A26815:1362
Vitæ selectorum aliquot virorum qui doctrinâ, dignitate, aut pietate inclaruere
Londini : Typis A.G. & J.P. & prostant venales apud Georgium Wells ..., 1681
Title page: Wellcome Library copy, digitized by the Internet Archive
A26815:1362
Londini : Typis A.G. & J.P. & prostant venales apud Georgium Wells ..., 1681
Title page: Wellcome Library copy, digitized by the Internet Archive
Modern spelling is a reading aid: the words are the author’s, only the spelling is modernized. Original shows the page as printed, with the transcription marks.
ILLUD mihi ex voto, si quidquam aliud omnino contigit, eruditissime Patine, quod quaerenti mihi occasionem eodem Te officiorum genere demerendi, quo amicorum meorum benevolentiam, & praeclara in me voluntatis testimonia posteritati consignare soleo: Tu velut ex condicto, hoc unum à me postulares, ut summi Philosophi Julii Caesaris Lagallae vitam, quam ab eximiae doctrinae titulis commendatissimo Leon Allatio conscriptam, & in sup•llectile mea chartacea repositam dudum intellexeras, Tibi in aliquot dies commodare vellem. Hanc igitur, nulla interposita mora, velut si mihi Deus occasionem illam votis meis satisfaciendi ex machina quadam obtulisset, sub tuis praeclaris & felicibus auspiciis, in publicam hominum lucem emittere constitui. Sic enim praeterquam molestissimis laboribus consulam, quos afferre Tibi in ea ex Manuscripto meo eruenda Anagnostae cujusdam ineptissimi quo Romae sum usus, negligentia potuisset; illud insuper fecisse mihi videbor, quod utriusque nostrum rations postulabant, dumb publicae commoditatis studium, quo vel à ⟨p. 576⟩teneris annis raptum Te miro modo atque in censum fuisse nemini non perspectum est, hoc veluti pretiosae eujusdam & poregrinae mercies fragmento locupletare, Te uno potissimum annuente, cujus exquisitum ut in caeteris rebus, sic in literaria judicium est, contendo: Meae vero singulari in Te observantiae puto etiam hoc exiguo licet munusculo satisfactum iri, si non omnino, saltem eo modo, quem praestare mei similes & in literis innutriti homines solent, dumb acceptorum beneficiorum memoriam hoc uno, velut ad eorum perpetuitatem erecto monumento non intercidere patiuntur. Et sanè quantum ad me attinet, palam hac in Praefatione testari non verebor, Te unum esse, eujus eximiam doctrinam, miram probitatem, fidem in amicos, diligentiam in Art, studium instruendae Bibliothecae, voluntatem de bonis omnibus bene merendi, conatum egregias aliorum actions promovendi; animum denique praeclaris de rebus informatum, Posteritas ipsa in exemplum ducere possit. Quid plura?
ILLUD mihi ex voto, si quidquam aliud omnino contigit, eruditissime Patine, quod quaerenti mihi occasionem eodem Te officiorum genere demerendi, quo amicorum meorum benevolentiam, & praeclara in me voluntatis testimonia posteritati consignare soleo: Tu velut ex condicto, hoc unum à me postulares, ut summi Philosophi Julii Caesaris Lagallae vitam, quam ab eximiae doctrinae titulis commendatissimo Leone Allatio conscriptam, & in sup•llectile mea chartacea repositam dudum intellexeras, Tibi in aliquot dies commodare vellem. Hanc igitur, nulla interposita mora, velut si mihi Deus occasionem illam votis meis satisfaciendi ex machina quadam obtulisset, sub tuis praeclaris & felicibus auspiciis, in publicam hominum lucem emittere constitui. Sic enim praeterquam molestissimis laboribus consulam, quos afferre Tibi in ea ex Manuscripto meo eruenda Anagnostae cujusdam ineptissimi quo Romae sum usus, negligentia potuisset; illud insuper fecisse mihi videbor, quod utriusque nostrum rationes postulabant, dum publicae commoditatis studium, quo vel à ⟨p. 576⟩teneris annis raptum Te miro modo atque in censum fuisse nemini non perspectum est, hoc veluti pretiosae eujusdam & poregrinae mercis fragmento locupletare, Te uno potissimum annuente, cujus exquisitum ut in caeteris rebus, sic in literaria judicium est, contendo: Meae vero singulari in Te observantiae puto etiam hoc exiguo licet munusculo satisfactum iri, si non omnino, saltem eo modo, quem praestare mei similes & in literis innutriti homines solent, dum acceptorum beneficiorum memoriam hoc uno, velut ad eorum perpetuitatem erecto monumento non intercidere patiuntur. Et sanè quantum ad me attinet, palam hac in Praefatione testari non verebor, Te unum esse, eujus eximiam doctrinam, miram probitatem, fidem in amicos, diligentiam in Arte, studium instruendae Bibliothecae, voluntatem de bonis omnibus bene merendi, conatum egregias aliorum actiones promovendi; animum denique praeclaris de rebus informatum, Posteritas ipsa in exemplum ducere possit. Quid plura?
In tuorum etiam meritorum partem aliquam veniet, quod istius libelli edition, & expressa in eo Caesaris Lagallae vitae ac studiorum ratione, quae neglecta hucusque à Gallis nostris fuerunt, aut ab unico dum taxat Carpentario cum aliqua felicis progressus laud diligenter exculta sanioris, operosiorisque Philosophiae documenta, velut excusso postea negligentiae veterno, incrementum sumant, non minus imperii nostri magnitudini, quam Academiae Parisiensi convenientissimum. Hunc igitur, consultissime Patine, Tibi veteris amicitiae, necessitudinisque lege conjunctissimo libenter oblatum, lubens etiam, volensque ut accipias, oro Te majorem in modum atque obtestor. Neque enim aliud est, quod vel pro morum tuorum singulari candore, qui bonis omnibus apud Te difficiles aditus esse non permittit: vel pro doctrinae tuae sama long lateque per orbem disseminata; vel denique pro mea in Te & doctissimi viri Leonis Allatii propensione, cum aequius, tum etiam honestius facere possis. Vale. Datum Lutetiae pridie Non. Maii. MDCXLIV.
In tuorum etiam meritorum partem aliquam veniet, quod istius libelli editione, & expressa in eo Caesaris Lagallae vitae ac studiorum ratione, quae neglecta hucusque à Gallis nostris fuerunt, aut ab unico dum taxat Carpentario cum aliqua felicis progressus laude diligenter exculta sanioris, operosiorisque Philosophiae documenta, velut excusso postea negligentiae veterno, incrementum sumant, non minus imperii nostri magnitudini, quam Academiae Parisiensi convenientissimum. Hunc igitur, consultissime Patine, Tibi veteris amicitiae, necessitudinisque lege conjunctissimo libenter oblatum, lubens etiam, volensque ut accipias, oro Te majorem in modum atque obtestor. Neque enim aliud est, quod vel pro morum tuorum singulari candore, qui bonis omnibus apud Te difficiles aditus esse non permittit: vel pro doctrinae tuae sama longe lateque per orbem disseminata; vel denique pro mea in Te & doctissimi viri Leonis Allatii propensione, cum aequius, tum etiam honestius facere possis. Vale. Datum Lutetiae pridie Non. Maii. MDCXLIV.
