destinasset, ratus nimirum id quod est, nullà in re aliâ se gratiorem Deo operam, aut humano generi utiliorem locare potuisse, ad Scholae Wiccamicae praefecturam, tùm forte propter Thomae 2Alwini discessum vacuam, postulatur. Ad hoc munus subeundum quum judicium gravissimorum de se virorum non plurimi facere non potuisset, utpote qui nisi moribus atque eruditione spectatum satis admittunt neminem: tum nullà aliâ re magis impulsum reor, quàm promptâ atque exposità bene merendi voluntate. Praegestiebat scilicet illius animus, utcunque tenui fortassis in re, luculentum aliquod magnificentiae suae documentum hominibus ostendere, quumque facultates non admodum suppeterent, subsidio sibi diligentiam & laborem comparare, quibus prodesse quamplurimis posset. Certe extremâ lineâ been facere haud nihil est; & si recte interpretari volumus, haudquaquam 3video, quare ultima beneficentiae pars sit teneriores puerorum animos bonis praeceptis informare, ineuntis aetatis inscitiam senili prudentia regere & constituere, ferocientes à licentia deterrere, disciplinae severitate discipulorum mores adstringere, talemque erga pupillo; affectum induere perinde ac si parentum vicibus ipse defungeretur, denique ita se gerere quasi ipse vitia nec habeat nec ferre posset. Henricus Beufortius, (quis nescit?) in Henrico principe edocendo, quot ille simul quasi per compendium insormavit. Rogerus Aschamus dumb Elizabetham serenissimam Reginam ad eas artes adduxisset, quarum vitae par usus & possessio est, universam prope Angliam singulari beneficio complexus mihi videtur.
Jam in philosophiâ quantùm operae industriaeque posuerit, quantoque illam amore complexus est, eximia quadam illius in professoribus alendis mercede propositâ satis declaratur. Neque tamen cum humanioribus studiis, aut cum philosophiâ ità consuetudinem habuit, quasi cum illis aetatem omnem traducturus foret, quemadmodum (ut est in fabulis) procos Penelopes factitasse legimus, qui ubi ad dominam assectarent viam ejusque potiundae 1spe excluderentur, coeperunt pedissequas & ancillas ejus perdite amare. Eorum quippe familiaritate tantisper usus est, donec ingenium probe jam subactum coelesti prudentiae vacare liberiùs potuisset. Cui ille studio dum totum quod supererat vitae suae consecrare destinasset, ratus nimirum id quod est, nullà in re aliâ se gratiorem Deo operam, aut humano generi utiliorem locare potuisse, ad Scholae Wiccamicae praefecturam, tùm forte propter Thomae 2Alwini discessum vacuam, postulatur. Ad hoc munus subeundum quum judicium gravissimorum de se virorum non plurimi facere non potuisset, utpote qui nisi moribus atque eruditione spectatum satis admittunt neminem: tum nullà aliâ re magis impulsum reor, quàm promptâ atque exposità bene merendi voluntate. Praegestiebat scilicet illius animus, utcunque tenui fortassis in re, luculentum aliquod magnificentiae suae documentum hominibus ostendere, quumque facultates non admodum suppeterent, subsidio sibi diligentiam & laborem comparare, quibus prodesse quamplurimis posset. Certe extremâ lineâ bene facere haud nihil est; & si recte interpretari volumus, haudquaquam 3video, quare ultima beneficentiae pars sit teneriores puerorum animos bonis praeceptis informare, ineuntis aetatis inscitiam senili prudentia regere & constituere, ferocientes à licentia deterrere, disciplinae severitate discipulorum mores adstringere, talemque erga pupillo; affectum induere perinde ac si parentum vicibus ipse defungeretur, denique ita se gerere quasi ipse vitia nec habeat nec ferre posset. Henricus Beufortius, (quis nescit?) in Henrico principe edocendo, quot ille simul quasi per compendium insormavit. Rogerus Aschamus dum Elizabetham serenissimam Reginam ad eas artes adduxisset, quarum vitae par usus & possessio est, universam prope Angliam singulari beneficio complexus mihi videtur.
Ceterum ille, ubi per annos duodecim, hanc docendi provinciam sic administrasset, ut neque bonus aut eruditus quisquam ejus operam aut fidem improbaret, ab Henrico sexto rege longe pientissimo, ad scholae Etonensis moderationem accersitus est. Utque nova surgentis Collegii ⟨p. 58⟩fundamenta foelicioribus auspiciis ponerentur 35. discipulos Wiccamicos, 1sociosque ejusdem Collegii quinque simul adscivit. Ita cum recenti puerorum examine in hoc aluearium traductus, locum verius mutavit quam vitae institutum. Nam qui transacto quasi duodecim annorum curriculo, multam jam salutem operoso docendi muneri dicere debuisset, non tam studiorum usum & consuetudinem intermitti sensit quam augeri. Hic itaque rursus oeconomia scholae instituenda, optimis confestim exemplis pueritia imbuenda, docendi dedocendique geminatum onus perferendum, condendae leges magis ut pueri quae honesta sunt facere incendantur. quam ubi non fecerint puniantur; danda cum primis opera, ut amplissimae recentis gymnasii dignitati, parentum votis, juvenum indoli, patriae desiderio, conceptaeque de tam illustri praeceptore opinioni, cumulate satisfiat. Id verò ille (eximius scilicet ac perfectus magister, cujusque domus cunctae Angliae quasi ludus quidam patuit, atque docendi officina) quam sedulo praestitit, copiosa quidem pro illius saeculi fato 2eruditorum hominum seges ab eo sata & culta, ex utriusque Collegii agro, magno cum Christiani nominis Reipub que bono pullulantium, aperte testatur. Summa interim & prima regendi Collegii authoritas penes Johannem Stamberium fratrem (ut scribit Balaeus) Carmelitanum fuit, cui antè alios omnes propter vitae inculpatae literarumque celebritatem rex sic indulserat, ut 3primum ad Etonae gubernacula admotum, deinde à conscientiae colloquiis factum, postea ad Nordovicensis Ecclesiae praesulatum promovendum curaverit. Sed ille ubi propter Gulielmi Poli Sudovolgarum ducis, hominis (ut Lelandi 4verbo utar) invidiosiss••i potentiam, inde esset deturbatus; provinciae Bangorensis pedo donatus est. Verùm de hoc, suo loco uberior pro re nata, dabitur •iendi occasio. Stamberio successit Henricus Seaverus Collegii Mertonensis Custos, huic Gulielmus noster, qui propter egregiam & fructuosam operum in pube instituenda collocatam, summus Collegii moderator à Rege est desognatus.
