A76257:752
Yr ymarfer o dduwioldeb in cyfarwyddo dŷn i rodio fall y rhyngo ef Fodd Duw. Yr hwn life â osodwyd allan in saeson-sec o wraith y gwir barchedig dâd Lewis Escomb Bangor, ac a gyfieithwyd in gamber-aec o waith Row. Vaughan o gaergai o sîr feirion wr bonheddig.Yr ymarfer o dduvvioldeb yn cyfarvvyddo dŷn i rodio fal y rhyngo ef Fodd Duw. Yr hwn lyfe â osodwyd allan yn saeson-sec o wraith y gwir barchedig dâd Lewis Escomb Bangor, ac a gyfieithwyd yn gamber-aec o waith Row. Vaughan o gaergai o sîr feirion wr bonheddig.
Printiedig in Llundain : gan Tho. Dawks, 1675Printiedig yn Llundain : gan Tho. Dawks, 1675
Modern spelling is a reading aid: the words are the author’s, only the spelling is modernized. Original shows the page as printed, with the transcription marks.
1. O Herwydd bod yr holl resymmau am y gorchymmyn hwn in foesol ac in dragw idol: a darfod i Dduw ein rhwymo ni i uf dddod y Gorchymmyn hwn, â rhesymmau ffiwythlonach, nac i'r un o'r lleill. In gyntaf am ei fod ef in rhagweled, nail. a'i yr esceulusai ddynion anghrefyddol in ddiofalach, neu eu torrent hwy y gorchymmyn hwn in hyfach, nac yr un o'r lleill. In ail, o blegid may in ymarfer a chyflawni y gorchymmyn hwn, y mae cadwraeth yr holl ray eraill in sefyll: yr hyn sydd in peri i Dduw achwyn cyn fynyched, fod ei addoliad ef wedi ei esceuluso, neu ei roi i lawr, pan fyddo 'r Sabbath, nail, ai gwedi ei esceuluso, ai ei droseddu. Jer. 17.22, Ezec. 20.19, 20, 21, 24. ac 23.38. Fe allay berry i ddŷn synnu (medd Mr Calvin) Ystyried mor fynych, ac â pha ryw Zel, a thynghedu difrifol y mae Duw in erchi (i'r rhai a fynnant fod in bobl iddo ef) sancteiddio y seithfed did. Ac fell y mae Duw 'r drugaredd, in anrhugarog in cospi â marwolaeth erwin y sawl a dorro y gorchymmyn hwn; megis pe bay hyn in gwbl o'i anrhydedd a'i wasanaeth.
1. O Herwydd bod yr holl resymmau am y gorchymmyn hwn yn foesol ac yn dragw yddol: a darfod i Dduw ein rhwymo ni i uf dddod y Gorchymmyn hwn, â rhesymmau ffiwythlonach, nac i'r un o'r lleill. Yn gyntaf am ei fod ef yn rhagweled, naill. a'i yr esceulusai ddynion anghrefyddol yn ddiofalach, neu eu torrent hwy y gorchymmyn hwn yn hyfach, nac yr un o'r lleill. Yn ail, o blegid mai yn ymarfer a chyflawni y gorchymmyn hwn, y mae cadwraeth yr holl rai eraill yn sefyll: yr hyn sydd yn peri i Dduw achwyn cyn fynyched, fod ei addoliad ef wedi ei esceuluso, neu ei roi i lawr, pan fyddo 'r Sabbath, naill, ai gwedi ei esceuluso, ai ei droseddu. Jer. 17.22, Ezec. 20.19, 20, 21, 24. ac 23.38. Fe allai beri i ddŷn synnu (medd Mr Calvin) Ystyried mor fynych, ac â pha ryw Zel, a thynghedu difrifol y mae Duw yn erchi (i'r rhai a fynnant fod yn bobl iddo ef) sancteiddio y seithfed dydd. Ac fel y mae Duw 'r drugaredd, yn anrhugarog yn cospi â marwolaeth erwin y sawl a dorro y gorchymmyn hwn; megis pe bai hyn yn gwbl o'i anrhydedd a'i wasanaeth.
Ac y mae in ddiogel, am yr hwn ni wnêl gydwybod o dory 'r Sabbath, na wna ef (i wasanaethu ei drô) gydwybod o dory yr un o'r gorchymmynnion eraill, am y gallo ef wneuthur hynny heb ambarch iw gorph, na chwmmwl i'w eirda, ac allan o berygl cyfraith dŷn. Am hynny y gosododd Duw y gorchymmyn hwn ynghanol y ddwy lôch, O herwydd fod ei gadw ef in gynnorthwy mawr i gadw 'r lleill eu gyd. Anrhydedd cydwybodus i'r Sabbath, ydyw Mam yr holl grefydd a'r disc dda ⟨p. 210⟩in yr Eglwys. Tynnwch ymmaith y Sabbath, a gwasanaethed pob dŷn Dduw pan fynno, a pha beth a ddaw ar fir o grefydd, a thangneddyf, ac o'r drefn yr hon a fin Duw ei gadw in ei Eglwys? 1 Cor. 14.33.40. Y did Sabbath ydyw did marchnad Duw am luniaeth yr wythnos, in yr hwn ymyn ef i ni ddyfod atto, a phrynu ganddo heb aur nac arian, Fara yr Angelion, a Dwfr y bywyd, Gwin y Sacramentau, a llaeth y Gair, i borthi ein heneidiau: aur wedi ei burro, i gyfoethogi ein ffydd: gwerthfawr eli llygaid, i jachau ein dallineb ysprydol: a gwisco dillad gwynion, o gyfiawnder Christ, fell nad ymddangoso gwarth ein noethder ni. Esa. 55.1.2. Dad. 3.18. Nid yw ef bell oddiwrth wir Dduwioldeb, yr hwn a wnel gydwybod o gadw y did Sabbath: eithr yr hwn sydd in cyd-ddwyn ai gydwybod, i dory y Sabbath er mwyn ei elw a'i ddifyrrwch ei hun, ni ystyriodd, ac ni wybu ei gallon ef erioed, pa beth yr oedd ofn Duw, neu wir Grefydd in ei feddwl. Canys, am y Gorchymmyn hwn y gellir gwirio ymadrodd St. Jaco: yr hwn a ballo mewn un, sydd in evog o'r ewbl. Jac. 2.10. Am hynny gan welled ddarfod i Dduw gau o amgylch y gorchymmyn hwn, á chynifer o resymmau moesol, y mae in dra eglur fod y gorchymmyn ei hun in focsawl.