JULIUS CAESAR LAGALLA in oppido Padula Lucaniae Provinciae, non despiciendo loco, patre Roberto, matre Victoria, ingenuis parentibus, anno MDLXXI. ortus est. Robertus eodem oppido, Bernardino patre natus. Jurisconsultus totius Provinciae celeberrimus gravissimis negotiis sub Philippo II. Hispaniarum Rege d•cernendis curandisv• praeponitur. Victoria matter in Buxento, ejusdem Provinciae civitate, splendour natalium nobilis, familia Rosa▪ patrem habuit Joannem, Jurisprudentiae scientia illustrem▪ cum summo imperio •is•iani Regulorum rotius ditionis Praesidem, avunculum Pet um Antonium P•nsam▪ ab eodem Hispaniarum Rege, toti Siciliae Regno citra▪ harum & à Pio V. Pont. Max. Latrunculatoris potestate, universae jurisdictioni Ecclesiasticae adversus facinorosos homines praefectum. Duos habuit g••manos fratres, aetate majors, Joannem Baptisiam primum, & Joannem V••centium alterum, quorum uterque in Salernitano primum gymnasio, sub Py•r•o Alfanio, & Angelo Spannocchio; deinde sub eodem Pyrrho▪ & Jacobo Gallo, in Neapolitano▪ Jurisprudentiae studuit, ubi & Doctoratus laurea fuit i•signitus. Ipse Julius omnium natu minimus, cum in patria, Grammaticae, & humanioribus lit•ri• vivaci ingenio, tenacissimaque memoria foeliciter operam dedisset, undecimo aetatis anno, ad majorum nobiliorumque disciplinarum studia cap•ss•nda, invito patruo Hicronymo Lagalla, sac•rdote frugi, in cujus tut•la tum ipse, tum fratres, post parentum obitum erant, Napolim profectus est. Maximi inde conatibus vehement ssimoque animi ardour à Julio Stillabota Augustimanae Familae ex eodem oppido Padul tyrocinia Logices excepit: à quo pimodum, vlti ad majora subsllia transiens, sub Francisi Antonii Vivoli Neapolitai disciplina Aristotelicae Logices praecepta hausit, & Pripateticae Philosophiae rudmenta decerpsit: post quae apud Bernardinum Longum in Philosophiae arcanis delibandis percipendisve, multis annis assiduus curam atque operam collocavit; ita ut quantumvis adoscns adhuc esset, gratus inter omnes condisipulos haberetur, judicareturque apud undem praeceptorm, & vegeto & maturo ingenio praeditus, non sine aliorum livore atque invidentia.
Consequutus Philosophiae peritiam, Medici•• sub cl•rissimis praec•ptoribus in eodem Gymnasio vacavit & confectum jam senio, q••que paulo post profit•ndi munus deseruit Joannem Antonium Pisanum, N•apolitanum Modicum & Philosophum eruditissimum atque •l•gantissimum audivit, & paulo post Hieronymum Pulverinum Neapolit••um parit•r, in […] praxi sumn•opere ⟨p. 578⟩laudatum, cujus doctissima ac saluberrima extant monumenta, de medendis humani corporis morbis, à quo primum eam Medicinae partem percepit. Suprema demum documenta hausit à Caesar Scanapeco, viro incomparabilis doctrinae, probitatis judicii, & singularis in re Medica experimenti; cujus tanta fuit apud Neapolitanos auctoritas, ut ejus monita, & predictions tanquam oracula haberentur, ac tantae in eum congestae sint opes, ut centum millia aureorum in duobus tantum Nosocomiis, propriis in medendo stipendiis comparata, testamento legarit. Post perfecta Philosophiae, ac Medicinae studia, initiatus (quod in urbe Neapolitana frequens est) laur•ae gradu, in explicandis tum ex Philosophia, tum ex Medicina particulis, & morbi lateralis curatione coram Hi•ronymo Provenzalio, qui postea fuit Clementis VIII. Medicus, & Archi•piscopus Surrentinus, & Hi•ronymo Caro, ad id ab Archiatrorum Coll•gio deputatis, tantum doctrinae, •ruditionis, ac vegeti ingenii sp•••m•n d•dit, ut habita ejus rei in Collegio commemoration, decretum ilico fuerit, Doctoratus lauream, & reseratis januis, & nulla pecuniarum solutione, quae dupla ad id dponi solet, illi tribuendam. Praeficitur mox, suadente ad id & hortante Bernardino Longo, qui de eo miram spem conceperat, toti Pontificiae classy medicus, penultimo Sixti V. anno, cum decimum octavum vix suae aetatis attingeret: […] eo quidem consilio, hoc illi persuasum à Bernardino fuerat, quo haud diutius illo in munere permaneret, sed eo tanquam transitu ad urbem Romam, totius orbis emporium uteretur. Multis interea rationibus id Scanapecus, alter Medicinae praeceptor, illi dissuader, suam operam in Neapolitana urbe polliceri, ubi illustrem, & magis fructuosam posset medendi artm experiri. Sed quis currentem jam animum impediret, magnis cogitationibus adactum? Quis clatum ingenium, veraeque laudis incitamentis excitatum deprimeret? quis praeceps retro ageret? Consilium probavit sibi à Bernardino Longo datum, tentandi sui cupidus in Urbe omnium prima.