Ab eo confestim tempore, maximis dignitatis, fortunaeque praesidiis sic abundare caepit ut paratiorem certè ab iis rebus diceres neminem, in quibus faelicitas fita est. Henricus quippe Princeps otii & solitudinis cupientissimus, 1totius imperii curam aliis demandabat: Ipse interim ubi à negotiis •eriari per tempus licebat, totum see studiis pietatis consecrabat: nactusque t•m fidelem, atque suis moribus obsequentem Achatem, ad sacra primum, de• e 2in consilium adhibuit. O quàm rara est haec faelicitas, & verò tua (Henrice:) quae haud scio an unquam majorum cuiquam acciderit, ut unum haberes virum cui omnia consilia tutò posses concredere, neque de illius minus quam de tua side certus esse. Alebantur ea tempestate magnâ animorum contention inter principes nobilitatis, partium studia, Humfredum Glocestrioe ducem & Edmundum Polum Sudovolgarum Marchionem: Inimicitiarum caput hoc fuit; Muneribus à Gallo captus, ità cum principe egerat Sudovol•us, ut permut•tionis nomine Gallo restituendam Andegaviam impetraret. Glocestrensis hood aequo animo ferens, malis proditoris artibus fraterni filii famae, Reipub: 3que bono pessimè consultum, huic incepto solus obstitit, & quod virum fortem decebat, honorem patriae saluti suae prae•erendum judicavit. Haec prima in• entium malorum semina fuerunt, haec prima Imperii Henriciani calamitas; • uae, postquam adolevissent, ingentem Reipub. Anglicanae cladem pepererunt. ⟨p. 59⟩Nam Gallia quae jure sanè optimo in Anglorum potestate diu fuit, quasi postliminio reversa libertatem sibi asseruit: Studebat rebus novis Hiber••acum 4Scoto tumultuatum est, veriùs quam pugnatum. Domi impurus ille Cadus funesto civium sanguine patriam faedavit: Richardus Eboraci dux, omnis morae impatiens Regiam dignitatem per civils furores praereptum suit: Hinc magnae bellorum tempestates commotae, multae praeliandi vices, nobilitati mutuis
salus ut quam majores florentissimam reliquissent, satagerent hujus aevi mortales plane nullam habere, quum incidisset Gulielmus noster, tum quo ille consilio, quâ fide & innocentiâ valuerit, inter reciprocos fortunae aestus tamdiu jactatus, satis demirari non queo. Sub idem tempus è vitâ excessit Henribus Beufortius, Episcopus 1Wintoniensis, Cardinalium omnium facile ditissimus, cujus prudentia atque opibus ita Henricus juvari potuisset, ut depulso quantivis periculi impendentis metu, summa animi tranquillitate frueretur. Quamquam eam gravem jacturam, quam Henricus Rex in ejus morte fecerat, sarcire posse visus est Gulielmus Waynnfetus qui illi in episcopatu successit, uti scribit Polydorus. Et gerebat 2ille quidem Reipub. quamdiu vixit optimè; Sed ubi divitiis cumulandis immodicus fuit, excellentem rerum ab illo gestarum memoriam vitiavit. Caeterum Henrico è vivis sublato, surrogatus est Gulielmus Waynfletus, insignis 3doctrinâ & pietate vir, (inquit Mattheus Parkreus,) quem Nicholaus quintus dumb pro nimiâ illorum temporum licentià, per provisionem (ut loquuntur) Episcopos passim constituit, Ecclesiae Wintoniensi prae•ecerat. Sanè ea demum magna voluptas est, aequalem ac parem meritis gratiam apud eos, qui dignitate eminent, invenire: neque fraudi proptereâ esse debuit Gulielmo, si Nicholai quinti pontificis optimi beneficio ad hunc honorem evectus fuisset, utpote cujus ea sanctimonia fuisse perhibetur ut nulli unquam magistratum precio vendiderit, 4qui singulos Homeri libros ducentis aureis, latinis versibus reddendos curaverit, qui doctos coluit, & praemiis ad studia literarum invitavit, ut facile primum vel solum honoris locum occuparent, de quo nullo unquam soeculo magis compertum est illud. Sint Maecaenates non decrunt Flace Marones. Denique cui renunciatum quum esset, quosdam esse Romae qui bonos versus sacerent,
tantumnè cuiquam hominum ut liceret impune mearum facultatum domino esse, & pro arbitrio suo hos creare, illos ad praesulatuum dignitates transfer posse, concedi? Praeviderant hoc malum non procul abfuturum illustrissimi Reges nostri, 1qui quum intelligerent nihil esse tam sanctum in civitate, quod non corrumpat audacia, gravissimis sanctionibus nos ab hujusmodi maleficiis deterruerunt, quae apertè vetant ne quisquam per provisionem (ut loquuntur) Pontificiam cujusquam dignitatis ambitae sentiat beneficium. Verùm toto hujus Archiepiscopi tempore, Papa (inquit Parkerus) provision adhuc episcopos statuit, 2inter hos insignem doctrinà & pietate virum Willielmum Waynflet. Sed non gravabuntur Reverendissimi Parkeri manes (ut spero) si ego pro illo veritatis studio impulsus, cujus ipse amore si nunc viveret, in seipsum excitaretur, in medium quaedam proferre non dubitaverim, in quibus incorrupta side dignorum exemplarium authoritas, (quibus ego ut debeo plurimum tribuere soleo) ab illius opinione coëgit me dissentire. Illud autem est huiusmodi: Gulielmum nostrum, tametsi pro illius saeculi consuetudine, & virorum illustrium authoritate 3gaudere talibus privilegiis potuisset, ut omninò fortassis ab illis non abstinuerit, ita melioribus rationibus ad suae dignitatis fastigium pervenisse, nam & Henrici Regis candidatus fuit, & communibus Cleri Wintoniensis suffragiis, factus est Episcopus. Id quarè tam constanter assirmem, nunc subjiciam. Supremum jam diem clauserat Henricus Beufortius Episcopus Wintoniensis, anno salutis instauratoe, 1447. Aprilisque (quod satis constat) undecimo: ibi Rex, tametsi quod Henricus primus ab Anselmi obitu fecisse narratur, itidem 4Henricus sextus facere potuisset, plenum quinquennium expectare ut ejusmodi tandem episcopum constitueret qui vel aequis passibus virtutum Antecessores 5[…] […] […] […] protinus: rejecto tamen hujusmodi fuco, mul• […] exp • Waynfleti praestantiâ, continuò & eodem die quo nunci• accepisset, Ecclesiae Wintoniensi veniam alterum Episcopum eligendi concedit, simulque obnixè rogat (quamvis sua luce conspicui precariis testimoniis […] vantur) maximam in comitiis suis Gulielmi Waynfleti rationem habe.