Ac y mae yn ddiogel, am yr hwn ni wnêl gydwybod o dorri 'r Sabbath, na wna ef (i wasanaethu ei drô) gydwybod o dorri yr un o'r gorchymmynnion eraill, am y gallo ef wneuthur hynny heb ambarch iw gorph, na chwmmwl i'w eirda, ac allan o berygl cyfraith dŷn. Am hynny y gosododd Duw y gorchymmyn hwn ynghanol y ddwy lôch, O herwydd fod ei gadw ef yn gynnorthwy mawr i gadw 'r lleill eu gyd. Anrhydedd cydwybodus i'r Sabbath, ydyw Mam yr holl grefydd a'r ddysc dda
2. O Herwydd ei orchymmyn gan Dduw i Adda in ei ddiniweidrwydd: pride yr oedd ef in dal ei ddedŵyddwch, nid trwy ffydd in haeddedigaethau Christ, and trwy ufydd-dod i gyfraith Dduw, heb arno eisiau un Ceremoni i arwyddocau y Prynedigaeth a wnai Grist. Ni eill gan hynny Sabbath o'r seithfed did fod in Ceremoni syml, eithr in rhan hanfodol o addoliad Duw, gorchymmynnedig i ddŷn, pride nad oedd and un cyslwr i ddynion. Gen. 2.8. Ac os oedd in anghenrhaid i'n cynteidiau gael did Sabbath i wasanaethu Duw in eu perffeithrwydd, ⟨p. 211⟩rheittiach o lawyer iw hiliogaeth hwy gadw Sabbath, ynghyflwr eu llygrodigaeth. A chan welled i Dduw ei hun gadw y did hwn in sanctaidd, pa fodd y dichon y din hwnnw fod in sanctaidd, â fyddo o wirfodd ei gallon in ei halogi ef?
2. O Herwydd ei orchymmyn gan Dduw i Adda yn ei ddiniweidrwydd: pryd yr oedd ef yn dal ei ddedŵyddwch, nid trwy ffydd yn haeddedigaethau Crist, ond trwy vfydd-dod i gyfraith Dduw, heb arno eisiau vn Ceremoni i arwyddocau y Prynedigaeth a wnai Grist. Ni eill gan hynny Sabbath o'r seithfed dydd fod yn Ceremoni syml, eithr yn rhan hanfodol o addoliad Duw, gorchymmynnedig i ddŷn, pryd nad oedd ond vn cyslwr i ddynion. Gen. 2.8. Ac os oedd yn anghenrhaid i'n cynteidiau gael dydd Sabboth i wasanaethu Duw yn eu perffeithrwydd, ⟨p. 211⟩rheittiach o lawer iw hiliogaeth hwy gadw Sabboth, ynghyflwr eu llygrodigaeth. A chan weled i Dduw ei hun gadw y dydd hwn yn sanctaidd, pa fodd y dichon y dyn hwnnw fod yn sanctaidd, â fyddo o wirfodd ei galon yn ei halogi ef?
3. O blegid ei fod in un o'r Gorchymynnion a lefarodd Duw â'i enau ei hun, ac a scrifennodd ddwywaith â'i fysedd ei hun ar Lechau o gerrig, i ddangos eu hawdurdod, a'i parhâd. Exod. 34.1. &c. Yr holl orchymynnion a scrifennodd Duw oeddynt foesol., a thragwyddol, a'r rheini a gyfrifir in ddêg: Pe byddai hon in Ceremoni iw diddymmu, yno ni byddai and naw o Orchymynion. Deut. 4.4.13. Y Ceremoniaidd orchymynnion oedd iw diddymmu trwy Grist, a scrifennasit eu gyd o waith Moeses: eithr hwn o'r Sabbath, gyd a'r naw eraill, oedd wedi ei scrifennu a law Dduw ei hun, ac a roddasid in yr Arch, lle na roddesid dim o'r gyfraith Ceremoniaidd: 1 Burn. 8.9. Heb. 9.3. I ddangos y byddent in rheoledigaeth tragwyddol i'r Eglwys, etto y cyfryw na allay neb in ollawl eu cyflawni a'i cadw, and Christ in unig.
3. O blegid ei fod yn vn o'r Gorchymynnion a lefarodd Duw â'i enau ei hun, ac a scrifennodd ddwywaith â'i fysedd ei hun ar Lechau o gerrig, i ddangos eu hawdurdod, a'i parhâd. Exod. 34.1. &c. Yr holl orchymynnion a scrifennodd Duw oeddynt foesol., a thragwyddol, a'r rheini a gyfrifir yn ddêg: Pe byddai hon yn Ceremoni iw diddymmu, yno ni byddai ond naw o Orchymynion. Deut. 4.4.13. Y Ceremoniaidd orchymynnion oedd iw diddymmu trwy Grist, a scrifennasit eu gyd o waith Moeses: eithr hwn o'r Sabboth, gyd a'r naw eraill, oedd wedi ei scrifennu a llaw Dduw ei hun, ac a roddasid yn yr Arch, lle na roddesid dim o'r gyfraith Ceremoniaidd: 1 Bren. 8.9. Heb. 9.3. I ddangos y byddent yn rheoledigaeth tragwyddol i'r Eglwys, etto y cyfryw na allai neb yn ollawl eu cyflawni a'i cadw, ond Crist yn vnig.