Scanap•cus ipse cum non posset illum à sententia dimovere, literas, quae illi propter auctoritatem scrib•ntis magno usui fuere, ad Antonium Cardinal•m Saulium, Ducem totius Pontificiae Classis, dedit, quibus testabatur se optimum misisse inter suos discipulos alumnum, ac proinde commendatum hab•r•t, & carum. Ergo, soluta ex Neapolitano portu Classe, cum Horatio Lexario Joannis Andreae Auriae sororis filio, qui tunc Cardinalis vices in Class exercebat, Centum cellas appulit: è quibus postmodum, peractis hibernis, quam nondum prius viderat, Romam venit pridie profesti Ascensionis Domini: ibi salutato Saulio, de accipienda laurea in Romano Gymnasio cogitavit. Quapropter statim ad Antonium Rigum Pontificium Medicum, & Archiatrorum princip•m, see contulit, & aperto consilio, soluta pecunia, quae ad id opus necessaria erat, acceptis (ut vocant) punctis ordinariis, die insequenti▪ quod Ascensionis profestum fuit, Doctoratus insignibus in Philosophia, & Medicina decoratus est: admirantibus Archiatris in adolescente adhuc, qui nondum d•cimum nonum egressus esset aetatis annum, tantam esse & […] varietatem, & soliditatem doctrinae. Paulo post à Donato Antonio Sanctorio, singularis eruditionis atque probitatis viro, curandae▪ val•tudini Julii Antonii tratris, Cardinalis Sanctae Severinae non doctrina solum, & usu ••rum, veru••tiam Ecclesiastica disciplina, & sanctitate eminentissimi, destinatus ⟨p. 579⟩est; cui perspecta adeo ejus ingenii vis est, ut non erubuerit, pro re nata, ipsum Medicum Clementi VIII. proponere; quem sola viri nimium recens aetas detinuit. Interim cum in publico Romano Gymnasio subsellium vacaret Logicae facultatis docendae, munus hoc pro illo à Clement Pontif. Cardinalis idem impetravit, in quo novem continentibus annis see exercuit. Accersitus intra id tempus auctoritate Francisci Piccolominei, post obitum Petrellae, ad Gymnasium Patavinum: quo, Cardinale ipso repugnant, cui operam etiam in medendo navabat, non accessit. Interea variis in disputationibus, ac publicis conversationibus, sui ingenii specimen praebuit. Potissimum vero enituit in sacris orationibus, quae ante summum Pontificem recitari consuevere; quarum quatuor ad Clementem habuit; unam die Cinerum in Templo S. Sabinae: alteram in seculari anno Jubilaei, primo annidie, quo dictus Pontifex Portam Sanctam aperuit: tertiam de Ascensione, in Templo Vaticano:
quartam de Sanctissima Triade in Sacello Pontificio, Clement, gravissimo, & exactissimo judicio, semper probante. Paulo post, cum Philosophiam qui praelegeret in eodem Gymnasio defecisset, duobus jam exactis annis, nullo ex iis, qui proponebantur Clementi, probato, cum nulla ipsius intercessissent servitutis obsequia, nullus ambitus, nulla Principum gratia; quin cum nihil tale ipse cogitaret expectaretve, corporis & animi angoribus male fractus, singulari beneficentiae exemplo, sponte, & motu proprio, ut dici solet, tali provinciae obeundae aptissimus judicatus à prudentissimo Principe, muneri diu à pluribus expectato praeficitur; in quo postmodum constanti labour, & pertinaci studio usque ad annum quinquagesimum tertium suae aetatis perseveravit. Perspectum deinde est, Clementem diu versantem animo cui deferendum esset negotium tam arduum, qui & ejus dignitatem sustineret, & munera persolveret, à Bernardino Biscia Aulae Consistorialis, ut vocant, Advocato, atque eo tempore Collegii Praefecto, viro, & majorum gloria, & doctrinarum laud, & eruditionis praestantia in Romana aula, nemini secundo, ut illud Caesari, adhuc inscio praeter spem omnem, & expectationem committeret, nolentem, lubentemque deductum fuisse. Sane Historiarum monumentis compertum est, Bernardini majores ruentis Italiae cardines extitisse. Cum enim ad Tranum, Trajanopolim olim dictam, à Trajano Imperatore conditam, miles Italus ab hoste multis contumeliis affectus, pro patrio decor, aequo in campo libenter see pugnaturum obtulisset, de communis consilii sententia à N•mursio, & Consalvo Ducibus, fide atque obsidibus utrinque datis, & pactis jurejurando constitutis, campo inter Barolum, Andriam, & Quaratam, modicis spatiis, ne pugna diutius traheretur, circumscripto, ex Gallico genere tredecim equites undique delecti sunt; totidemque Itali praestantiores illustrioresque, poscebat convenire, qui alacri postea certamine victoriam, aeternumque nomen sibi […] Italiae compararunt. Inter illos, Romani Joannes Capocia, Hector Juvenalis, & Joannes Bracalon qui Bisciam Familiam, ac ipsum Bernardinum (Laudonia namque Bracalonis filia honestissima omniumque virtutum genere conspicua muliere Bernardinus erat prognatus) praecipuo virtutis militaris exemplo, triumphalique ex integra nationum gloria illustravit.
quartam de Sanctissima Triade in Sacello Pontificio, Clemente, gravissimo, & exactissimo judicio, semper probante. Paulo post, cum Philosophiam qui praelegeret in eodem Gymnasio defecisset, duobus jam exactis annis, nullo ex iis, qui proponebantur Clementi, probato, cum nulla ipsius intercessissent servitutis obsequia, nullus ambitus, nulla Principum gratia; quin cum nihil tale ipse cogitaret expectaretve, corporis & animi angoribus male fractus, singulari beneficentiae exemplo, sponte, & motu proprio, ut dici solet, tali provinciae obeundae aptissimus judicatus à prudentissimo Principe, muneri diu à pluribus expectato praeficitur; in quo postmodum constanti labore, & pertinaci studio usque ad annum quinquagesimum tertium suae aetatis perseveravit. Perspectum deinde est, Clementem diu versantem animo cui deferendum esset negotium tam arduum, qui & ejus dignitatem sustineret, & munera persolveret, à Bernardino Biscia Aulae Consistorialis, ut vocant, Advocato, atque eo tempore Collegii Praefecto, viro, & majorum gloria, & doctrinarum laude, & eruditionis praestantia in Romana aula, nemini secundo, ut illud Caesari, adhuc inscio praeter spem omnem, & expectationem committeret, nolentem, lubentemque deductum fuisse. Sane Historiarum monumentis compertum est, Bernardini majores ruentis Italiae cardines extitisse. Cum enim ad Tranum, Trajanopolim olim dictam, à Trajano Imperatore conditam, miles Italus ab hoste multis contumeliis affectus, pro patrio decore, aequo in campo libenter se pugnaturum obtulisset, de communis consilii sententia à Nmursio, & Consalvo Ducibus, fide atque obsidibus utrinque datis, & pactis jurejurando constitutis, campo inter Barolum, Andriam, & Quaratam, modicis spatiis, ne pugna diutius traheretur, circumscripto, ex Gallico genere tredecim equites undique delecti sunt; totidemque Itali praestantiores illustrioresque, poscebat convenire, qui alacri postea certamine victoriam, aeternumque nomen sibi Italiae compararunt. Inter illos, Romani Joannes Capocia, Hector Juvenalis, & Joannes Bracalon qui Bisciam Familiam, ac ipsum Bernardinum (Laudonia namque Bracalonis filia honestissima omniumque virtutum genere conspicua muliere Bernardinus erat prognatus) praecipuo virtutis militaris exemplo, triumphalique ex integra nationum gloria illustravit.
Et profecto dignus erat, qui justi exercitus a•mos gerebat, justis exercitus honoribus, de justo exercitu triumpharet. Neque ⟨p. 580⟩Bernardini fama humilior in pacis concordiaeque studiis extitit. Multa is acri, solertique ingenio in administranda Republica laudabil•ter inventa, efficacis prudentiae impetu, non sine maximo civium commodo peregit: multa scripsit foelicis ingenii monumenta; quae cum edi publice i••ersit▪ ejus humanissimum filium •aelium, virum, praeter raram in rebus sacris & Juris prisci ac recentioris scientia eruditionem, vera pietate, prudentia, animi magnitudine, candour, in Rempublicam charitate, benevolentia, & aequitate praeditum, & virtutis pat•rnae, sicut & rerum haeredem, assiduis crebrisque precibus rogatum, à me adductum iri sp•ro, ut praeclaros illos prudentiae foetus in vulgus edat, publicique juris ut fiant, pro suo in literatos studio patiatur. Bernardinus itaque Caesaris ingenium viresque cum haberet exploratas, ne Rempublicam fraudaret. Pontifici consilium suum de eligendo Caesare, reique rationem omnem exposuit. Hoc laboris onere susc•pto toto pectore, atque indefesso labore nec vulgari eloquio etiam ipsis quandoque adversis Musis, Peripateticam •hilosophiam exhibuit auditoribus, non difficultatum ambagibus, & sententiarum tenebris involutam, sed claram •am & patentem abauctoris, quem declarandum susc•perat, doctrina, nisi Christiana pietas aliud moneret, nusquam recedens. Quae enim aspera jam & inaccessa, vel interpretum injuria, vel malignitate temporis, vel quod saeculi hujus vitium est, delicatioris stomachi, & à quovis alieni labour inertia videbantur, apertis verborum luminibus, ex veterum Peripateticorum declarationibus, quibus uti & rationi magis, & veritati consentaneis, enixe insistebat, plana, & levia, ideoque grata & tempestiva proponebat. Diutius studiosorum hominum animi dubitarunt, vis-ne & acumen ingenii, & sententiarum sublimitas, an eloquentia ipsa, modusque rerum tradendarum facilis, sed non vulgaris; elegans, sed non obscurus; gravis, sed non tumens, in Caesar praestiterint. Quare omnes un re in hoc convenere, ut omnia admirarentur, ac veluti quid divinum & natura humana superius laudarent ac colerent.