LETTERS Sent by the KING, to choose WILLIAM WAYNFLETE Provost of Our Lady College of ETON, Bishop of WINCHESTER. Trusty and well-beloved in God, we greet you well. Letting you weete that it is come to our knowledge, to our great heaviness, ne weare Goddis will, how that ourlate Cardinal of England and Bishop of Winchester is past out of this uncertained life. And howbeit that ye ought not to proceed unto the election of a new pastor and father for the Church of Winchester aforesaid without our licence first had in that party, yet nacheles we as well for the great love and affection that we bear unto the said Church, as for other great causes moving us, wolling in no wise the said Church to stand any while viduate, licence you to proceed unto the election of a new Pastor there. And pray you heartily that in all the hast that you goodly may, ye wool so do. Having by one assent our right trusty & well-beloved Clarke and Counsellor Master William Waynflete, Provost of our College Royal of our Lady of Eton at the reverence of us and contemplation of this our writing, on your said election to be Bishop of your said Church before all other especially recommended, whom as you know well, we habe in the most tender favour of our good grace. Wherein you shall not only provide your said Church of right a notable Clarke and a substantial person to Goddis plesir, and to the worship & weal of the same as we trust, but also do unto us right singular plesir, and cause us to have both you and the said Church in the more special favour of our good grace in time to come. Given under our signet at our Castle of Windsor the xi. day of April.
LETTERS Sent by the KING, to chuse WILLIAM WAYNFLETE Provost of Our Lady Colledge of ETON, Bishoppe of WINCHESTER. TRusty and well-beloved in God, we greete you well. Letting you weete that it is come to our knowledge, to our greate heavines, ne weare Goddis wil, how that ourlate Cardinall of England and Bishoppe of Winchester is past out of this uncertained life. And howbeit that yee ought not to proceede unto the election of a new pastor and fader for the Chirch of Winchester aforesaide without our licence first had in that party, yet nacheles we as well for the greate loue and affection that we beare unto the said Chirch, as for other great causes moving us, wolling in no wise the said Chirch to stand eny while viduate, licence you to proceede unto the election of a newe Pastor there. And pray you hartely that in all the hast that you goodly may, yee woll so doe. Having by one assent our right trustie & wel-beloved Clarke and Councellour Master William Waynflete, Provost of our Colledge Royal of our Lady of Eton at the reverence of us and contemplation of this our writing, on your said election to be Bushoppe of your saide Chirch before all other especially recommended, whom as you know well, wee habe in the most tender favour of our good grace. Wherin you shall not only provide your said Chirch of right a notable Clarke and a substantial person to Goddis plesir, and to the worshipp & wele of the same as we trust, but also doe unto us right singular plesir, and cause us to have both you and the said Chirch in the more special favour of our good grace in time to come. Gevn under our signet at our Castle of Wyndsore the xi. daie of Aprill.
Caeterum Ecclesia Wintoniensis tanti patris orbitate perculsa, haud diu negotium differendum rata, literas ad Regem statim ablegavit; quibus ipsum super ⟨p. 62⟩Henrici Cardinalis morte certiorem fecit (tàm subitae festinationis parùm ut videtur conscia) potestatem sibi novi praesulis surrogandi dandam hisce verbis humillime deprecata.
LITERA Missa Domino Regi pro licentia obtinenad 1ad Episcopum eligendum. EXcellentissimo in Christo principi, & Christianissimo Regi nostro Domino Henrico, Dei gratá Regi Angliae & Franciae, et domino Hiberniae, nos vestri humiles & devoti orators continui, Prior Ecclesiae vestrae Cathedralis Winton, & ejusdem loci Capitulum salutem in eo cui omnes Reges famulantur, & per quem principes proximè dominantur, Vestrae regiae Majestati cum ea quâ decet reverentiâ, tenor praesentium intimamus, quòd recolendae memoriae Dominus Henricus Beuford ultimus Episcopus noster, die Martis, undecimo Aprilis jam instantis ad vitae suae terminum (quod dolentes referimus) pervenit (veruntamen foeliciter ut speramus;) ne igitur sedes Episcopalis antedicta, diutino pastorum solatio destituta, suae vacationis detrimenta deploret, aut jacturam in spiritualibus seu temporalibus patiatur, advestrae cels•udinis Regiae praesentiam unanimi nostro consensu & assensu, nos fratres Robertum Puriton Subpriorem, ac Richardum Marlebergh Hordarium, confratres & commonachos nostros mittimus per praesentes dictae vestrae excellentiae humiliùs, quo possumus, supplicantes, quaetenus, ut ad liberam futuri Episcopi & pastoris Ecclesiae vestrae memoratae electionem procedere valeamus, licentiam gratiose concedere dignetur vestrae regalis gratiae magnitudo; quam ad sui laudem & honorem, ad inimicorum colla subiuganda, atque ad populi sui meritorium regimen foelicissimè regat & gubernet clementia Salvatoris per tempora duratura. Datum sub sigillo nostro communi in domo nostra Capitulari 12. die dicti mensis Aprilis. Anno Domini 1447.
