felly in y rhif saith y mae cyflawnder dirgelaidd, yr hyn ni ddichon ein dealltwriaeth moi amgyffred.

felly yn y rhif saith y mae cyflawnder dirgelaidd, yr hyn ni ddichon ein dealltwriaeth moi amgyffred.

Yr holl oruchei dresniad hon ar Bethau rhyfeddol cyn fynyched bob in saith, a'n rhybuddia ni i ddyfal fyfyrio am Sabbath bendigedig y seithfed did, i adnabod ac i addoli Duw in y bywyd hwn: megis o Sabbath i Sabbath, y gallom ni gael ein cyfnewidio ⟨p. 219⟩i'r tragywyddol Sabbath gogoneddus o hyfrydwch, a dedwyddwch, in y bywyd sydd i ddyfod.

Yr holl oruchei dresniad hon ar Bethau rhyfeddol cyn fynyched bob yn saith, a'n rhybuddia ni i ddyfal fyfyrio am Sabboth bendigedig y seithfed dydd, i adnabod ac i addoli Duw yn y bywyd hwn: megis o Sabboth i Sabboth, y gallom ni gael ein cyfnewidio ⟨p. 219⟩i'r tragywyddol Sabboth gogoneddus o hyfrydwch, a dedwyddwch, yn y bywyd sydd i ddyfod.

Wrth ystyriaeth yr hyn beth, hawdd y dichon un dŷn ar a edrycho in yr Histori Sanctaidd, deal fod holl yrfa a rhôd y bid, in cael ei lywodraethu, a'i ddarparu, megis mewn cadwyn o raglûniaeth Duw, yr hwn sydd in trefnu pob peth mewn rhif, mesur, a phwys. Yr holl amseroedd gan hynny, a fesurir wrth y Sabbath: mal na till amser a'r Sabbath bight gael moi gwahanu, Na'i neillduo: Ac y mae 'r Angel in tyngu Dad. 10.6. Y caiff y mesur hwn or amser barhau, hid na byddo amser mwyach. Ac megis y cafas y Sabbath ei osodiad cyntaf in y llyfr cyntaf o'r Scrythyrau, felly y cafas ei ffursiad in yr olaf: ac megis y mae y llyfr hwn in Gwrantu yr did; felly y mae 'r did hwn in urddo y llyfr: in gymmaint a dadcuddio yr pethau sydd ynddo ar ddiwrnod mor sanctaidd, dadcuddiad yr Arglwydd ar did yr Arglwydd. Dad. 1.10. Cyn hawsed iddynt gan hynny dynnu 'r Haul, neu 'r llevad, a'r sêr allan o'r nefoedd, a deleu y Sabbath sanctaidd (llathen yr amser) allan o'r Eglwys: gan welled ordeinio y Sabbath in yr Eglwys (in gystal ar haul ar llevad in y ffurfafen) er mwyn gwahaniaeth yr amser.

Wrth ystyriaeth yr hyn beth, hawdd y dichon vn dŷn ar a edrycho yn yr Histori Sanctaidd, ddeall fod holl yrfa a rhôd y byd, yn cael ei lywodraethu, a'i ddarparu, megis mewn cadwyn o raglûniaeth Duw, yr hwn sydd yn trefnu pob peth mewn rhif, mesur, a phwys. Yr holl amseroedd gan hynny, a fesurir wrth y Sabboth: mal na till amser a'r Sabboth byth gael moi gwahanu, Na'i neillduo: Ac y mae 'r Angel yn tyngu Dad. 10.6. Y caiff y mesur hwn or amser barhau, hyd na byddo amser mwyach. Ac megis y cafas y Sabboth ei osodiad cyntaf yn y llyfr cyntaf o'r Scrythyrau, felly y cafas ei ffursiad yn yr olaf: ac megis y mae y llyfr hwn yn Gwrantu yr dydd; felly y mae 'r dydd hwn yn vrddo y llyfr: yn gymmaint a dadcuddio yr pethau sydd ynddo ar ddiwrnod mor sanctaidd, dadcuddiad yr Arglwydd ar ddydd yr Arglwydd. Dad. 1.10. Cyn hawsed iddynt gan hynny dynnu 'r Haul, neu 'r lleuad, a'r sêr allan o'r nefoedd, a deleu y Sabboth sanctaidd (llathen yr amser) allan o'r Eglwys: gan weled ordeinio y Sabboth yn yr Eglwys (yn gystal ar haul ar lleuad yn y ffurfafen) er mwyn gwahaniaeth yr amser.

Y Gymansa a elwid Synodus Coloniensis sy'n mynegi, fod did yr Arglwydd in barchedig in yr Eglwys bight er amser yr Apostolion. Ignatius Escob Antioch (yr hwn oedd in byw in amser St Joan) a ddywed, Cadwed pob un ar a garo Grist, ⟨p. 220⟩did yr Arglwydd in sanctaidd, yr hwn sydd ogoneddus o herwydd ei adcyfodiad ef, a brenin y dyddiau, in yr hwn y gorchfygwyd Angau, ac i'r adcyfododd bywyd i ni in Ghrist. Justin Martyr, yr hwn oedd in byw ychydig ar ei ôl yntau, sydd in dangos fod y Christianogion in cadw eu Sabbath ar did yr Arglwydd, megis yr ydym ninnau. Origen, yr hwn oedd in byw in y 180 flwydd. ar ôl Christ, sydd in dangos yr achos pam y cyfnewidiwyd y Sabbath i did yr Arglwydd. Orig. Homi. 7, super Exo. Y mae Augustin in dywedyd, draddodi did yr Arglwydd i'r Eglwys trwy adcyfodiad yr Arglwydd ar y dydd hwnnw. Et ex illo coepit habere festivitatem suam, Aug. de tem. serm. 251. self o hynny y dechrevodd gael bod in will, a Christ a ordeiniedd in gyntaf ei gadw in sanctaidd. Ac mewn mam arall, may 'r Apostolion a archodd gadw did yr Arglwydd in uchelwyl crefyddol, o blegid ar y did hwnnw, y cyfododd ein Jachawdwr oddiwrth y meirw, yr hwn hefyd o'r achos honno a elwir did yr Arglwydd.

Y Gymansa a elwid Synodus Coloniensis sy'n mynegi, fod dydd yr Arglwydd yn barchedig yn yr Eglwys byth er amser yr Apostolion. Ignatius Escob Antioch (yr hwn oedd yn byw yn amser St Joan) a ddywed, Cadwed pob un ar a garo Grist, ⟨p. 220⟩ddydd yr Arglwydd yn sanctaidd, yr hwn sydd ogoneddus o herwydd ei adcyfodiad ef, a brenin y dyddiau, yn yr hwn y gorchfygwyd Angau, ac i'r adcyfododd bywyd i ni yn Ghrist. Justin Martyr, yr hwn oedd yn byw ychydig ar ei ôl yntau, sydd yn dangos fod y Christianogion yn cadw eu Sabbath ar ddydd yr Arglwydd, megis yr ydym ninnau. Origen, yr hwn oedd yn byw yn y 180 flwydd. ar ôl Christ, sydd yn dangos yr achos pam y cyfnewidiwyd y Sabboth i ddydd yr Arglwydd. Orig. Homi. 7, super Exo. Y mae Augustin yn dywedyd, draddodi dydd yr Arglwydd i'r Eglwys trwy adcyfodiad yr Arglwydd ar y dydd hwnnw. Et ex illo coepit habere festivitatem suam, Aug. de tem. serm. 251. sef o hynny y dechreuodd gael bod yn wyl, a Christ a ordeiniedd yn gyntaf ei gadw yn sanctaidd. Ac mewn mam arall, mai 'r Apostolion a archodd gadw dydd yr Arglwydd yn uchelwyl crefyddol, o blegid ar y dydd hwnnw, y cyfododd ein Jachawdwr oddiwrth y meirw, yr hwn hefyd o'r achos honno a elwir dydd yr Arglwydd.

Megis gan hynny ei dywed Dafydd am ddinas Duw, Psal. 87.3. felly y ga••af finnau ddywedyd am did yr Arglwydd, Gogoneddus bethau a ddywedir am danat ti o did yr Arglwydd. Canys yr oedd in did genedigaeth ••d, y did cyntaf in yr hwn y dechrevodd creaduriaid gae• bod. Ynddo ef ei tynnwyd y Golenni allan o dywyllwch. Ynddo ef ei rhoddwyd y gyfraith ar fyn•dd Sinai. Ynddo ef y cyfododd yr Arglwydd o farw•laeth i fywyd. Ynddo ef y cododd y Seinctiau allan ou beddau, gan sicrhau may arno ef y cyfodai Cristianogion i newydd-deb buchedd. Ynddo ef y discynnodd yr Yspryd glân ar yr Apostolion. Ac y mae in ddigon cyffelybus, may ar y seithfed did, pan udcano 'r saith udoorn, y cwympa Jericho felldigedig y bid ⟨p. 221⟩hwn, ac a rhyddd ein gwir Jesus i ni y meddiant addewidiol o wlad Canaan nefol. Josh. 6.16. Datc. 10.7.

Megis gan hynny ei dywed Dafydd am ddinas Duw, Psal. 87.3. felly y ga••af finnau ddywedyd am ddydd yr Arglwydd, Gogoneddus bethau a ddywedir am danat ti o ddydd yr Arglwydd. Canys yr oedd yn ddydd genedigaeth ••d, y dydd cyntaf yn yr hwn y dechreuodd creaduriaid gae• bod. Ynddo ef ei tynnwyd y Golenni allan o dywyllwch. Ynddo ef ei rhoddwyd y gyfraith ar fyn•dd Sinai. Ynddo ef y cyfododd yr Arglwydd o farw•laeth i fywyd. Ynddo ef y cododd y Seinctiau allan ou beddau, gan sicrhau mai arno ef y cyfodai Cristianogion i newydd-deb buchedd. Ynddo ef y discynnodd yr Yspryd glân ar yr Apostolion. Ac y mae yn ddigon cyffelybus, mai ar y seithfed dydd, pan vdcano 'r saith udoorn, y cwympa Jericho felldigedig y byd ⟨p. 221⟩

Y neb a fynno welled cyfundeb yr hên amseroedd, ag arfer yr Eglwys o'r cynfyd in hyn o beth, darllenned Histori eglwsig Eusebius Lib. 4. Cap. 23. Tert. Lib. de Idololatria. Cap. 14. Chrys. serm. 5. de Resurrectione. Constit. Apostol. lib. 7. Cap. 37. Cyril in Johan. Lib. 12. Cap. 58. o'r meddwl hwn y mae 'r holl jachus scrifennyddion newyddion: Edrych Fox ar Apoc. 1.10. Bucer in Mat. 12.11. Gualt. in Malach. 3. Hom. 23. Fulk ar Testament Rhem. Apoc. 1.10. Chem. Exam. Con. Trid. Par. 4. De diebus festis. Wolph. Chronol. Lib. 2. Cap. 1. Armin. Thes. in 4. precept. Ac aneirif o ray eraill. Junius ddyscedig a gaiff ddywedyd tros y cwbl. Quamobrem cum dies Dominicus, &c. Am hynny gan welled fod did yr Arglwydd in gystal trwy waith Christ (self trwy ei adcyfodiad, ai synych yntddanghosiad iw ddiscyblion ar y did hwnnw) trwy esampl a gosodiad yr Apostolion, a thrwy arfer oestadol hen brif-Eglwys, a hefyd trwy dystiolaeth yr Scrythyrau, wedi ei gadw a'i osod in lle 'r Sabbath Juddewaidd: inept faciunt, y maent hwy in gwneuthur in ynfyd, y rhai a ddywedant may o draddodiad yr ydis in cynal did yr Arglwydd, ac nid o'r Scrythur, megis y gallont hwy in y mod hwnnw, osod ar lawr a ffurfio traddodiadau dynion. Ac eilwaith, achos y cyfnewid hwn oedd adcyfodiad Christ, a'r lleshâd o adferu 'r Eglwys trwy Grist. Coffadwriaeth o'r hwn leshâd a ddaeth in lle coffadwriaeth o'r creadigaeth, Non humana traditione, sed Christi ipsius observatione & instituto, nid trwy draddodiad dŷn, and trwy osodiad ac archiad Christ, yr hwn in gystal, ar did ei adcyfodiad, ac ar bob wythfed did ar ol hynny, hid oni dderchafodd i'r nef, a ymddanghosodd i'w ⟨p. 222⟩ddiscyblion, ac a ddaeth iw cynnulleidfaoedd.

Y neb a fynno weled cyfundeb yr hên amseroedd, ag arfer yr Eglwys o'r cynfyd yn hyn o beth, darllenned Histori eglwsig Eusebius Lib. 4. Cap. 23. Tert. Lib. de Idololatria. Cap. 14. Chrys. serm. 5. de Resurrectione. Constit. Apostol. lib. 7. Cap. 37. Cyril in Johan. Lib. 12. Cap. 58. o'r meddwl hwn y mae 'r holl iachus scrifennyddion newyddion: Edrych Fox ar

9. O blegid fod yr Arglwydd ei hun in hyspysu may diben neu 'r achos o'r Sabbath yw bod in arwydd ac in athrawiaeth dragwyddol rhyngddo ef ai bobl, may efe yw 'r Jehovah trwy 'r hwn y Sancteiddir hwynt, ac am hynny rhaid iddo ef in unig gael ei addoli ganddynt: a than boen cospedigaeth marwolaeth, y mae 'n gorchymmyn ei bobl in dragywydd i gadw hyn o gossadwriaeth in ddi-halog. Exod. 31.13.14. Eithr y defnydd, a'r diwedd hwn sydd foesol a thragwyddol. Am hynny y mae 'r Sabbath in foesol ac in dragywyddol. y peth a sancteiddiodd Duw in dragywydd, na ryfyged un dŷn ei wneuthur in gyffredin, neu in halogedig. Ar y sail hon, y mae 'r gorchymmyn in galw y did hwn, Sabbath yr Arglwydd dy Dduw, ac y mae Duw ei hun in ei alw ei did sanctaidd. Ac ar yr unrhyw sail hefyd, y cyssegrodd yr hên Destament ei holl Sabathau, a'i ddydiau gwylion, i addoli, ac anrhydeddu Duw in unig. Gosod Sabbath gan hynny er anrhydedd i nebryw greadur, sydd bechod gorthrwm, a ffiaidd ddelw addoliad. Canys y mae'r llech gyntaf in ei wneuthur in rhan o addoliad Duw, fod Sabbath i'w anrhydedd ef. Felly in Levit. 23.3.37.38. &c. Ac in Ezec. 20.20. Neh. 9.14. Y Sabbath a roddir ar lawr am holl addoliad Duw. Ac y mae ein Jachawdwr in dyscu fod in rhaid i ni addoli yr Arglwydd Dduw in unig. Mat. 4. Am hynny cadw Sabbath er anrhydedd i Dduw in unig. Y mae 'r Yspryd glân in adrodd ei fod in un o bechodau mwyaf Jeroboam ddarfod iddo orchymmyn uchelwyl in ol dychymyg ei gallon ei hun. 1 Burn. 12.33. Ac y mae Duw in bygwth ymweled a• Israel a'm gadw dyddïau Baalim, hynny yw, yr Arglwyddi, megis y gwna 'r papistaid i'r Seinctiau, Hos. 2.13. a dywed fod y cyfryw ⟨p. 223⟩in ei anghofio ef. Ac mewn Gwirionedd nid oes neb lay ei gofal i gadw Sabbath yr Arglwydd, na 'r rhai sydd fwyaf eu hofergoelion i gadw gwyliau a dyddiau dynion. Am hynny mae Eglwys Rufain in arferu gorthrwm ddelw-addoliad.

In gyntaf, wrth gymmeryd arni ordeinio Sabbothau, yr hyn sydd in perthyn in unig i Arglwydd y Sabbath i wneuthur.

Yn gyntaf, wrth gymmeryd arni ordeinio Sabbothau, yr hyn sydd yn perthyn yn unig i Arglwydd y Sabbath i wneuthur.

In ail, wrth gyssegru y dyddiau gwylion hynny i anrhydedd creaduriaid, yr hyn sydd gymmaint a'i gwneuthur hwy in dduwiau sancteiddiol.

Yn ail, wrth gyssegru y dyddiau gwylion hynny i anrhydedd creaduriaid, yr hyn sydd gymmaint a'i gwneuthur hwy yn dduwiau sancteiddiol.

In drydydd, gan rhwymo wrth y dyddiau hynny addoliad Duw, gweddiau, ympryd, a haeddegaeth.

Yn drydydd, gan rhwymo wrth y dyddiau hynny addoliad Duw, gweddiau, ympryd, a haeddegaeth.

In bedwerydd wrth ofyn ar y dyddiau hynny o ddychymygiad dŷn, fesur mwy o barch, a sancteiddrwydd, nac ar did yr Arglwydd, yr hwn a orchymynnodd Duw: yr hyn beth sydd o un essaith a pherchi Ang-hrist o flaen Christ. Ein Heglwys ni a ddiddymmodd ac a rod heibio in gyfiawn holl ddelw-addolaidd ac ofergoelaidd wyliau: ac y mae hi in unig in cadw ychydig ddyddiau Gwylion, er anrhydedd i Dduw ei hun, ac o ran esmwythder i wasanaethyddion. Deut. 5.14. Er bod defod er is her amser, in ein trechu ni i arfer yr hên henwau er mwyn dosparth dinasol: megis yr arferodd St. Luc o enwau halogedig Castor a Phollux. Act. 28.11. a'r Christianogion o Ffortunatus, 1 Cor. 16.17. Mercurius, Rhuf. 16.14. a'r Juddewon o did Mordicheus 2 Macab. 15.37.

Yn bedwerydd wrth ofyn ar y dyddiau hynny o ddychymygiad dŷn, fesur mwy o barch, a sancteiddrwydd, nac ar ddydd yr Arglwydd, yr hwn a orchymynnodd Duw: yr hyn beth sydd o un essaith a pherchi Ang-hrist o flaen Crist. Ein Heglwys ni a ddiddymmodd ac a rodd heibio yn gyfiawn holl ddelw-addolaidd ac ofergoelaidd wyliau: ac y mae hi yn unig yn cadw ychydig ddyddiau Gwylion, er anrhydedd i Dduw ei hun, ac o ran esmwythder i wasanaethyddion. Deut. 5.14. Er bod defod er ys hir amser, yn ein trechu ni i arfer yr hên henwau er mwyn dosparth dinasol: megis yr arferodd St. Luc o enwau halogedig Castor a Phollux. Act. 28.11. a'r Christianogion o Ffortunatus, 1 Cor. 16.17. Mercurius, Rhuf. 16.14. a'r Juddewon o ddydd Mordicheus 2 Macab. 15.37.

10. In ddiwaethaf, esamplau o farnedigaethau Duw ar drawseddwyr y Sabbath, â allay in ollawl selio, a dwyn ar deal i'r rhai sydd a'i calonnau heb galedu, mor greulon y mae yr holl Alluog Dduw in digio wrth yr rhai a halogant did yr Arglwydd in ewyllyslawn.

10. Yn ddiwaethaf, esamplau o farnedigaethau Duw ar drawseddwyr y Sabbath, â allai yn ollawl selio, a dwyn ar ddeall i'r rhai sydd a'i calonnau heb galedu, mor greulon y mae yr holl Alluog Dduw yn digio wrth yr rhai a halogant ddydd yr Arglwydd yn ewyllyslawn.

Yr Arglwydd (yr hwn sydd ford arall in Dduw 'r drugaredd) a orchymynnodd labyddio i farwolaeth yr hwn (o'i feddwl rhyfygus) oedd in cynnutta ar y did Sabbath, Num. 5.32. Nid oedd y weithred and bechan, gwir; and yr oedd ei bechod in fwy, am iddo (ar achos cyn lleied) ryfygu torri y fàth orchymmyn tramawr.

Yr Arglwydd (yr hwn sydd ffordd arall yn Dduw 'r drugaredd) a orchymynnodd labyddio i farwolaeth yr hwn (o'i feddwl rhyfygus) oedd yn cynnutta ar y dydd Sabbath, Num. 5.32. Nid oedd y weithred ond bechan, gwir; ond yr oedd ei bechod yn fwy, am iddo (ar achos cyn lleied) ryfygu torri y fàth orchymmyn tramawr.

Nicaenor am iddo rysygu ymladd in erbyn yr Juddewon ar y did Sabbath, a laddwyd ei hun a 35000 o'i wyr.

Nicaenor am iddo rysygu ymladd yn erbyn yr Juddewon ar y dydd Sabbath, a laddwyd ei hun a 35000 o'i wyr.

Llafurwr wrth falu ei ŷd ar did yr Arglwydd, a gafas ei flawd wedi ei losci in ulw.

Llafurwr wrth falu ei ŷd ar ddydd yr Arglwydd, a gafas ei flawd wedi ei losci yn vlw.