Aristotelis & Platonis dogmata, sententiasque omnes ita in promptu habebat, ut soepe soepius, parta occasion paginas integras & capita sine ullo librorum adminiculo fideliter, nec uno verbo inverso ex memoria reci•aret: idque & non multis antequam excederet dicbus, in Socratis Apologia & Euthyphrone, Platonicis Dialogis, contigit: quos paucis exceptis, quae Dialogi potius introductio, quam D•alogus sunt, nulla immutata serie, neque sententiarum, neque verborum, integros p•r intervalla memoriter habuit. Quod & in aliis auctoribus, quos semel l•gerat, usu venisse illi compertum est. Ita ut nunquam ad Syllabos, aut rerum catalogos cum libris expressos recurrerit; ridebatque eos, qui tam labili. nec veraci fundamento, ita fidunt, ut ingenio vel lucem, vel opem addi posse praesumerent. Hinc factum est, in tam varia atque continua librorum lectione, nihil ut ille excerpserit, scripseritque alieni laboris. Ea tamen •irmatus rerum memoria, nunquam ex aliis, aut publica enuncia vit, aut scriptis tradidit, quod in proprio author, tanquam in fonte oculatus ipse prius non viderit: Nec Cath•dram ascendit imparatus, sed praeviis labore, studio, lectione, ac consideration summa. Itaque nemo in laudandis fidem, nemo in exponendis diligentiam, nemo in tradendis auctorum sententiis solertiam accusavit. Hoc ingenii acumine ac dexteritate, multa molitus est, multa aliis intentata ⟨p. 581⟩aggressus, felici exitu assecutus, promptus ad inveniendum, ad disponendum scrius, facilis ad eloquendum, atque opportunus; ad scribendum tamen ineptus, & segnis, ideoque et si multa ingenio superavit, & collegit, taedio tamen scribendi, ac segnitie, ut amissa, ruerent, non parvo studiosorum damno, passus est. Suadentibus amicis, ut ad scribendum induceret animum, neque vinci se à simile labour permitteret, pollicebatur ille quidem, & cum unum vel alterum caput scripsisset, abjecto longius calamo, morbum corporis, oculorum aciem, dolorem capitis, vel quid simile causabatur. Et profecto characteres ejus ineptissimos, scriptionis lineae distortae excipiebant, ut difficile esset, cum in finem unius pervenisset in parto dextera, principium alterius in laeva, nisi digito retrogrado ducente, invenire; & ipse etiam, qui scripserat, id haberet negotii▪ ita ut dum is ea legeret, in risum effundi cogeremur, & ille etiam ridens, mirum id esse diceret.
Cum enim ipse varios scribendi modos compertos haberet▪ primum à summo dextro ad laevum latus deductum, qui erat vetus Hebraeorum: Secundum à laevo summo ad dextrum, qui est jam fere omnium praeterquam Hebraeorum & Sinensium: Tertium ex utr•que mixtum, sed à laeva incipiens, qui fuit recentior Hebraeorum, & antiquus Graecorum, & Latinorum: Quartum Sinensium, & aliorum, qui à superio• part linea recta ad inferiorem feruntur; neminem see vidisse dicebat, qui à summo sinistro ad imum dextrum, lineas duxerit, sed se primum illius inventorem esse scriptionis: & eo magis, cum illius scriptio, figuris hieroglyphicis […] q•idvis allied prae literis, notantibus. Quare & paucissima scripsit, & quae scripserat, ab eo solo, difficulter tamen legi potuerunt. Quod si scriptio ingenii facultatem & alacritatem secuta fuisset, multa jam extarent ejus monumenta, quae ejusdem taedio perierunt. Utut tamen fuit, scripsit libros tres De immortalitate animarum, ex opinione Aristotelis, annum agens quinquag•simum. De Phaenomenis in orb Lunae Physicam disputationem. Et De Luce, & Lumine, Aloysio Caponio cardinali celeberrimo consecratum. De Sympathia, & Antipathia rerum, ad defendendum unguentum, quod vocant Armarium, sive magn•ticam curationem, à multis temere oppugnatum, & tanquam superstitiosum dam atum. Quod ips• sine ulla superstition expertus, verum & legitumum esse compererat, & hoc vi, facultateque rerum naturalium, quarum nobis virtutes ignotae. […] in Arestotelis libros de Insomniis & Divinatione per somnum. Tractatum de C• metis, occasion cujusdam Phaenomeni, Romae visi supra mon•em Pincium, die nono Novembris, 1613. Disputationem de Coelo anim•to▪ nostra opera publicae utilitati editam Typis Voegelianis, anno 1622. […]; dumb palatinam Bibliothecam, à Serenissimo u • sque Bavaria Duce Maximiliano S. R. In▪ perii Ar•hidapif•ro, & Principe Elector, Heidelberga capta, spolium factam, ultra Trophaeum Gregorio XV. Pont Max. donatm Romam advehendam, summis laboribus, & priculis curabamus. Plurimas orations, inter eas paecip de sanctissima Triade, De laudibus onis X. De laudibus Philosophiae. Hieronymi item Pontani Philosophi insignis, cui in Cathedra suc rat, disputationem De Immoroalitate animi humani, jussu Cardinalis Sanctae Severinae dendam curavit.
Alios tractatus & opuscula, videlicet De Philosophia naturali, supernaturali & ethica, juxta dogmata ⟨p. 582⟩Aristotelis, & Antiquorum. De Incantationibus, fato, libero arbitrio, & predestination, contra Pomponatium. De nutritione, & augmentatione. De speciebus intelligibilibus. De Anima commentarios, morte praeventus, partim non absolvit, partim scidit; quod non arriderent, nec ultimam posuisset manum, Vulcano commisit. Fragmentum De speciebus intelligibilibus, à fato; incendioque salvum, ne studiosos fraudare videamur, cum aliis edemus. Unus est in omnibus dicendi modus, eadem methodus, non dissimilis exponendi ratio, &, ut uno verbo omnia complectar, universa parentis effigiem prae see ferunt. Purioris sermonis sectator, semper orationem variis figuratam luminibus, moderate tamen, & graviter, cum per res ipsas licet, exornat. Ratiocinationibus, & argumentis, quibus adversarium pellit, prosternitque, densus; nec ab eruditione tanquam severus Philosophus abstinet; ludicra ac puerilia aspernatur, veritatis amator, ipsa naturae adyta penetrat, indeque veritatem extractam solidis rationibus aperit. Non defuerunt qui illum in referendis aliorum opinionibus ac sententiis tanquam prolixum: at ubi verbis opus erat ad rem subjectam enarrandam, nimis arctum accusarent, vitioque illi verterent, quod multa difficilia & ardua, non ex propria sententia, sed ad ostendendum ingenii acumen, aliter acres forent, protulerit.