LITERA Missa Domino Regi pro licentia obtinenad 1ad Episcopum eligendum. EXcellentissimo in Christo principi, & Christianissimo Regi nostro Domino Henrico, Dei gratá Regi Angliae & Franciae, et domino Hiberniae, nos vestri humiles & devoti oratores continui, Prior Ecclesiae vestrae Cathedralis Winton, & ejusdem loci Capitulum salutem in eo cui omnes Reges famulantur, & per quem principes proximè dominantur, Vestrae regiae Majestati cum ea quâ decet reverentiâ, tenore praesentium intimamus, quòd recolendae memoriae Dominus Henricus Beuford ultimus Episcopus noster, die Martis, undecimo Aprilis jam instantis ad vitae suae terminum (quod dolentes referimus) pervenit (veruntamen foeliciter ut speramus;) ne igitur sedes Episcopalis antedicta, diutino pastorum solatio destituta, suae vacationis detrimenta deploret, aut jacturam in spiritualibus seu temporalibus patiatur, advestrae celsudinis Regiae praesentiam unanimi nostro consensu & assensu, nos fratres Robertum Puriton Subpriorem, ac Richardum Marlebergh Hordarium, confratres & commonachos nostros mittimus per praesentes dictae vestrae excellentiae humiliùs, quo possumus, supplicantes, quaetenus, ut ad liberam futuri Episcopi & pastoris Ecclesiae vestrae memoratae electionem procedere valeamus, licentiam gratiose concedere dignetur vestrae regalis gratiae magnitudo; quam ad sui laudem & honorem, ad inimicorum colla subiuganda, atque ad populi sui meritorium regimen foelicissimè regat & gubernet clementia Salvatoris per tempora duratura. Datum sub sigillo nostro communi in domo nostra Capitulari 12. die dicti mensis Aprilis. Anno Domini 1447.
Rex ubi votum Ecclesiae intellexisset, haud diù cunctatus (illorum quippe precibus ad id incitatus quod ultro sponte sua facturus esset) peramanter in gratiam Fundatoris nostri sic rescripsit.
A LETTER Sent by the KING to proceed to Election the Saturday following. Trusty and well-beloved in God we greet you well, and doubt not but that you keep well in remembrance, how we upon knowledge that we have of the decease of our Uncle, late your pastor and governor, wrote unto you our most special letters for the recommendation of our right trusty and well-beloved Clarke Master William Waynflete Provost of our College Royal of our Lady of Eton, in your next election to be made for your Bishop, Desiring you furthermore in our said letters in asmoch as we would not the Cathedral Church of Winchester should any while stand viduate, that you would proceed to election in all godly hast, and forasmuch as we desire in the most effectuous wise that we can, that ye shall proceed to your said election on Saturday next coming, for divers right great causes especially moving us, we pray you to dispose you thereunto, not abiding upon any letters under our great seal. For we have in such wise ordained that ye shall not need them at that time, but have them in goodly hast after, bearing date before. And as touching a Doctor necessary in your said election we have written to Master Stephen Wilton to assist you. Wherefore we desire and prey you in as hearty wise as we can that all excusations laid a part, you proceed to your seide election on Saturday, having recommended in most special wise our said Clerk Master William Waynflete before all other. And furthermore that ye give full faith and credence unto the bearer of thees in that he shall say unto you in our behalf, and that ye fail not hereof as ye desire us to be inclined to show unto you the favour of our good grace in time to come. Given under our signet at our Castle of Windsor the xiii. day of April.
A LETTER Sent by the KING to proceed to Election the Saturday following. TRusty and wel-beloved in God we greete you wel, and doubt not but that you keepe well in remembrance, how we vpon knowledge that wee have of the decease of our Uncle, late your pastour and governour, wrote unto you our most speciall letters for the recommendation of our right trustie and wel-beloved Clarke Master William Waynflete Provost of our Colledge Royall of our Lady of Eton, in your next election to bee made for your Bishoppe, Desiring you furthermore in our said letters in asmoch as we would not the Cathedrall Chirch of Winchester should any while stand viduate, that you would proceede to election in all godly hast, and forasmuch as we desire in the most effectuous wise that wee can, that ye shall proceede to your saide election on Saturday next comming, for divers right great causes especially moving us, we pray you to dispose you thereunto, not abiding vppon any letters under our great seale. For we have in such wise ordeined that yee shall not neede them at that time, but have them in goodly hast after, bearing date before. And as touching a Doctor necessarie in your said election wee have writen to Master Stephen Wilton to assist you. Wherefore we desire and prey you in as harty wise as we can that all excusations laide a part, you proceede to your seide election on Saturday, hauing recommended in most speciall wise our seyde Clerke Master William Waynflete before all other. And furthermore that yee give full feith and credence unto the bearer of thees in that he shall sey unto you in our behalfe, and that yee fail not hereof as yee desire us to be enclined to shew unto you the favour of our good grace in time to come. Yeuen under our signet at our Castle of Windsore the xiii. day of Aprill.
Cognità principis voluntate, frequentes ad electionem stato die conveniunt, prompti alacresque & pro interposità Regis authoritate, Gulielmum salutant episcopum, quod ut ratum fixumque habeatur his literis deposcunt serio.