4. O blegid fod Christ in tystiolaethu na ddaeth efe i dory y gyfraith ddefodol: ac na ddiddymmid y lleiaf o honynt in ei deyrnas ef, tan y Testament newydd. In gymmai•t, a bod pwy bynnag a dorro un o'r gorchymynnion lleiaf hyn, ac a disco i ddynion felly, lleiaf y •elwir ef in nhsyrnas nefoedd: hynny yw, ni chai ef ddim lle in ei Eglwys. Rhu. 5.17. Mat. 5.19. Yr awrhon y mae y gyfraith ddefodol in gorchymmyn undid o'r saith iw gadw in sanctaidd in dragywydd. Ac y mae Christ ei hun in coffhau in eglur gadw Sabbath ym mhlith ei Gristianogion, wrth ddinistriad Jerusalem, ynghylch dwy a deugain o flynyddoedd in ôl ei adeyfediad. Yr amser yr oedd holl Ceremonian Moeses (oddieithr ⟨p. 212⟩bwyta gwaed, a phethau a degid) trwy osodiad cyhoeddus a chyfundeb yr holl Apostolion, wedi eu rhoi hebio a'i diddymmu in yr Eglwysi Cristianogawl Act. 15.20.21.24.28. Ac am hynny yr oedd Cr••t •n cynghori ei ddisgyblion i weddio, na byddai eu ff•edigaeth hwy in y gavaf, nac ar y did Sabbath. Mat. 24.20. Nid in y gavaf, am y byddai (o herwydd brynti y ffyrdd a'r tywydd) eu ffoedigaeth hwy in fwy poenus a thrafferthus iddynt: Nid ar y did Sabbath, o herwydd y byddai in fwy gofidus iw calonnau, dreilio y did hwnnw mewn llafur i achub ei bywyd, yr hwn a orchymynnasai Dduw ei dreilio mewn gorchwylion ac arferion sanctaidd, i ddiddanu ei hencidiau. Yr awrhon pe buasai sancteiddiad y Sabbath ar y did hwn, and Ceremoni; ni buasai ddim gofid iddynt orfod ffo ar y did hwn, mwy nac ar did aiall o'r wythnos. Eithr lle y mae Christ in gweled ei fod in beth ofnadwy, a gofidus, orfod iddynt ffo ar y did Sabbath: ac am hynny y mae in dymuno ar ei eiddo ef weddio at Dduw, na byddai y cyfryw achos: y mae 'n eglur in dangos, nad ydyw cadw y Sabbath in Ceremoni wedi ei diddymmu, eithr in orchymmyn Moesol, wedi i Grist ei ofod a'r lawr a'i gydffurfio ym mhlith Cristianogion. O Mynnwch chwi wybod y diwrnod ar yr hwn yr ordeiniodd Christ i Gristianogion gadw y Sabbath; ef a ddywed St. Joan i chwi may ar did yr Arglwydd, Dadc. 1.10. O mynnwch chwi wybod pa ryw did o'r wythnos oedd hwnnw, St Paul a ddywed i chwi may pob did cyntaf o'r wythnos ydoedd.
Megis y cynghorodd Christ felly y mae Cristianogion in gweddio, ac in ôl eu gweddiau fe ddarfu i Dduw (yehydig cyn dechrau y rhyfel) trwy leferydd rybuddio yr holl Gristianogion in Jerusalem i ymadel oddiyno, ac i fined i Pela, tref fechan tu hwnt ir Jorddonen: Euseb, hist. l. 3. cap. 5. Ac ⟨p. 213⟩felly i ochel digofaint Duw, yr hwn a ddiscynnai ar y ddinas a'r genhediaeth. Gan na ddichon Cristion (felly) heb ofid calon ddiangc i achub e• fywyd ar y did Sabbath: pa faith orfoledd a diddanwch, a eli fod i wir Gristion a escculuso orchwylion sanctaidd o addoliad Duw in yr Eglwys, i dreilio y rhan fwyaf o did yr Arglwydd mewn chwaryd•ia••h gnawdol, neu drafferthion halogedig? A chan wered fod dinistriad Jerusalem, yngysta• in arwyddocau, •c in sicrhau dinistriad y bid: Mat. 24.35. Pwy ni will fod in rhaid i'r Sabbath sanctaidd barhau mewn anrhydedd hid ddiwedd y bid?
Megis y cynghorodd Crist felly y mae Cristianogion yn gweddio, ac yn ôl eu gweddiau fe ddarfu i Dduw (yehydig cyn dechrau y rhyfel) trwy leferydd rybuddio yr holl Gristianogion yn Jerusalem i ymadel oddiyno, ac i fyned i Pela, tref fechan tu hwnt ir Iorddonen: Euseb, hist. l. 3. cap. 5. Ac ⟨p. 213⟩felly i ochel digofaint Duw, yr hwn a ddiscynnai ar y ddinas a'r genhediaeth. Gan na ddichon Cristion (felly) heb ofid calon ddiangc i achub e• fywyd ar y dydd Sabboth: pa fath orfoledd a diddanwch, a elli fod i wir Gristion a escculuso orchwylion sanctaidd o addoliad Duw yn yr Eglwys, i dreilio y rhan fwyaf o ddydd yr Arglwydd mewn chwaryd•ia••h gnawdol, neu drafferthion halogedig? A chan wered fod dinistriad Jerusalem, yngysta• yn arwyddocau, •c yn sicrhau dinistriad y byd:
5. O blegid bod yr holl gyfraith ceremoniaidd wedi ei gorchymmyn i'r Iddewon in unig, ac nid i'r Cenedloedd: eithr y gorchymmyn hwn o'r Sabbath sanctaidd, (megis priodas) a ordeiniodd Duw ynghyflwr diniweidrwydd, pride nad oedd and un cyflwr i ddynion oll, ac am hynny wedi ei orchymmyn i'r Cenedloedd, in gystal ac i'r Iddewon. Onid oedd yr holl swyddogion, a pherchen tai tan orchymmyn i berry i'r holl ddieithriaid (in gystal a'i teuluoedd, a'i deiliaid eu hunain) gadw y Sabbath sanctaidd, megis yr ymddengys wrth y pedwerydd gorchymmyn, ac ymarfer Nehemiah. Neh. 13.15.17. Yr holl Ceremoniau oedd ganolfur o wahaniaeth rhwng yr Iddewon ar Cenedloedd. Eph. 2.14. Eithr gan welled fod y Cenedloedd in gystal a'r Iddewon, in rhwym i gadw y gorchymmyn hwn, y mae in eglur nad yw ef Ceremoni Iddewaidd. A chan welled fod yr unrhyw awdurdod am y Sabbath, ac sydd am briodas: fe ddichon dŷn ddywedyd, nad yw priodas and cyfraith Ceremoniaidd, yngystal a'r Sabbath. A chofia, lle yr ydis in galw priodas and unwaith in gyfammod Duw. Dihar. 2.17. O herwydd i Dduw ei hordeinio in y dechrevad: felly y gelwir y Sabbath ym mhob lle, Sabbath yr ⟨p. 214⟩Arglwydd dy Dduw, o ran i Dduw ei ordeinio in yr un dechrevad, o ran amser, cyflwr, a pharhâd, Am hynny nid Ceremoniaidd ydyw.