Alios tractatus & opuscula, videlicet De Philosophia naturali, supernaturali & ethica, juxta dogmata ⟨p. 582⟩Aristotelis, & Antiquorum. De Incantationibus, fato, libero arbitrio, & praedestinatione, contra Pomponatium. De nutritione, & augmentatione. De speciebus intelligibilibus. De Anima commentarios, morte praeventus, partim non absolvit, partim scidit; quod non arriderent, nec ultimam posuisset manum, Vulcano commisit. Fragmentum De speciebus intelligibilibus, à fato; incendioque salvum, ne studiosos fraudare videamur, cum aliis edemus. Unus est in omnibus dicendi modus, eadem methodus, non dissimilis exponendi ratio, &, ut uno verbo omnia complectar, universa parentis effigiem prae se ferunt. Purioris sermonis sectator, semper orationem variis figuratam luminibus, moderate tamen, & graviter, cum per res ipsas licet, exornat. Ratiocinationibus, & argumentis, quibus adversarium pellit, prosternitque, densus; nec ab eruditione tanquam severus Philosophus abstinet; ludicra ac puerilia aspernatur, veritatis amator, ipsa naturae adyta penetrat, indeque veritatem extractam solidis rationibus aperit. Non defuerunt qui illum in referendis aliorum opinionibus ac sententiis tanquam prolixum: at ubi verbis opus erat ad rem subjectam enarrandam, nimis arctum accusarent, vitioque illi verterent, quod multa difficilia & ardua, non ex propria sententia, sed ad ostendendum ingenii acumen, aliter ac res forent, protulerit.
Fuit habitu corporis succulento & sanguineo, ita ut saepius, intra eundem annum, magnam sanguinis copiam mitre cogeretur, in gravissima pericula ab ejus redundantia conjectus ventre protuberanti, colore semper florido, oculis prominentioribus, auribus mediocribus & decor efformatis: fronte nec nimis arcta, nec nimis ampla: dentibus minutioribus, solidis, ac nitidis. Vini aliquantulum avidior fuit, tum ob bilis copiam, qua abundabat: tum ob animi agitationem, qua facile aes•uabat: Ita tamen vina appetebat, ut à generosis & dulcibus quam maxime abhorreret; tantum enim acidioribus, adstringentibus, & oligophoris delectabatur. Nec propterea unquam ob quemlibet vini potum, negotiis vel siudiis impediebatur; quinimo, & à prandio, & à coena lectitare semper pro veteri instituto, jam inde à pueritia, cum primis literis operam daret, solitus, morbosam juventam & praeproperam sibi mortem paravit. In victu mirum est dicere, quantum sobrius fuerit, pane ac vino apprime contentus, carnium minimum avidus, ita ut vix bis, aut ter in hebdomade ipsis vesceretur: ovis non multum tribuebat; caseo magis delectabatur; infensissimus multitudini ferculorum, raro, ut alterum degustaret, adduci poterat. Multis ante obitum annis, acetarii aliquid, & parum casei tantummodo, vel fructum aliquem in deliciis, & pro lautissimis eduliis habuit. Saepissime una tantum, aut duabus, ad summum, panis buccellis, & vino contentus erat. Brevis somni, & laborum patientissimus, quousque per gravissimos morbos illi denegatum non fuit. Ingenio acri, elatiori, & injuriae impatienti, caeterum Latinis disciplinis maxim accommodato, ac Philosophiae potissimum naturali, cui semper studuit, ut ejus monumenta testantur. Eloquio fuit vehementi, ita ut etsi pacate loqueretur, & cum viris magnis, imperium quodammodo prae see ferret; liberiore dicendi audacia, nulla habita ratione, vel personae, vel temporis, vel eventus, dum see laesum existimaret, & vera loqueretur; quibus rebus magnam sibi invidiam concitavit. Pecuniarum ⟨p. 583⟩nullum ei fuit studium; quod enim habebat hilariter inter Amicos impendebat, acerrimus avaritiae hostis, quam homine libero indignam dictitabat. Add•bat etiam nescio quae ex severioris austeraeque Philosophiae arcanis; Paupertatem Philosophiae vernaculam esse. Omnia flagitia, & culpas divitiarum alumnas, virtutes paupertatis:
Fuit habitu corporis succulento & sanguineo, ita ut saepius, intra eundem annum, magnam sanguinis copiam mittere cogeretur, in gravissima pericula ab ejus redundantia conjectus ventre protuberanti, colore semper florido, oculis prominentioribus, auribus mediocribus & decore efformatis: fronte nec nimis arcta, nec nimis ampla: dentibus minutioribus, solidis, ac nitidis. Vini aliquantulum avidior fuit, tum ob bilis copiam, qua abundabat: tum ob animi agitationem, qua facile aesuabat: Ita tamen vina appetebat, ut à generosis & dulcibus quam maxime abhorreret; tantum enim acidioribus, adstringentibus, & oligophoris delectabatur. Nec propterea unquam ob quemlibet vini potum, negotiis vel siudiis impediebatur; quinimo, & à prandio, & à coena lectitare semper pro veteri instituto, jam inde à pueritia, cum primis literis operam daret, solitus, morbosam juventam & praeproperam sibi mortem paravit. In victu mirum est dicere, quantum sobrius fuerit, pane ac vino apprime contentus, carnium minimum avidus, ita ut vix bis, aut ter in hebdomade ipsis vesceretur: ovis non multum tribuebat; caseo magis delectabatur; infensissimus multitudini ferculorum, raro, ut alterum degustaret, adduci poterat. Multis ante obitum annis, acetarii aliquid, & parum casei tantummodo, vel fructum aliquem in deliciis, & pro lautissimis eduliis habuit. Saepissime una tantum, aut duabus, ad summum, panis buccellis, & vino contentus erat. Brevis somni, & laborum patientissimus, quousque per gravissimos morbos illi denegatum non fuit. Ingenio acri, elatiori, & injuriae impatienti, caeterum Latinis disciplinis maxime accommodato, ac Philosophiae potissimum naturali, cui semper studuit, ut ejus monumenta testantur. Eloquio fuit vehementi, ita ut etsi pacate loqueretur, & cum viris magnis, imperium quodammodo prae se ferret; liberiore dicendi audacia, nulla habita ratione, vel personae, vel temporis, vel eventus, dum se laesum existimaret, & vera loqueretur; quibus rebus magnam sibi invidiam concitavit. Pecuniarum
ab eaque enutritos esse quoscunque laude aliqua insignes miramur. Civitates ab ea, Respublicas, Imperia fundata. Tandem, neminem pauperem esse, qui quantum vult, habet: idque hominis animo aestimari. Cupidinem multa acquirendi, inopiam esse; Divites aliis visos, sibi ipsis non fuisse: Pauper enim homo sit appetendi egestate: dives, quaerendi satietate. Tenacissimus amicitiae, quam neque ex gravissima occasione scidit, ad iram vehementius incitatus, quae tamen brevi interposita mora, vel levi ab laedente satisfactione accepta, statim defervesceret. Constantissimus veritatis assertor, & capitalis hominum mendacium hostis, quos destruere civilem vitam, ac mendacium esse vitium s•rv•, & p•ssimo dignum, inter disserendum affirmare consueverat, ac propter•a nunquam didicerat assentari. Antequam Cardinalis Sanctae Severinae è v•ta discederet, ipse in penates privatos secessit, ac pry • m multis annis in Exquilino Coll, deinceps in Quirinali, ubi & vita functus est, & haec, quae extant ipsius monumenta, conscripserat in Aedibus familiae Grimanae, vixit; aeris claritudine, & subtilitate admodum delectatus. Ibi dum degeret à Sigismundo III. Polonorum & Su• corum Rege, accersitus, ut ei operam suam Medicam in Polonia praestaret, datis literis ad Abbatem Bartholomaeum Prociscum, tum Neapoli Regis negotia agentem, ut quamcunque vellet illi pecuniam Romae persolveret; Obsequi Regi invictissimo non potuit, morbo, quo aegre conflictabatur, impeditus, & ulcer in vesica tunc primum enato, ex quo Amici cer•issimam illi mortem ob ingens frigus, quod ulceribus maxime est inimicum, antequam eo perveniret, comminabantur. Posthac à Petro Aldobrandino Clementis VIII. fratris filio, literariis exercitationibus, quibus ipse, erudita hominum corona, inter prandendum summopere delectabatur, praefectus fuit. Aderant continuo Joannes Mattheus Caryophilus, Marcus Antonius de Prosperis, aliique; sed hi potissimum Julio, primus propter arrogantem de se opinionem, & alios contemnendi libidinem odiosus: alter ob facundam, placidam, & plane urbanam facetamque consuetudinem summopere gratus.
