1. Gweithredoedd Duwioldeb, y rhai sydd, nail ai in union in perthynu at wasanaeth Duw, er eu bod i'w gwneuthur trwy lafur corphorol; megis tan y gyfraith, yr oedd yr offeiriadau in cymmeryd poen i lad ac i baratoi yr aberthau, ai llosci hwynt ar yr allor. Mat. 12.5. A Christianogion tan yr Efengyl pan ymdeithiont i bell fannau i addoli Duw, eithr nid yw hyn and taith diwrnod Sabbath. Act. 1.12. Megis y gwnaeth y Sunamites, yr hon a drafaeliodd oddicartref i wrando gwr Duw ar y did Sabbath, am nad oedd iddi ddim addysc iw gael in agos at ei thrigfa, 2 Burn. 4.22, 23. Ar Pregethwr er ei fod in poeni ar chwys ar ei dalcen ac in blino ei gorph, etto nid yw in gwneuthur and gwaith diwrnod Sabbath. Canys y diwedd sanctaidd sydd in sancteiddio y weithred, megis yr oedd y Deml in sancteiddio yr aur, a'r allor yr offrwm a roddid arni, Mat. 23.17, 19. Neu y cyfryw lafur corphorol trwy 'r hwn yr ymgynnulla pobl Dduw ynghyd, i'w addoli ef: Megis canu yr udcyrn tan y ddeddf, neu ganu y clych tan yr Efengyl, Num. 10.2, 3.

1. Gweithredoedd Duwioldeb, y rhai sydd, naill ai yn vnion yn perthynu at wasanaeth Duw, er eu bod i'w gwneuthur trwy lafur corphorol; megis tan y gyfraith, yr oedd yr offeiriadau yn cymmeryd poen i ladd ac i baratoi yr aberthau, ai llosci hwynt ar yr allor. Mat. 12.5. A Christianogion tan yr Efengyl pan ymdeithiont i bell fannau i addoli Duw, eithr nid yw hyn ond taith diwrnod Sabboth. Act. 1.12. Megis y gwnaeth y Sunamites, yr hon a drafaeliodd oddicartref i wrando gwr Duw ar y dydd Sabboth, am nad oedd iddi ddim addysc iw gael yn agos at ei thrigfa, 2 Bren. 4.22, 23. Ar Pregethwr er ei fod yn poeni ar chwys ar ei dalcen ac yn blino ei gorph, etto nid yw yn gwneuthur ond gwaith diwrnod Sabboth. Canys y diwedd sanctaidd sydd yn sancteiddio y weithred, megis yr oedd y Deml yn sancteiddio yr aur, a'r allor yr offrwm a roddid arni, Mat. 23.17, 19. Neu y cyfryw lafur corphorol trwy 'r hwn yr ymgynnulla pobl Dduw ynghyd, i'w addoli ef: Megis canu yr vdcyrn tan y ddeddf, neu ganu y clych tan yr Efengyl, Num. 10.2, 3.

2. Gweithredoedd cariad perffaith, megis achub hoedl dŷn, neu anifail, porthi, rhoi dwfr, neu drin anifeiliad: gwneuthur arlwy gweddaidd o fwyd neu ddiod, i faethu ein cyrph ein hunain, ac i lonni yr tlawd; ymweled a'r clâf, gwneuthur cascliadau ir tlawd a'r cyfryw bethau, Marc. 3.4, 5. Mat. 12.1.13.

3. Gweithredoedd anghenrhaid, nid escusol, eithr ⟨p. 250⟩y cyfryw sydd raid eu gwneuthur in bresennol, ac ni ellid moi gwneuthur o'r blaen, neu eu hoedi hid amser arall. Megis gwrthsefyll rhuthr gelynnion, neu yspail lladron, diffoddi tân trychinebus, ac i Physygwyr attal neu ollwng gwaed, neu jachau unrhyw ddolur heintus Marwol arall: Ac i Fydwragedd gynnorthwyo gwraig wrth escor: Mordwywyr allant drin eu gwaith: Milwyr a gwilwyr o cynnygir gosod arnynt allant ymladd: cennadau a allant farchogaeth er mwyn daioni cyffredinol, a'r cyffelib. In y cyfryw achosion a hyn y geill dŷn weithio in gyfreithlawn: Je a phryd y gelwir hwynt, hwy a allant ar y faith achosion a hyn fined allan o'r Eglwys, ac oddiar arferion sanctaidd Gair Duw a'i Sacramentau: eithr ymddarparant bob amser i fod in ddarostyngedig, o ran i'r cyfryw achosion ddigwyddo ar y diwrnod hwnnw a'r amser; ac na chymmerant ddim arian am eu poen, oddieithr am eu cyffyriau, a hynny in ofn yr Arglwydd trwy wneuthur cydwybod o'i orchymmyn ef.