LITERA Procuratoria missa REGI HENRICO Sexto 1ad confirmandam Electionem factam de GULIELMO WAYNFLETE Episcopo WINTONIENSE. Excellentissimo & Christianissimo in Christo Principi & Domino nostro Henrico, dei gratia illustrissimo Regi Angliae & Franciae, acdomino Hiberniae, vestri humillimi & in Christo devotissimi oratores Willielmus Aulton Ecclesiae vestra Cathedralis Winton. Prior indignus, ac ejusdem Ecclesiae vestrae capitulum, orationum suffragia, & in eo prosperari per quem Reges regnant & Principes dominantur. Sublimitati vestrae regiae presentibus literis humilitèr intimamus, quod vacante nupèr Ecclesiâ praelibat â per mortem naturalem celebris & recolendae memoriae domini Henrici miseratione divina titulo Sancti Eusebii sacrosanctae Romanae Ecclesiae presbytery Cardinalis Angliae, dictaeque Ecclesiae vestrae ultimi & immediati (cui deus parcat) Winton. episcopi, ac obtenta ex vestrâ regiâ clementiâ, alium nobis & Ecclesiae vestrae in Episcopum & pastorem licentia eligendi: Nos venerabilis & insignis prudentiae virum magistrum Willielmum Waynflete sacrosanctae Theologiae Bachalaurem, serenitatis vestrae consiliarium, virum utique providum, & in agibilibus discretum deo devotum in spiritualibus & temporalibus plurimum circumspectum, ac nobis & Ecclesia vestrae necessarium, vobisque & regnis vestris (ut firmitèr credimus) utilem & fidelem, unanimitèr & concorditèr spiritus sancti (ut speramus) gratiâ inspirati, in ipsius Ecclesiae vestrae & nostrum episcopum consensu nostro unanimi nullo penitus recl•mante elegimus, & pastorem. Requisitoque pluriès postmodum ipsius electi magistri in hâc part consensu, ipsoque saepiùs lachrymabilitèr reclamante, tandem praefatus electus post deliberationem diutinam, dictae electioni de se factae suum consensum adhibuit paritèr et assensum. Ad implorandum igitur humilitèr vestrum consensum Regium electioni, & electo hujusmodi gratiosè per vos concedendum, Fratres Robertum Puryton Subpriorem & Richardum Marleberg hordarium, commonachos, & confratres dictae •estrae Ecclesiae Winton. conjunctim & divisim, consensu nostro unanimi destina• , vestrae Regiae celsundini supplicants humilitèr & devotè, quatenus dicto electo ⟨p. 65⟩& Electioni hujusmodi sanctè ritè, & solennitèr celebratae vestrum Regium consensum favorabilitèr impertire dignetur vestrae Regiae Clementia Majestatis;
quem in prosperitate continuâ, ad Ecclesiae suae sanctae, & regnorum vestrorum tutissumum regimen, & munimen, diutissimè foelicitare dignetur filius virginis gloriosae. I• quorum omnium fidem & testimonium sigillum nostrum commune presentibus apposuimus. Datum in domo nostra Capitulari, quoad consignationem presentium, sub sigillo nostro communi decimo septimo die mensis Aprilis. Anno, 1447.
Satis jam constare arbitror cuiquàm, modo pertinaciter incredulus non suerit, quemadmodum legitimo suffragiorum jure, & non imperiosis (ut vocant) 1diplomatis (quibus sacerdotum beneficia conferri aliis solent, in diem mortis eorum qui ipsis fruuntur) ad Pontificiam dignitatem aspiraverit. Caeterùm ut in re satis luculentâ verbis etiam utar minimè necessariis, illud quoque auctarii vice subjungendum curavi, quod in publicis Ecclesiae Wintoniensis 2tabulis descriptum reperi. Nam peractis comitiis, literas confestim Romam ablegant, ipsum Pontificem universae rei, ità uti gesta est, certiorem faciunt, & quià virum dignum qui secundus à Cardinal numeretur creaverint, Papam deinde demississimè obsecrant, ut author foret.
Satis jam constare arbitror cuiquàm, modo pertinaciter incredulus non suerit, quemadmodum legitimo suffragiorum jure, & non imperiosis (ut vocant) 1diplomatis (quibus sacerdotum beneficia conferri aliis solent, in diem mortis eorum qui ipsis fruuntur) ad Pontificiam dignitatem aspiraverit. Caeterùm ut in re satis luculentâ verbis etiam utar minimè necessariis, illud quoque auctarii vice subjungendum curavi, quod in publicis Ecclesiae Wintoniensis 2tabulis descriptum reperi. Nam peractis comitiis, literas confestim Romam ablegant, ipsum Pontificem universae rei, ità uti gesta est, certiorem faciunt, & quià virum dignum qui secundus à Cardinale numeretur creaverint, Papam deinde demississimè obsecrant, ut author foret.
Sanctissimo ac beatissimo in Christo patri, ac Domino, Domino Nicholao divinâ providentiâ sacro sanctae Romanae ac universalis Ecclesiae summo Pontifici, Frater Willielmus Aulton Prior Ecclesiae Cathedralis sancti Suithini Winton. & ejusdem Ecclesiae capitulum & conventus Ordinis Sancti Benedicti, sui humiles ac devoti orators, obedientiam & omnimodas reverentias & subjectiones ad devotissima pedum oscula beatorum. Sacris Canonibus &c. & interjectis nonnullis. Statim, subitò, & repentè spiritus sancti gratiâ (ut fortitèr credimus) imspirante, 1nulloque nostrum penitus discrepante vota nostra direximus in venerabilem virum magistrum Willielmum Wainflete sacrae Theologiae Bacchalaureum serenissimi in Christo principis Henrici dei gratiâ Regis Angliae & Franciae, Consiliarium, ac Prepositum Collegii Regalis beatae Mariae de Etonâ (virum utique providum ac discretum, literarum scientiâ, vitâ, & moribus meritò commendandum, in ordine sacerdotali & atate legitimâ constitutum liberum ac legitimum, nec non de legitimo matrimonio procreatum, in spiritualibus & temporalibus plurimùm circumspectum, aliis virtutibus insignitum valentem & scientem jur a dictae Ecclesiae nostrae defendere & tueri) & eum quasi una voce & uno spiritu nostrum & Ecclesiae nostrae episcopum elegimus & pastorem. Eapropter beatissime pater, sanctitati vestrae tàm devotè quàm humilitèr voto unanimi supplicamus, quatenus electionem eandem sic sanctè, solenniter, concorditèr & canonicè celebratam dignetur vestra sanctitas confirmare, ac eidem electo Magistro munus consecrationis favorabiliter impertire; ut deo authore nobis & dictae Ecclesiae velut pastor idoneus praeesse valeat utilitèr & prodesse; nosque & alii ipsius subditi ob illius regimen possimus cum deo salubritèr militare. In quorum omnium &c. Datum in domo nostra Capitulari &c.
