4. O blegid fod Christ in tystiolaethu na ddaeth efe i dory y gyfraith ddefodol: ac na ddiddymmid y lleiaf o honynt in ei deyrnas ef, tan y Testament newydd. In gymmai•t, a bod pwy bynnag a dorro un o'r gorchymynnion lleiaf hyn, ac a disco i ddynion felly, lleiaf y •elwir ef in nhsyrnas nefoedd: hynny yw, ni chai ef ddim lle in ei Eglwys. Rhu. 5.17. Mat. 5.19. Yr awrhon y mae y gyfraith ddefodol in gorchymmyn undid o'r saith iw gadw in sanctaidd in dragywydd. Ac y mae Christ ei hun in coffhau in eglur gadw Sabbath ym mhlith ei Gristianogion, wrth ddinistriad Jerusalem, ynghylch dwy a deugain o flynyddoedd in ôl ei adeyfediad. Yr amser yr oedd holl Ceremonian Moeses (oddieithr ⟨p. 212⟩bwyta gwaed, a phethau a degid) trwy osodiad cyhoeddus a chyfundeb yr holl Apostolion, wedi eu rhoi hebio a'i diddymmu in yr Eglwysi Cristianogawl Act. 15.20.21.24.28. Ac am hynny yr oedd Cr••t •n cynghori ei ddisgyblion i weddio, na byddai eu ff•edigaeth hwy in y gavaf, nac ar y did Sabbath. Mat. 24.20. Nid in y gavaf, am y byddai (o herwydd brynti y ffyrdd a'r tywydd) eu ffoedigaeth hwy in fwy poenus a thrafferthus iddynt: Nid ar y did Sabbath, o herwydd y byddai in fwy gofidus iw calonnau, dreilio y did hwnnw mewn llafur i achub ei bywyd, yr hwn a orchymynnasai Dduw ei dreilio mewn gorchwylion ac arferion sanctaidd, i ddiddanu ei hencidiau. Yr awrhon pe buasai sancteiddiad y Sabbath ar y did hwn, and Ceremoni; ni buasai ddim gofid iddynt orfod ffo ar y did hwn, mwy nac ar did aiall o'r wythnos. Eithr lle y mae Christ in gweled ei fod in beth ofnadwy, a gofidus, orfod iddynt ffo ar y did Sabbath: ac am hynny y mae in dymuno ar ei eiddo ef weddio at Dduw, na byddai y cyfryw achos: y mae 'n eglur in dangos, nad ydyw cadw y Sabbath in Ceremoni wedi ei diddymmu, eithr in orchymmyn Moesol, wedi i Grist ei ofod a'r lawr a'i gydffurfio ym mhlith Cristianogion. O Mynnwch chwi wybod y diwrnod ar yr hwn yr ordeiniodd Christ i Gristianogion gadw y Sabbath; ef a ddywed St. Joan i chwi may ar did yr Arglwydd, Dadc. 1.10. O mynnwch chwi wybod pa ryw did o'r wythnos oedd hwnnw, St Paul a ddywed i chwi may pob did cyntaf o'r wythnos ydoedd. 1 Cor. 16.2.

4. O blegid fod Crist yn tystiolaethu na ddaeth efe i dorri y gyfraith ddefodol: ac na ddiddymmid y lleiaf o honynt yn ei deyrnas ef, tan y Testament newydd. Yn gymmai•t, a bod pwy bynnag a dorro vn o'r gorchymynnion lleiaf hyn, ac a ddysco i ddynion felly, lleiaf y •elwir ef yn nhsyrnas nefoedd: hynny yw, ni chai ef ddim lle yn ei Eglwys. Rhu. 5.17. Mat. 5.19. Yr awrhon y mae y gyfraith ddefodol yn gorchymmyn vn dydd o'r saith iw gadw yn sanctaidd yn dragywydd. Ac y mae Crist ei hun yn coffhau yn eglur gadw Sabboth ym mhlith ei Gristianogion, wrth ddinistriad Jerusalem, ynghylch dwy a deugain o flynyddoedd yn ôl ei adeyfediad. Yr amser yr oedd holl Ceremonian Moeses (oddieithr ⟨p. 212⟩bwyta gwaed, a phethau a degid) trwy osodiad cyhoeddus a chyfundeb yr holl Apostolion, wedi eu rhoi hebio a'i diddymmu yn yr Eglwysi Cristianogawl Act. 15.20.21.24.28. Ac am hynny yr oedd Cr••t •n cynghori ei ddisgyblion i weddio, na byddai eu ff•edigaeth hwy yn y gauaf, nac ar y dydd Sabboth. Mat. 24.20. Nid yn y gauaf, am y byddai (o herwydd brynti y ffyrdd a'r tywydd) eu ffoedigaeth hwy yn fwy poenus a thrafferthus iddynt: Nid ar y dydd Sabboth, o herwydd y byddai yn fwy gofidus iw calonnau, dreilio y dydd hwnnw mewn llafur i achub ei bywyd, yr hwn a orchymynnasai Dduw ei dreilio mewn gorchwylion ac arferion sanctaidd, i ddiddanu ei hencidiau. Yr awrhon pe buasai sancteiddiad y Sabboth ar y dydd hwn, ond Ceremoni; ni buasai ddim gofid iddynt orfod ffo ar y dydd hwn, mwy nac ar ddydd aiall o'r wythnos. Eithr lle y mae Crist yn gweled ei fod yn beth ofnadwy, a gofidus, orfod iddynt ffo ar y dydd Sabboth: ac am hynny y mae yn dymuno ar ei eiddo ef weddio at Dduw, na byddai y cyfryw achos: y mae 'n eglur yn dangos, nad ydyw cadw y Sabboth yn Ceremoni wedi ei diddymmu, eithr yn orchymmyn Moesol, wedi i Grist ei ofod a'r lawr a'i gydffurfio ym mhlith Cristianogion. O Mynnwch chwi wybod y diwrnod ar yr hwn yr ordeiniodd Crist i Gristianogion gadw y Sabboth; ef a ddywed St. Joan i chwi mai ar ddydd yr Arglwydd, Dadc. 1.10. O mynnwch chwi wybod pa ryw ddydd o'r wythnos oedd hwnnw, St Paul a ddywed i chwi mai pob dydd cyntaf o'r wythnos ydoedd. 1 Cor. 16.2.

