A76257:455
Yr ymarfer o dduwioldeb in cyfarwyddo dŷn i rodio fall y rhyngo ef Fodd Duw. Yr hwn life â osodwyd allan in saeson-sec o wraith y gwir barchedig dâd Lewis Escomb Bangor, ac a gyfieithwyd in gamber-aec o waith Row. Vaughan o gaergai o sîr feirion wr bonheddig.
Printiedig in Llundain : gan Tho. Dawks, 1675Printiedig yn Llundain : gan Tho. Dawks, 1675
Modern spelling is a reading aid: the words are the author’s, only the spelling is modernized. Original shows the page as printed, with the transcription marks.
Oh odiaeth! eithr gwrandewch beth a ddywaid Paul in ol hynny: beth a ddywedwn gan hynny, a barhawn mewn pechod, fell yr amlhao grass? na atto Duw. a ninnau wedi meirw i bechod, pa wed y byddwn fyw etto ynddo ef? Rhuf. 6.1.2. Nid yw ill yma in dyscu i ni ryfygu, and na ddylem anobeithio. Nid oes gan hynny yr un o'r addewidion hyn, in ado grâs i neb, and i'r gallon edifeiriol.
Oh odiaeth! eithr gwrandewch beth a ddywaid Paul yn ol hynny: beth a ddywedwn gan hynny, a barhawn mewn pechod, fel yr amlhao gras? na atto Duw. a ninnau wedi meirw i bechod, pa wedd y byddwn fyw etto ynddo ef? Rhuf. 6.1.2. Nid yw y lle yma yn dyscu i ni ryfygu, ond na ddylem anobeithio. Nid oes gan hynny yr vn o'r addewidion hyn, yn addo grâs i neb, ond i'r galon edifeiriol.
Seiliau crefydd a gamgymmerir ydynt:
1. Odiwrth athrawiaeth cyfiawnhâd trwy ffydd in unig: Cristion cnawdol a gascl; nad ydyw gweithredoedd da angenrheidiol. y mae in canmol eraill a wnelo weithredoedd da, eithr y mae ef in coelio am dano ei hun y bid efe cadwedig trwy ei ffydd, heb wneuthur dim or fâth bethau. And ef a ddylai wybod, er nad yw gweithredoedd da angenrheidiol i gyfiawnhau dŷn; etto y maent in anghenrheidiol i jechydwriaeth: Canys gwaith Duw ydym, wedi ein creu ynghrist Jesus i weithredoedd da, y rhai a ragddarparodd Duw i ni rodio ynddynt. Ephes. 2.10. Pwy bynnag gan hynny mewn oedran a synwyr ni wnêl weithredoedd da wedi ei alw, ni eill ef fod in gadwedig: ac ni ragddarparwyd ef erioed i fywyd tragywyddol. Am hynny y dywed yr scrythur y tâl Christ i bob dŷn in ol ei weithredoedd, Rhuf. 2.6. 2 Cor. 9.6. Dad. 22.12. Nid yw Christ in gweuthur cyfrif o ddim oedd in yr Angelion o'r saith eglwys, and o'u gwethredoedd Datc. 2. ac 3. Ac in y did diwaethaf, ef a rid yr etifeddiaeth nefol, in unig ir rhai a wnaethant weithredoedd da, in porthi 'r newynog, in dilladu 'r noeth, ac felly, Math. 25. In y did hwnnw cyfiawnder a wisc y goron. 2 Tim. 4.8. Heb gyfiawnder, heb goron, heb weithredoedd da (in ol ei dalent) heb wobr gan ⟨p. 97⟩Dduw, oddieithr dial. Bod in gyfoethog mewn gweithredoedd da, ydyw 'r sail gadarnaf o'n siccrwydd ni i dderbyn bywyd tragywyddol, 1 Tim. 6.19. O blegid gweithredoedd da ydynt wir ffrwythau gwir flydd, yr hon sydd in ymaflyd in Grist a'i ufydddod i jechydwriaeth. Ac nid oes ffydd arall in lleshau in Ghrist, and yr hon sydd in gweithredu trwy gariad. Gal. 3.6.
1. Odiwrth athrawiaeth cyfiawnhâd trwy ffydd yn vnig: Cristion cnawdol a gascl; nad ydyw gweithredoedd da angenrheidiol. y mae yn canmol eraill a wnelo weithredoedd da, eithr y mae ef yn coelio am dano ei hun y bydd efe cadwedig trwy ei ffydd, heb wneuthur dim or fâth bethau. Ond ef a ddylai wybod, er nad yw gweithredoedd da angenrheidiol i gyfiawnhau dŷn; etto y maent yn anghenrheidiol i iechydwriaeth: Canys gwaith Duw ydym, wedi ein creu ynghrist Iesu i weithredoedd da, y rhai a ragddarparodd Duw i ni rodio ynddynt. Ephes. 2.10. Pwy bynnag gan hynny mewn oedran a synwyr ni wnêl weithredoedd da wedi ei alw, ni eill ef fod yn gadwedig: ac ni ragddarparwyd ef erioed i fywyd tragywyddol. Am hynny y dywed yr scrythur y tâl Crist i bob dŷn yn ol ei weithredoedd, Rhuf. 2.6. 2 Cor. 9.6. Dad. 22.12. Nid yw Crist yn gweuthur cyfrif o ddim oedd yn yr Angelion o'r saith eglwys, ond o'u gwethredoedd Datc. 2. ac 3. Ac yn y dydd diwaethaf, ef a rydd yr etifeddiaeth nefol, yn vnig ir rhai a wnaethant weithredoedd da, yn porthi 'r newynog, yn dilladu 'r noeth, ac felly, Math. 25. Yn y dyd hwnnw cyfiawnder a wisc y goron. 2 Tim. 4.8. Heb gyfiawnder, heb goron, heb weithredoedd da (yn ol ei dalent) heb wobr gan ⟨p. 97⟩Dduw, oddieithr dial. Bod yn gyfoethog mewn gweithredoedd da, ydyw 'r sail gadarnaf o'n siccrwydd ni i dderbyn bywyd tragywyddol, 1 Tim. 6.19. O blegid gweithredoedd da ydynt wir ffrwythau gwir flydd, yr hon sydd yn ymaflyd yn Grist a'i ufydddod i iechydwriaeth. Ac nid oes ffydd arall yn lleshau yn Ghrist, ond yr hon sydd yn gweithredu trwy gariad. Gal. 3.6.