3. Gweithredoedd anghenrhaid, nid escusol, eithr ⟨p. 250⟩y cyfryw sydd raid eu gwneuthur yn bresennol, ac ni ellid moi gwneuthur o'r blaen, neu eu hoedi hyd amser arall. Megis gwrthsefyll rhuthr gelynnion, neu yspail lladron, diffoddi tân trychinebus, ac i Physygwyr attal neu ollwng gwaed, neu iachau vnrhyw ddolur heintus Marwol arall: Ac i Fydwragedd gynnorthwyo gwraig wrth escor: Mordwywyr allant drin eu gwaith: Milwyr a gwilwyr o cynnygir gosod arnynt allant ymladd: cennadau a allant farchogaeth er mwyn daioni cyffredinol, a'r cyffelib. Yn y cyfryw achosion a hyn y geill dŷn weithio yn gyfreithlawn: Ie a phryd y gelwir hwynt, hwy a allant ar y fath achosion a hyn fyned allan o'r Eglwys, ac oddiar arferion sanctaidd Gair Duw a'i Sacramentau: eithr ymddarparant bob amser i fod yn ddarostyngedig, o ran i'r cyfryw achosion ddigwyddo ar y diwrnod hwnnw a'r amser; ac na chymmerant ddim arian am eu poen, oddieithr am eu cyffyriau, a hynny yn ofn yr Arglwydd trwy wneuthur cydwybod o'i orchymmyn ef.

Prydnawnol weddi neilltuol ar did yr Arglwydd.

Prydnawnol weddi neilltuol ar ddydd yr Arglwydd.

O Sanct, Sanct, Sanct, Arglwydd Dduw 'r Sabbath. ¹Cynnwys i mi er ⟨p. 251⟩nad wyf and llwch a lludw lefaru wrth dy Fawrhydi tra-gogoneddus. Mi a wn dy fod ti in dân yssol, yr wyf in cydnabod nad wyf fi and fell soft wedi gwywo, y mae fy mhechodau o'th flaen di, ac y mae Satan in sefyll ar fy law ddehau i'm cyhuddo i am danynt. Nid wyf in dyfod i'm hescusodi, eithr i'm barnu fy hun in evog o'r holl farnedigaethau, yr hyn a allay dy gyfiawnder di in dra-chyfiawn roddi in gôsp arnaf fi bechadur truan, am fy mhechodau am hanwireddau. Eu rhif hwynt sydd mor aneirif, eu naturiaeth sydd mor ofidus, fell y maent in peri i mi ymddangos in wael in fyngolwg fy hun, pa faint mwy ffiaidd in dy olwg di? Yr wyf in cyffessu eu bod hwy in fyngwneuthur i cyn belled oddiwrth fod in deilwng i'm galw in Fab i ti; onid ydwyf ollawl in anheilwng i gael enw o fod in wasanaethydd gwaelaf itti. A pha telit ti i mi in ôl fy haeddedigaeth, fe ddylai y ddaiar (megis in flin o ddwyn y fâth fauch pechadurus) agori ei safn am llyngcu megis un o dylwyth Dathan, i bwll diwaelod uffern. Canys gan na ddarfu i ti arbed y canghennau naturiol, self yr Angelion gogoneddus eu godidawgrwydd, eithr eu hergydio hwynt allan o'th trigfa nefol, i boenau y tywyllwch uffernol, i'w cystuddio in dragywydd, pride na phechasent and unwaith in erbyn dy Fawrhydi; ac a aethwladaist ein hanafiaid cyntaf allan o beradwys am droseddu un o'th gyfreithiau; och fi, pa dial a ddylwn i ei ddisgwyl, yr hwn ni throseddais mewn un pechod in unig, eithr pentyrrais bechod ar bechod, heb ddim gwir edifeirwch, gan yfed anwiredd fell dwfr, a bwrw i mewn bob amser,² heb fwrw dim budreddi allan un amser: A chwedi troseddu nid un, eithr dy holl gyfreithiau a'th orchymynnion sanctaidd. Je y did presennol, ⟨p. 252⟩yr hwn a orchymynnaist i mi in ddyfal ei gadw in sanctaidd i'th folly a'th addoli, ni ddarfu i mi moi gadw, ai gynnal mor grefyddol, na pharatoi fy enaid in y fàth sancteiddrwydd a diweirdeb calon ac oedd gymwys i gyfarfod dy Fawrhydi bendigedig ynghynnulleidfa sanctaidd dy Seinctiau. Ni ddarfu i mi mor ddyfal wrando, a dal sulw ar bregethiad dy air, ac ar gyfrannu dy Sacramentau, â'r cyfryw ostyngeiddrwydd, a pharch crefyddol, fell y dylaswn. Canys er bod fynghorph in bresennol wrth wneuthur yr arferion sanctaidd hynny, etto o Arglwydd fe ddarfu i lawyer o syrthni fyngoddiwes:

ac er fy mod in effro, yr oedd fy meddwl yngwibio yma a thraw, in lawn o waged a meddyliau bydol, fell yr oedd fy enaid megis in absennol, ac heb fod in yr Eglwys. Ni ddarfu i mi (fell y dylaswn) fyfyrio wrthif fy hunan, na sôn, na chrybwyll wrth fy nheulu, am yr addysc dda a glyswn, ac a dderbyniaswn ni allan o'th Air sanctaidd, gan dy wenidog ffyddlawn. O herwydd hynny, fe ddarfu i Satan ledratta y rhan fwyaf o'r athrawiaethau hynny allan o'm calon, a minnau greadur truan a'i gollyngais tros gôf, megis pe buaswn erioed, heb eu clywed. Ac nid yw fy nhylwyth in mined rhagddynt mewn gwybodaeth, a sancteiddrwydd fell y dylent. Ac er i mi wybod lle mae lawyer o'm brodyr tlodion in byw mewn eisiau, a rhai mewn dolur in ddi-gynnorthwy: etto ni chofiais i synnied ar y nail am helusenau, ac a'r y lleill am cyssurau: eithr ymwledda fy hun, a phorthi fy nhrachwantau.¹ Mi dreiliais y rhan fwyaf o'r diwrnod, mewn siarad offer, chwaryddiaeth ddiles, ac arferion coeglyd. Je Arglwydd fe ddarfu, &c. Ac am yr holl bechodau ⟨p. 253⟩hyn, y mae fynghydwybod in llefain fy mod in evog; dy gyfraith in fyngondemnio; ac yr wyf in sefyll tan dy law i dderbyn y farn, a'r felldith ddyledus am dory in ewyllyscar y faith orchymmyn sanctaidd. Eithr beth er fy mod gwedi fy evog-farnu wrth dy gyfraith? Etto Arglwydd y mae dy Efengyl i'm sicrhau fod dy drugaredd uwchlaw dy holl weithredoedd: a bod dy râs in mined tu hwnt i'r gyfraith, a bod dy ddaioni in hoffi aros i lywodraethu, lle yr oedd pechodau in amlhau. Gan hynny in amlder dy drugareddau, ac in haeddedigaethau Jesus Grist, fy Jachawdwr, yr wyf in attolwg i ti O Arglwydd (yr hwn nid wit in diystyru calon orthrymedig, nac in deisyfu marwolaeth pechadur ediferiol) faddau, a gollwng tros gôf, fy holl bechodau am beiau y did hwn, a phob did o'm bywyd; a rhyddhau fy enaid oddiwrth y farn a'r felldith sydd ddyledus i mi am danynt. Ty di yr hwn a gyfiawnhevaist y Publican drylliedig ei gallon am chwe gair o gifts, ac a dderbynniaist y Mab afradlon, (wedi darfod iddo ddifa ei holl gynhysgaeth o'th râd ti) i'th ffafr drachefn, ar ei edifeirwch: maddeu fy mhechodau i minnau un agwedd, O Arglwydd, ac na chynnwys i mi fod in golledig am fy anwireddau. Oh arbed fi, a derbyn fi i'th drugaredd drachefn. A wrthodi di fi o Arglwydd yr hwn wit in derbyn yr holl Bublicanod, Puteinaid, a phechaduriaid, ar a edifarhao ac a erfynnio nawdd ar dy law di?