Sanctissimo ac beatissimo in Christo patri, ac Domino, Domino Nicholao divinâ providentiâ sacro sanctae Romanae ac universalis Ecclesiae summo Pontifici, Frater Willielmus Aulton Prior Ecclesiae Cathedralis sancti Suithini Winton. & ejusdem Ecclesiae capitulum & conventus Ordinis Sancti Benedicti, sui humiles ac devoti oratores, obedientiam & omnimodas reverentias & subjectiones ad devotissima pedum oscula beatorum. Sacris Canonibus &c. & interjectis nonnullis. Statim, subitò, & repentè spiritus sancti gratiâ (ut fortitèr credimus) imspirante, 1nulloque nostrum penitus discrepante vota nostra direximus in venerabilem virum magistrum Willielmum Wainflete sacrae Theologiae Bacchalaureum serenissimi in Christo principis Henrici dei gratiâ Regis Angliae & Franciae, Consiliarium, ac Prepositum Collegii Regalis beatae Mariae de Etonâ (virum utique providum ac discretum, literarum scientiâ, vitâ, & moribus meritò commendandum, in ordine sacerdotali & atate legitimâ constitutum liberum ac legitimum, nec non de legitimo matrimonio procreatum, in spiritualibus & temporalibus plurimùm circumspectum, aliis virtutibus insignitum valentem & scientem jur a dictae Ecclesiae nostrae defendere & tueri) & eum quasi una voce & uno spiritu nostrum & Ecclesiae nostrae episcopum elegimus & pastorem. Eapropter beatissime pater, sanctitati vestrae tàm devotè quàm humilitèr voto unanimi supplicamus, quatenus electionem eandem sic sanctè, solenniter, concorditèr & canonicè celebratam dignetur vestra sanctitas confirmare, ac eidem electo Magistro munus consecrationis favorabiliter impertire; ut deo authore nobis & dictae Ecclesiae velut pastor idoneus praeesse valeat utilitèr & prodesse; nosque & alii ipsius subditi ob illius regimen possimus cum deo salubritèr militare. In quorum omnium &c. Datum in domo nostra Capitulari &c.
Caeterùm Pontifex ubi rem omnem per nuncios intellexisset simul studio principem optimum demerendi, qui Amedeum Allobrogum ducem huic Nicholao 1diu adversantem deposita simultate conciliasset, simul quia quod factum est infectum reddi non potest, ne quidvis impunè sibi licere non putaret dum pro arbitratu suo cuncta dispensare ac distribuere soleat, in haec verba ⟨p. 66⟩rescribit. Nos decernentes per praesatae Sedis providentiam utilem & idoneam 2praesidere personam provision, &c. sexto Id, Maij. Pontificatu • imo: Sed quid sibi vult (inquis) hoc provisionis verbum? Nonn • potestatem sibi vendicat praeter meram consecrationem scilicet aliquid indulgendi? Ergone quoties providentiae aut provisionis injecta est mentio, tantam largiendi licentiam comminisci opus est? Sane Gulielmum Aultonum eadem voce usum fuisse, 3qui nec ausus nec potuit tam immensam sibi authoritatem unquam arrogare, non semel observavi; Ego inquit (nam obsignatis tabulis agendum est) Willi • um Waynslete in episcopum & pastorem hujus Ecclesiae eligo, (parum fortassis illud est) ac huic Ecclesiae provideo de eodem. Neque id alio fuisse consilio factum videtur, nisi ut authoritatem quam jure suo episcopi obtinebant maximam, perinde ac si à seed Romana primum effluxisset, illi acceptam denuo referrent. Quippe ex quo rerum Ecclesiasticarum summa potestas penes Archipresules Cantuarienses in Angliâ fuit, eos nimirum ut suos legatos nominabant Romani Pontifices; eo nimirum consilio, ut quaecunque in administration 4suà alii gessissent, universalem illam authoritatem illis semper acceptam serrent. Sed ut è diverticulo in viam iterum redeamus: Fundator ubi per suffragia cleri renunciatus esset Episcopus, regiâque voluntate confirmatus, dein coram illustri Archiepiscopo Johann Staffordio in aedibus Lamebithanis sacramento fidem obligasset, decimo quinto Kalendas Julias, jubente 5
Ab eo confestim tempore, maximis dignitatis, fortunaeque praesidiis sic abundare caepit ut paratiorem certè ab iis rebus diceres neminem, in quibus faelicitas fita est. Henricus quippe Princeps otii & solitudinis cupientissimus, 1totius imperii curam aliis demandabat: Ipse interim ubi à negotiis •eriari per tempus licebat, totum se studiis pietatis consecrabat: nactusque t•m fidelem, atque suis moribus obsequentem Achatem, ad sacra primum, de• e 2in consilium adhibuit. O quàm rara est haec faelicitas, & verò tua (Henrice:) quae haud scio an unquam majorum cuiquam acciderit, ut unum haberes virum cui omnia consilia tutò posses concredere, neque de illius minus quam de tua side certus esse. Alebantur ea tempestate magnâ animorum contentione inter principes nobilitatis, partium studia, Humfredum Glocestrioe ducem & Edmundum Polum Sudovolgarum Marchionem: Inimicitiarum caput hoc fuit; Muneribus à Gallo captus, ità cum principe egerat Sudovol•us, ut permut•tionis nomine Gallo restituendam Andegaviam impetraret. Glocestrensis h•ud aequo animo ferens, malis proditoris artibus fraterni filii famae, Reipub: 3que bono pessimè consultum, huic incepto solus obstitit, & quod virum fortem decebat, honorem patriae saluti suae prae•erendum judicavit. Haec prima in• entium malorum semina fuerunt, haec prima Imperii Henriciani calamitas; • uae, postquam adoleuissent, ingentem Reipub. Anglicanae cladem pepererunt. ⟨p. 59⟩Nam Gallia quae jure sanè optimo in Anglorum potestate diu fuit, quasi postliminio reversa libertatem sibi asseruit: Studebat rebus novis Hiber••acum 4Scoto tumultuatum est, veriùs quam pugnatum. Domi impurus ille Cadus funesto civium sanguine patriam faedavit: Richardus Eboraci dux, omnis morae impatiens Regiam dignitatem per civiles furores praereptum suit: Hinc magnae bellorum tempestates commotae, multae praeliandi vices, nobilitati mutuis 5caedibus Angli, adversis aquilis quasi duo•ecies dimicatum, nonaginta plus minus hominum millia ceciderunt, Octoginta familiae principalis desiderati sunt. Heu, quantum potuit terrae, pelagique parari6 Hoc, quem civiles hauserunt sanguine dextrae? In hoc saeculum varium, seditionibus atrox, domesticis infidiis infame, crebris fluctuationibus obnoxium, ubi eousque periclitata est Reipub.