Ac (oddieithr yngweithred cyfiawnhâd) y ffydd, yr hon sydd in unig in cyfiawnhau, nid yw in unig un amfer, eithr ynghŷ• […]gweithredoedd da: Fell y pren a'i ffrwyth, yr haul a'i lewyrch, y tân a'i wrês, y dwfr a'i wlybanniaeth. a'r ffydd honno, yr hon nid ymgyfiawnhá trwy weithredoedd da o flaen dynion, nid yw and flydd farwol: yr honey chyfiawnha fŷth enaid din o flaen Duw. Jag. 2.26. And y ffydd sydd in cyfiawnhâu a bureiddia y gallon, ac a sancteiddia yr holl ddŷn trwyddo. Act. 15.9. 1 Thes. 5.23.
Ac (oddieithr yngweithred cyfiawnhâd) y ffydd, yr hon sydd yn unig yn cyfiawnhau, nid yw yn unig un amfer, eithr ynghŷ• 〈…〉gweithredoedd da: Fel y pren a'i ffrwyth, yr haul a'i lewyrch, y tân a'i wrês, y dwfr a'i wlybanniaeth. a'r ffydd honno, yr hon nid ymgyfiawnhá trwy weithredoedd da o flaen dynion, nid yw ond flydd farwol: yr hon ni chyfiawnha fŷth enaid dyn o flaen Duw. Jag. 2.26. Ond y ffydd sydd yn cyfiawnhâu a bureiddia y galon, ac a sancteiddia yr holl ddŷn trwyddo. Act. 15.9. 1 Thes. 5.23.
2. Oddiwrth athrawiaeth tragwyddol rhagddarpariad Duw a'i ddigyfnewidiol osodiad, y mae ef in casglu: Os rhagddarparwyd ef i fod in gadwedig, ni eill ef amgen na bô, os i ddamnedigaeth, ni ei•l Moddion wneuthur iddo ddim daioni. Am hynny nid yw holl weithredoedd Duwioldeb and offer. Eithr ef a ddylai ddyscu ddarfod i Dduw ragddarparu at y moddion, fell at y diwedd. Yr hwn gan hynny a ragddarparodd Duw i fod in gadwedig, hynny yw, at y diwedd, a ddarfu iddo ei ragddarparu in gyntaf i gael ei alw, a'i sancteiddio, a'i wneuthur un agwedd â llûn ei Fâb, yr hyn yw y moddion, a'r rhai (medd Petr) a ddewiswyd i jachydwriaeth a ddewiswyd hefyd i sanctieddiad yr yspryd, 1 Pet. 2.16. Rhuf. 8.29, 30. Os tidy gan hynny ar dy alwad ach osodi dy hûn at air, ac agwedd Christ dy Arglwydd, ac a ufyddhei i ddaionus gynhyrfiadau yr Yspryd glán, ⟨p. 98⟩drwy ymadel a phechod, a byw mewn buchedd dduwiol: yno bydded diogel gennit, dy fod in un or rheini, in ddiammeu a ragddarparwyd i jechydwriaeth tragwyddol. Os amgen, na feiâ ar ragddarpariad Duw, and ar dy bechod dy hûn, a'th wrthryfelgarwch. Ymchwel di at Dduw, a Duw in rasufawl ath dderbyn di, fell y derbynniodd y Tàd y Mâb afradlon; ac wrth dy drôad, fe fydd eglur, in gystal i Angelion, ac i ddynion; dy fod di in perthyn i'w etholedigaeth ef. Luc. 15.10, 24. Onîs gwnei; pa ham yr achub Duw dy di?