ac er fy mod yn effro, yr oedd fy meddwl yngwibio yma a thraw, yn llawn o wagedd a meddyliau bydol, fel yr oedd fy enaid megis yn absennol, ac heb fod yn yr Eglwys. Ni ddarfu i mi (fel y dylaswn) fyfyrio wrthif fy hunan, na sôn, na chrybwyll wrth fy nheulu, am yr addysc dda a glyswn, ac a dderbyniaswn ni allan o'th Air sanctaidd, gan dy wenidog ffyddlawn. O herwydd hynny, fe ddarfu i Satan ledratta y rhan fwyaf o'r athrawiaethau hynny allan o'm calon, a minnau greadur truan a'i gollyngais tros gôf, megis pe buaswn erioed, heb eu clywed. Ac nid yw fy nhylwyth yn myned rhagddynt mewn gwybodaeth, a sancteiddrwydd fel y dylent. Ac er i mi wybod lle mae llawer o'm brodyr tlodion yn byw mewn eisiau, a rhai mewn dolur yn ddi-gynnorthwy: etto ni chofiais i synnied ar y naill am helusenau, ac a'r y lleill am cyssurau: eithr ymwledda fy hun, a phorthi fy nhrachwantau.

A'i fi in unig a gevir ac a drosclwyddir allan oddiwrth dy drugaredd?¹ Bydded ym mhell oddiwrthif fi dybied hynny, Canys yr un Duw 'r drugaredd ydwyt i mi ac a fuost iddynt hwythau, a'th trugareddau bight •i phallant. Am hynny na thâl i mi in ol fy ⟨p. 254⟩haeddiant, eithr in ôl dy dramawr drugaredd di. Na ddangos mo'th cyfiawnder tôst in fy erbyn i bechadur: eithr ymarfer a'th her ymaros i gyd-ddwyn â myfi greadur truan o'th eiddaw di. Nid oes gennif ddim i'w anrhegu i ti, in jawn trosof, and in unig yr archollion gwaedlyd, y chwerw angau, a'r dioddefaint, yr hyn a ddarfu i'th Fab bendigedig, fy Jachawdwr unig ei oddef trosof. Efe (in yr hwn in unig i'th fodlonir) yr wyf in ei gyflwyno i ti tros fy holl bechodau, in y rhai i'th anfodlonir. Efe fynghyfryngwr, erfynniad gwaed yr hwn syddyn dywedyd pethau gwell na'r eiddo Abel, ni ddichon dy drugaredd bight moi necau. Goleva fy nealltwriaeth, a sancteiddia fynghalon, a'th Yspryd glán, fell y dêl i'm cof yr holl athrawiaeth, a'r pethau daionus a ddyscwyd i mi allan o'th air sanctaidd, megis y gallwyf gofio dy orchymynnion i'w cadw, dy farnedigaethau i'w gochelyd, a'th addewidion hyfryd i roi fy hither am goglyd arnynt, in amser trallod a thrueni. Ac yr awrhon O Arglwydd yr wyf in fy ymroi fy hun i'th ewyllys trabendigedig, oh derbyn fi i'th search a'th ffafr, a dena fi felly trwy dy râd attad dy hun, megis y gallwyf fod in eiddo ti, in gystal trwy search a theby goliaeth, a thrwy alwedigaeth a chreadigaeth. A dôd i mi râd felly i gadw in sanctaidd dy Sabbothau in y bywyd hwn, fell y gallwyf (pan ddiweddo y bywyd hwn) gadw in anrhydeddus y Sabbath tragwyddol o foliant a gorfoledd, ym mhlith dy Seinctiau a'th Angelion, i glodfori dy enw bendigedig, in dy deyrnas nefol in dragywydd. Amen. Heb. 12.24.

