A76257:1019
Yr ymarfer o dduwioldeb in cyfarwyddo dŷn i rodio fall y rhyngo ef Fodd Duw. Yr hwn life â osodwyd allan in saeson-sec o wraith y gwir barchedig dâd Lewis Escomb Bangor, ac a gyfieithwyd in gamber-aec o waith Row. Vaughan o gaergai o sîr feirion wr bonheddig.Yr ymarfer o dduvvioldeb yn cyfarvvyddo dŷn i rodio fal y rhyngo ef Fodd Duw. Yr hwn lyfe â osodwyd allan yn saeson-sec o wraith y gwir barchedig dâd Lewis Escomb Bangor, ac a gyfieithwyd yn gamber-aec o waith Row. Vaughan o gaergai o sîr feirion wr bonheddig.
Printiedig in Llundain : gan Tho. Dawks, 1675Printiedig yn Llundain : gan Tho. Dawks, 1675
Modern spelling is a reading aid: the words are the author’s, only the spelling is modernized. Original shows the page as printed, with the transcription marks.
Gwybodaeth jachus ydyw dealltwriaeth sancteiddiedig am brif seiliau crefydd. Heb. 6.1, 2. Joan. 17.3. 1 Tim. 2.4. 1 Cor. 12.29. 2 Cor. 13.5. Megis ⟨p. 301⟩in gyntaf, am Drindod y personau in undod y Duwdab. In ail, am greadigaeth din a'i gwymp. In drydydd, am y felldith a'r trueni dyledus i bechod. In bedwerydd, am naturiau a Swyddau Christ, ac am brynedigaeth y bid trwy ffydd in ei farwolaeth ef: in enwedig, am athrawiaeth y Sacramentau yr hyn sydd in sicrhau ac in selio y prynedigaeth hwnnw i ni. Canys fell na ellir adeiladu tŷ, oni roir y sail ar lawr in gyntaf; felly ni eill crefydd chwaith mor sefyll, oni bid hi gwedi ei seilio ar wybodaeth diogel o air Duw. In ail, oni wyddom ni ewyllys Duw, ni allwn ni, nay gredu, nay wneuthur. Canys megis na ddichon neb wneuthur gorchwylion bydol, and y rhai sydd a gwybodaeth celfyddgar genthynt i'w gwneuthur: felly heb wybodaeth, rhaid yw i ddynion fod in fwy aneallgar ac anwybodus mewn ysbrydol a goruchel bethau. Ac etto mewn pethau amserol fe ddichon din wneuthur lawyer trwy oleuni naturiaeth: Eithr mewn dirgeledigaethau crefyddol, pa fwyaf y bôm ni in hyderu mewn rheswm naturiol, bell-bell y byddwn ni oddiwrth ddirnad yr ysbrydol wirionedd. 1 Cor. 2.14. Rhuf. 8.7. Yr hyn beth sydd in eglurhâu fod cyflwr ofnadwy i'r rhai sydd in derbyn heb wybodaeth, a chyflwr mwy ofnadwy i'r Bigeiliaid hynny y rhai ydynt in gwenidogaethu iddynt heb eu Cateceisio nay hathrawiaethu.