Megis y cynghorodd Christ felly y mae Cristianogion in gweddio, ac in ôl eu gweddiau fe ddarfu i Dduw (yehydig cyn dechrau y rhyfel) trwy leferydd rybuddio yr holl Gristianogion in Jerusalem i ymadel oddiyno, ac i fined i Pela, tref fechan tu hwnt ir Jorddonen: Euseb, hist. l. 3. cap. 5. Ac ⟨p. 213⟩felly i ochel digofaint Duw, yr hwn a ddiscynnai ar y ddinas a'r genhediaeth. Gan na ddichon Cristion (felly) heb ofid calon ddiangc i achub e• fywyd ar y did Sabbath: pa faith orfoledd a diddanwch, a eli fod i wir Gristion a escculuso orchwylion sanctaidd o addoliad Duw in yr Eglwys, i dreilio y rhan fwyaf o did yr Arglwydd mewn chwaryd•ia••h gnawdol, neu drafferthion halogedig? A chan wered fod dinistriad Jerusalem, yngysta• in arwyddocau, •c in sicrhau dinistriad y bid: Mat. 24.35. Pwy ni will fod in rhaid i'r Sabbath sanctaidd barhau mewn anrhydedd hid ddiwedd y bid?

Megis y cynghorodd Crist felly y mae Cristianogion yn gweddio, ac yn ôl eu gweddiau fe ddarfu i Dduw (yehydig cyn dechrau y rhyfel) trwy leferydd rybuddio yr holl Gristianogion yn Jerusalem i ymadel oddiyno, ac i fyned i Pela, tref fechan tu hwnt ir Iorddonen: Euseb, hist. l. 3. cap. 5. Ac ⟨p. 213⟩felly i ochel digofaint Duw, yr hwn a ddiscynnai ar y ddinas a'r genhediaeth. Gan na ddichon Cristion (felly) heb ofid calon ddiangc i achub e• fywyd ar y dydd Sabboth: pa fath orfoledd a diddanwch, a elli fod i wir Gristion a escculuso orchwylion sanctaidd o addoliad Duw yn yr Eglwys, i dreilio y rhan fwyaf o ddydd yr Arglwydd mewn chwaryd•ia••h gnawdol, neu drafferthion halogedig? A chan wered fod dinistriad Jerusalem, yngysta• yn arwyddocau, •c yn sicrhau dinistriad y byd:

5. O blegid bod yr holl gyfraith ceremoniaidd wedi ei gorchymmyn i'r Iddewon in unig, ac nid i'r Cenedloedd: eithr y gorchymmyn hwn o'r Sabbath sanctaidd, (megis priodas) a ordeiniodd Duw ynghyflwr diniweidrwydd, pride nad oedd and un cyflwr i ddynion oll, ac am hynny wedi ei orchymmyn i'r Cenedloedd, in gystal ac i'r Iddewon. Onid oedd yr holl swyddogion, a pherchen tai tan orchymmyn i berry i'r holl ddieithriaid (in gystal a'i teuluoedd, a'i deiliaid eu hunain) gadw y Sabbath sanctaidd, megis yr ymddengys wrth y pedwerydd gorchymmyn, ac ymarfer Nehemiah. Neh. 13.15.17. Yr holl Ceremoniau oedd ganolfur o wahaniaeth rhwng yr Iddewon ar Cenedloedd. Eph. 2.14. Eithr gan welled fod y Cenedloedd in gystal a'r Iddewon, in rhwym i gadw y gorchymmyn hwn, y mae in eglur nad yw ef Ceremoni Iddewaidd. A chan welled fod yr unrhyw awdurdod am y Sabbath, ac sydd am briodas: fe ddichon dŷn ddywedyd, nad yw priodas and cyfraith Ceremoniaidd, yngystal a'r Sabbath. A chofia, lle yr ydis in galw priodas and unwaith in gyfammod Duw. Dihar. 2.17. O herwydd i Dduw ei hordeinio in y dechrevad: felly y gelwir y Sabbath ym mhob lle, Sabbath yr ⟨p. 214⟩Arglwydd dy Dduw, o ran i Dduw ei ordeinio in yr un dechrevad, o ran amser, cyflwr, a pharhâd, Am hynny nid Ceremoniaidd ydyw.

5. O blegid bod yr holl gyfraith ceremoniaidd wedi ei gorchymmyn i'r Iddewon yn vnig, ac nid i'r Cenedloedd: eithr y gorchymmyn hwn o'r Sabboth sanctaidd, (megis priodas) a ordeiniodd Duw ynghyflwr diniweidrwydd, pryd nad oedd ond vn cyflwr i ddynion oll, ac am hynny wedi ei orchymmyn i'r Cenedloedd, yn gystal ac i'r Iddewon. Onid oedd yr holl swyddogion, a pherchen tai tan orchymmyn i beri i'r holl ddieithriaid (yn gystal a'i teuluoedd, a'i deiliaid eu hunain) gadw y Sabboth sanctaidd, megis yr ymddengys wrth y pedwerydd gorchymmyn, ac ymarfer Nehemiah. Neh. 13.15.17. Yr holl Ceremoniau oedd ganolfur o wahaniaeth rhwng yr Iddewon ar Cenedloedd. Eph. 2.14. Eithr gan weled fod y Cenedloedd yn gystal a'r Iddewon, yn rhwym i gadw y gorchymmyn hwn, y mae yn eglur nad yw ef Ceremoni Iddewaidd. A chan weled fod yr vnrhyw awdurdod am y Sabboth, ac sydd am briodas: fe ddichon dŷn ddywedyd, nad yw priodas ond cyfraith Ceremoniaidd, yngystal a'r Sabboth. A chofia, lle yr ydis yn galw priodas ond vnwaith yn gyfammod Duw. Dihar. 2.17. O herwydd i Dduw ei hordeinio yn y dechreuad: felly y gelwir y Sabboth ym mhob lle, Sabboth yr

7. Oblegid, megis y darfu i Dduw trwy ddeddf dragwyddol, wneuthur yr Haul, ar llevad, a'r golevada• in y ffurfafen, nid in unig i wahanu rhwng y did a'r nos, eithr i fod hefyd in arwyddion, am dymmorau, am ddyddiau, ac am flynyddoedd: felly yr ordeiniodd efe in yr Eglwys a'r y ddaiar, y Sabbath sanctaidd i fod, nid in unig in dymmor gosodedig i'w addoli ef in barchedig: and hefyd in ddosparth tragwyddol, a mesur ar yr amser. megis y mae saith ddiwrnod in gwneuthur wythnos, pedair wythnos mîs, a deuddegmîs in gwneuthur blwyddyn: felly saith o flynyddoedd a wna Sabbath o slynyddoedd, saith Sabbothau o flynyddoedd, a wna Jubili, [Blwyddyn hyfrydwch.] neu 80 Jubili, neu 4000 o flynyddoedd, neu ar ôl Ezekiel, 4000 o gufuddau, holl amser y Testament hên, hid oni ddaeth Christ trwy ei fedydd a'i bregethiad, i ddechrau cyflwr y Testament newydd. Ni allay chwaith fined ym mlaen yma heb ryfeddu, fell y parhâodd Sacrament yr Enwaediad in yr Eglwys 39 o Jubiliau, self o amser Abraham, ir hwn y rhoddasid in gyntaf, hid Bedydd Christ in yr Jorddonen: yr hyn oedd in union gynnifer o Jubiliau (in ôl cyfrif Bucholcerus) ac a barhausai y bid o Adda i enedigaeth Abraham. Moeses a ddechrevodd ei weinidogaeth in yr 80 flwyddyn o'i enioes. Christ a gymmerai ei swydd in law, in y 80 Jubili ⟨p. 215⟩o oedran y bid. Yr oedd Joseph in ddêg a'r hugain, pan ddechrevodd ef lywodraethu ar yr Aipht, Gen. 41.46. Ar Levitiaid a ddechrevent wasanaethu in y babel, pan fyddent ddêg a'r hugain oed: felly Christ un agwedd, i gyfatteb y dull a'r arwyddion hynny, a ddechrevodd ei Weinidogaeth in y degfed a'r hugain Jubili a'r ôl Moeses, a'r pride yr oedd ef in cerdded ar ei ddêg ar hugain oed, Luc. 3.23. ynghanol wythnos ddiwaethaf Daniel: ac felly (gan barhau in ei weinidogaeth ar y ddaiar tros dair blynedd a hanner) a orphennodd ein prynedigaeth, a phennod Daniel, trwy ei farwolaeth wirion ar y Gross. Y rhan fwyaf o'r holl gyfnewidiau mawrion, a'r dygwyddiadau dieithrol, yr rhai a gwympodd allan in yr Eglwys, a ddigwyddodd nail a'i in y flwyddyn Sabbothaidd, a'i in y flwyddyn Jubili? Megis i ddwyn esampl: Deg wythnos a thrugain Daniel oeddynt in dechrau in y flwyddyn gyntaf i Cirus, a'r 3439 flwyddyn o oedran y bŷd, a gynhwysant ynddynt yr unrhif o flynyddoedd, ac yr oedd y bid in ei gynwys o wythnosau o flynyddoedd hid y pride hynny: a chynifer o wythnosau o flynyddoedd, ac a barhausai y bid o Jubiliau.

Dêg wythnos a thrugain o flynyddoedd Daniel, a gynhwysant bedwar cant a dêg a phedwar ugain o flynyddoedd sengl; y bid cyn hynny 490 wythnosau, neu Sabbothau o flynyddoedd. Diwedd-nod Daniel oedd 70 wythnosau, ac un y bid 70 Jubiliau: felly i gyssuro 'r Eglwys am 70 o flynyddoedd o gaethiwed, yr hyn a ddarfuasai iddynt eu ddioddef in Babylon megis y prophwydodd Jeremi, Pen. 25.11.12. mae Gabriel in dywedyd i Daniel, may in niwedd 70 o wythnosau, neu Sabbothau o flynyddoedd, hynny yw dêg a thrugeinwaith saith-waith o flynyddoedd, neu bumcant onid dêg o flynyddoedd, y gweithredid eu hymwarediad tragywyddol oddiwrth ⟨p. 216⟩uffern trwy farwolaeth Christ, cyn siccred ac eu cawsent yr awrhon eu gwaredu allan o gaethiwed Babylon. Yr yspaid terfynedig hwn gan Daniel, Pen. 9.27. Oedd in cynnwys 70 o Sabbothau, neu 10 Jubili o flynyddoedd, yw dechrau in y rhydd-did cyntaf a ganniadhaodd Cyrus i'r Juddewon, y flwyddyn gyntaf o'i deyrnasiad ef a'r y Babiloniaid, yr hyn a grybwyllir in Ezr. 1.1. ac yw in diweddu in union yr amser y bu farw Christ ar y gross. O farwolaeth Christ, neu ddiwedd olaf wythnosau Daniel, hid yr unfed ar ddêg a thrugain i Grist, y mesurir y bid wrth y saith sell, neu saith Sabbath o flynyddoedd, in gwneuthur un Jubili gyfan. Ar ôl diwedd y saith selau hynny, y mesurir y bid hid ei ddiwedd wrth y saith o udcyrn, Dad. 5. ac 8.2. ac 9.7. Pob un in cynnwys 249 o flynyddoedd. (Megis y mae rhai in tybied, ynghylch pen 440 o flynynyddoedd etto, ymddengys y gwirionedd.) Enoch y seithfed in ôl Addaf, gwedi iddo fyw gynifer o flynyddoedd ac sydd o ddyddiau in y flwyddyn, self 365, a gafas ei gyfnewidiad gan DDUW in y flwyddyn Sabbothaidd. Moeses y seithfed oddiwrth Abraham, megis ail Enoch, a gladdwyd gan Dduw, ac a enesid in y flwyddyn Sabbothaidd o'r bid, self 2373. ac in 777 ar ôl y diluw. (Ar ol cyfrif Broughton) a waredwyd, megis Noah newydd mewn Arch o gyrs, ac a fu fyw in adeiladydd i'r Eglwys, cyhyd ac ei bu Noah in adeliadu 'r Arch, self 120 o flynyddoedd. Yr addewid i Abraham a wnaethpwyd in y flwyddyn Sabbothaidd, yr hon oedd 2023 o'r bid. Y chweched flwyddyn i Joshua yr hon oedd 2500 o flynyddoedd in ôl creadigaeth y bid, in yr honey meddiannwyd, ac ei rhannwyd y tîr rhwng meibion Israel, oedd flwyddyn Sabbothaidd, a'r 50 Jubili in ôl creadigaeth y bid.

Dêg wythnos a thrugain o flynyddoedd Daniel, a gynhwysant bedwar cant a dêg a phedwar vgain o flynyddoedd sengl; y byd cyn hynny 490 wythnosau, neu Sabbothau o flynyddoedd. Diwedd-nod Daniel oedd 70 wythnosau, ac un y byd 70 Jubiliau: felly i gyssuro 'r Eglwys am 70 o flynyddoedd o gaethiwed, yr hyn a ddarfuasai iddynt eu ddioddef yn Babilon megis y prophwydodd Jeremi, Pen. 25.11.12. mae Gabriel yn dywedyd i Daniel, mai yn niwedd 70 o wythnosau, neu Sabbothau o flynyddoedd, hynny yw dêg a thrugeinwaith saith-waith o flynyddoedd, neu bumcant onid dêg o flynyddoedd, y gweithredid eu hymwarediad tragywyddol oddiwrth

Ar y flwyddyn honey dechrevodd Moses ei Jubili, a'r hwn (megis a ⟨p. 217⟩chadŵyn o ddêg ar hugain o ddolennau y rhwymodd ef ranniad meddiant Gwlad Canaan i'r Israeliaid trwy Joshua, hid at agori teyrnas nefoedd i bawb a gredai trwy Jesus. Ac felly y mae 'n dwyn Eglwys yr Juddewon, megis gyd â ffrŵd hyfryd o Jubiliau, oddiwrth yr arwyddoc•d i'r sylwedd, o Canaan i'r nefoedd, O Josnah i'r Jesus: Canys Christ ar ddiwedd y degfed a• hugain Jubili i Moses, ac ar ddechrevad y degfed ar hugain flwyddyn o'i oedran, wrth ei Fedydd a agorodd y nefoedd, ac a rods y weledigaeth egluraf o'r Drindod fendigedig, ar a welsid er dechrevad y bid. A thrwy arianllais udcorn ei Efengyl, y mae in cyhoeddi, in ôl prophwydoliaeth Isaiah, jechydwriaeth tragywyddol i bawb a edifarhant, ac a gredant ynddo ef. Esa. 61. Luc. 4.

Ar y flwyddyn hon y dechreuodd Moses ei Jubili, a'r hwn (megis a ⟨p. 217⟩chadŵyn o ddêg ar hugain o ddolennau y rhwymodd ef ranniad meddiant Gwlad Canaan i'r Israeliaid trwy Josuah, hyd at agori teyrnas nefoedd i bawb a gredai trwy Jesu. Ac felly y mae 'n dwyn Eglwys yr Iuddewon, megis gyd â ffrŵd hyfryd o Jubiliau, oddiwrth yr arwyddoc•d i'r sylwedd, o Canaan i'r nefoedd, O Josnah i'r Jesu: Canys Crist ar ddiwedd y degfed a• hugain Jubili i Moses, ac ar ddechreuad y degfed ar hugain flwyddyn o'i oedran, wrth ei Fedydd a agorodd y nefoedd, ac a roddes y weledigaeth egluraf o'r Drindod fendigedig, ar a welsid er dechreuad y byd. A thrwy arianllais vdcorn ei Efengyl, y mae yn cyhoeddi, yn ôl prophwydoliaeth Esay, iechydwriaeth tragywyddol i bawb a edifarhant, ac a gredant ynddo ef. Esa. 61. Luc. 4.

A blwyddyn genedigaeth ein Jachawdwr Christ, yr hon oedd y 3948 o oedran y bid, oedd ar ddiwedd blwyddyn Sabbothaidd: ar 564 seithweithiad o'r bid: y mae Moses in gwneuthur oed•an cyffredinol pob dŷn, i fod in ddeg saith, Psalm 90. ac in gyffredinol o fewn pob saith mhlynedd y digwydd rhyw gyfnewid neu dramgwydd hynodol ym •ywyd dŷn; Ac nid rhyfedd, canys fell y mae Hippocrates in mynegi, fod i'r plentyn in y gróth ar y seithfed did ar ôi ei ymddwyn, ei holl aelodau gwedi eu ffurfio, a'i fod o'r did hwnnw allan in cynnyddu iw berssaith enedigaeth: yr hyn a fydd in oestadol, nail a'i in y nawfed, a'i in y seithfed Fis. In ei seithmlwydd oed, y mae 'r plentyn in bwrw ei damned, a •hai newydd in tyfu in ei lle. A phob saith mhlynedd in ôl hynny, y mae rhyw gyfnewid neu ddigwyddiad ym mywyd dŷn; in enwedig in naw-gwaith saith self y flwyddyn Climactericol, yr hon drwy brawf a welwyd in dynghedsennol i lawyer o'r gwyr dyscedig, a fuont in llewyrch i'r bid ⟨p. 220⟩[…] ⟨p. 221⟩[…] ⟨p. 218⟩Ac os hwynt hwy a ddiangent rhag y flwyddyn honno, etto y rhan fwyaf o honynt a ymadawsant a'r bid hwn o fewn rhyw seithweithflwyddyn. Lamech a fu farw in y 777 o'i enioes. Methusalem, yr oeswr hwyaf o feibion dynion, a fu farw in nechrevad ei 900 a 70 o flynyddoedd. Abraham a fu farw, gwedi iddo fyw bum ar hugeinwaith saith o flynyddoedd. Jacob gwedi iddo fyw un a'r hugeinwaith saith o flynyddoedd. Dafydd gwedi iddo fyw ddengwaith saith o flynyddoedd. Felly y gwnaeth Galen, felly y gwnaeth Petrarch, yr hwn (megis y mae Bodin in scrifennu) a fu farw ar yr undid or flwyddyn ac y ganesid. Felly y gwnaeth Elizabeth forwynaidd Frenhines, o fendigedig anfarwol goffadwriaeth, yr hon a ddaeth ir bid hwn noswyl genedigaeth y Fair Forwyn, ac aeth o'r bid a'r noswyl Cennadwri Mair Forwyn. [Hi fu gynt y mae hi 'r awrhon, (dyna ddwedyd i chwi ddigon) ar y ddaiar hon ym mhlaenaf, a'r ail Forwyn o'r nef uchaf.] Hippocrates a fu farw in y 15 seithweithflwydd. Hierom ac Isocrates in y 13. Pliny, Bartolus, a Caesar in yr 8 seithweithflwydd. A Johannes de temporibus, yr hwn […] fyw 361 o flynyddoedd, a fu farw in y 53 seithweithflwydd o'i enioes. Y cyffelyb a eilid ei nodi a'i adrodd am aneirif o ray eraill. Ac mewn gwirionedd y mae holl fywyd dŷn wedi ei fesur wrth y Sabbath: Canys pa nifer bynnag a fyddo dŷn fyw yma o flynyddoedd, etto nid yw ei fywyd and bywyd o saith o ddyddiau, gwedi eu hamlhau:

felly in y rhif saith y mae cyflawnder dirgelaidd, yr hyn ni ddichon ein dealltwriaeth moi amgyffred.

felly yn y rhif saith y mae cyflawnder dirgelaidd, yr hyn ni ddichon ein dealltwriaeth moi amgyffred.

Yr holl oruchei dresniad hon ar Bethau rhyfeddol cyn fynyched bob in saith, a'n rhybuddia ni i ddyfal fyfyrio am Sabbath bendigedig y seithfed did, i adnabod ac i addoli Duw in y bywyd hwn: megis o Sabbath i Sabbath, y gallom ni gael ein cyfnewidio ⟨p. 219⟩i'r tragywyddol Sabbath gogoneddus o hyfrydwch, a dedwyddwch, in y bywyd sydd i ddyfod.

Yr holl oruchei dresniad hon ar Bethau rhyfeddol cyn fynyched bob yn saith, a'n rhybuddia ni i ddyfal fyfyrio am Sabboth bendigedig y seithfed dydd, i adnabod ac i addoli Duw yn y bywyd hwn: megis o Sabboth i Sabboth, y gallom ni gael ein cyfnewidio ⟨p. 219⟩i'r tragywyddol Sabboth gogoneddus o hyfrydwch, a dedwyddwch, yn y bywyd sydd i ddyfod.

Wrth ystyriaeth yr hyn beth, hawdd y dichon un dŷn ar a edrycho in yr Histori Sanctaidd, deal fod holl yrfa a rhôd y bid, in cael ei lywodraethu, a'i ddarparu, megis mewn cadwyn o raglûniaeth Duw, yr hwn sydd in trefnu pob peth mewn rhif, mesur, a phwys. Yr holl amseroedd gan hynny, a fesurir wrth y Sabbath: mal na till amser a'r Sabbath bight gael moi gwahanu, Na'i neillduo: Ac y mae 'r Angel in tyngu Dad. 10.6. Y caiff y mesur hwn or amser barhau, hid na byddo amser mwyach. Ac megis y cafas y Sabbath ei osodiad cyntaf in y llyfr cyntaf o'r Scrythyrau, felly y cafas ei ffursiad in yr olaf: ac megis y mae y llyfr hwn in Gwrantu yr did; felly y mae 'r did hwn in urddo y llyfr: in gymmaint a dadcuddio yr pethau sydd ynddo ar ddiwrnod mor sanctaidd, dadcuddiad yr Arglwydd ar did yr Arglwydd. Dad. 1.10. Cyn hawsed iddynt gan hynny dynnu 'r Haul, neu 'r llevad, a'r sêr allan o'r nefoedd, a deleu y Sabbath sanctaidd (llathen yr amser) allan o'r Eglwys: gan welled ordeinio y Sabbath in yr Eglwys (in gystal ar haul ar llevad in y ffurfafen) er mwyn gwahaniaeth yr amser.

Wrth ystyriaeth yr hyn beth, hawdd y dichon vn dŷn ar a edrycho yn yr Histori Sanctaidd, ddeall fod holl yrfa a rhôd y byd, yn cael ei lywodraethu, a'i ddarparu, megis mewn cadwyn o raglûniaeth Duw, yr hwn sydd yn trefnu pob peth mewn rhif, mesur, a phwys. Yr holl amseroedd gan hynny, a fesurir wrth y Sabboth: mal na till amser a'r Sabboth byth gael moi gwahanu, Na'i neillduo: Ac y mae 'r Angel yn tyngu Dad. 10.6. Y caiff y mesur hwn or amser barhau, hyd na byddo amser mwyach. Ac megis y cafas y Sabboth ei osodiad cyntaf yn y llyfr cyntaf o'r Scrythyrau, felly y cafas ei ffursiad yn yr olaf: ac megis y mae y llyfr hwn yn Gwrantu yr dydd; felly y mae 'r dydd hwn yn vrddo y llyfr: yn gymmaint a dadcuddio yr pethau sydd ynddo ar ddiwrnod mor sanctaidd, dadcuddiad yr Arglwydd ar ddydd yr Arglwydd. Dad. 1.10. Cyn hawsed iddynt gan hynny dynnu 'r Haul, neu 'r lleuad, a'r sêr allan o'r nefoedd, a deleu y Sabboth sanctaidd (llathen yr amser) allan o'r Eglwys: gan weled ordeinio y Sabboth yn yr Eglwys (yn gystal ar haul ar lleuad yn y ffurfafen) er mwyn gwahaniaeth yr amser.

8. Oblegid i'r holl Eglwys trwy gyttundeb cyhoeddus, er in amser yr Apostolion, in oestadol ddal bod gorchymmyn y Sabbath, in foesol ac in dragwyddol gyfraith Dduw, a bod cadw y Sabbath ar y did cyntaf o'r wythnos in osodiad o'r eiddo Christ a'i Apostolion.

8. Oblegid i'r holl Eglwys trwy gyttundeb cyhoeddus, er yn amser yr Apostolion, yn oestadol ddal bod gorchymmyn y Sabboth, yn foesol ac yn dragwyddol gyfraith Dduw, a bod cadw y Sabboth ar y dydd cyntaf o'r wythnos yn osodiad o'r eiddo Crist a'i Apostolion.

Y Gymansa a elwid Synodus Coloniensis sy'n mynegi, fod did yr Arglwydd in barchedig in yr Eglwys bight er amser yr Apostolion. Ignatius Escob Antioch (yr hwn oedd in byw in amser St Joan) a ddywed, Cadwed pob un ar a garo Grist, ⟨p. 220⟩did yr Arglwydd in sanctaidd, yr hwn sydd ogoneddus o herwydd ei adcyfodiad ef, a brenin y dyddiau, in yr hwn y gorchfygwyd Angau, ac i'r adcyfododd bywyd i ni in Ghrist. Justin Martyr, yr hwn oedd in byw ychydig ar ei ôl yntau, sydd in dangos fod y Christianogion in cadw eu Sabbath ar did yr Arglwydd, megis yr ydym ninnau. Origen, yr hwn oedd in byw in y 180 flwydd. ar ôl Christ, sydd in dangos yr achos pam y cyfnewidiwyd y Sabbath i did yr Arglwydd. Orig. Homi. 7, super Exo. Y mae Augustin in dywedyd, draddodi did yr Arglwydd i'r Eglwys trwy adcyfodiad yr Arglwydd ar y dydd hwnnw. Et ex illo coepit habere festivitatem suam, Aug. de tem. serm. 251. self o hynny y dechrevodd gael bod in will, a Christ a ordeiniedd in gyntaf ei gadw in sanctaidd. Ac mewn mam arall, may 'r Apostolion a archodd gadw did yr Arglwydd in uchelwyl crefyddol, o blegid ar y did hwnnw, y cyfododd ein Jachawdwr oddiwrth y meirw, yr hwn hefyd o'r achos honno a elwir did yr Arglwydd.

Y Gymansa a elwid Synodus Coloniensis sy'n mynegi, fod dydd yr Arglwydd yn barchedig yn yr Eglwys byth er amser yr Apostolion. Ignatius Escob Antioch (yr hwn oedd yn byw yn amser St Joan) a ddywed, Cadwed pob un ar a garo Grist, ⟨p. 220⟩ddydd yr Arglwydd yn sanctaidd, yr hwn sydd ogoneddus o herwydd ei adcyfodiad ef, a brenin y dyddiau, yn yr hwn y gorchfygwyd Angau, ac i'r adcyfododd bywyd i ni yn Ghrist. Justin Martyr, yr hwn oedd yn byw ychydig ar ei ôl yntau, sydd yn dangos fod y Christianogion yn cadw eu Sabbath ar ddydd yr Arglwydd, megis yr ydym ninnau. Origen, yr hwn oedd yn byw yn y 180 flwydd. ar ôl Christ, sydd yn dangos yr achos pam y cyfnewidiwyd y Sabboth i ddydd yr Arglwydd. Orig. Homi. 7, super Exo. Y mae Augustin yn dywedyd, draddodi dydd yr Arglwydd i'r Eglwys trwy adcyfodiad yr Arglwydd ar y dydd hwnnw. Et ex illo coepit habere festivitatem suam, Aug. de tem. serm. 251. sef o hynny y dechreuodd gael bod yn wyl, a Christ a ordeiniedd yn gyntaf ei gadw yn sanctaidd. Ac mewn mam arall, mai 'r Apostolion a archodd gadw dydd yr Arglwydd yn uchelwyl crefyddol, o blegid ar y dydd hwnnw, y cyfododd ein Jachawdwr oddiwrth y meirw, yr hwn hefyd o'r achos honno a elwir dydd yr Arglwydd.

Megis gan hynny ei dywed Dafydd am ddinas Duw, Psal. 87.3. felly y ga••af finnau ddywedyd am did yr Arglwydd, Gogoneddus bethau a ddywedir am danat ti o did yr Arglwydd. Canys yr oedd in did genedigaeth ••d, y did cyntaf in yr hwn y dechrevodd creaduriaid gae• bod. Ynddo ef ei tynnwyd y Golenni allan o dywyllwch. Ynddo ef ei rhoddwyd y gyfraith ar fyn•dd Sinai. Ynddo ef y cyfododd yr Arglwydd o farw•laeth i fywyd. Ynddo ef y cododd y Seinctiau allan ou beddau, gan sicrhau may arno ef y cyfodai Cristianogion i newydd-deb buchedd. Ynddo ef y discynnodd yr Yspryd glân ar yr Apostolion. Ac y mae in ddigon cyffelybus, may ar y seithfed did, pan udcano 'r saith udoorn, y cwympa Jericho felldigedig y bid ⟨p. 221⟩hwn, ac a rhyddd ein gwir Jesus i ni y meddiant addewidiol o wlad Canaan nefol. Josh. 6.16. Datc. 10.7.

Megis gan hynny ei dywed Dafydd am ddinas Duw, Psal. 87.3. felly y ga••af finnau ddywedyd am ddydd yr Arglwydd, Gogoneddus bethau a ddywedir am danat ti o ddydd yr Arglwydd. Canys yr oedd yn ddydd genedigaeth ••d, y dydd cyntaf yn yr hwn y dechreuodd creaduriaid gae• bod. Ynddo ef ei tynnwyd y Golenni allan o dywyllwch. Ynddo ef ei rhoddwyd y gyfraith ar fyn•dd Sinai. Ynddo ef y cyfododd yr Arglwydd o farw•laeth i fywyd. Ynddo ef y cododd y Seinctiau allan ou beddau, gan sicrhau mai arno ef y cyfodai Cristianogion i newydd-deb buchedd. Ynddo ef y discynnodd yr Yspryd glân ar yr Apostolion. Ac y mae yn ddigon cyffelybus, mai ar y seithfed dydd, pan vdcano 'r saith udoorn, y cwympa Jericho felldigedig y byd ⟨p. 221⟩

Y neb a fynno welled cyfundeb yr hên amseroedd, ag arfer yr Eglwys o'r cynfyd in hyn o beth, darllenned Histori eglwsig Eusebius Lib. 4. Cap. 23. Tert. Lib. de Idololatria. Cap. 14. Chrys. serm. 5. de Resurrectione. Constit. Apostol. lib. 7. Cap. 37. Cyril in Johan. Lib. 12. Cap. 58. o'r meddwl hwn y mae 'r holl jachus scrifennyddion newyddion: Edrych Fox ar Apoc. 1.10. Bucer in Mat. 12.11. Gualt. in Malach. 3. Hom. 23. Fulk ar Testament Rhem. Apoc. 1.10. Chem. Exam. Con. Trid. Par. 4. De diebus festis. Wolph. Chronol. Lib. 2. Cap. 1. Armin. Thes. in 4. precept. Ac aneirif o ray eraill. Junius ddyscedig a gaiff ddywedyd tros y cwbl. Quamobrem cum dies Dominicus, &c. Am hynny gan welled fod did yr Arglwydd in gystal trwy waith Christ (self trwy ei adcyfodiad, ai synych yntddanghosiad iw ddiscyblion ar y did hwnnw) trwy esampl a gosodiad yr Apostolion, a thrwy arfer oestadol hen brif-Eglwys, a hefyd trwy dystiolaeth yr Scrythyrau, wedi ei gadw a'i osod in lle 'r Sabbath Juddewaidd: inept faciunt, y maent hwy in gwneuthur in ynfyd, y rhai a ddywedant may o draddodiad yr ydis in cynal did yr Arglwydd, ac nid o'r Scrythur, megis y gallont hwy in y mod hwnnw, osod ar lawr a ffurfio traddodiadau dynion. Ac eilwaith, achos y cyfnewid hwn oedd adcyfodiad Christ, a'r lleshâd o adferu 'r Eglwys trwy Grist. Coffadwriaeth o'r hwn leshâd a ddaeth in lle coffadwriaeth o'r creadigaeth, Non humana traditione, sed Christi ipsius observatione & instituto, nid trwy draddodiad dŷn, and trwy osodiad ac archiad Christ, yr hwn in gystal, ar did ei adcyfodiad, ac ar bob wythfed did ar ol hynny, hid oni dderchafodd i'r nef, a ymddanghosodd i'w ⟨p. 222⟩ddiscyblion, ac a ddaeth iw cynnulleidfaoedd.

Y neb a fynno weled cyfundeb yr hên amseroedd, ag arfer yr Eglwys o'r cynfyd yn hyn o beth, darllenned Histori eglwsig Eusebius Lib. 4. Cap. 23. Tert. Lib. de Idololatria. Cap. 14. Chrys. serm. 5. de Resurrectione. Constit. Apostol. lib. 7. Cap. 37. Cyril in Johan. Lib. 12. Cap. 58. o'r meddwl hwn y mae 'r holl iachus scrifennyddion newyddion: Edrych Fox ar

9. O blegid fod yr Arglwydd ei hun in hyspysu may diben neu 'r achos o'r Sabbath yw bod in arwydd ac in athrawiaeth dragwyddol rhyngddo ef ai bobl, may efe yw 'r Jehovah trwy 'r hwn y Sancteiddir hwynt, ac am hynny rhaid iddo ef in unig gael ei addoli ganddynt: a than boen cospedigaeth marwolaeth, y mae 'n gorchymmyn ei bobl in dragywydd i gadw hyn o gossadwriaeth in ddi-halog. Exod. 31.13.14. Eithr y defnydd, a'r diwedd hwn sydd foesol a thragwyddol. Am hynny y mae 'r Sabbath in foesol ac in dragywyddol. y peth a sancteiddiodd Duw in dragywydd, na ryfyged un dŷn ei wneuthur in gyffredin, neu in halogedig. Ar y sail hon, y mae 'r gorchymmyn in galw y did hwn, Sabbath yr Arglwydd dy Dduw, ac y mae Duw ei hun in ei alw ei did sanctaidd. Ac ar yr unrhyw sail hefyd, y cyssegrodd yr hên Destament ei holl Sabathau, a'i ddydiau gwylion, i addoli, ac anrhydeddu Duw in unig. Gosod Sabbath gan hynny er anrhydedd i nebryw greadur, sydd bechod gorthrwm, a ffiaidd ddelw addoliad. Canys y mae'r llech gyntaf in ei wneuthur in rhan o addoliad Duw, fod Sabbath i'w anrhydedd ef. Felly in Levit. 23.3.37.38. &c. Ac in Ezec. 20.20. Neh. 9.14. Y Sabbath a roddir ar lawr am holl addoliad Duw. Ac y mae ein Jachawdwr in dyscu fod in rhaid i ni addoli yr Arglwydd Dduw in unig. Mat. 4. Am hynny cadw Sabbath er anrhydedd i Dduw in unig. Y mae 'r Yspryd glân in adrodd ei fod in un o bechodau mwyaf Jeroboam ddarfod iddo orchymmyn uchelwyl in ol dychymyg ei gallon ei hun. 1 Burn. 12.33. Ac y mae Duw in bygwth ymweled a• Israel a'm gadw dyddïau Baalim, hynny yw, yr Arglwyddi, megis y gwna 'r papistaid i'r Seinctiau, Hos. 2.13. a dywed fod y cyfryw ⟨p. 223⟩in ei anghofio ef. Ac mewn Gwirionedd nid oes neb lay ei gofal i gadw Sabbath yr Arglwydd, na 'r rhai sydd fwyaf eu hofergoelion i gadw gwyliau a dyddiau dynion. Am hynny mae Eglwys Rufain in arferu gorthrwm ddelw-addoliad.