A'i fi yn vnig a geuir ac a drosclwyddir allan oddiwrth dy drugaredd?¹ Bydded ym mhell oddiwrthif fi dybied hynny, Canys yr vn Duw 'r drugaredd ydwyt i mi ac a fuost iddynt hwythau, a'th trugareddau byth •i phallant. Am hynny na thâl i mi yn ol fy ⟨p. 254⟩

Ac yno gan alw dy deulu ynghyd; gorphen y Sabbath â'r myfyriadau, ac â'r gweddiau a bennodwyd o'r blaen i'r teulu. Ac fe rid yr Arglwydd y nos honno i ti hûn felysach ac esmwythach ⟨p. 255⟩nac amser arall, ac a lwydda in well i tidy holl orchwylion a'th amcanion in yr wythnos in ôl hynny.

Ac yno gan alw dy deulu ynghyd; gorphen y Sabboth â'r myfyriadau, ac â'r gweddiau a bennodwyd o'r blaen i'r teulu. Ac fe rydd yr Arglwydd y nos honno i ti hûn felysach ac esmwythach ⟨p. 255⟩nac amser arall, ac a lwydda yn well i ti dy holl orchwylion a'th amcanion yn yr wythnos yn ôl hynny.

Hid in hyn am y gyffredin ymarfer o Dduwioldeb, in gystal in neilltuol, ac in gyhoeddus.

Hyd yn hyn am y gyffredin ymarfer o Dduwioldeb, yn gystal yn neilltuol, ac yn gyhoeddus.

Yma y canlyn yr ymarfer anghyffredin ac anaml o Dduwioldeb, trwy 'r hyn y gogoneddir Duw in ein bywyd.

Yma y canlyn yr ymarfer anghyffredin ac anaml o Dduwioldeb, trwy 'r hyn y gogoneddir Duw yn ein bywyd.

YR arfer anghyffredin ar Dduwioldeb sydd in sefyll, nail ai in ymprydio, ai in gweuthur gwleddau.

YR arfer anghyffredin ar Dduwioldeb sydd yn sefyll, naill ai yn ymprydio, ai yn gweuthur gwleddau.

1. Am arfer o Dduwioldeb in ymprydio.

1. Am arfer o Dduwioldeb yn ymprydio.

Y mae amryw fâth ar ymprydio: in gyntaf ymprydio o anfodd, nail a'i pride na byddo gan ddynion ddim iw fwyta, megis in y newyn in Samaria: 2 Burn. 6.25. neu pan fo llyniaeth ganddynt, ac nis gallant ei fwyta gan glefyd neu gystudd, megis y digwyddodd i'r rhai oedd gyd á St Paul in y long. Act. 27.33. Newyn in hytrach nac ympryd yw hynny.

Y mae amryw fâth ar ymprydio: yn gyntaf ymprydio o anfodd, naill a'i pryd na byddo gan ddynion ddim iw fwyta, megis yn y newyn yn Samaria: 2 Bren. 6.25. neu pan fo llyniaeth ganddynt, ac nis gallant ei fwyta gan glefyd neu gystudd, megis y digwyddodd i'r rhai oedd gyd á St Paul yn y llong. Act. 27.33. Newyn yn hytrach nac ympryd yw hynny.

2. In ail, ympryd naturiol, yr hwn yr ydym ni in ei gadw o ran physygwriaeth, neu jechyd i'n cyrph.

2. Yn ail, ympryd naturiol, yr hwn yr ydym ni yn ei gadw o ran physygwriaeth, neu iechyd i'n cyrph.

3. In drydydd, ympryd dinasol, yr hwn y mae y swyddog in ei ofod o ran gwell cynhaliaeth i'r wlad; megis i arfer pyscod in gystal a chig, fell y gallo fod mwy llawnder o'r ddau.

3. Yn drydydd, ympryd dinasol, yr hwn y mae y swyddog yn ei ofod o ran gwell cynhaliaeth i'r wlad; megis i arfer pyscod yn gystal a chig, fel y gallo fod mwy llawnder o'r ddau.