Gwybodaeth iachus ydyw dealltwriaeth sancteiddiedig am brif seiliau crefydd. Heb. 6.1, 2. Joan. 17.3. 1 Tim. 2.4. 1 Cor. 12.29. 2 Cor. 13.5. Megis ⟨p. 301⟩yn gyntaf, am Drindod y personau yn vndod y Duwdab. Yn ail, am greadigaeth dyn a'i gwymp. Yn drydydd, am y felldith a'r trueni dyledus i bechod. Yn bedwerydd, am naturiau a Swyddau Crist, ac am brynedigaeth y byd trwy ffydd yn ei farwolaeth ef: yn enwedig, am athrawiaeth y Sacramentau yr hyn sydd yn sicrhau ac yn selio y prynedigaeth hwnnw i ni. Canys fel na ellir adeiladu tŷ, oni roir y sail ar lawr yn gyntaf; felly ni eill crefydd chwaith mor sefyll, oni bydd hi gwedi ei seilio ar wybodaeth diogel o air Duw. Yn ail, oni wyddom ni ewyllys Duw, ni allwn ni, nai gredu, nai wneuthur. Canys megis na ddichon neb wneuthur gorchwylion bydol, ond y rhai sydd a gwybodaeth celfyddgar genthynt i'w gwneuthur: felly heb wybodaeth, rhaid yw i ddynion fod yn fwy aneallgar ac anwybodus mewn ysbrydol a goruchel bethau. Ac etto mewn pethau amserol fe ddichon dyn wneuthur llawer trwy oleuni naturiaeth: Eithr mewn dirgeledigaethau crefyddol, pa fwyaf y bôm ni yn hyderu mewn rheswm naturiol, bell-bell y byddwn ni oddiwrth ddirnad yr ysbrydol wirionedd. 1 Cor. 2.14. Rhuf. 8.7. Yr hyn beth sydd yn eglurhâu fod cyflwr ofnadwy i'r rhai sydd yn derbyn heb wybodaeth, a chyflwr mwy ofnadwy i'r Bigeiliaid hynny y rhai ydynt yn gwenidogaethu iddynt heb eu Cateceisio nai hathrawiaethu.
2. Am wir ffydd, yr hon a ddylai fod mewn Cymunwr teilwng.
Nid y gwybodaeth noeth o'r Scrythyrau, a'r seiliau cyntaf o grefydd, ydyw gwir ffydd, (Canys mae y cythreuliaid, a'r gwrthodedigion mewn mesur tragodidawg in credu ac in crynu, Jag. 3.19.) eithr gwir grediniaeth o'r holl bethau ar a ddarfu i'r Arglwydd ⟨p. 302⟩eu dadcuddio in ei Air; ac hefyd neillduol osodiad at enaid din ei hun o'r holl addewidion o drugaredd, yr rhai a wnaeth Duw in Ghrist i bechaduriaid credadwy. Ac in ddilynawl fod Christ a'i holl haeddedigaethau, in perthyn iddo ef in gystal ac i un arall. Canys in gyntaf, o ni bid gennym ni gyfiawnder y ffydd, nid yw y Sacrament in selio dim i ni; Ac y mae pob dŷn in Swpper yr Arglwydd in derbyn cymmaint ac y mae in ei gredu, Rhuf. 4.11. In ail, O blegid heb ffydd na allwn ni y rhai ydym in Cymuno ar y ddaiar ymgyffred Christ in y nefoedd. Canys fell y mae ef in trigo ynom ni trwy ffydd. Eph. 3.17. felly trwy ffydd un agwedd y rhaid i ni ei fwyta ef. In drydydd, oblegid heb ffydd ni allwn ni fodloni neu berswadio ein cydwybod ein bod in Cymmuno in gymmeradwy ger bron Duw. Heb. 11.6. Rhuf. 14.23.
Nid y gwybodaeth noeth o'r Scrythyrau, a'r seiliau cyntaf o grefydd, ydyw gwir ffydd, (Canys mae y cythreuliaid, a'r gwrthodedigion mewn mesur tragodidawg yn credu ac yn crynu, Jag. 3.19.) eithr gwir grediniaeth o'r holl bethau ar a ddarfu i'r Arglwydd ⟨p. 302⟩eu dadcuddio yn ei Air; ac hefyd neillduol osodiad at enaid dyn ei hun o'r holl addewidion o drugaredd, yr rhai a wnaeth Duw yn Ghrist i bechaduriaid credadwy. Ac yn ddilynawl fod Crist a'i holl haeddedigaethau, yn perthyn iddo ef yn gystal ac i vn arall. Canys yn gyntaf, o ni bydd gennym ni gyfiawnder y ffydd, nid yw y Sacrament yn selio dim i ni; Ac y mae pob dŷn yn Swpper yr Arglwydd yn derbyn cymmaint ac y mae yn ei gredu, Rhuf. 4.11. Yn ail, O blegid heb ffydd na allwn ni y rhai ydym yn Cymuno ar y ddaiar ymgyffred Crist yn y nefoedd. Canys fel y mae ef yn trigo ynom ni trwy ffydd. Eph. 3.17. felly trwy ffydd vn agwedd y rhaid i ni ei fwyta ef. Yn drydydd, oblegid heb ffydd ni allwn ni fodloni neu berswadio ein cydwybod ein bod yn Cymmuno yn gymmeradwy ger bron Duw.