ab eaque enutritos esse quoscunque laude aliqua insignes miramur. Civitates ab ea, Respublicas, Imperia fundata. Tandem, neminem pauperem esse, qui quantum vult, habet: idque hominis animo aestimari. Cupidinem multa acquirendi, inopiam esse; Divites aliis visos, sibi ipsis non fuisse: Pauper enim homo sit appetendi egestate: dives, quaerendi satietate. Tenacissimus amicitiae, quam neque ex gravissima occasione scidit, ad iram vehementius incitatus, quae tamen brevi interposita mora, vel levi ab laedente satisfactione accepta, statim defervesceret. Constantissimus veritatis assertor, & capitalis hominum mendacium hostis, quos destruere civilem vitam, ac mendacium esse vitium srv, & pssimo dignum, inter disserendum affirmare consueverat, ac proptera nunquam didicerat assentari. Antequam Cardinalis Sanctae Severinae è vta discederet, ipse in penates privatos secessit, ac pri m multis annis in Exquilino Colle, deinceps in Quirinali, ubi & vita functus est, & haec, quae extant ipsius monumenta, conscripserat in Aedibus familiae Grimanae, vixit; aeris claritudine, & subtilitate admodum delectatus. Ibi dum degeret à Sigismundo III. Polonorum & Su corum Rege, accersitus, ut ei operam suam Medicam in Polonia praestaret, datis literis ad Abbatem Bartholomaeum Prociscum, tum Neapoli Regis negotia agentem, ut quamcunque vellet illi pecuniam Romae persolveret; Obsequi Regi invictissimo non potuit, morbo, quo aegre conflictabatur, impeditus, & ulcere in vesica tunc primum enato, ex quo Amici cerissimam illi mortem ob ingens frigus, quod ulceribus maxime est inimicum, antequam eo perveniret, comminabantur. Posthac à Petro Aldobrandino Clementis VIII. fratris filio, literariis exercitationibus, quibus ipse, erudita hominum corona, inter prandendum summopere delectabatur, praefectus fuit. Aderant continuo Joannes Mattheus Caryophilus, Marcus Antonius de Prosperis, aliique; sed hi potissimum Julio, primus propter arrogantem de se opinionem, & alios contemnendi libidinem odiosus: alter ob facundam, placidam, & plane urbanam facetamque consuetudinem summopere gratus.
Cum aliquando de quaestione Philosophica disc•ptaretur, nec Antonius cum Caryophilo conveniret, Caryophilus, subcruenta facie, namque eam bile accender•t, clamoribus domum implere, mi•ari viri ignorantiam qui quo magis literis incumberet, eo magis intellectu ac cerebro indu•esc•ret, se omnia optime callere, & uno die plura percurrere, quam Antonius vel alii pluribus d•ebus. Tum Julius; verum Caryophilus ait. An non vides Antoni dumb tantum unam paginam percurris, uno eodemque tempore Caryophilum ambas (erat enim luscus, & utroque oculo, hac atque illac videre videbatur) percurrere? Alias dumb nimis vocem in disputationibus efferret, atque nulla causa astantium aures contunderet: Quid id est, ait Caryophile? Si jejunus es, ••olidus es; si pransus, jam ebrius obgannis. Sic etiam cum quidam inter convivandum, uxoris flagitiis famosus, argutaretur, & distinction partium urgere videretur: nam dicebat, est vel hoc, vel hoc; si hoc id erit; si hoc, aliud erit: & Ant• nius ⟨p. 584⟩argutiola implicaretur; Julius dixit: Quiesce Antoni, argumento huic responderi non potest, cornutum est. Cum eodem Aldobrandino aliquandiu etiam Taurini fuit, dum Cardinalis apud Serenissimum Sabaudiae ducem, sibi amicitia conjunctissimum, degeret.
Cum aliquando de quaestione Philosophica disc•ptaretur, nec Antonius cum Caryophilo conveniret, Caryophilus, subcruenta facie, namque eam bile accender•t, clamoribus domum implere, mi•ari viri ignorantiam qui quo magis literis incumberet, eo magis intellectu ac cerebro indu•esc•ret, se omnia optime callere, & uno die plura percurrere, quam Antonius vel alii pluribus d•ebus. Tum Julius; verum Caryophilus ait. An non vides Antoni dum tantum unam paginam percurris, uno eodemque tempore Caryophilum ambas (erat enim luscus, & utroque oculo, hac atque illac videre videbatur) percurrere? Alias dum nimis vocem in disputationibus efferret, atque nulla causa astantium aures contunderet: Quid id est, ait Caryophile? Si jejunus es, olidus es; si pransus, jam ebrius obgannis. Sic etiam cum quidam inter convivandum, uxoris flagitiis famosus, argutaretur, & distinctione partium urgere videretur: nam dicebat, est vel hoc, vel hoc; si hoc id erit; si hoc, aliud erit: & Ant nius
JULIUS CAESAR LAGALLA in oppido Padula Lucaniae Provinciae, non despiciendo loco, patre Roberto, matre Victoria, ingenuis parentibus, anno MDLXXI. ortus est. Robertus eodem oppido, Bernardino patre natus. Jurisconsultus totius Provinciae celeberrimus gravissimis negotiis sub Philippo II. Hispaniarum Rege d•cernendis curandisv• praeponitur. Victoria mater in Buxento, ejusdem Provinciae civitate, splendore natalium nobilis, familia Rosa▪ patrem habuit Joannem, Jurisprudentiae scientia illustrem▪ cum summo imperio •is•iani Regulorum rotius ditionis Praesidem, avunculum Pet um Antonium P•nsam▪ ab eodem Hispaniarum Rege, toti Siciliae Regno citra▪ harum & à Pio V. Pont. Max. Latrunculatoris potestate, universae jurisdictioni Ecclesiasticae adversus facinorosos homines praefectum. Duos habuit g••manos fratres, aetate majores, Joannem Baptisiam primum, & Joannem V••centium alterum, quorum uterque in Salernitano primum gymnasio, sub Py•r•o Alfanio, & Angelo Spannocchio; deinde sub eodem Pyrrho▪ & Jacobo G•llo, in Neapolitano▪ Jurisprudentiae studuit, ubi & Doctoratus laurea fuit i•signitus. Ipse Julius omnium natu minimus, cum in patria, Grammaticae, & humanioribus lit•ri• vivaci ingenio, tenacissimaque memoria foeliciter operam dedisset, undecimo aetatis anno, ad majorum nobiliorumque disciplinarum studia cap•ss•nda, invito patruo Hicronymo Lagalla, sac•rdote frugi, in cujus tut•la tum ipse, tum fratres, post parentum obitum erant, N•apolim profectus est. Maximi• inde conatibus v•hement ssimoque animi ardore à Julio Stillabota Augustimanae Familae▪ ex eodem oppido Padul• tyrocinia Logices excepit: à quo p••imodum, v•l•ti ad majora subs•llia transiens, sub Francis•i Antonii Vivoli Neapolita•i disciplina Aristotelicae Logices praecepta hausit, & P•ripateticae Philosophiae rud•menta decerpsit: post quae apud Bernardinum Longum in Philosophiae arcanis delibandis percip•endisve, multis annis assiduus curam atque operam collocavit; ita ut quantumvis ado••sc•ns adhuc esset, gratus inter omnes condis•ipulos haberetur, judicareturque apud •undem praeceptor•m, & vegeto & maturo ingenio praeditus, non sine aliorum livore atque invidentia.