5. O blegid bod yr holl gyfraith ceremoniaidd wedi ei gorchymmyn i'r Iddewon yn vnig, ac nid i'r Cenedloedd: eithr y gorchymmyn hwn o'r Sabboth sanctaidd, (megis priodas) a ordeiniodd Duw ynghyflwr diniweidrwydd, pryd nad oedd ond vn cyflwr i ddynion oll, ac am hynny wedi ei orchymmyn i'r Cenedloedd, yn gystal ac i'r Iddewon. Onid oedd yr holl swyddogion, a pherchen tai tan orchymmyn i beri i'r holl ddieithriaid (yn gystal a'i teuluoedd, a'i deiliaid eu hunain) gadw y Sabboth sanctaidd, megis yr ymddengys wrth y pedwerydd gorchymmyn, ac ymarfer Nehemiah. Neh. 13.15.17. Yr holl Ceremoniau oedd ganolfur o wahaniaeth rhwng yr Iddewon ar Cenedloedd. Eph. 2.14. Eithr gan weled fod y Cenedloedd yn gystal a'r Iddewon, yn rhwym i gadw y gorchymmyn hwn, y mae yn eglur nad yw ef Ceremoni Iddewaidd. A chan weled fod yr vnrhyw awdurdod am y Sabboth, ac sydd am briodas: fe ddichon dŷn ddywedyd, nad yw priodas ond cyfraith Ceremoniaidd, yngystal a'r Sabboth. A chofia, lle yr ydis yn galw priodas ond vnwaith yn gyfammod Duw. Dihar. 2.17. O herwydd i Dduw ei hordeinio yn y dechreuad: felly y gelwir y Sabboth ym mhob lle, Sabboth yr
6. Y mae llygredigaeth ein hanian, yr hyn a ganfyddir yngwrthwynebiad cyhoeddus dynion drwg, ac mewn cyfrinachol anewyllyscarwch dynion da, i sancteiddio y Sabbath in bur, in dangos in ddigon eglur fod gorchymmyn y Sabbath in Ysprydol ac in foesol. Rhuf. 7.14. Amos 8.5.
6. Y mae llygredigaeth ein hanian, yr hyn a ganfyddir yngwrthwynebiad cyhoeddus dynion drwg, ac mewn cyfrinachol anewyllyscarwch dynion da, i sancteiddio y Sabbath yn bur, yn dangos yn ddigon eglur fod gorchymmyn y Sabbath yn Ysprydol ac yn foesol. Rhuf. 7.14. Amos 8.5.
7. Oblegid, megis y darfu i Dduw trwy ddeddf dragwyddol, wneuthur yr Haul, ar llevad, a'r golevada• in y ffurfafen, nid in unig i wahanu rhwng y did a'r nos, eithr i fod hefyd in arwyddion, am dymmorau, am ddyddiau, ac am flynyddoedd: felly yr ordeiniodd efe in yr Eglwys a'r y ddaiar, y Sabbath sanctaidd i fod, nid in unig in dymmor gosodedig i'w addoli ef in barchedig: and hefyd in ddosparth tragwyddol, a mesur ar yr amser. megis y mae saith ddiwrnod in gwneuthur wythnos, pedair wythnos mîs, a deuddegmîs in gwneuthur blwyddyn: felly saith o flynyddoedd a wna Sabbath o slynyddoedd, saith Sabbothau o flynyddoedd, a wna Jubili, [Blwyddyn hyfrydwch.] neu 80 Jubili, neu 4000 o flynyddoedd, neu ar ôl Ezekiel, 4000 o gufuddau, holl amser y Testament hên, hid oni ddaeth Christ trwy ei fedydd a'i bregethiad, i ddechrau cyflwr y Testament newydd. Ni allay chwaith fined ym mlaen yma heb ryfeddu, fell y parhâodd Sacrament yr Enwaediad in yr Eglwys 39 o Jubiliau, self o amser Abraham, ir hwn y rhoddasid in gyntaf, hid Bedydd Christ in yr Jorddonen: yr hyn oedd in union gynnifer o Jubiliau (in ôl cyfrif Bucholcerus) ac a barhausai y bid o Adda i enedigaeth Abraham. Moeses a ddechrevodd ei weinidogaeth in yr 80 flwyddyn o'i enioes. Christ a gymmerai ei swydd in law, in y 80 Jubili ⟨p. 215⟩o oedran y bid. Yr oedd Joseph in ddêg a'r hugain, pan ddechrevodd ef lywodraethu ar yr Aipht, Gen. 41.46. Ar Levitiaid a ddechrevent wasanaethu in y babel, pan fyddent ddêg a'r hugain oed: felly Christ un agwedd, i gyfatteb y dull a'r arwyddion hynny, a ddechrevodd ei Weinidogaeth in y degfed a'r hugain Jubili a'r ôl Moeses, a'r pride yr oedd ef in cerdded ar ei ddêg ar hugain oed, Luc. 3.23. ynghanol wythnos ddiwaethaf Daniel: ac felly (gan barhau in ei weinidogaeth ar y ddaiar tros dair blynedd a hanner) a orphennodd ein prynedigaeth, a phennod Daniel, trwy ei farwolaeth wirion ar y Gross. Y rhan fwyaf o'r holl gyfnewidiau mawrion, a'r dygwyddiadau dieithrol, yr rhai a gwympodd allan in yr Eglwys, a ddigwyddodd nail a'i in y flwyddyn Sabbothaidd, a'i in y flwyddyn Jubili? Megis i ddwyn esampl: Deg wythnos a thrugain Daniel oeddynt in dechrau in y flwyddyn gyntaf i Cirus, a'r 3439 flwyddyn o oedran y bŷd, a gynhwysant ynddynt yr unrhif o flynyddoedd, ac yr oedd y bid in ei gynwys o wythnosau o flynyddoedd hid y pride hynny: a chynifer o wythnosau o flynyddoedd, ac a barhausai y bid o Jubiliau.