3. Am edifeirwch difrifol yr hyn a ddylai fod mewn Cymmunwr teilwng.
Gwir edifeirwch ydyw sancteiddiol gyfnewid meddwl, pan fyddo dŷn in ol iddo gymmeryd golwg teimladwy ar drugaredd Duw, a'i drueni ei hun, in troy oddiwrth ei holl bechodau amlwg a dirgeledig, i wasanaethu Duw mewn sancteiddrwydd a chyfiawnder yr holl darn arall o'i enioes. Esa. 55.7. Ezec. 33.11. Act. 3.19. ac 26.29. Luc. 1.74.75. Canys fell y mae un glwth a fyddo wedi ymlenwi â bwyd, in anghymmesur i fwyta bara: felly yr hwn sydd a'i gonglau in lawn o bechodau, nid yw weddaidd i dderbyn Christ. A chydwybod gwedi ei ymddifwyno gan fudreddi ewyllysgar, sydd in gwneuthur yr arfer or holl bethau sanctaidd in ansanctaiddiol i ni. Heb. 2.13, 14. Tit. 1.13. Ni ellir bwyta mor offrymedig di-frycheulyd oen Pasc, gyd â lefain malis ⟨p. 303⟩a drygioni, medd Paul, 1 Cor. 5.8. Ac ni eill hên gostrêlau ein llygredig a'n amhur gydwybodau ni, gadw y gwin newydd o werthfawr waed Christ, fell y dywaid ein Jachawdwr. Marc. 2.22. Y mae 'n rhaid i ni gan hynny wir edifarhau, os mynnwn ni fod in gyfrannogion teilwng.
Gwir edifeirwch ydyw sancteiddiol gyfnewid meddwl, pan fyddo dŷn yn ol iddo gymmeryd golwg teimladwy ar drugaredd Duw, a'i drueni ei hun, yn troi oddiwrth ei holl bechodau amlwg a dirgeledig, i wasanaethu Duw mewn sancteiddrwydd a chyfiawnder yr holl ddarn arall o'i enioes. Esa. 55.7. Ezec. 33.11. Act. 3.19. ac 26.29.
Cariad perffaith ydyw maddeu in ewyllysgar i ray eraill a wnaethant i'n herbyn, ac ar ôl cyfundeb, tystiolaeth ddiffuant oddiallan o draserch ein calonnau oddifewn, trwy ymddygiad, geiriau, a gweithredoedd, cyn fynyched ac ir ymgyfarfyddom ni, neu y byddo yr achos in gofyn. Canys in gyntaf, heb gariad tu ac at ein cymydog, nid oes un aberth in gymeradwy gan Dduw. Mat. 5.23, 24. In ail, ô herwydd may un brif achos neu 'r diben, er mwyn yr hyn yr ordeiniwyd Swpper yr Arglwydd, ydyw cryfhau cariad Cristianogion y nail tu ag at y llall. Joan. 13.14, 34, 35. In drydydd, ni eill un din moi sicrhau ei hun o fod wedi cael maddevant am ei bechodau gan Dduw, oni bid ei gallon ef in ymroi i faddau i ddynion y beiau a wnaethant in ei erbyn ef. Mat. 18.35. Hyn yma am y dyledion cyntaf, sydd raid i ni eu cyflawni cyn dyfod i Fwrdd yr Arglwydd, yr hyn a elwir Parodrwydd neu ymbaratoad.