Consequutus Philosophiae peritiam, Medici•• sub cl•rissimis praec•ptoribus in eodem Gymnasio vacavit & confectum jam senio, q••que paulo post profit•ndi munus deseruit Joannem Antonium Pisanum, N•apolitanum M•dicum & Philosophum eruditissimum atque •l•gantissimum audivit, & paulo post Hieronymum Pulverinum Neapolit••um parit•r, in 〈…〉 praxi sumn•opere ⟨p. 578⟩laudatum, cujus doctissima ac saluberrima extant monumenta, de medendis humani corporis morbis, à quo primum eam Medicinae partem percepit. Suprema demum documenta hausit à Caesare Scanapeco, viro incomparabilis doctrinae, probitatis judicii, & singularis in re Medica experimenti; cujus tanta fuit apud Neapolitanos auctoritas, ut ejus monita, & praedictiones tanquam oracula haberentur, ac tantae in eum congestae sint opes, ut centum millia aureorum in duobus tantum Nosocomiis, propriis in medendo stipendiis comparata, testamento legarit. Post perfecta Philosophiae, ac Medicinae studia, initiatus (quod in urbe Neapolitana frequens est) laur•ae gradu, in explicandis tum ex Philosophia, tum ex Medicina particulis, & morbi lateralis curatione coram Hi•ronymo Provenzalio, qui postea fuit Clementis VIII. Medicus, & Archi•piscopus Surrentinus, & Hi•ronymo Caro, ad id ab Archiatrorum Coll•gio deputatis, tantum doctrinae, •ruditionis, ac vegeti ingenii sp•••m•n d•dit, ut habita ejus rei in Collegio commemoratione, decretum ilico fuerit, Doctoratus lauream, & reseratis januis, & nulla pecuniarum solutione, quae dupla ad id d•poni solet, illi tribuendam. Praeficitur mox, suadente ad id & hortante Bernardino Longo, qui de eo miram spem conceperat, toti Pontificiae classi medicus, penultimo Sixti V. anno, cum decimum octavum vix suae aetatis attingeret: 〈…〉 eo quidem consilio, hoc illi persuasum à Bernardino fuerat, quo haud diutius illo in munere permaneret, sed eo tanquam transitu ad urbem Romam, totius orbis emporium uteretur. Multis interea rationibus id Scanapecus, alter Medicinae praeceptor, illi dissuadere, suam operam in Neapolitana urbe polliceri, ubi illustrem, & magis fructuosam posset medendi art•m experiri. Sed quis currentem jam animum impediret, magnis cogitationibus adactum? Quis clatum ingenium, veraeque laudis incitamentis excitatum deprimeret? quis praeceps retro ageret? Consilium probavit sibi à Bernardino Longo datum, tentandi sui cupidus in Urbe omnium prima.
Scanap•cus ipse cum non posset illum à sententia dimovere, literas, quae illi propter auctoritatem scrib•ntis magno usui fuere, ad Antonium Cardinal•m Saulium, Ducem totius Pontificiae Classis, dedit, quibus testabatur se optimum misisse inter suos discipulos alumnum, ac proinde commendatum hab•r•t, & carum. Ergo, soluta ex Neapolitano portu Classe, cum Horatio Lexario Joannis Andreae Auriae sororis filio, qui tunc Cardinalis vices in Classe exercebat, Centum cellas appulit: è quibus postmodum, peractis hibernis, quam nondum prius viderat, Romam venit pridie profesti Ascensionis Domini: ibi salutato Saulio, de accipienda laurea in Romano Gymnasio cogitavit. Quapropter statim ad Antonium Rigum Pontificium Medicum, & Archiatrorum princip•m, se contulit, & aperto consilio, soluta pecunia, quae ad id opus necessaria erat, acceptis (ut vocant) punctis ordinariis, die insequenti▪ quod Ascensionis profestum fuit, Doctoratus insignibus in Philosophia, & Medicina decoratus est: admirantibus Archiatris in adolescente adhuc, qui nondum d•cimum nonum egressus esset aetatis annum, tantam esse & 〈…〉 varietatem, & soliditatem doctrinae. Paulo post à Donato Antonio Sanctorio, singularis eruditionis atque probitatis viro, curandae▪ val•tudini Julii Antonii tratris, Cardinalis Sanctae Severinae non doctrina solum, & usu ••rum, veru••tiam Ecclesiastica disciplina, & sanctitate eminentissimi, destinatus ⟨p. 579⟩est; cui perspecta adeo ejus ingenii vis est, ut non erubuerit, pro re nata, ipsum Medicum Clementi VIII. proponere; quem sola viri nimium recens aetas detinuit. Interim cum in publico Romano Gymnasio subsellium vacaret Logicae facultatis docendae, munus hoc pro illo à Clemente Pontif. Cardinalis idem impetravit, in quo novem continentibus annis se exercuit. Accersitus intra id tempus auctoritate Francisci Piccolominei, post obitum Petrellae, ad Gymnasium Patavinum: quo, Cardinale ipso repugnante, cui operam etiam in medendo navabat, non accessit. Interea variis in disputationibus, ac publicis conversationibus, sui ingenii specimen praebuit. Potissimum vero enituit in sacris orationibus, quae ante summum Pontificem recitari consuevere; quarum quatuor ad Clementem habuit; unam die Cinerum in Templo S. Sabinae: alteram in seculari anno Jubilaei, primo annidie, quo dictus Pontifex Portam Sanctam aperuit: tertiam de Ascensione, in Templo Vaticano:
Et profecto dignus erat, qui justi exercitus a•mos gerebat, justis exercitus honoribus, de justo exercitu triumpharet. Neque ⟨p. 580⟩Bernardini fama humilior in pacis concordiaeque studiis extitit. Multa is acri, solertique ingenio in administranda Republica laudabil•ter inventa, efficacis prudentiae impetu, non sine maximo civium commodo peregit: multa scripsit foelicis ingenii monumenta; quae cum edi publice i••ersit▪ ejus humanissimum filium •aelium, virum, praeter raram in rebus sacris & Juris prisci ac recentioris scientia eruditionem, vera pietate, prudentia, animi magnitudine, candore, in Rempublicam charitate, benevolentia, & aequitate praeditum, & virtutis pat•rnae, sicut & rerum haeredem, assiduis crebrisque precibus rogatum, à me adductum iri sp•ro, ut praeclaros illos prudentiae foetus in vulgus edat, publicique juris ut fiant, pro suo in literatos studio patiatur. Bernardinus itaque Caesaris ingenium viresque cum haberet exploratas, ne Rempublicam fraudaret. Pontifici consilium suum de eligendo Caesare, reique rationem omnem exposuit. Hoc laboris onere susc•pto toto pectore, atque indefesso labore nec vulgari eloquio etiam ipsis quandoque adversis Musis, Peripateticam •hilosophiam exhibuit auditoribus, non difficultatum ambagibus, & sententiarum tenebris involutam, sed claram •am & patentem abauctoris, quem declarandum susc•perat, doctrina, nisi Christiana pietas aliud moneret, nusquam recedens. Quae enim aspera jam & inaccessa, vel interpretum injuria, vel malignitate temporis, vel quod saeculi hujus vitium est, delicatioris stomachi, & à quovis alieni labore inertia videbantur, apertis verborum luminibus, ex veterum Peripateticorum declarationibus, quibus uti & rationi magis, & veritati consentaneis, enixe insistebat, plana, & levia, ideoque grata & tempestiva proponebat. Diutius studiosorum hominum animi dubitarunt, vis-ne & acumen ingenii, & sententiarum sublimitas, an eloquentia ipsa, modusque rerum tradendarum facilis, sed non vulgaris; elegans, sed non obscurus; gravis, sed non tumens, in Caesare praestiterint. Quare omnes un• •re in hoc convenere, ut omnia admirarentur, ac veluti quid divinum & natura humana superius laudarent ac colerent.