Dêg wythnos a thrugain o flynyddoedd Daniel, a gynhwysant bedwar cant a dêg a phedwar ugain o flynyddoedd sengl; y bid cyn hynny 490 wythnosau, neu Sabbothau o flynyddoedd. Diwedd-nod Daniel oedd 70 wythnosau, ac un y bid 70 Jubiliau: felly i gyssuro 'r Eglwys am 70 o flynyddoedd o gaethiwed, yr hyn a ddarfuasai iddynt eu ddioddef in Babylon megis y prophwydodd Jeremi, Pen. 25.11.12. mae Gabriel in dywedyd i Daniel, may in niwedd 70 o wythnosau, neu Sabbothau o flynyddoedd, hynny yw dêg a thrugeinwaith saith-waith o flynyddoedd, neu bumcant onid dêg o flynyddoedd, y gweithredid eu hymwarediad tragywyddol oddiwrth ⟨p. 216⟩uffern trwy farwolaeth Christ, cyn siccred ac eu cawsent yr awrhon eu gwaredu allan o gaethiwed Babylon. Yr yspaid terfynedig hwn gan Daniel, Pen. 9.27. Oedd in cynnwys 70 o Sabbothau, neu 10 Jubili o flynyddoedd, yw dechrau in y rhydd-did cyntaf a ganniadhaodd Cyrus i'r Juddewon, y flwyddyn gyntaf o'i deyrnasiad ef a'r y Babiloniaid, yr hyn a grybwyllir in Ezr. 1.1. ac yw in diweddu in union yr amser y bu farw Christ ar y gross. O farwolaeth Christ, neu ddiwedd olaf wythnosau Daniel, hid yr unfed ar ddêg a thrugain i Grist, y mesurir y bid wrth y saith sell, neu saith Sabbath o flynyddoedd, in gwneuthur un Jubili gyfan. Ar ôl diwedd y saith selau hynny, y mesurir y bid hid ei ddiwedd wrth y saith o udcyrn, Dad. 5. ac 8.2. ac 9.7. Pob un in cynnwys 249 o flynyddoedd. (Megis y mae rhai in tybied, ynghylch pen 440 o flynynyddoedd etto, ymddengys y gwirionedd.) Enoch y seithfed in ôl Addaf, gwedi iddo fyw gynifer o flynyddoedd ac sydd o ddyddiau in y flwyddyn, self 365, a gafas ei gyfnewidiad gan DDUW in y flwyddyn Sabbothaidd. Moeses y seithfed oddiwrth Abraham, megis ail Enoch, a gladdwyd gan Dduw, ac a enesid in y flwyddyn Sabbothaidd o'r bid, self 2373. ac in 777 ar ôl y diluw. (Ar ol cyfrif Broughton) a waredwyd, megis Noah newydd mewn Arch o gyrs, ac a fu fyw in adeiladydd i'r Eglwys, cyhyd ac ei bu Noah in adeliadu 'r Arch, self 120 o flynyddoedd. Yr addewid i Abraham a wnaethpwyd in y flwyddyn Sabbothaidd, yr hon oedd 2023 o'r bid. Y chweched flwyddyn i Joshua yr hon oedd 2500 o flynyddoedd in ôl creadigaeth y bid, in yr honey meddiannwyd, ac ei rhannwyd y tîr rhwng meibion Israel, oedd flwyddyn Sabbothaidd, a'r 50 Jubili in ôl creadigaeth y bid.