Cariad perffaith ydyw maddeu yn ewyllysgar i rai eraill a wnaethant i'n herbyn, ac ar ôl cyfundeb, tystiolaeth ddiffuant oddiallan o draserch ein calonnau oddifewn, trwy ymddygiad, geiriau, a gweithredoedd, cyn fynyched ac ir ymgyfarfyddom ni, neu y byddo yr achos yn gofyn. Canys yn gyntaf, heb gariad tu ac at ein cymydog, nid oes vn aberth yn gymeradwy gan Dduw. Mat. 5.23, 24. Yn ail, ô herwydd mai vn brif achos neu 'r diben, er mwyn yr hyn yr ordeiniwyd Swpper yr Arglwydd, ydyw cryfhau cariad Cristianogion y naill tu ag at y llall. Joan. 13.14, 34, 35. Yn drydydd, ni eill vn dyn moi sicrhau ei hun o fod wedi cael maddeuant am ei bechodau gan Dduw, oni bydd ei galon ef yn ymroi i faddau i ddynion y beiau a wnaethant yn ei erbyn ef. Mat. 18.35. Hyn yma am y dyledion cyntaf, sydd raid i ni eu cyflawni cyn dyfod i Fwrdd yr Arglwydd, yr hyn a elwir Parodrwydd neu ymbaratoad.
Y Gorchwyl hwn o fyfyrdod ysprydol sydd in ymgynnwys mewn lawyer obyngciau.
Y Gorchwyl hwn o fyfyrdod ysprydol sydd yn ymgynnwys mewn llawer obyngciau.
In gyntaf, pan fyddo y bregeth gwedi darfod, a gwledd o Swpper yr Arglwydd i ddechrau ei chyssegru: myfyria wrthit dy hunan fell y mae Christ in dy wahodd di i fod in gyfrannog ar ei fwrdd sanctaidd, ac mor garedig y mae in dy wahodd di: O deuwch i'r dyfroedd bob un y mae syched arno, &c. deuwch prynwch win a llaeth heb arian, ac heb werth; bwytewch yr hyn sydd dda, ac ymhyfryded eich enaid mewn brasder. Cymmerwch bwytewch chwi, hwn yw fyngorph yr hwn a dorrwyd trosoch, yfwch o hwn eu gyd; Canys hwn yw fyngwaed yr hwn a dywalltwyd er mwyn maddevant o'ch pechodau chwi. Math. 22. ac 26.26, 27, 28. 1 Pet. 1. Isaiah. 55.1, 2. Pa fwy o anrhydedd a ellir ei ganniadhau na chael cynhwysiad i eistedd ar fwrdd yr Arglwydd ei hun? pa well llyniaeth a ellir ei roi, nac ymborthi ar gorph a gwaed yr Arglwydd ei hunan? Os oedd Dafydd in tybied may mwyaf ffafr a allay ef ei wneuthur i Barzillai ddaionus am yr holl garedigrwydd a ddangosasai ef iddo yntau in ei orthrymderau, oedd gynnyg iddo, y cai ef fwyta ar ei fwrdd ef gyd ag ef in Jerusalem: 2 Sam. 19.33. In ba faint mwy o ffafr y dylem ni ei gyfrif, pan fyddo Christ mewn gwirionedd in ein porthi ni in ei Eglwys ar ei fwrdd ei hun, a hynny a'i dra-sanctaidd gorph a'i waed ei hunan?
Yn gyntaf, pan fyddo y bregeth gwedi darfod, a gwledd o Swpper yr Arglwydd i ddechrau ei chyssegru: myfyria wrthit dy hunan fel y mae Crist yn dy wahodd di i fod yn gyfrannog ar ei fwrdd sanctaidd, ac mor garedig y mae yn dy wahodd di: O deuwch i'r dyfroedd bob vn y mae syched arno, &c. deuwch prynwch win a llaeth heb arian, ac heb werth; bwytewch yr hyn sydd dda, ac ymhyfryded eich enaid mewn brasder. Cymmerwch bwytewch chwi, hwn yw fyngorph yr hwn a dorrwyd trosoch, yfwch o hwn eu gyd; Canys hwn yw fyngwaed yr hwn a dywalltwyd er mwyn maddeuant o'ch pechodau chwi. Math. 22. ac 26.26, 27, 28. 1 Pet. 1. Esay. 55.1, 2. Pa fwy o anrhydedd a ellir ei ganniadhau na chael cynhwysiad i eistedd ar fwrdd yr Arglwydd ei hun? pa well llyniaeth a ellir ei roi, nac ymborthi ar gorph a gwaed yr Arglwydd ei hunan? Os oedd Dafydd yn tybied mai mwyaf ffafr a allai ef ei wneuthur i Barzillai ddaionus am yr holl garedigrwydd a ddangosasai ef iddo yntau yn ei orthrymderau, oedd gynnyg iddo, y cai ef fwyta ar ei fwrdd ef gyd ag ef yn Jerusalem:
2. Fell y darfu i Abraham pan aeth ef i fynu i'r mynydd i aberthu Isaac ei fab, adel ei weision i wared in y gwastadedd: Gen. 22.5. felly pan ddelych di at ysbrydol aberthiad Swpper yr Arglwydd, gosod heibio holl feddyliau ac amcanion bydol: fell y gellych di in gwbl feddylio, a myfyrio am Grist, ac aberthu i fynu dy enaid iddo ef, yr hwn a aberthodd ei enaid ai gorph drosot ti.