Aristotelis & Platonis dogmata, sententiasque omnes ita in promptu habebat, ut soepe soepius, parta occasione paginas integras & capita sine ullo librorum adminiculo fideliter, nec uno verbo inverso ex memoria reci•aret: idque & non multis antequam excederet dicbus, in Socratis Apologia & Euthyphrone, Platonicis Dialogis, contigit: quos paucis exceptis, quae Dialogi potius introductio, quam D•alogus sunt, nulla immutata serie, neque sententiarum, neque verborum, integros p•r intervalla memoriter habuit. Quod & in aliis auctoribus, quos semel l•gerat, usu venisse illi compertum est. Ita ut nunquam ad Syllabos, aut rerum catalogos cum libris expressos recurrerit; ridebatque eos, qui tam labili. nec veraci fundamento, ita fidunt, ut ingenio vel lucem, vel opem addi posse praesumerent. Hinc factum est, in tam varia atque continua librorum lectione, nihil ut ille excerpserit, scripseritque alieni laboris. Ea tamen •irmatus rerum memoria, nunquam ex aliis, aut publica enuncia vit, aut scriptis tradidit, quod in proprio auctore, tanquam in fonte oculatus ipse prius non viderit: Nec Cath•dram ascendit imparatus, sed praeviis labore, studio, lectione, ac consideratione summa. Itaque nemo in laudandis fidem, nemo in exponendis diligentiam, nemo in tradendis auctorum sententiis solertiam accusavit. Hoc ingenii acumine ac dexteritate, multa molitus est, multa aliis intentata ⟨p. 581⟩aggressus, felici exitu assecutus, promptus ad inveniendum, ad disponendum scrius, facilis ad eloquendum, atque opportunus; ad scribendum tamen ineptus, & segnis, ideoque et si multa ingenio superavit, & collegit, taedio tamen scribendi, ac segnitie, ut amissa, ruerent, non parvo studiosorum damno, passus est. Suadentibus amicis, ut ad scribendum induceret animum, neque vinci se à simili labore permitteret, pollicebatur ille quidem, & cum unum vel alterum caput scripsisset, abjecto longius calamo, morbum corporis, oculorum aciem, dolorem capitis, vel quid simile causabatur. Et profecto characteres ejus ineptissimos, scriptionis lineae distortae excipiebant, ut difficile esset, cum in finem unius pervenisset in parto dextera, principium alterius in laeva, nisi digito retrogrado ducente, invenire; & ipse etiam, qui scripserat, id haberet negotii▪ ita ut dum is ea legeret, in risum effundi cogeremur, & ille etiam ridens, mirum id esse diceret.
Cum enim ipse varios scribendi modos compertos haberet▪ primum à summo dextro ad laevum latus deductum, qui erat vetus Hebraeorum: Secundum à laevo summo ad dextrum, qui est jam fere omnium praeterquam Hebraeorum & Sinensium: Tertium ex utr•que mixtum, sed à laeva incipiens, qui fuit recentior Hebraeorum, & antiquus Graecorum, & Latinorum: Quartum Sinensium, & aliorum, qui à superio• parte linea recta ad inferiorem feruntur; neminem se vidisse dicebat, qui à summo sinistro ad imum dextrum, lineas duxerit, sed se primum illius inventorem esse scriptionis: & eo magis, cum illius scriptio, figuris hieroglyphicis 〈…〉 q•idvis ali•d prae literis, notantibus. Quare & paucissima scripsit, & quae scripserat, ab eo solo, difficulter tamen legi potuerunt. Quod si scriptio ingenii facultatem & alacritatem secuta fuisset, multa jam extarent ejus monumenta, quae ejusdem taedio perierunt. Utut tamen fuit, scripsit libros tres De immortalitate animarum, ex opinione Aristotelis, annum agens quinquag•simum. De Phaenomenis in orbe Lunae Physicam disputationem. Et De Luce, & Lumine, Aloysio Caponio cardinali celeberrimo consecratum. De Sympathia, & Antipathia rerum, ad defendendum unguentum, quod vocant Armarium, sive magn•ticam curationem, à multis temere oppugnatum, & tanquam superstitiosum dam atum. Quod ips• sine ulla superstitione expertus, verum & legitumum esse compererat, & hoc vi, facultateque rerum naturalium, quarum nobis virtutes ignotae. 〈…〉 in Arestotelis libros de Insomniis & Divinatione per somnum. Tractatum de C• metis, occasione cujusdam Phaenomeni, Romae visi supra mon•em Pincium, die nono Novembris, 1613. Disputationem de Coelo anim•to▪ nostra opera publicae utilitati editam Typis Voegelianis, anno 1622. 〈…〉; dum palatinam Bibliothecam, à Serenissimo u • sque Bavari• Duce Maximiliano S. R. In▪ perii Ar•hidapif•ro, & Principe Electore, Heidelberga capta, spolium factam, ultra Trophaeum Gregorio XV. Pont Max. donat•m Romam advehendam, summis laboribus, & p•riculis curabamus. Plurimas orationes, inter eas p•aecip • de sanctissima Triade, De laudibus ••onis X. De laudibus Philosophiae. Hieronymi item Pontani Philosophi insignis, cui in Cathedra suc • rat, disputationem De Immoroalitate animi humani, jussu Cardinalis Sanctae Severinae •dendam curavit.