Dêg wythnos a thrugain o flynyddoedd Daniel, a gynhwysant bedwar cant a dêg a phedwar vgain o flynyddoedd sengl; y byd cyn hynny 490 wythnosau, neu Sabbothau o flynyddoedd. Diwedd-nod Daniel oedd 70 wythnosau, ac un y byd 70 Jubiliau: felly i gyssuro 'r Eglwys am 70 o flynyddoedd o gaethiwed, yr hyn a ddarfuasai iddynt eu ddioddef yn Babilon megis y prophwydodd Jeremi, Pen. 25.11.12. mae Gabriel yn dywedyd i Daniel, mai yn niwedd 70 o wythnosau, neu Sabbothau o flynyddoedd, hynny yw dêg a thrugeinwaith saith-waith o flynyddoedd, neu bumcant onid dêg o flynyddoedd, y gweithredid eu hymwarediad tragywyddol oddiwrth
Ar y flwyddyn honey dechrevodd Moses ei Jubili, a'r hwn (megis a ⟨p. 217⟩chadŵyn o ddêg ar hugain o ddolennau y rhwymodd ef ranniad meddiant Gwlad Canaan i'r Israeliaid trwy Joshua, hid at agori teyrnas nefoedd i bawb a gredai trwy Jesus. Ac felly y mae 'n dwyn Eglwys yr Juddewon, megis gyd â ffrŵd hyfryd o Jubiliau, oddiwrth yr arwyddoc•d i'r sylwedd, o Canaan i'r nefoedd, O Josnah i'r Jesus: Canys Christ ar ddiwedd y degfed a• hugain Jubili i Moses, ac ar ddechrevad y degfed ar hugain flwyddyn o'i oedran, wrth ei Fedydd a agorodd y nefoedd, ac a rods y weledigaeth egluraf o'r Drindod fendigedig, ar a welsid er dechrevad y bid. A thrwy arianllais udcorn ei Efengyl, y mae in cyhoeddi, in ôl prophwydoliaeth Isaiah, jechydwriaeth tragywyddol i bawb a edifarhant, ac a gredant ynddo ef. Esa. 61. Luc. 4.
Ar y flwyddyn hon y dechreuodd Moses ei Jubili, a'r hwn (megis a ⟨p. 217⟩chadŵyn o ddêg ar hugain o ddolennau y rhwymodd ef ranniad meddiant Gwlad Canaan i'r Israeliaid trwy Josuah, hyd at agori teyrnas nefoedd i bawb a gredai trwy Jesu. Ac felly y mae 'n dwyn Eglwys yr Iuddewon, megis gyd â ffrŵd hyfryd o Jubiliau, oddiwrth yr arwyddoc•d i'r sylwedd, o Canaan i'r nefoedd, O Josnah i'r Jesu: Canys Crist ar ddiwedd y degfed a• hugain Jubili i Moses, ac ar ddechreuad y degfed ar hugain flwyddyn o'i oedran, wrth ei Fedydd a agorodd y nefoedd, ac a roddes y weledigaeth egluraf o'r Drindod fendigedig, ar a welsid er dechreuad y byd. A thrwy arianllais vdcorn ei Efengyl, y mae yn cyhoeddi, yn ôl prophwydoliaeth Esay, iechydwriaeth tragywyddol i bawb a edifarhant, ac a gredant ynddo ef. Esa. 61. Luc. 4.
A blwyddyn genedigaeth ein Jachawdwr Christ, yr hon oedd y 3948 o oedran y bid, oedd ar ddiwedd blwyddyn Sabbothaidd: ar 564 seithweithiad o'r bid: y mae Moses in gwneuthur oed•an cyffredinol pob dŷn, i fod in ddeg saith, Psalm 90. ac in gyffredinol o fewn pob saith mhlynedd y digwydd rhyw gyfnewid neu dramgwydd hynodol ym •ywyd dŷn; Ac nid rhyfedd, canys fell y mae Hippocrates in mynegi, fod i'r plentyn in y gróth ar y seithfed did ar ôi ei ymddwyn, ei holl aelodau gwedi eu ffurfio, a'i fod o'r did hwnnw allan in cynnyddu iw berssaith enedigaeth: yr hyn a fydd in oestadol, nail a'i in y nawfed, a'i in y seithfed Fis. In ei seithmlwydd oed, y mae 'r plentyn in bwrw ei damned, a •hai newydd in tyfu in ei lle. A phob saith mhlynedd in ôl hynny, y mae rhyw gyfnewid neu ddigwyddiad ym mywyd dŷn; in enwedig in naw-gwaith saith self y flwyddyn Climactericol, yr hon drwy brawf a welwyd in dynghedsennol i lawyer o'r gwyr dyscedig, a fuont in llewyrch i'r bid ⟨p. 220⟩[…] ⟨p. 221⟩[…] ⟨p. 218⟩Ac os hwynt hwy a ddiangent rhag y flwyddyn honno, etto y rhan fwyaf o honynt a ymadawsant a'r bid hwn o fewn rhyw seithweithflwyddyn. Lamech a fu farw in y 777 o'i enioes. Methusalem, yr oeswr hwyaf o feibion dynion, a fu farw in nechrevad ei 900 a 70 o flynyddoedd. Abraham a fu farw, gwedi iddo fyw bum ar hugeinwaith saith o flynyddoedd. Jacob gwedi iddo fyw un a'r hugeinwaith saith o flynyddoedd. Dafydd gwedi iddo fyw ddengwaith saith o flynyddoedd. Felly y gwnaeth Galen, felly y gwnaeth Petrarch, yr hwn (megis y mae Bodin in scrifennu) a fu farw ar yr undid or flwyddyn ac y ganesid. Felly y gwnaeth Elizabeth forwynaidd Frenhines, o fendigedig anfarwol goffadwriaeth, yr hon a ddaeth ir bid hwn noswyl genedigaeth y Fair Forwyn, ac aeth o'r bid a'r noswyl Cennadwri Mair Forwyn. [Hi fu gynt y mae hi 'r awrhon, (dyna ddwedyd i chwi ddigon) ar y ddaiar hon ym mhlaenaf, a'r ail Forwyn o'r nef uchaf.] Hippocrates a fu farw in y 15 seithweithflwydd. Hierom ac Isocrates in y 13. Pliny, Bartolus, a Caesar in yr 8 seithweithflwydd. A Johannes de temporibus, yr hwn […] fyw 361 o flynyddoedd, a fu farw in y 53 seithweithflwydd o'i enioes. Y cyffelyb a eilid ei nodi a'i adrodd am aneirif o ray eraill. Ac mewn gwirionedd y mae holl fywyd dŷn wedi ei fesur wrth y Sabbath: Canys pa nifer bynnag a fyddo dŷn fyw yma o flynyddoedd, etto nid yw ei fywyd and bywyd o saith o ddyddiau, gwedi eu hamlhau:
felly in y rhif saith y mae cyflawnder dirgelaidd, yr hyn ni ddichon ein dealltwriaeth moi amgyffred.
felly yn y rhif saith y mae cyflawnder dirgelaidd, yr hyn ni ddichon ein dealltwriaeth moi amgyffred.