2. Fel y darfu i Abraham pan aeth ef i fynu i'r mynydd i aberthu Isaac ei fab, adel ei weision i wared yn y gwastadedd: Gen. 22.5. felly pan ddelych di at ysbrydol aberthiad Swpper yr Arglwydd, gosod heibio holl feddyliau ac amcanion bydol: fel y gellych di yn gwbl feddylio, a myfyrio am Grist, ac aberthu i fynu dy enaid iddo ef, yr hwn a aberthodd ei enaid ai gorph drosot ti.
In drydydd, myfyria wrthit dy hun, mor werthfawr ac anrhydeddus yw corph a gwaed Mab Duw, yr hwn yw llywodraethwr nef a daiar: Yr Arglwydd, wrth amnaid yr hwn y mae yr Angelion in crynu, a chan yr hwn y caiff y byw ar marw eu barnu in y did diwethaf, a thithau in eu plith. Ac may hwn yw ef, yr hwn gwedi ei groeshoelio am dy bechodau, sydd yr awrhon in ymgynnig i'th enaid i'w dderbyn trwy ffydd. Or tu arall, ystyria pa faith greadur pechadurus ydwyt ti: ac fell yr wit ti in gwbl anheilwng o'r faith lettywr sanctaidd; A chynddrwg yr wit ti in haeddu archwaethu y faith ymborth bendigedig? Gwedi dy gael mewn budreddi, a bight o hynny allan in ymdrobaeddu mewn budr byllan a thyllau anwiredd; in dwyn enw Cristion eithr in gwneuthur gweithredoedd y cythraul; in addoli Christ gan ddywedyd Ave Rex, Henffych well frennin a'th enau, eithr poeri llyfau in ei wyneb, ai groeshoelio ef o newydd a'th orchwylion anraslo•.
Yn drydydd, myfyria wrthit dy hun, mor werthfawr ac anrhydeddus yw corph a gwaed Mab Duw, yr hwn yw llywodraethwr nef a daiar: Yr Arglwydd, wrth amnaid yr hwn y mae yr Angelion yn crynu, a chan yr hwn y caiff y byw ar marw eu barnu yn y dydd diwethaf, a thithau yn eu plith. Ac mai hwn yw ef, yr hwn gwedi ei groeshoelio am dy bechodau, sydd yr awrhon yn ymgynnig i'th enaid i'w dderbyn trwy ffydd. Or tu arall, ystyria pa fath greadur pechadurus ydwyt ti: ac fel yr wyt ti yn gwbl anheilwng o'r fath lettywr sanctaidd; A chynddrwg yr wyt ti yn haeddu archwaethu y fath ymborth bendigedig? Gwedi dy gael mewn budreddi, a byth o hynny allan yn ymdrobaeddu mewn budr byllan a thyllau anwiredd; yn dwyn enw Cristion eithr yn gwneuthur gweithredoedd y cythraul; yn addoli Crist gan ddywedyd Ave Rex, Henffych well frennin a'th enau, eithr poeri llyfau yn ei wyneb, ai groeshoelio ef o newydd a'th orchwylion anraslo•.
In bedwerydd, cydsynnia gan hynny, a meddwl a pha wynepryd y beiddidi gynnyg cyfwrdd corph mor sanctaidd a dwylaw mor aftan? neu i yfed y saith werthfawr waed, a'r faith enau celwyddog drygfawr? Neu i lettena y fâth fendigedig westwr mewn stafell mor fudr? Canys os •addwyd y Bethshemitiaid, am eddy ych in amharchus in Arch yr h•n Destament, pa farnedigaeth a eli di ei ddisgwyl in gyfion, yr hwn a'r cyfryw amhur olygon, a chalon, wit wedi dyfod i edrych a derbyn Arch y Testament ••wydd, in yr honey mae cyflawnder y Duwdod in presswylio in gorphorol? Col. 2.3, 9.
Yn bedwerydd, cydsynnia gan hynny, a meddwl a pha wynepryd y beiddidi gynnyg cyfwrdd corph mor sanctaidd a dwylaw mor aftan? neu i yfed y sath werthfawr waed, a'r fath enau celwyddog drygfawr? Neu i lettena y fâth fendigedig westwr mewn stafell mor fudr? Canys os •addwyd y Bethshemitiaid, am edi ych yn amharchus yn Arch yr h•n Destament, pa farnedigaeth a elli di ei ddisgwyl yn gyfion, yr hwn a'r cyfryw amhur olygon, a chalon, wyt wedi dyfod i edrych a derbyn Arch y Testament ••wydd, yn yr hon y mae cyflawnder y Duwdod yn presswylio yn gorphorol? Col. 2.3, 9.
Os trawyd Uzzah â marwolaeth ddisymmwth, am gyfwrdd Arch y cyfammod, Er nad oedd heb zel! 2 Sam. 6.7. Pa farn oruchel a ddylit ti ei ofni, yr hwn wit mor hy a hill ac á dwylaw aflan ryfygu •eimlo Arch y Testament tragwyddol, in yr honey ⟨p. 306⟩cuddiwyd holl dryssorau doethineb a gwybodaeth?
Os trawyd Ʋzzah â marwolaeth ddisymmwth, am gyfwrdd Arch y cyfammod, Er nad oedd heb zel! 2 Sam. 6.7. Pa farn oruchel a ddylit ti ei ofni, yr hwn wyt mor hy a hyll ac á dwylaw aflan ryfygu •eimlo Arch y Testament tragwyddol, yn yr hon y ⟨p. 306⟩cuddiwyd holl dryssorau doethineb a gwybodaeth?
Os oedd Joan fedyddiwr (y gwr duwiolaf ar a aned o wraig erioed) in ei dybied ei hun in anheilwng i ddwyn ei escidiau ef: O Arglwydd mor anheilwng yw 'r faith briddyn halogedig ac wit ti, i fwyta ei gnawd sanctaidd, ac i yfed ei werthfawroccaf waed? Mat. 3.11.
Os oedd Joan fedyddiwr (y gwr duwiolaf ar a aned o wraig erioed) yn ei dybied ei hun yn anheilwng i ddwyn ei escidiau ef: O Arglwydd mor anheilwng yw 'r fath briddyn halogedig ac wyt ti, i fwyta ei gnawd sanctaidd, ac i yfed ei werthfawroccaf waed? Mat. 3.11.
Os oedd y bendigedig Apostol St Petr, wrth welled dim and llewyrch ollallnog nerth Christ, in ei dybied ei hun in anheilwng i sefyll in yr un cafn ag efo; oh, mor anheilwng wit ti i eistedd gyd â Christ ar yr un bwrdd, lle y jelly di ganfod ei aneirif râd a'i drugaredd in tewynnu?
Os oedd y bendigedig Apostol St Petr, wrth weled dim ond llewyrch ollallnog nerth Crist, yn ei dybied ei hun yn anheilwng i sefyll yn yr vn cafn ag efo; oh, mor anheilwng wyt ti i eistedd gyd â Christ ar yr vn bwrdd, lle y gelli di ganfod ei aneirif râd a'i drugaredd yn tewynnu?