salus ut quam majores florentissimam reliquissent, satagerent hujus aevi mortales plane nullam habere, quum incidisset Gulielmus noster, tum quo ille consilio, quâ fide & innocentiâ valuerit, inter reciprocos fortunae aestus tamdiu jactatus, satis demirari non queo. Sub idem tempus è vitâ excessit Henribus Beufortius, Episcopus 1Wintoniensis, Cardinalium omnium facile ditissimus, cujus prudentia atque opibus ita Henricus juvari potuisset, ut depulso quantivis periculi impendentis metu, summa animi tranquillitate frueretur. Quamquam eam gravem jacturam, quam Henricus Rex in ejus morte fecerat, sarcire posse visus est Gulielmus Waynnfetus qui illi in episcopatu successit, uti scribit Polydorus. Et gerebat 2ille quidem Reipub. quamdiu vixit optimè; Sed ubi divitiis cumulandis immodicus fuit, excellentem rerum ab illo gestarum memoriam vitiavit. Caeterum Henrico è vivis sublato, surrogatus est Gulielmus Waynfletus, insignis 3doctrinâ & pietate vir, (inquit Mattheus Parkreus,) quem Nicholaus quintus dum pro nimiâ illorum temporum licentià, per provisionem (ut loquuntur) Episcopos passim constituit, Ecclesiae Wintoniensi prae•ecerat. Sanè ea demum magna voluptas est, aequalem ac parem meritis gratiam apud eos, qui dignitate eminent, invenire: neque fraudi proptereâ esse debuit Gulielmo, si Nicholai quinti pontificis optimi beneficio ad hunc honorem evectus fuisset, utpote cujus ea sanctimonia fuisse perhibetur ut nulli unquam magistratum precio vendiderit, 4qui singulos Homeri libros ducentis aureis, latinis versibus reddendos curaverit, qui doctos coluit, & praemiis ad studia literarum invitavit, ut facile primum vel solum honoris locum occuparent, de quo nullo unquam soeculo magis compertum est illud. Sint Maecaenates non decrunt Flac•e Marones. Denique cui renunciatum quum esset, quosdam esse Romae qui bonos versus sacerent, 5negavit bonos esse, cur enim ad me (inquit) non veniunt, qui poetis etiam malis pateo. Ab illo (inquam) laudatissimo Pontifice ad summam authoritatem perductum esse, non video quare cuiquam vitro verti debeat. At enim effraenatae huic in episcopatibus disponendis licentiae assensum non prae ⟨p. 60⟩buisse, non simulatae (inquiunt) in Regem observantiae argumentum fuisset. Nam quid sibi volunt tam absolutae rerum alienarum largitiones?
tantumnè cuiquam hominum ut liceret impune mearum facultatum domino esse, & pro arbitrio suo hos creare, illos ad praesulatuum dignitates transferre posse, concedi? Praeviderant hoc malum non procul abfuturum illustrissimi Reges nostri, 1qui quum intelligerent nihil esse tam sanctum in civitate, quod non corrumpat audacia, gravissimis sanctionibus nos ab hujusmodi maleficiis deterruerunt, quae apertè vetant ne quisquam per provisionem (ut loquuntur) Pontificiam cujusquam dignitatis ambitae sentiat beneficium. Verùm toto hujus Archiepiscopi tempore, Papa (inquit Parkerus) provisione adhuc episcopos statuit, 2inter hos insignem doctrinà & pietate virum Willielmum Waynflet. Sed non gravabuntur Reverendissimi Parkeri manes (ut spero) si ego pro illo veritatis studio impulsus, cujus ipse amore si nunc viveret, in seipsum excitaretur, in medium quaedam proferre non dubitaverim, in quibus incorrupta side dignorum exemplarium authoritas, (quibus ego ut debeo plurimum tribuere soleo) ab illius opinione coëgit me dissentire. Illud autem est huiusmodi: Gulielmum nostrum, tametsi pro illius saeculi consuetudine, & virorum illustrium authoritate 3gaudere talibus privilegiis potuisset, ut omninò fortassis ab illis non abstinuerit, ita melioribus rationibus ad suae dignitatis fastigium pervenisse, nam & Henrici Regis candidatus fuit, & communibus Cleri Wintoniensis suffragiis, factus est Episcopus. Id quarè tam constanter assirmem, nunc subjiciam. Supremum jam diem clauserat Henricus Beufortius Episcopus Wintoniensis, anno salutis instauratoe, 1447. Aprilisque (quod satis constat) undecimo: ibi Rex, tametsi quod Henricus primus ab Anselmi obitu fecisse narratur, itidem 4Henricus sextus facere potuisset, plenum quinquennium expectare ut ejusmodi tandem episcopum constitueret qui vel aequis passibus virtutum Antecessores 5〈…〉 〈…〉 〈…〉 〈…〉 protinus: rejecto tamen hujusmodi fuco, mul• 〈…〉 exp • Waynfleti praestantiâ, continuò & eodem die quo nunci• accepisset, Ecclesiae Wintoniensi veniam alterum Episcopum eligendi concedit, simulque obnixè rogat (quamvis sua luce conspicui precariis testimoniis 〈…〉 ••vantur) maximam in comitiis suis Gulielmi Waynfleti rationem habe••••. 6Epistolae forma sic se habet.