Yr holl oruchei dresniad hon ar Bethau rhyfeddol cyn fynyched bob in saith, a'n rhybuddia ni i ddyfal fyfyrio am Sabbath bendigedig y seithfed did, i adnabod ac i addoli Duw in y bywyd hwn: megis o Sabbath i Sabbath, y gallom ni gael ein cyfnewidio ⟨p. 219⟩i'r tragywyddol Sabbath gogoneddus o hyfrydwch, a dedwyddwch, in y bywyd sydd i ddyfod.
Yr holl oruchei dresniad hon ar Bethau rhyfeddol cyn fynyched bob yn saith, a'n rhybuddia ni i ddyfal fyfyrio am Sabboth bendigedig y seithfed dydd, i adnabod ac i addoli Duw yn y bywyd hwn: megis o Sabboth i Sabboth, y gallom ni gael ein cyfnewidio ⟨p. 219⟩i'r tragywyddol Sabboth gogoneddus o hyfrydwch, a dedwyddwch, yn y bywyd sydd i ddyfod.
4. O blegid fod Crist yn tystiolaethu na ddaeth efe i dorri y gyfraith ddefodol: ac na ddiddymmid y lleiaf o honynt yn ei deyrnas ef, tan y Testament newydd. Yn gymmai•t, a bod pwy bynnag a dorro vn o'r gorchymynnion lleiaf hyn, ac a ddysco i ddynion felly, lleiaf y •elwir ef yn nhsyrnas nefoedd: hynny yw, ni chai ef ddim lle yn ei Eglwys. Rhu. 5.17. Mat. 5.19. Yr awrhon y mae y gyfraith ddefodol yn gorchymmyn vn dydd o'r saith iw gadw yn sanctaidd yn dragywydd. Ac y mae Crist ei hun yn coffhau yn eglur gadw Sabboth ym mhlith ei Gristianogion, wrth ddinistriad Jerusalem, ynghylch dwy a deugain o flynyddoedd yn ôl ei adeyfediad. Yr amser yr oedd holl Ceremonian Moeses (oddieithr ⟨p. 212⟩bwyta gwaed, a phethau a degid) trwy osodiad cyhoeddus a chyfundeb yr holl Apostolion, wedi eu rhoi hebio a'i diddymmu yn yr Eglwysi Cristianogawl Act. 15.20.21.24.28. Ac am hynny yr oedd Cr••t •n cynghori ei ddisgyblion i weddio, na byddai eu ff•edigaeth hwy yn y gauaf, nac ar y dydd Sabboth. Mat. 24.20. Nid yn y gauaf, am y byddai (o herwydd brynti y ffyrdd a'r tywydd) eu ffoedigaeth hwy yn fwy poenus a thrafferthus iddynt: Nid ar y dydd Sabboth, o herwydd y byddai yn fwy gofidus iw calonnau, dreilio y dydd hwnnw mewn llafur i achub ei bywyd, yr hwn a orchymynnasai Dduw ei dreilio mewn gorchwylion ac arferion sanctaidd, i ddiddanu ei hencidiau. Yr awrhon pe buasai sancteiddiad y Sabboth ar y dydd hwn, ond Ceremoni; ni buasai ddim gofid iddynt orfod ffo ar y dydd hwn, mwy nac ar ddydd aiall o'r wythnos. Eithr lle y mae Crist yn gweled ei fod yn beth ofnadwy, a gofidus, orfod iddynt ffo ar y dydd Sabboth: ac am hynny y mae yn dymuno ar ei eiddo ef weddio at Dduw, na byddai y cyfryw achos: y mae 'n eglur yn dangos, nad ydyw cadw y Sabboth yn Ceremoni wedi ei diddymmu, eithr yn orchymmyn Moesol, wedi i Grist ei ofod a'r lawr a'i gydffurfio ym mhlith Cristianogion. O Mynnwch chwi wybod y diwrnod ar yr hwn yr ordeiniodd Crist i Gristianogion gadw y Sabboth; ef a ddywed St. Joan i chwi mai ar ddydd yr Arglwydd, Dadc. 1.10. O mynnwch chwi wybod pa ryw ddydd o'r wythnos oedd hwnnw, St Paul a ddywed i chwi mai pob dydd cyntaf o'r wythnos ydoedd. 1 Cor. 16.2.