2. Oddiwrth athrawiaeth tragwyddol rhagddarpariad Duw a'i ddigyfnewidiol osodiad, y mae ef yn casglu: Os rhagddarparwyd ef i fod yn gadwedig, ni eill ef amgen na bô, os i ddamnedigaeth, ni ei•l Moddion wneuthur iddo ddim daioni. Am hynny nid yw holl weithredoedd Duwioldeb ond ofer. Eithr ef a ddylai ddyscu ddarfod i Dduw ragddarparu at y moddion, fel at y diwedd. Yr hwn gan hynny a ragddarparodd Duw i fod yn gadwedig, hynny yw, at y diwedd, a ddarfu iddo ei ragddarparu yn gyntaf i gael ei alw, a'i sancteiddio, a'i wneuthur vn agwedd â llûn ei Fâb, yr hyn yw y moddion, a'r rhai (medd Petr) a ddewiswyd i iachydwriaeth a ddewiswyd hefyd i sanctieddiad yr yspryd, 1 Pet. 2.16. Rhuf. 8.29, 30. Os ty di gan hynny ar dy alwad ach osodi dy hûn at air, ac agwedd Crist dy Arglwydd, ac a vfyddhei i ddaionus gynhyrfiadau yr Yspryd glán,
3. Pan glywo y Cristion cnawdol, nad oes gan ddŷn rid-did ewyllys at ddaioni, y mae ef in gollwng awen y ffrwyn at ei feddwl llygredig ei hûn, fell ped fai heb allu nac ymattal, nacymgospi; in ddigwyddedig in gwneuthur Duw in awdur o bechod, gan iddo oddef i ddŷn redeg i'r angenrhaid yma. And efe a ddylai wybod roi o Dduw i Adda rydddid ewyllys, i sefyll in ei ddiniweidrwydd, os mynnai; eithr dŷn a gamarferodd ei ewyllys rhydd, ac a'i collodd ei hun, ac yntau. Gwedi y cwymp, y mae i ddŷn ynghyflwr llygredigaeth, ewyllys rhydd at y drwg, ac nid at y da. Oblegid in yr stât hon (medd yr Apostol) nid ydym ni in gallael meddylied un meddwl da. 2 Cor. 3.5. Ac nid ydyw Duw rwymedig i roi i ni eilwaith yr hyn a gollasom in enbydus, heb gymmeryd gofal mwyach am ei ynnill drachefn. And cyn gynted ac y byddo dŷn in adgenedledig, y mae grâs Duw in hyfforddi ei ewyllys at ddaioni, fell y mao ef in gwneuthur yr holl bethau da, a'r a wnelo, ac ewyllys rhydd: O blegid felly y mae 'r Apostol in dywedyd fod Duw o'i ewyllys da, in gweithredu ynom in gystal yr ewyllys, a'r gwaith, Phil. 2.12. 2 Cor. 7.1. y rhai (fell y mae'r Apostol in ei ddeongl) ydym in ein glanhâu ein hunain oddiwrth bob halogrwydd cnawd ac Yspryd, gan berffeithio ein sancteiddrwydd ⟨p. 99⟩in ofn Duw. Ac in y cyflwr yma, y mae i bob cristion ewyllys rhydd; ac fell y mae in cynyddu mewn grâs, felly y mae ei ewyllys in cynnyddu mewn rhydd-did: Oblegid pan fo y mâb in ein gwneuthur ni in rhydd, yno yr ydym ni in rhydd ddiogel: ac lle bo yspryd yr Arglwydd yno y mae rhydd-did: Joan. 8.36. 2 Cor. 3.17. canys y mae •r yspryd sanctaidd in tynnu eu meddyliau, Joan. 6.44. nid o'i hanfodd, and trwy raffau cariad, can. 1.4. Gan lewyrchu eu meddyliau i adnabod y gwirionedd; gan gyfnewidio eu calonnau i garu y gwirionedd adnabyddus; gan nerthu pob un o honynt in (ôl y grâs a dderbynniodd) i wneuthur y daioni, yr hyn y mae in ei garu. Eithr nid wit ti in arferu mo rid-did dy feddwl, cyn belled ac y rhoes Duw ef in rhydd: O herwydd yr ydwyd ti in fynych in ewyllysgar (in erbyn cyfraith Dduw, i beryglu dy enaid dy hûn) in gwneuthur peth, yr hyn ped fai gyfraith y Brenin dan boen marwolaeth, neu golly dy dda, in ei wahardd, neu ei wrthwynebu, nis gwneit. Na wna gan hynny moth ddiffyg ewyllys rhydd i ddaioni, i fod in gymmaint achos o'th waith in pechu, ac yw eisiau calon gariadus i wasanaethu dy Dâd nefol.
4. Pan glywo y din cnawdol, na ddichon neb (er pan gwympodd Adda) gyflawni cyfraith Dduw, a chadw ei holl orchymynnion: Y mae ef in hyfedr i bechu in rhyfygus fell rhai eraill: ac in ei fodloni ei hûn ac ychydig feddyliau da: ac onid yw ef in gwbl gynddrwg a'r gwaethaf, y mae ef in gweled ei fod ei hun in gystal adgenedledig ac yw 'r gorau. Ac y mae ef in cyfrif pob ewyllysgar naghau o wneuthur daioni, neu o wrthwynebu 'r drwg, in amhossiblrwydd y gyfraith. Eithr ef a ddylai ddysgu, ef (in ol y cwymp) na allodd neb and Christ, (yr hwn oedd in Dduw ac in Din) gyflawni ⟨p. 100⟩yr holl gyfraith in berffaith: etto y mae pob gwir gristion, cyn gynted ac ei bo in adgenedledig, in dechrau cadw holl orchmynnion Duw mewn gwirionedd, er nas geill mewn perffeithrwydd cyflawn. Ac felly (gyd â Dafydd) maent hwy in gosod en calonnau i gyflawni gorchmynnion Duw bob amser hid y diwedd. Psal. 119, 112. Ac yno y mae Yspryd y grâs (yr hwn in ol yr addewid a dywelldir allan in amlach dan yr Efengyl) in eu diddanu hwynt, ac in eu cynnorthwyo in eu hamcannion i wneuthur yr hyn a orchymmynno ef iddynt ei wneuthur. Joel. 2.28, 29. Ac wrth wneuthur hynny, y mae Duw in derbyn eu hewyllys da a'u dyfalwch, in lle cyflawniad y gyfraith. Gan osod haeddedigaethau Christ, (yr hwn a gyflawnodd y gyfraith trosom ni) i atteb dross babeth bynnac a fo diffygiol in ein ufydd-dod ni. Ac o herwydd hyn, y mae St. Joan in dywedyd, nad yw gorchymynion Duw in drymmion. 1 Jo. 3.5.
4. Pan glywo y dyn cnawdol, na ddichon neb (er pan gwympodd Adda) gyflawni cyfraith Dduw, a chadw ei holl orchymynnion: Y mae ef yn hyfedr i bechu yn rhyfygus fel rhai eraill: ac yn ei fodloni ei hûn ac ychydig feddyliau da: ac onid yw ef yn gwbl gynddrwg a'r gwaethaf, y mae ef yn gweled ei fod ei hun yn gystal adgenedledig ac yw 'r gorau. Ac y mae ef yn cyfrif pob ewyllysgar naghau o wneuthur daioni, neu o wrthwynebu 'r drwg, yn amhossiblrwydd y gyfraith. Eithr ef a ddylai ddysgu, ef (yn ol y cwymp) na allodd neb ond Crist, (yr hwn oedd yn Dduw ac yn Ddyn) gyflawni ⟨p. 100⟩yr holl gyfraith yn berffaith: etto y mae pob gwir gristion, cyn gynted ac ei bo yn adgenedledig, yn dechrau cadw holl orchmynnion Duw mewn gwirionedd, er nas geill mewn perffeithrwydd cyflawn. Ac felly (gyd â Dafydd) maent hwy yn gosod en calonnau i gyflawni gorchmynnion Duw bob amser hyd y diwedd.
Ac y mae St. Paul in dywedyd, yr wyf in gallu pob peth trwy Grist yr hwn sydd in fy nerthu i. Phil. 4.15. Ac yr ydis in dywedyd am Zachari ac Elizabeth, iddynt hwy rodio yngorchymynnion yr Arglwydd in ddiargyoedd Luc. 1.16. Ac o'r achos yma y mae Christ in crchi iw ddisgyblion gymmeryd gofal am gadw ei orchmynnion: megis y dystiolaeth gywiraf o'n cariad tu ac atto. Joan. 15.10. Cymmaint gan hynny y mae dŷn in caru Christ, ac y mae efe in gwneuthur cydwybod o rodio in ei orchmynion ef; a pha fwyaf a fo eîn cariad ni tu ae at Grist, lleiaf a fydd ein poen ni in cadw ei gyfraith.
Ac y mae St. Paul yn dywedyd, yr wyf yn gallu pob peth trwy Grist yr hwn sydd yn fy nerthu i. Phil. 4.15. Ac yr ydis yn dywedyd am Zachari ac Elizabeth, iddynt hwy rodio yngorchymynnion yr Arglwydd yn ddiargyoedd Luc. 1.16. Ac o'r achos yma y mae Crist yn crchi iw ddisgyblion gymmeryd gofal am gadw ei orchmynnion: megis y dystiolaeth gywiraf o'n cariad tu ac atto. Joan. 15.10. Cymmaint gan hynny y mae dŷn yn caru Crist, ac y mae efe yn gwneuthur cydwybod o rodio yn ei orchmynion ef; a pha fwyaf a fo eîn cariad ni tu ae at Grist, lleiaf a fydd ein poen ni yn cadw ei gyfraith.
Melldith y gyfraith, yr hwn (dan y Testament hên) oedd mor ddychrynadwy, dan y newydd trwy farwolaeth Christ a ddidymmwyd i'r adgenedledig. Y toster oedd in ei gwneuthur in amhossibl ⟨p. 101⟩i'n naturiaeth ni o'r blaen, sydd yr awrhon gwed• ei dymmeru gan yr Yspryd i'r newydd-enedig, fell y mae hi in ymddangos in hawdd, ac in esmwyth. Yr oedd yr Apostolion in dirio a'r yr Iddewon, a'r cenedloedd digrêd, nad oedd bossibl cadw'r gyfraith drwy nerth naturiaeth lygredig. And pan fyddent hwy in dyscu Cristiannogion credadwy, y maent hwy in gofyn ufydd-dod i'r gyfraith (yr hon yw rheol cyfiawnder) self gwir ufydd-dod, mewn gair a gweithred: marwhau eu haelodan: croeshoelio y cnawd, ei wynniau a'i drachwantau: adgyfodiad i newydd-deb buchedd, rhodio in yr Yspryd, gorchfygu y bid drwy ffydd. Rhuf. 15.18. Col. 3.5. Gal. 5.24. Rhuf. 6.4, 5. ac 8.11. 1 Joan. 5.4. Fell er na allo neb ddywedyd gid â Christ, pwy o honoch am hargyhoedda i o bechod? fe ddichon pob Cristion adgenedledig ddywedyd am dano ei hûn, pwy o honoch am hargyhoedda fi o fod in odinebwr; puteiniwr, tynghedwr, meddwyn, lleidryn, occrwr, gorthrechwr, balch, cenfigennus, in gybydd, in dorwr y Sabbath sanctaidd, in gelwyddog, in esceuluso cyffredin wasanaeth Duw, a'r faith bechodau dybryd gorthrwm? ac onid ê nid yw efe wir gristion. Pan beidio dŷn a gwneuthur cydwybod o ddilyn llywodraeth cyfraith Dduw, yno y mae Duw in ei. roddi ynteu i fin iw arwain gan ei drachwantau ei hûn, yr arwydd pennaf o feddwl anghymer adwy, Rhuf. 1.24, 28. Fell hyn y gyfraith (yr hon gwedi y cwymp ni ddichon neb oi naturiol allu ei chyflawni) a gyflawnir mewn gwirionedd gan bob Cristion adgenedledig, trwy rasusol gynnorthwy Yspryd Christ. Rhuf. 8.9. Luc. 11.13. A'r Yspryd hwn a rid Duw i bob Cristion a weddio am dano, ac a ostyngo ei gallon i gadw ei gyfreithiau ef.
Melldith y gyfraith, yr hwn (dan y Testament hên) oedd mor ddychrynadwy, dan y newydd trwy farwolaeth Crist a ddidymmwyd i'r adgenedledig. Y toster oedd yn ei gwneuthur yn amhossibl ⟨p. 101⟩i'n naturiaeth ni o'r blaen, sydd yr awrhon gwed ei dymmeru gan yr Yspryd i'r newydd-enedig, fel y mae hi yn ymddangos yn hawdd, ac yn esmwyth. Yr oedd yr Apostolion yn dirio a'r yr Iddewon, a'r cenedloedd digrêd, nad oedd bossibl cadw'r gyfraith drwy nerth naturiaeth lygredig. Ond pan fyddent hwy yn dyscu Cristiannogion credadwy, y maent hwy yn gofyn vfydd-dod i'r gyfraith (yr hon yw rheol cyfiawnder) sef gwir vfydd-dod, mewn gair a gweithred: marwhau eu haelodan: croeshoelio y cnawd, ei wynniau a'i drachwantau: adgyfodiad i newydd-deb buchedd, rhodio yn yr Yspryd, gorchfygu y byd drwy ffydd. Rhuf. 15.18.
V. Pan glywo y dŷn di-adgenedledig, fod Duw in ymhoffi mwy in y meddwl oddifewn. nag in y dŷn oddiallan, yno y mae efe in meddwl ynddo ei hur, ⟨p. 102⟩sod pob parch, neu grefydd oddiallan, nail a'i 'n ofergoel a'i in afraid.
V. Pan glywo y dŷn di-adgenedledig, fod Duw yn ymhoffi mwy yn y meddwl oddifewn. nag yn y dŷn oddiallan, yno y mae efe yn meddwl ynddo ei hur, ⟨p. 102⟩sod pob parch, neu grefydd oddiallan, naill a'i 'n ofergoel a'i yn afraid.
O hyn y digwydda may anfynych jawn y gostwng ef a'r ei liniau in yr Eglwys: a'i fod in gwisco am ei ben wrth ganu Psalmau, neu a'r weddiau cyffredin: yr hyn beth ni chynnygiai y budredd brwnt yngŵydd tywysog, neu ŵr anrhydeddus. Ac am y catwo efe ei feddwl i Dduw, y mae in tybied mewn pethau eraill y gall ddilyn arferion y bid. Y mae efe in rhannu ei feddyliau, ac in rhoi hyn a hyn i Dduw, a hyn a hyn iw drachwantau; je efe a rêin y did Sabbôth â Duw, ac a rid gan mwyaf, y nail hanner i Dduw, ac a dreulia y llall in gyfan in ei ddifyrrwch ei hûn. Eithr gwybydd (o ddŷn cnawdol) na fin yr hollalluog Dduw mo'i wasanaethu ag hannêrau, o herwydd efe a greawdd ac a warêdodd yr holl ddŷn, Ac fell y mae Duw in ffieddio gwasanaeth y dŷn oddiallan, heb y gallon oddimewn, megis rhagrith: felly y mae ef in cyfrif gwasanaeth oddimewn, heb anrhydedd oddiallan in ffieiddbeth halogedig; y mae ef in gofyn y ddau in ei wasanaeth. In dy weddi (gan hynny) ymostwng ar dy liniau i dystiolaethu dy ostyngeiddrwydd: dercha dy olwg, a'th ddwylaw, i arwyddocau dy grediniaeth: gostwng dy ben i lawr, curâ dy ddwyfron, in arwydd o'th edifeirwch: ac in enwedig galw a'r Dduw â chalon bur: gwasanaetha ef in sanctaidd, in gyfan, ac in unig: Canys Duw, a thywysog y bid hwn, ydynt ddau Arglwydd gwrthwyneb iw gilydd, am hynny nid yw bossibl i neb wasanaethu 'r ddau.
O hyn y digwydda mai anfynych jawn y gostwng ef a'r ei liniau yn yr Eglwys: a'i fod yn gwisco am ei ben wrth ganu Psalmau, neu a'r weddiau cyffredin: yr hyn beth ni chynnygiai y budredd brwnt yngŵydd tywysog, neu ŵr anrhydeddus. Ac am y catwo efe ei feddwl i Dduw, y mae yn tybied mewn pethau eraill y gall ddilyn arferion y byd. Y mae efe yn rhannu ei feddyliau, ac yn rhoi hyn a hyn i Dduw, a hyn a hyn iw drachwantau; ie efe a rêin y dydd Sabbôth â Duw, ac a rydd gan mwyaf, y naill hanner i Dduw, ac a dreulia y llall yn gyfan yn ei ddifyrrwch ei hûn. Eithr gwybydd (o ddŷn cnawdol) na fyn yr hollalluog Dduw mo'i wasanaethu ag hannêrau, o herwydd efe a greawdd ac a warêdodd yr holl ddŷn, Ac fel y mae Duw yn ffieddio gwasanaeth y dŷn oddiallan, heb y galon oddimewn, megis rhagrith: felly y mae ef yn cyfrif gwasanaeth oddimewn, heb anrhydedd oddiallan yn ffieiddbeth halogedig; y mae ef yn gofyn y ddau yn ei wasanaeth. Yn dy weddi (gan hynny) ymostwng ar dy liniau i dystiolaethu dy ostyngeiddrwydd: dercha dy olwg, a'th ddwylaw, i arwyddocau dy grediniaeth: gostwng dy ben i lawr, curâ dy ddwyfron, yn arwydd o'th edifeirwch: ac yn enwedig galw a'r Dduw â chalon bur: gwasanaetha ef yn sanctaidd, yn gyfan, ac yn vnig: Canys Duw, a thywysog y byd hwn, ydynt ddau Arglwydd gwrthwyneb iw gilydd, am hynny nid yw bossibl i neb wasanaethu 'r ddau.
VI. Y mae Cristion diadgenedledig in cymmeryd gwrando pregethiad yr Efengyl in beth a ellir ei hepcor, a bod iddo ei ddewis a'i arfer, a'i peidio a'i arfer pan fynno: And pwy bynnag wit a finite in ddiogel sicrhau dy gallon, o'th fod in un o ddewisedig ddefaid Christ: rhaid itti gymmeryd gofal ⟨p. 103⟩mawr, a gwneuthur cydwybod (os iw bossibl itti) i wrando pregethu gair Duw: Oblegid in gyntaf, pregethiad yr Efengyl ydyw 'r prif gyfrwng trefnedig a osododd Duw i ddychwelyd eneidiau, y rhai a ragddarparodd ef eu bod in gadwedig: am hynny y gelwir in allu Duw er jechydwriaeth i bob dŷn sydd in credu. Rh. 1.16. Ac lle nid yw yr ordinhâd hwn, y mae 'r bobl in golledig. Dih. 29.18. a phwy bynnag a'i gwrthodo, fe fydd esmwythach. I dir Sodom a Gomorrah did y farn nac i'r bobl hynny. Luc. 10.12. In ail, pregethiad yr Efengyl ydyw banner Christ; at yr hon yr ymgynnull yr holl filwyr, a'r etholedigion bobl. Isaiah. 11.12. ac 2.2, 3. Pan osoder allan y faner hon megis y gwneir a'r did yr Arglwydd, nid yw efe o bobl Dduw yr hwn ni chyrcho atti, ac ni ddiscyn defnyn o ddwfr ei râs of a'r ei heneidiau. Zac. 14.17. In drydydd: dyma 'r moddion cyffredin, drwy'r hyn y mae 'r Yspryd glân, in ennyn ssydd in ein calonnau, heb yr hyn ni allwn ni ryngu bodd Duw. Rhuf. 10.14. Os gwrando a'r lais Christ yw'r nôd pennaf ar etholedig ddefaid Christ, ac a'r gyfaill y priod fâb, Joan. 10.2. ac 3, 29. Yno ni ddich•n na bo hwnnw nôd dychrynadwy o afr wrthodedig, yr hwn a esceuluso, neu ddiystyro wrando pregethiad yr Efengyl. Na fyddylied neb fod yr ymadrodd hwn in ffôl: O blegid trwy 'r ffollineb yma a'r bregethu, y mae in rhyngu bodd i Dduw achub y rhai a gredant. 1 Cor. 1.11. Ofnadwy yw eu cyflwr hwynt gan hynny y rhai sy 'n byw mewn heddwch, heb offal am bregethiad yr Efengyl. A eill dynion ddisgwyl am drugaredd Dduw a dirmygu y moddion iw gael? yr hwn, medd Christ am bregethwyr ei Efengyl, a'ch dirmygo chwi am dirmyga innau, Lu. 10.16. yr hwn sydd o Dduw, a wrendy eiriaus Duw, am hynny nid ydych chwi in gwrando, am nad ydych o Dduw. Joa. 8.47. O ni buasai bregethu o Joan fedyddiwr ni buasai
VII. Yr opiniwn, nad yw 'r Sacramentau and arwyddion noethion a selau o addewid Duw a'i râs i ni, a wnaeth fawr rwystr ar Dduwioldeb; lle mewn gwirionedd y maent in selau in gystal o'n gwasanaeth, a'n hufydd-dodd ni i Dduw: yr hwn wasanaeth, onis cyflawnwn iddo ef, nid yw 'r Sacramentau in selio dim grâs i ni. Eithr o derbyniwn hwynt tan fwriadu bod in weision ffyddlon edifeiriol, yno y mae y Sacramentau nid in unig in arwyddocau, ac in cynnig, eithr in hytrach in selio a gweithredu grâs ysprydol oddifewn, yr hyn oddiallan y maent in ei ado, ac in ei arwyddocau. Ac i'r perwyl yma, y gelwir y bedydd ymolchiad adenedigaeth, ac adnewyddiad yr Yspryd glàn; Tit. 3.5. a Swpper yr Arglwydd, cymmun corph a gwaed Christ. 1 Cor. 10.16. Pe coelid y gwirionedd hwn, y Sacrament sanctaidd o swpper yr Arglwÿdd, a gymmeryd in fynychach, ac mewn mwy parch ac anrhydedd.
VII. Yr opiniwn, nad yw 'r Sacramentau ond arwyddion noethion a selau o addewid Duw a'i râs i ni, a wnaeth fawr rwystr ar Dduwioldeb; lle mewn gwirionedd y maent yn selau yn gystal o'n gwasanaeth, a'n hufydd-dodd ni i Dduw: yr hwn wasanaeth, onis cyflawnwn iddo ef, nid yw 'r Sacramentau yn selio dim grâs i ni. Eithr o derbyniwn hwynt tan fwriadu bod yn weision ffyddlon edifeiriol, yno y mae y Sacramentau nid yn vnig yn arwyddocau, ac yn cynnig, eithr yn hytrach yn selio a gweithredu grâs ysprydol oddifewn, yr hyn oddiallan y maent yn ei addo, ac yn ei arwyddocau. Ac i'r perwyl yma, y gelwir y bedydd ymolchiad adenedigaeth, ac adnewyddiad yr Yspryd glàn; Tit. 3.5. a Swpper yr Arglwydd, cymmun corph a gwaed Crist. 1 Cor. 10.16. Pe coelid y gwirionedd hwn, y Sacrament sanctaidd o swpper yr Arglwÿdd, a gymmeryd yn fynychach, ac mewn mwy parch ac anrhydedd.
VIII, Yr olaf, ac nid y cyff lleiaf, wrth yr hwn y mae Duwioldeb in cael tramgwydd mewn achosion crefydd, ydyw addurno campau drwg âg enwau rhinwéddau da: megis galw carowsio meddwaidd, yfed jechyd; tywallt gwaed gwirion, gwroldeb; glothineb, lleteugarwch; cybydd-dra, cynnildeb; puteindra caru merched, cyssegr-werth, rhôdd o ddiolchgarwch; balchder, ymddigiad hoiw; gwenheithio, medrusrwydd; meibion Belial, cymdeithion da; ⟨p. 105⟩poethineb, ffromder; serthedd digrifwch; felly or tu arall, galw llarieidd-dra mewn geiriau a gweithredoedd, rhagrithiad; elusênau, gwâg ogoniant; Duwiolder ofergoel; Zêl mewn crefydd, pûritaniaith; gostyngeidd-dra llyfrdra, gweuthur cydwybod, manyldra, &c.
VIII, Yr olaf, ac nid y cyff lleiaf, wrth yr hwn y mae Duwioldeb yn cael tramgwydd mewn achosion crefydd, ydyw addurno campau drwg âg enwau rhinwéddau da: megis galw carowsio meddwaidd, yfed iechyd; tywallt gwaed gwirion, gwroldeb; glothineb, lleteugarwch; cybydd-dra, cynnildeb; puteindra caru merched, cyssegr-werth, rhôdd o ddiolchgarwch; balchder, ymddigiad hoiw; gwenheithio, medrusrwydd; meibion Belial, cymdeithion da; ⟨p. 105⟩poethineb, ffromder; serthedd digrifwch; felly or tu arall, galw llarieidd-dra mewn geiriau a gweithredoedd, rhagrithiad; elusênau, gwâg ogoniant; Duwiolder ofergoel; Zêl mewn crefydd, pûritaniaith; gostyngeidd-dra llyfrdra, gweuthur cydwybod, manyldra, &c.
A thra fôm ni fall hyn in galw drwg in dda; a da in ddrwg; y mae gwir dduwioldeb in cael mawr rwystr i fined iw thaith a'i helynt. A hyn yma am y rhwystr cyntaf ar dduwioldeb, wrth gamgymeryd gwir feddwl mannau hynod o'r scrythyrau, a seiliau crefydd gristianogawl.
A thra fôm ni fal hyn yn galw drwg yn dda; a da yn ddrwg; y mae gwir dduwioldeb yn cael mawr rwystr i fyned iw thaith a'i helynt. A hyn yma am y rhwystr cyntaf ar dduwioldeb, wrth gamgymeryd gwir feddwl mannau hynod o'r scrythyrau, a seiliau crefydd gristianogawl.
3. Pan glywo y Cristion cnawdol, nad oes gan ddŷn rydd-did ewyllys at ddaioni, y mae ef yn gollwng awen y ffrwyn at ei feddwl llygredig ei hûn, fel ped fai heb allu nac ymattal, nacymgospi; yn ddigwyddedig yn gwneuthur Duw yn awdur o bechod, gan iddo oddef i ddŷn redeg i'r angenrhaid yma. Ond efe a ddylai wybod roi o Dduw i Adda rydddid ewyllys, i sefyll yn ei ddiniweidrwydd, os mynnai; eithr dŷn a gamarferodd ei ewyllys rhydd, ac a'i collodd ei hun, ac yntau. Gwedi y cwymp, y mae i ddŷn ynghyflwr llygredigaeth, ewyllys rhydd at y drwg, ac nid at y da. Oblegid yn yr stât hon (medd yr Apostol) nid ydym ni yn gallael meddylied vn meddwl da. 2 Cor. 3.5. Ac nid ydyw Duw rwymedig i roi i ni eilwaith yr hyn a gollasom yn enbydus, heb gymmeryd gofal mwyach am ei ynnill drachefn. Ond cyn gynted ac y byddo dŷn yn adgenedledig, y mae grâs Duw yn hyfforddi ei ewyllys at ddaioni, fel y mao ef yn gwneuthur yr holl bethau da, a'r a wnelo, ac ewyllys rhydd: O blegid felly y mae 'r Apostol yn dywedyd fod Duw o'i ewyllys da, yn gweithredu ynom yn gystal yr ewyllys, a'r gwaith, Phil. 2.12. 2 Cor. 7.1. y rhai (fel y mae'r Apostol yn ei ddeongl) ydym yn ein glanhâu ein hunain oddiwrth bob halogrwydd cnawd ac Yspryd, gan berffeithio ein sancteiddrwydd ⟨p. 99⟩yn ofn Duw. Ac yn y cyflwr yma, y mae i bob cristion ewyllys rhydd; ac fel y mae yn cynyddu mewn grâs, felly y mae ei ewyllys yn cynnyddu mewn rhydd-did: Oblegid pan fo y mâb yn ein gwneuthur ni yn rhydd, yno yr ydym ni yn rhydd ddiogel: ac lle bo yspryd yr Arglwydd yno y mae rhydd-did: Joan. 8.36. 2 Cor. 3.17. canys y mae •r yspryd sanctaidd yn tynnu eu meddyliau, Joan. 6.44. nid o'i hanfodd, ond trwy raffau cariad, can. 1.4. Gan lewyrchu eu meddyliau i adnabod y gwirionedd; gan gyfnewidio eu calonnau i garu y gwirionedd adnabyddus; gan nerthu pob vn o honynt yn (ôl y grâs a dderbynniodd) i wneuthur y daioni, yr hyn y mae yn ei garu. Eithr nid wyt ti yn arferu mo rydd-did dy feddwl, cyn belled ac y rhoes Duw ef yn rhydd: O herwydd yr ydwyd ti yn fynych yn ewyllysgar (yn erbyn cyfraith Dduw, i beryglu dy enaid dy hûn) yn gwneuthur peth, yr hyn ped fai gyfraith y Brenin dan boen marwolaeth, neu golli dy dda, yn ei wahardd, neu ei wrthwynebu, nis gwneit. Na wna gan hynny moth ddiffyg ewyllys rhydd i ddaioni, i fod yn gymmaint achos o'th waith yn pechu, ac yw eisiau calon gariadus i wasanaethu dy Dâd nefol.
VI. Y mae Cristion diadgenedledig yn cymmeryd gwrando pregethiad yr Efengyl yn beth a ellir ei hepcor, a bod iddo ei ddewis a'i arfer, a'i peidio a'i arfer pan fynno: Ond pwy bynnag wyt a fynnit yn ddiogel sicrhau dy galon, o'th fod yn vn o ddewisedig ddefaid Crist: rhaid itti gymmeryd gofal ⟨p. 103⟩mawr, a gwneuthur cydwybod (os iw bossibl itti) i wrando pregethu gair Duw: Oblegid yn gyntaf, pregethiad yr Efengyl ydyw 'r prif gyfrwng trefnedig a osododd Duw i ddychwelyd eneidiau, y rhai a ragddarparodd ef eu bod yn gadwedig: am hynny y gelwir yn allu Duw er iechydwriaeth i bob dŷn sydd yn credu. Rh. 1.16. Ac lle nid yw yr ordinhâd hwn, y mae 'r bobl yn golledig. Dih. 29.18. a phwy bynnag a'i gwrthodo, fe fydd esmwythach. I dir Sodom a Gomorha ddydd y farn nac i'r bobl hynny. Luc. 10.12. Yn ail, pregethiad yr Efengyl ydyw baner Crist; at yr hon yr ymgynnull yr holl filwyr, a'r etholedigion bobl. Esay. 11.12. ac 2.2, 3. Pan osoder allan y faner hon megis y gwneir a'r ddydd yr Arglwydd, nid yw efe o bobl Dduw yr hwn ni chyrcho atti, ac ni ddiscyn defnyn o ddwfr ei râs of a'r ei heneidiau. Zac. 14.17. Yn drydydd: dyma 'r moddion cyffredin, drwy'r hyn y mae 'r Yspryd glân, yn ennyn ssydd yn ein calonnau, heb yr hyn ni allwn ni ryngu bodd Duw. Rhuf. 10.14. Os gwrando a'r lais Crist yw'r nôd pennaf ar etholedig ddefaid Crist, ac a'r gyfaill y priod fâb, Joan. 10.2. ac 3, 29. Yno ni ddich•n na bo hwnnw nôd dychrynadwy o afr wrthodedig, yr hwn a esceuluso, neu ddiystyro wrando pregethiad yr Efengyl. Na fyddylied neb fod yr ymadrodd hwn yn ffôl: O blegid trwy 'r ffollineb yma a'r bregethu, y mae yn rhyngu bodd i Dduw achub y rhai a gredant. 1 Cor. 1.11. Ofnadwy yw eu cyflwr hwynt gan hynny y rhai sy 'n byw mewn heddwch, heb ofal am bregethiad yr Efengyl. A eill dynion ddisgwyl am drugaredd Dduw a dirmygu y moddion iw gael? yr hwn, medd Crist am bregethwyr ei Efengyl, a'ch dirmygo chwi am dirmyga innau, Lu. 10.16. yr hwn sydd o Dduw, a wrendy eiriaus Duw, am hynny nid ydych chwi yn gwrando, am nad ydych o Dduw. Joa. 8.47. O ni buasai bregethu o Joan fedyddiwr ni buasai ⟨p. 104⟩yr Juddewon byth yn galaru. oni buasai i'r Israeliaid glywed cennadwri Phineas, in wylasent byth, oni buasai i'r rhai a groeshoeliodd Grist glywed pregeth Petr, ni buasai fyth gynhyrfriw yn eu calonnau, Act. 2.37. oni bai glywed o'r Ninifeiaid bregeth Jonas, ni buasent hwy byth yn edifarhau Joh. 3.5.