LITERA Procuratoria missa REGI HENRICO Sexto 1ad confirmandam Electionem factam de GULIELMO WAYNFLETE Episcopo WINTONIENSE. EXcellentissimo & Christianissimo in Christo Principi & Domino nostro Henrico, dei gratia illustrissimo Regi Angliae & Franciae, acdomino Hiberniae, vestri humillimi & in Christo deuotissimi oratores Willielmus Aulton Ecclesiae vestra Cathedralis Winton. Prior indignus, ac ejusdem Ecclesiae vestrae capitulum, orationum suffragia, & in eo prosperari per quem Reges regnant & Principes dominantur. Sublimitati vestrae regiae presentibus literis humilitèr intimamus, quod vacante nupèr Ecclesiâ praelibat â per mortem naturalem celebris & recolendae memoriae domini Henrici miseratione divina titulo Sancti Eusebii sacrosanctae Romanae Ecclesiae presbyteri Cardinalis Angliae, dictaeque Ecclesiae vestrae ultimi & immediati (cui deus parcat) Winton. episcopi, ac obtenta ex vestrâ regiâ clementiâ, alium nobis & Ecclesiae vestrae in Episcopum & pastorem licentia eligendi: Nos venerabilis & insignis prudentiae virum magistrum Willielmum Waynflete sacrosanctae Theologiae Bachalaurem, serenitatis vestrae consiliarium, virum utique providum, & in agibilibus discretum deo devotum in spiritualibus & temporalibus plurimum circumspectum, ac nobis & Ecclesia vestrae necessarium, vobisque & regnis vestris (ut firmitèr credimus) utilem & fidelem, unanimitèr & concorditèr spiritus sancti (ut speramus) gratiâ inspirati, in ipsius Ecclesiae vestrae & nostrum episcopum consensu nostro unanimi nullo penitus recl•mante elegimus, & pastorem. Requisitoque pluriès postmodum ipsius electi magistri in hâc parte consensu, ipsoque saepiùs lachrymabilitèr reclamante, tandem praefatus electus post deliberationem diutinam, dictae electioni de se factae suum consensum adhibuit paritèr et assensum. Ad implorandum igitur humilitèr vestrum consensum Regium electioni, & electo hujusmodi gratiosè per vos concedendum, Fratres Robertum Puryton Subpriorem & Richardum Marleberg hordarium, commonachos, & confratres dictae •estrae Ecclesiae Winton. conjunctim & divisim, consensu nostro unanimi destina• , vestrae Regiae celsundini supplicantes humilitèr & devotè, quatenus dicto electo ⟨p. 65⟩& Electioni hujusmodi sanctè ritè, & solennitèr celebratae vestrum Regium consensum favorabilitèr impertire dignetur vestrae Regiae Clementia Majestatis;
Caeterùm Pontifex ubi rem omnem per nuncios intellexisset simul studio principem optimum demerendi, qui Amedeum Allobrogum ducem huic Nicholao 1diu adversantem deposita simultate conciliasset, simul quia quod factum est infectum reddi non potest, ne quidvis impunè sibi licere non putaret dum pro arbitratu suo cuncta dispensare ac distribuere soleat, in haec verba ⟨p. 66⟩rescribit. Nos decernentes per praesatae Sedis providentiam utilem & idoneam 2praesidere personam provisione, &c. sexto Id, Maij. Pontificatu • imo: Sed quid sibi vult (inquis) hoc provisionis verbum? Nonn • potestatem sibi vendicat praeter meram consecrationem scilicet aliquid indulgendi? Ergone quoties providentiae aut provisionis injecta est mentio, tantam largiendi licentiam comminisci opus est? Sane Gulielmum Aultonum eadem voce usum fuisse, 3qui nec ausus nec potuit tam immensam sibi authoritatem unquam arrogare, non semel observavi; Ego inquit (nam obsignatis tabulis agendum est) Willi • um Waynslete in episcopum & pastorem hujus Ecclesiae eligo, (parum fortassis illud est) ac huic Ecclesiae provideo de eodem. Neque id alio fuisse consilio factum videtur, nisi ut authoritatem quam jure suo episcopi obtinebant maximam, perinde ac si à sede Romana primum effluxisset, illi acceptam denuo referrent. Quippe ex quo rerum Ecclesiasticarum summa potestas penes Archipresules Cantuarienses in Angliâ fuit, eos nimirum ut suos legatos nominabant Romani Pontifices; eo nimirum consilio, ut quaecunque in administratione 4suà alii gessissent, universalem illam authoritatem illis semper acceptam serrent. Sed ut è diverticulo in viam iterum redeamus: Fundator ubi per suffragia cleri renunciatus esset Episcopus, regiâque voluntate confirmatus, dein coram illustri Archiepiscopo Johanne Staffordio in aedibus Lamebithanis sacramento fidem obligasset, decimo quinto Kalendas Julias, jubente 5eodem Archiepiscopo, spiritualitatis (ut loquuntur) jura liberant, & onus administrandae tutelae deponunt Richardus Episcopus Reffensis, Thomas Johannesque Langthorn utriusque juris consultissimi Bacchalaurei. Tertiò deindè Kalendas Augusti, sacris caeremoniis de more inauguratus, faustis omnium acclamationibus Episcopus Wintoniensis est salutatus. Et peracta sic est (ut videtis) totius dramatis fabula.