7. Oblegid, megis y darfu i Dduw trwy ddeddf dragwyddol, wneuthur yr Haul, ar lleuad, a'r goleuada• yn y ffurfafen, nid yn unig i wahanu rhwng y dydd a'r nos, eithr i fod hefyd yn arwyddion, am dymmorau, am ddyddiau, ac am flynyddoedd: felly yr ordeiniodd efe yn yr Eglwys a'r y ddaiar, y Sabbath sanctaidd i fod, nid yn unig yn dymmor gosodedig i'w addoli ef yn barchedig: ond hefyd yn ddosparth tragwyddol, a mesur ar yr amser. megis y mae saith ddiwrnod yn gwneuthur wythnos, pedair wythnos mîs, a deuddegmîs yn gwneuthur blwyddyn: felly saith o flynyddoedd a wna Sabboth o slynyddoedd, saith Sabbothau o flynyddoedd, a wna Jubili, [Blwyddyn hyfrydwch.] neu 80 Jubili, neu 4000 o flynyddoedd, neu ar ôl Ezechiel, 4000 o gufuddau, holl amser y Testament hên, hyd oni ddaeth Crist trwy ei fedydd a'i bregethiad, i ddechrau cyflwr y Testament newydd. Ni allai chwaith fyned ym mlaen yma heb ryfeddu, fel y parhâodd Sacrament yr Enwaediad yn yr Eglwys 39 o Jubiliau, sef o amser Abraham, ir hwn y rhoddasid yn gyntaf, hyd Bedydd Crist yn yr Iorddonen: yr hyn oedd yn union gynnifer o Jubiliau (yn ôl cyfrif Bucholcerus) ac a barhausai y byd o Adda i enedigaeth Abraham. Moeses a ddechreuodd ei weinidogaeth yn yr 80 flwyddyn o'i enioes. Crist a gymmerai ei swydd yn llaw, yn y 80 Jubili ⟨p. 215⟩o oedran y byd. Yr oedd Joseph yn ddêg a'r hugain, pan ddechreuodd ef lywodraethu ar yr Aipht, Gen. 41.46. Ar Leuitiaid a ddechreuent wasanaethu yn y babell, pan fyddent ddêg a'r hugain oed: felly Crist vn agwedd, i gyfatteb y dull a'r arwyddion hynny, a ddechreuodd ei Weinidogaeth yn y degfed a'r hugain Jubili a'r ôl Moeses, a'r pryd yr oedd ef yn cerdded ar ei ddêg ar hugain oed, Luc. 3.23. ynghanol wythnos ddiwaethaf Daniel: ac felly (gan barhau yn ei weinidogaeth ar y ddaiar tros dair blynedd a hanner) a orphennodd ein prynedigaeth, a phennod Daniel, trwy ei farwolaeth wirion ar y Groes. Y rhan fwyaf o'r holl gyfnewidiau mawrion, a'r dygwyddiadau dieithrol, yr rhai a gwympodd allan yn yr Eglwys, a ddigwyddodd naill a'i yn y flwyddyn Sabbothaidd, a'i yn y flwyddyn Jubili? Megis i ddwyn esampl: Deg wythnos a thrugain Daniel oeddynt yn dechrau yn y flwyddyn gyntaf i Cirus, a'r 3439 flwyddyn o oedran y bŷd, a gynhwysant ynddynt yr vnrhif o flynyddoedd, ac yr oedd y byd yn ei gynwys o wythnosau o flynyddoedd hyd y pryd hynny: a chynifer o wythnosau o flynyddoedd, ac a barhausai y byd o Jubiliau.
A blwyddyn genedigaeth ein Iachawdwr Crist, yr hon oedd y 3948 o oedran y byd, oedd ar ddiwedd blwyddyn Sabbothaidd: ar 564 seithweithiad o'r byd: y mae Moses yn gwneuthur oed•an cyffredinol pob dŷn, i fod yn ddeg saith, Psalm 90. ac yn gyffredinol o fewn pob saith mhlynedd y digwydd rhyw gyfnewid neu dramgwydd hynodol ym •ywyd dŷn; Ac nid rhyfedd, canys fel y mae Hippocrates yn mynegi, fod i'r plentyn yn y gróth ar y seithfed dydd ar ôi ei ymddwyn, ei holl aelodau gwedi eu ffurfio, a'i fod o'r dydd hwnnw allan yn cynnyddu iw berssaith enedigaeth: yr hyn a fydd yn oestadol, naill a'i yn y nawfed, a'i yn y seithfed Fis. Yn ei seithmlwydd oed, y mae 'r plentyn yn bwrw ei ddannedd, a •hai newydd yn tyfu yn ei lle. A phob saith mhlynedd yn ôl hynny, y mae rhyw gyfnewid neu ddigwyddiad ym mywyd dŷn; yn enwedig yn naw-gwaith saith sef y flwyddyn Climactericol, yr hon drwy brawf a welwyd yn dynghedsennol i lawer o'r gwyr dyscedig, a fuont yn llewyrch i'r byd ⟨p. 220⟩〈…〉 ⟨p. 221⟩〈…〉 ⟨p. 218⟩Ac os hwynt hwy a ddiangent rhag y flwyddyn honno, etto y rhan fwyaf o honynt a ymadawsant a'r byd hwn o fewn rhyw seithweithflwyddyn. Lamech a fu farw yn y 777 o'i enioes. Methusalem, yr oeswr hwyaf o feibion dynion, a fu farw yn nechreuad ei 900 a 70 o flynyddoedd. Abraham a fu farw, gwedi iddo fyw bum ar hugeinwaith saith o flynyddoedd. Jacob gwedi iddo fyw vn a'r hugeinwaith saith o flynyddoedd. Dafydd gwedi iddo fyw ddengwaith saith o flynyddoedd. Felly y gwnaeth Galen, felly y gwnaeth Petrarch, yr hwn (megis y mae Bodin yn scrifennu) a fu farw ar yr vn dydd or flwyddyn ac y ganesid. Felly y gwnaeth Elizabeth forwynaidd Frenhines, o fendigedig anfarwol goffadwriaeth, yr hon a ddaeth ir byd hwn noswyl genedigaeth y Fair Forwyn, ac aeth o'r byd a'r noswyl Cennadwri Mair Forwyn. [Hi fu gynt y mae hi 'r awrhon, (dyna ddwedyd i chwi ddigon) ar y ddaiar hon ym mhlaenaf, a'r ail Forwyn o'r nef vchaf.] Hipocrates a fu farw yn y 15 seithweithflwydd. Hierom ac Isocrates yn y 13. Plini, Bartolus, a Caesar yn yr 8 seithweithflwydd. A Johannes de temporibus, yr hwn 〈…〉 fyw 361 o flynyddoedd, a fu farw yn y 53 seithweithflwydd o'i enioes. Y cyffelyb a eilid ei nodi a'i adrodd am aneirif o rai eraill. Ac mewn gwirionedd y mae holl fywyd dŷn wedi ei fesur wrth y Sabboth: Canys pa nifer bynnag a fyddo dŷn fyw yma o flynyddoedd, etto nid yw ei fywyd ond bywyd o saith o ddyddiau, gwedi eu hamlhau: