Llwybr hyfford[d in cyfarwyddo] yr anghyfarw[ydd i'r] nefoedd in yr hwn y dichon din…Llwybr hyfford[d yn cyfarwyddo] yr anghyfarw[ydd i'r] nefoedd yn yr hvvn y dichon dyn…
Llwybr hyfford[d in cyfarwyddo] yr anghyfarw[ydd i'r] nefoedd in yr hwn y dichon din ... / wedi ei osod allan ar dull ... Dent ...Llwybr hyfford[d yn cyfarwyddo] yr anghyfarw[ydd i'r] nefoedd yn yr hvvn y dichon dyn ... / vvedi ei osod allan ar ddull ... Dent ...
Arthur Dent d. 1607Printiedig in Llundain : Gan Nicholas Okes dross Georg Lathvm ac a geir ar werth ym monwent St. Paul tan arwydd Pen-Escob, 1630Printiedig yn Llundain : Gan Nicholas Okes dros Georg Lathvm ac a geir ar werth ym monwent St. Paul tan arwydd Pen-Escob, 1630
[16], 474 [i.e. 492], [1] p. · 103k words · STC 6639 · ESTC S1690
Modern spelling is a reading aid: the words are the author’s, only the spelling is modernized. Original shows the page as printed, with the transcription marks.
Antil: Etto er hyn, nid wyfi in gweled, […] yw y Pregethwyr, ar Professwyr goreu, y ••ŷr dyscedig, ar crefyddol mor chwannog […] •yd, ac mor awyddus ag eraill.
Antil: Etto er hyn, nid wyfi yn gweled, 〈…〉 yw y Pregethwyr, ar Professwyr goreu, y ••ŷr dyscedig, ar crefyddol mor chwannog 〈…〉•yd, ac mor awyddus ag eraill.
Theol. In awr yr ydych in dangos eich •••ryd gŵenwynig in erbyn gwell-gwŷr na ••wi eich hûn. Ac y mae gennif bedwar mâth […] atteb i chwi.
In gyntaf, er bod gwŷr duwiol in my••d tros y terfyn ford honno, ac ychydig […] rhŷ danbed, ac awyddus i gasclu pethau ••dol, etto nid ydynt in torri allan cyn belled sewn chwannogrwydd, ac mor anafus ag ••aill.
In ail, os Duw a‘u gedu hwynt arnynt […] hunain i'w gorchfygu gan y bid, etto efe […] ei fawr ddoethineb, ai drugaredd â drŷ y ••bl er llesâd, a daioni iddynt: Canys felly, […] gyntaf, y darostwng efe hwynt, ac wedi •ynny, ai cyfyd i fynu drachefn. Ac felly pob •eth sydd in gweithio ir hyn goreu i'r sawl ⟨p. 108⟩â garant Dduw.
In drydydd wrth athrawiaeth yr ydym […] in byw, ac nid wrth stamplau: Canys y […] diffygion, a gwendid in y rhai goreu o b••• Dduw:
Ac am hynny ni wasanaetha i ni gy• meryd gwendid y rhai mwyaf eu rhinww au, ac in dwyn y rhagoc mwyaf ym mhl gweision Duw, i fod in rheol, in dre ac in batrwm i ni, i fyw wrthynt. Dryg nus gan hyny, ac annuwiol yw eu dadl h ynt y rhai â honnant, ac â gymmerant odin Dafydd, meddwdod Lot, cwymp Petr, tr gwydd Abraham, Gwendid Solomon, &c, […] ymguddfa, in escus, ac ymddeffynfa iddy eu hunain, am y cyffelyb feiau, a phechod fell pe bay rŷdd iddynt bechu fell hwythau. […] ddiwaethaf, fy atteb i chwi yw hyn, fod […] ymadrodd eich hûn in gwaethygu ar […] matter; cyn belled ydych oddiwrth well dim arno ar eich geiriau. Oblegid os prege wyr, a gwŷr duwiol eraill (in ôl arfer gw ddiau lawyer, in ôl dagrau, a chyfryngau ddas eraill) ni allant ddiangc in ddifriw n clwyfer hwy weithiau, ac nas lliaser in d gan y bid, ar cythraul: beth â ddaw o hono chwi, y rhai nid ydych in ymorol am ddim fryngau, nac in hybu dim ar y gelyn, and […] ymroi iddo in rhwydd, ac in ddiymdrec […]
[…] y Cythraul â orchfygodd Ddafyd, a Lot, […] Sampson, a Solomon, ar cyfryw wŷr Ce•••n nerthol, beth â dderfydd i'r rhai llwyr •••ol a Di-dduw? Os y gwŷr gwrolaf mewn •••fel, ar Capteniaid pennaf â syrthiant, •••h a ddaw o'r ciwdawd-wyr llesc,
a diga•••? Ac fell y dywed S. Petr: Os prin y bid […] •yfiawn cadwedig, pale yr ymddengys y •••gionus, ar annuwiol? Felly mi a'ch •••meraf chwi ar adsias, ac a drôf eich arf […] eich erbyn eich hûn, Oni ddichon gŵyr ••wiol ddiangc drwy'r bid heb ddyrno•••u▪ a chleisiau, a briwiau, beth a ddaw or •••i ni wyddant beth yw duwioldeb?
Theol. Yn awr yr ydych yn dangos eich •••ryd gŵenwynig yn erbyn gwell-gwŷr na ••wi eich hûn. Ac y mae gennif bedwar mâth 〈…〉 atteb i chwi.
Yn gyntaf, er bod gwŷr duwiol yn my••d tros y terfyn ffordd honno, ac ychydig 〈…〉 rhŷ danbed, ac awyddus i gasclu pethau ••dol, etto nid ydynt yn torri allan cyn belled •ewn chwannogrwydd, ac mor anafus ag ••aill.
Yn ail, os Duw a‘u gedu hwynt arnynt 〈…〉 hunain i'w gorchfygu gan y byd, etto efe 〈…〉 ei fawr ddoethineb, ai drugaredd â drŷ y ••bl er llesâd, a daioni iddynt: Canys felly, 〈…〉 gyntaf, y darostwng efe hwynt, ac wedi •ynny, ai cyfyd i fynu drachefn. Ac felly pob •eth sydd yn gweithio ir hyn goreu i'r sawl ⟨p. 108⟩â garant Dduw.
Yn drydydd wrth athrawiaeth yr ydym 〈…〉 yn byw, ac nid wrth stamplau: Canys y 〈…〉 diffygion, a gwendid yn y rhai goreu o b••• Dduw:
Ac am hynny ni wasanaetha i ni gy• meryd gwendid y rhai mwyaf eu rhinww••• au, ac yn dwyn y rhagoc mwyaf ym mhl••• gweision Duw, i fod yn rheol, yn dre•• ac yn batrwm i ni, i fyw wrthynt. Dryg•• nus gan hy•ny, ac annuwiol yw eu dadl h• ynt y rhai â honnant, ac â gymmerant odin•• Dafydd, meddwdod Lot, cwymp Petr, tr•• gwydd Abraham, Gwendid Salomon, &c, 〈…〉 ymguddfa, yn escus, ac ymddeffynfa iddy•• eu hunain, am y cyffelyb feiau, a phechod•• fel pe bai rŷdd iddynt bechu fel hwythau. 〈…〉 ddiwaethaf, fy atteb i chwi yw hyn, fod 〈…〉 ymadrodd eich hûn yn gwaethygu ar 〈…〉 matter; cyn belled ydych oddiwrth well••• dim arno ar eich geiriau. Oblegid os prege•• wyr, a gwŷr duwiol eraill (yn ôl arfer gw• ddiau lawer, yn ôl dagrau, a chyfryngau • ddas eraill) ni allant ddiangc yn ddifriw n•• clwyfer hwy weithiau, ac nas lliaser yn d••• gan y byd, ar cythraul: beth â ddaw o hono•• chwi, y rhai nid ydych yn ymorol am ddim •• fryngau, nac yn hybu dim ar y gelyn, ond 〈…〉 ymroi iddo yn rhwydd, ac yn ddiymdrec•〈…〉⟨p. 109⟩〈…〉 y Cythraul â orchfygodd Ddafyd, a Lot, 〈…〉•ampson, a Salomon, ar cyfryw wŷr Ce•••n nerthol, beth â dderfydd i'r rhai llwyr •••ol a Di-dduw? Os y gwŷr gwrolaf mewn •••fel, ar Capteniaid pennaf â syrthiant, •••h a ddaw o'r ciwdawd-wyr llesc,1 a diga•••? Ac fel y dywed S. Petr: Os prin y bydd 〈…〉•yfiawn cadwedig, pa le yr ymddengys y •••gionus, ar annuwiol? Felly mi a'ch •••meraf chwi ar adsias, ac a drôf eich arf 〈…〉 eich erbyn eich hûn, Oni ddichon gŵyr ••wiol ddiangc drwy'r byd heb ddyrno•••u▪ a chleisiau, a briwiau, beth a ddaw or •••i ni wyddant beth yw duwioldeb?
Antile. Dywedyd yr wyfi etto, […] in rhaid i ddynion fyw, ac ymdaro ar […].
Ni allwn ni fyw wrth yr Scrythyrau. Ac […] y peth â elwch chwi cybydd-dod, nid […] ddim amgen and cynnildeb·
Antile. Dywedyd yr wyfi etto, 〈…〉 yn rhaid i ddynion fyw, ac ymdaro ar 〈…〉.
Ni allwn ni fyw wrth yr Scrythyrau. Ac 〈…〉 y peth â elwch chwi cybydd-dod, nid 〈…〉 ddim amgen ond cynnildeb·
Theol. Mi â dybiais y ceid allan or di••dd.
In awry talasoch iddo hid adref. ••wi â ddaethoch i'ch hên helynt, ac megis ••••farnog i'w hên wâl ac iw hên berth. O•••gid dymma loches, a chatberth y bid, lle y ••nnai lawyer guddio cybydd-dod. And ••fi â wnâf fyngoreu ar eich ymlid chwi ••••n ar Scrythyrau.
⟨p. 110⟩In gyntaf Solomon âddywed: Rhyw […] â arbed ei dda, ac â ddaw i dlodi. Felly •• bid-dod â ddŵg dlodi weithiau.1 O hy••• yr ymresymmaf fell hyn. Y peth â […] dlodi nid yw gynnildeb, eithr cybydd-••• a chrintachrwydd a ddŵg dlodi, am hy••• nid yw cybydd-dod in gynnildeb.
Yr un Solomon âddywed: Y neb sy•• […] frŷd ar gasclu â flina ei dŷ ei hûn hynny […], […] cybudd sydd achos lawyer o flinder, […] ddrygau in ei stât, ai deulu. Or Scry•••• hon yr ymresymmaf fell hyn. Y peth â […] dŷ gŵr ei hûn, nid yw gynnildeb: eith••• bid-dod a flina dŷ gŵr ei hûn, am hy••• nid yw cybydd-dod in gynnildeb. In ••• weddaf oll, yr hên ddihareb â ddywad. •• bid-dod ni ddŵg ddim adref, am hy••• nid yw cybydd-dod in gynnildeb. Ob••••• ninny â welwn fod dynion o wir awydd i ••• sio cyrhaeddyd y chwaneg, in colli yr […] oni bay y chwannogrwydd hwnnw, â •••• sent ei gael.
Gŵr doeth Cenedlig â ddywed: ••• ddrŵg yw drwg elw a cholled: eithr ••• bud sydd in ymgyrhaeddyd am elw dd••• ac am hynny in ymgyrhae-did am golle• […] hynny nid yw gynnildeb.2
Un arall â ddywed: elw anghyfla•• […] ddŵg golled a thrueni, ac am hynny d••••⟨p. 111⟩[…] yw oddiwrth gynnilded, ac ysmonnaeth […].
Mal hyn gobeithio yr wyf eich bod in •••l y fâth ymlid arnoch, gan Dduw, a dy•••n, ac na ddichon y gatberth hon eich cud•••. Ac am hynny ceisiwch ddiangc allan o ••ni, ac ymwrandewch am ryw loches a•••l, canys ni thyccia hon i chwi.
Theol. Mi â dybiais y ceid allan or di••dd.
Yn awr y talasoch iddo hyd adref. ••wi â ddaethoch i'ch hên helynt, ac megis ••••farnog i'w hên wâl ac iw hên berth. O•••gid dymma loches, a chatberth y byd, lle y ••nnai lawer guddio cybydd-dod. Ond ••fi â wnâf fyngoreu ar eich ymlid chwi ••••n ar Scrythyrau.
⟨p. 110⟩Yn gyntaf Salomon âddywed: Rhyw 〈…〉 â arbed ei dda, ac â ddaw i dlodi. Felly •• bydd-dod â ddŵg dlodi weithiau.1 O hy••• yr ymresymmaf fel hyn. Y peth â 〈…〉 dlodi nid yw gynnildeb, eithr cybydd-••• a chrintachrwydd a ddŵg dlodi, am hy••• nid yw cybydd-dod yn gynnildeb.
Yr vn Salomon âddywed: Y neb sy••〈…〉 frŷd ar gasclu â flina ei dŷ ei hûn hynny 〈…〉, 〈…〉 cybudd sydd achos llawer o flinder, 〈…〉 ddrygau yn ei stât, ai deulu. Or Scry•••• hon yr ymresymmaf fel hyn. Y peth â 〈…〉 dŷ gŵr ei hûn, nid yw gynnildeb: eith••• bydd-dod a flina dŷ gŵr ei hûn, am hy••• nid yw cybydd-dod yn gynnildeb. Yn ••• weddaf oll, yr hên ddihareb â ddywad. •• bydd-dod ni ddŵg ddim adref, am hy••• nid yw cybydd-dod yn gynnildeb. Ob••••• nyni â welwn fod dynion o wir awydd i ••• sio cyrhaeddyd y chwaneg, yn colli yr oni bai y chwannogrwydd hwnnw, â sent ei gael.
Gŵr doeth Cenedlig â ddywed: ddrŵg yw drwg elw a cholled: eithr budd sydd yn ymgyrhaeddyd am elw dd ac am hynny yn ymgyrhae-ddyd am golle hynny nid yw gynnildeb.
Phila. Yr aw'r honey cavasoch ei safn ef, […] ai hymlidrasoch allan o'i dwll: A gwir â ••ywedwch self i'r Cenedloedd digrêd gon••mnio cybydd-dod, a phôb elw anghyfi••n â arferir, ac a amddeffynnir in ein plith […] ac hwy a gyfodant i'n herbyn in y farn. ••thr bellach ymadawn ar cynnen-wr ymma, […] own rhagom: and y mae un peth in ol etto, […] yr hwn yr ewyllysiwn gael fy modloni, self […] gyffyriau, neu feddiginiaeth, oreu in er••n cybydd-dod.
Phila. Yr aw'r hon y cauasoch ei safn ef, 〈…〉 ai hymlidrasoch allan o'i dwll: A gwir â ••ywedwch sef i'r Cenedloedd digrêd gon••mnio cybydd-dod, a phôb elw anghyfi••n â arferir, ac a amddeffynnir yn ein plith 〈…〉 ac hwy a gyfodant i'n herbyn yn y farn. ••thr bellach ymadawn ar cynnen-wr ymma, 〈…〉 awn rhagom: ond y mae vn peth yn ol etto, 〈…〉 yr hwn yr ewyllysiwn gael fy modloni, sef 〈…〉 gyffyriau, neu feddiginiaeth, oreu yn er••n cybydd-dod.
Theol. Yr Apostol â ddywed. O chawn […]borth, a dillad, ni a ymfodlonwn a hynny: ••nys ni ddugasom ni ddim i'r bid, a diogel ⟨p. 112⟩yw na allwn ddwyn dim ymmaith. He••• yr yspryd glân a ddywed:1 Bydded eich y• arweddiad in ddiserch i arian, gan fod in fo• lon i'r hyn sydd gennych in bresennol. D•• chefn yr Apo••l â ddywed: Ddyscu o hona• ef ym mhâ •yflwr bynnag y byddei, 2ymfo••ni ag e•. 3Deliwch sulw ar y peth â ddyw••• self ddyscu o honaw; canys ni fedrei efe o •• n•w ei hûn ymfodloni. Oblegid rhôdd •• gorawl oddiwrth Dduw yw bodlonrhwydd • f•l y mae in scrifennedig. Y cyfiawn â fw• tu hid oni ddigonir ef, eithr boll yr annuwi•• fydd mewn eisieu. 4Fe ddywed un o hên D• dau yr eglwys. Nyni â ddylem ymarfer o fy• ar ychydig, 5ac ymfodlom a hynny; fell […] wnelom ddim in ddrygionus, neu in afla• er mwyn bud. Un arall â ddywed: N•• yw efe dlawd yr hwn nid oes dim ganddo, •• thr yr hwn sydd in chwennych lawyer: 6Ac n•• yw efe gyfoethog, yr hwn â feddianno law•• and yr hwn nid oes arno eisieu dim; canys […] bid bight eisieu ar fodlon rhwydd. Nid o•• dim gofid mewn prinder, oddieithr lle y b• do chwant annigonol i gael y chwaneg. […] byddwn byw in ôl rheol naturiaeth, ni b• ddwn bight in d•odion; os in ôl ein trachwa•• ni byddwn ni bight cyfoethogion.
Da y dywed y Poet. Nac ymgyfoetho• wch drwy anghyfiawnder, 7and drwy union deb▪⟨p. 113⟩ymfodlona a'r eiddot dy hûn: ac ymgadw oddiwrth eiddo eraill. Mal hyn ninny â welwn •od, nid in unig Duw ei hun yr hwn yw •fynnon yr holl ddoethineb, and dynion he•yd in gystal rhai digrêd tan naturiaeth, a •hredadwy tan râs, o un frŷd in cynghori […] ni ymorchestu, a gwneuthur egni i geisio •yrrhaedd bodlonrhwydd: Ac yno y dichon fod •ennym gyffyr meddiginiaeth godidawg in •rbyn cybydd-dra.
Theol. Yr Apostol â ddywed. O chawn 〈…〉borth, a dillad, ni a ymfodlonwn a hynny: ••nys ni ddugasom ni ddim i'r byd, a diogel ⟨p. 112⟩yw na allwn ddwyn dim ymmaith. He••• yr yspryd glân a ddywed:1 Bydded eich y• arweddiad yn ddiserch i arian, gan fod yn fo• lon i'r hyn sydd gennych yn bresennol. D•• chefn yr Apo••l â ddywed: Ddyscu o hona• ef ym mhâ •yflwr bynnag y byddei, 2ymfo••ni ag e•. 3Deliwch sulw ar y peth â ddyw••• sef ddyscu o honaw; canys ni fedrei efe o •• n•w ei hûn ymfodloni. Oblegid rhôdd •• gorawl oddiwrth Dduw yw bodlonrhwydd • f•l y mae yn scrifennedig. Y cyfiawn â fw• tu hyd oni ddigonir ef, eithr bol yr annuwi•• fydd mewn eisieu. 4Fe ddywed vn o hên D• dau yr eglwys. Nyni â ddylem ymarfer o fy• ar ychydig, 5ac ymfodlom a hynny; fel 〈…〉 wnelom ddim yn ddrygionus, neu yn afla• er mwyn budd. Vn arall â ddywed: N•• yw efe dlawd yr hwn nid oes dim ganddo, thr yr hwn sydd yn chwennych llawer:
Theol. Yr ail yw difrifol ystyriaeth am •agddarbodaeth Duw Ar cyphyr hwn sydd •ymmorth jachwyawl in erbyn ansynhwy•ol, a gofidus ofalon am y bywyd ymma. Oblegid pe baem ni in synnied in ddyledus […] ymgeleddus ragddarbodaeth Duw tu ag at •i blant, ym mhôb oes, o ran eu hymborth •'u dillad▪ ac mor rhyfeddol y darparodd efe dint eu hangenrheidiau, digon fyddei hyn•y i amlygu, ac i argyoeddi y mallhaint hwn, •c i osod o'n blaen fodd, a chyfrwng dife•hedig i'n cadw rhag cybydd-dod. Dar•lain •r ydym mor rhyfeddol y darparodd Duw •ôdd i achub ei Brophwyd Elijah, in amser […] drudamaeth tramawr, ar sychder â oedd •n Israel. Oni orchymynnod yr Arglwydd ⟨p. 114⟩i'r cigfrain ei borthi ef wrth yr afon Cerith • Oni ddûg y cigfrain iddo fara a chîg y boreu, a bara a chîg brydnawn, ac ynteu â yfodd or afon?
I babeth y mynegwn pa fodd dieithrol y rhag ddarbododd Duw tros Hagar a'i phlentyn, pan droed hwy ill dau allan o dŷ Abraham, ac y syrthiasant i galedi mawr, nes eu bod ill dau ym mron trengu o ddiffyg ymborth? Oni chymn orthodd Duw hwynt wrth raid, fell y byddei gynnefin bob amser? oni ddanfonodd Duw ei Angel attynt nid in unig iw cyssuro, eithr i'w dianghenn hefyd?
I babeth y soniwn mor ymgeleddus y gwnaeth Duw ddarparwch tros ei eglwys in yr anialwch: Oni phorthodd efe ei bobl â manna or nefoedd, ac oni rods iddynt ddwfr or graig iw yfed? Oni wnaeth ein Tâd nefol lawyer o addewidion haelionus, […] helaeth, y paratoei efe bethau angenrheidio• iw blant? Oni *choeliwn y bid efe in gystal ai air? Onid yw efe in dywedyd: Y mae eisieu, a newyn ar y llewod, ar sawl a geisiant yr Arglwydd, 2ni bid arnynt eisieu dim daioni. Onid yw efe in dywedyd: Ofnw•h ef ei holl saint, oblegid nid oes eisieu a• y sawl a'i hofnant ef. 3Oni ddywed efe: N• attal efe ddim daioni oddiwrth y rhai a rodian•⟨p. 115⟩in union. Oni ddywaid efe: Ein Tâd nefol â ŵyr fod arnom eisieu y pethau hyn: ac y rhoddir yr holl bethau hyn i ni in y chwaneg, os ni â geisiwn ei deyrnas ef. 4Onid yw efe in erchi i ni, Fwrw ein holl offal arno ef, canys y mae efe in gofalu drosom? 5Onid yw efe in gorchymyn i ni? Na ofelwch pa beth a fwytaoh, neu pa beth a yfoch, nac a pha beth yr ymddilladoch? Ac lle y mae ein Achubwr in gwahardd gofalu, deal y mae efe am y cyfryw offal, ac sydd in pendafadu synwyr din, ac in peri iddo anobeithio,6 ac anffyddio in Nuw, self na ofalom felly. Onid yw efe in dywedyd?
Theol. Yr ail yw difrifol ystyriaeth am •agddarbodaeth Duw Ar cyphyr hwn sydd •ymmorth iachwyawl yn erbyn ansynhwy•ol, a gofidus ofalon am y bywyd ymma. Oblegid pe baem ni yn synnied yn ddyledus 〈…〉 ymgeleddus ragddarbodaeth Duw tu ag at •i blant, ym mhôb oes, o ran eu hymborth •'u dillad▪ ac mor rhyfeddol y darparodd efe •ddynt eu hangenrheidiau, digon fyddei hyn•y i amlygu, ac i argyoeddi y mallhaint hwn, •c i osod o'n blaen fodd, a chyfrwng dife•hedig i'n cadw rhag cybydd-dod. Dar•lain •r ydym mor rhyfeddol y darparodd Duw •ôdd i achub ei Brophwyd Eliah, yn amser 〈…〉 drudamaeth tramawr, ar sychder â oedd •n Israel. Oni orchymynnod yr Arglwydd ⟨p. 114⟩i'r cigfrain ei borthi ef wrth yr afon Cerith • Oni ddûg y cigfrain iddo fara a chîg y boreu, a bara a chîg brydnawn, ac ynteu â yfodd or afon?
I ba beth y mynegwn pa fodd dieithrol y rhag ddarbododd Duw tros Hagar a'i phlentyn, pan droed hwy ill dau allan o dŷ Abraham, ac y syrthiasant i galedi mawr, nes eu bod ill dau ym mron trengu o ddiffyg ymborth? Oni chymn orthodd Duw hwynt wrth raid, fel y byddei gynnefin bob amser? oni ddanfonodd Duw ei Angel attynt nid yn vnig iw cyssuro, eithr i'w dianghenn hefyd?
I ba beth y soniwn mor ymgeleddus y gwnaeth Duw ddarparwch tros ei eglwys yn yr anialwch: Oni phorthodd efe ei bobl â manna or nefoedd, ac oni roddes iddynt ddwfr or graig iw yfed? Oni wnaeth ein Tâd nefol lawer o addewidion haelionus, 〈…〉 helaeth, y paratoei efe bethau angenrheidio• iw blant? Oni *choeliwn y bydd efe yn gystal ai air? Onid yw efe yn dywedyd: Y mae eisieu, a newyn ar y llewod, ar sawl a geisiant yr Arglwydd, 2
Ni phallaf i ti, ac nis gadawaf di chwaith.
Onid yw efe in dywedyd, Y mae yr Arglwydd in agos; na ofelwch am ddim? 1Onid yw ddigon yr addewidion hyn i gynnal ein ffydd ni in rhag ddarbodaeth Duw? A dybiwn ni fod Duw in cellwair â ni? A dybiwn ni nad yw efe in bwriadu y fâth beth? A amheuwn ni y ceidw Duw ei air? Oh cahledd fyddei unwaith feddwl y fâth beth.2 Oblegid Duw sydd eirwir, a phob din in gelwyddog. Ffyddlon y'wr hwn â addawodd. Ei air ef sydd fwy nac addewid Tywysog, a mwy nadeng-mîl o rwymedigaethau. Paham nad dim in credu ynddo, ac in rhoddi ein goglud arno? Paham na chymmewn ⟨p. 116⟩ei air ef? Paham yr ydym in parhau i fod in chwannog? ac in anffyddio iddo? Paham yr ydym in rhagrithio ac in twyllo, Oh ninny ô ychydig ffydd? Ein Harglwydd Jesus Grist, oblegid ei fod in llwyr-ddirnad anghrediniaeth; ac anffyddlondeb ein naturiaeth ni, ac in gweled ddyfned y gwreiddiodd hyn ynom, sydd nid in unig in fodlon i wneuthur i ni yr addewidion haelwych hyn, y rhai â fyddei d•igon, and hefyd in cadarnhau i ni y pethau hyn, a lawyer o resymmau hygoel i gynnal ein gwendid ni in hyn o beth.
Ystyriwch (medd efe) y cig-frain: ystyriwch adar yr awyr, nid ydynt nac in have, nac in medi, ac nid oes iddynt na chell, nac yscubor, ac y mae Duw in eu porthi hwynt. Ystyriwch y lili, y mod y maen• in tyfu, nid ydynt in poeni. 3na• in nyddu, ac yr ydwyf in dywedyd i chwi, na bu Solomon in ei holl ogoniant, wedi ei ddilladu fell un or rhai hyn.
O nad ystyriem ni yr ystyriaethau hyn; nad ystyriem fod y bywyd in fwy na'r bwyd, a'n cyrph in well na'n dillad: nad ystyriem na allwn drwy ein holl ddirfawr ofalu dyccio dim, je gymmaint ac anchwanegu un cufydd at ein maintioli. In wir pe dwys ystyriem ni y rhesymmau hyn, â draethodd ein ⟨p. 117⟩Achubwr Christ; ac pe cymmwysem hwynt atom ein hunain, hwy a allent wasanaethu […] ni in amddeffynfa gadarn-grief in erbyn cybydd-dra. Ped ystyriei ddynion fod Ardderchog frenin y nefoedd (yr hwn sydd ai ford in y corwynt, ar cymylau ydynt •ŵch ei draed ef) in gofalu am y dryw by•han, ac am aderyn, y tô, ai fod efe in eu trîn, ac in eu hymgeleddu hwynt, gan baratoi iddynt eu lluniaeth bennydd, self eu cinio, a'u prydnawn-fwyd, a'u swpper bob did fe wasanaethei hynny i argyoeddi ein anhyder, a'n gwan-ymddiried ni in Nuw. Canys pwy erioed â welodd y rhai hyn, neu'r cyfr•w adar eraill, in meirw o newyn? y •âth Dâd, a thadmaeth daionus sydd ganddynt.
Ni phallaf i ti, ac nis gadawaf di chwaith.
Onid yw efe yn dywedyd, Y mae yr Arglwydd yn agos; na ofelwch am ddim? 1Onid yw ddigon yr addewidion hyn i gynnal ein ffydd ni yn rhag ddarbodaeth Duw? A dybiwn ni fod Duw yn cellwair â ni? A dybiwn ni nad yw efe yn bwriadu y fâth beth? A amheuwn ni y ceidw Duw ei air? Oh cahledd fyddei vnwaith feddwl y fâth beth.2 Oblegid Duw sydd eirwir, a phob dyn yn gelwyddog. Ffyddlon y'wr hwn â addawodd. Ei air ef sydd fwy nac addewid Tywysog, a mwy nadeng-mîl o rwymedigaethau. Paham nad ddym yn credu ynddo, ac yn rhoddi ein goglud arno? Paham na chymmewn ⟨p. 116⟩ei air ef? Paham yr ydym yn parhau i fod yn chwannog? ac yn anffyddio iddo? Paham yr ydym yn rhagrithio ac yn twyllo, Oh nyni ô ychydig ffydd? Ein Harglwydd Iesu Grist, oblegid ei fod yn llwyr-ddirnad anghrediniaeth; ac anffyddlondeb ein naturiaeth ni, ac yn gweled ddyfned y gwreiddiodd hyn ynom, sydd nid yn vnig yn fodlon i wneuthur i ni yr addewidion haelwych hyn, y rhai â fyddei d•igon, ond hefyd yn cadarnhau i ni y pethau hyn, a llawer o resymmau hygoel i gynnal ein gwendid ni yn hyn o beth.
Ystyriwch (medd efe) y cig-frain: ystyriwch adar yr awyr, nid ydynt nac yn hau, nac yn medi, ac nid oes iddynt na chell, nac yscubor, ac y mae Duw yn eu porthi hwynt. Ystyriwch y lili, y modd y maen• yn tyfu, nid ydynt yn poeni. 3na• yn nyddu, ac yr ydwyf yn dywedyd i chwi, na bu Salomon yn ei holl ogoniant, wedi ei ddilladu fel vn or rhai hyn.
O nad ystyriem ni yr ystyriaethau hyn; nad ystyriem fod y bywyd yn fwy na'r bwyd, a'n cyrph yn well na'n dillad: nad ystyriem na allwn drwy ein holl ddirfawr ofalu dyccio dim, ie gymmaint ac anchwanegu vn cufydd at ein maintioli. Yn wir pe dwys ystyriem ni y rhesymmau hyn, â draethodd ein ⟨p. 117⟩Achubwr Crist; ac pe cymmwysem hwynt attom ein hunain, hwy a allent wasanaethu 〈…〉 ni yn amddeffynfa gadarn-gref yn erbyn cybydd-dra. Ped ystyriei ddynion fod Ardderchog frenin y nefoedd (yr hwn sydd ai ffordd yn y corwynt, ar cymylau ydynt •ŵch ei draed ef) yn gofalu am y dryw by•han, ac am aderyn, y tô, ai fod efe yn eu trîn, ac yn eu hymgeleddu hwynt, gan baratoi iddynt eu lluniaeth bennydd, sef eu cinio, a'u prydnawn-fwyd, a'u swpper bob dydd fe wasanaethei hynny i argyoeddi ein anhyder, a'n gwan-ymddiried ni yn Nuw. Canys pwy erioed â welodd y rhai hyn, neu'r cyfrw adar eraill, yn meirw o newyn? y âth Dâd, a thadmaeth daionus sydd ganddynt.
Ac onid ydym ni in well o lawyer na hwynthwy? Onid oes gan Dduw fwy gofal am danom ni, nac am danynt hwy? Oes in wir gan mîl mwy. Oblegid efe a'i câr hwy er ein mwyn ni in unig. Pa faint mwy o •awer y câr efe ninny? Am hynny dywedyd yr wyf drachefn a thrachefn, ped ystyriem ni y pethau hyn, a phe gosodem hwynt at ein calonnau, e fyddei hynny ddigon i yssigo cybydddod in ei ben, ac iw yrru in llwyr allan o'n calonnau.
Moeswch i ni ystyried, pa wed y rhagddarbododd ⟨p. 118⟩Duw tros din, cyn etto bod dŷn. Pa faint hytrach y gofala efe yr awr'hon tros ddŷn, ac ynteu in bôd.
A yw efe in Dâd i ni, ac oni ofala trosom: oni ddarpara i ni ein cyfraid? Ai efe yw ein Brenin, ac oni wna gyfrif o honom? Ai efe yw ein bugail, ac oni areilia efe ni? Ai i ni y darparodd efe y nefoedd, ac oni ddyry efe y ddaiar. A rods efe ef fâb Christ, ac oni rŷdd efe i ni bob peth gyd ag ef? A yw ei ragddarbodaeth ef in cyrrhaeddyd tros ei elynion, ac omi ddarpara efe tros ei garedigion? A ddyry efe eu cyfraid i butteinwyr, ac â esceulusa efe ei etholedigion? A yw efe in peri i'r glaw ddescyn, ac i'r haul lewyrchu ar yr anghyfiawn, ac oni wnâ ef• hynny ar y cyfiawn? A ragddarboda efe dross ddieithraid, ac estroniaid; ac oni ddarpara efe tros ei deulu? A bortha gŵr ei fôch, a• oni ofala tros ei weinidogion? Neu â offal efe dross ei weinidogion, ac oni ofala tro• ei blant?
Gan hynny moeswch i ni ystyried y rh• symmau hyn. Cofiwn fod ein Tâd nefol y• cymmeryd cymmaint gofal am gynhaliaet• ei greaduriaid, at â gymmerodd efe gyn• am eu creadwriaeth. Gadewch i ni gofio na• yw ein bywyd in sefyll in y pethau hyn, on• in rhagluniaeth Duw.
⟨p. 119⟩Cofiwn fod yr hwn sy in rhoddi y diwrnod, in paratoi angenrheidiau y diwrnod.
Cofiwn fod Duw in rhoddi bob amfer er ymborth, ac nid i ormodedd.
Cofiwn na newyna Duw eneidiau y cyffawn.
Cofiwn na phallodd Duw erioed i'r eiddo ei hûn: Canys pwy erioed â ymddiriedood in yr Arglwydd, ac â wradwyddwyd?
Ac onid ydym ni yn well o lawer na hwynthwy? Onid oes gan Dduw fwy gofal am danom ni, nac am danynt hwy? Oes yn wir gan mîl mwy. Oblegid efe a'i câr hwy er ein mwyn ni yn vnig. Pa faint mwy o •awer y câr efe nyni? Am hynny dywedyd yr wyf drachefn a thrachefn, ped ystyriem ni y pethau hyn, a phe gosodem hwynt at ein calonnau, e fyddei hynny ddigon i yssigo cybydddod yn ei ben, ac iw yrru yn llwyr allan o'n calonnau.
Moeswch i ni ystyried, pa wedd y rhagddarbododd ⟨p. 118⟩Duw tros ddyn, cyn etto bod dŷn. Pa faint hytrach y gofala efe yr awr'hon tros ddŷn, ac ynteu yn bôd.
A yw efe yn Dâd i ni, ac oni ofala trosom: oni ddarpara i ni ein cyfraid? Ai efe yw ein Brenin, ac oni wna gyfrif o honom? Ai efe yw ein bugail, ac oni areilia efe ni? Ai i ni y darparodd efe y nefoedd, ac oni ddyry efe y ddaiar. A roddes efe ef fâb Crist, ac oni rŷdd efe i ni bob peth gyd ag ef? A yw ei ragddarbodaeth ef yn cyrrhaeddyd tros ei elynion, ac omi ddarpara efe tros ei garedigion? A ddyry efe eu cyfraid i butteinwyr, ac â esceulusa efe ei etholedigion? A yw efe yn peri i'r glaw ddescyn, ac i'r haul lewyrchu ar yr anghyfiawn, ac oni wnâ ef• hynny ar y cyfiawn? A ragddarboda efe dros ddieithraid, ac estroniaid; ac oni ddarpara efe tros ei deulu? A bortha gŵr ei fôch, a• oni ofala tros ei weinidogion? Neu â ofal• efe dros ei weinidogion, ac oni ofala tro• ei blant?
Gan hynny moeswch i ni ystyried y rh• symmau hyn. Cofiwn fod ein Tâd nefol y• cymmeryd cymmaint gofal am gynhaliaet• ei greaduriaid, at â gymmerodd efe gyn• am eu creadwriaeth. Gadewch i ni gofio na• yw ein bywyd yn sefyll yn y pethau hyn, on• yn rhagluniaeth Duw.
⟨p. 119⟩Cofiwn fod yr hwn sy yn rhoddi y diwrnod, yn paratoi angenrheidiau y diwrnod.
Cofiwn fod Duw yn rhoddi bob amfer er ymborth, ac nid i ormodedd.
Cofiwn na newyna Duw eneidiau y cyffawn.
Cofiwn na phallodd Duw erioed i'r eiddo ei hûn: Canys pwy erioed â ymddiriedood yn yr Arglwydd, ac â wradwyddwyd?
Theol. Yr achos sydd *o honynt eu hunain, am fod arnynt ddiffyg ffydd: Canys pe hay gennym ffydd, ni alley fod arnom ddim diffyg. Oblegid nid yw ffydd (medd hên. Athro) in ofni na newyn, na yhrinder Athro arall a ddywed: Gan fod pôb peth in eiddo Duw, y nob sydd a Duw ganddo, nid all hwnnw ddwyn diffig o ddim, oddieithr iddo ef ei hîm gilio oddiwrth Dduw. Am hynny bod Duw gennym, yw bod pob peth gennym. Oblegid o chawn ef ar ein plaid, e fydd gennym ddigon: nid rhaid i ni fined ym mhellach: Canys efe a bair i ddynion fod ar ein rhan; Je i'r Angelion, ar creaduriaid oll fod in wasanaethgar i ni. Efe a rŷdd iddynt orchymmyn enwedigol i ymorol am danom, ac i'n ymddeffyn, ac i ddangos i ni ufyddgarwch diballedig.
⟨p. 120⟩Am hynny gwnawn Dduw ar ein pl••d, ac yno y gwnaethom ar unwaith y cwbl ar […] berthyn i'n daioni in y bid yma, ac mewn bid sydd well. Eithr oni saif efe in garedig gyd â ni: oni chawn ef ar ein tû: oni bid efe thou gefn i ni, yna ni wna dim arall ronyn llesâd i ni; ni thâl y cwbl nodwydd: Canys Quid prodest si omnia habes, eum tamen qui omnia dedit non habere. Pa well yw er medda pob peth, a bod heb yr hwn sydd awdur pob peth.
Theol. Yr achos sydd *o honynt eu hunain, am fod arnynt ddiffyg ffydd: Canys pe hai gennym ffydd, ni allei fod arnom ddim diffyg. Oblegid nid yw ffydd (medd hên. Athro) yn ofni na newyn, na yhrinder Athro arall a ddywed: Gan fod pôb peth yn eiddo Duw, y nob sydd a Duw ganddo, nid all hwnnw ddwyn diffig o ddim, oddieithr iddo ef ei hîm gilio oddiwrth Dduw. Am hynny bod Duw gennym, yw bod pob peth gennym. Oblegid o chawn ef ar ein plaid, e fydd gennym ddigon: nid rhaid i ni fyned ym mhellach: Canys efe a bair i ddynion fod ar ein rhan; Ie i'r Angelion, ar creaduriaid oll fod yn wasanaethgar i ni. Efe a rŷdd iddynt orchymmyn enwedigol i ymorol am danom, ac i'n ymddeffyn, ac i ddangos i ni vfyddgarwch diballedig.
⟨p. 120⟩Am hynny gwnawn Dduw ar ein pl••d, ac yno y gwnaethom ar vnwaith y cwbl ar 〈…〉 berthyn i'n daioni yn y byd yma, ac mewn byd sydd well. Eithr oni saif efe yn garedig gyd â ni: oni chawn ef ar ein tû: oni bydd efe yu gefn i ni, yna ni wna dim arall ronyn llesâd i ni; ni thâl y cwbl nodwydd: Canys Quid prodest si omnia habes, eum tamen qui omnia dedit non habere. Pa well yw er medda pob peth, a bod heb yr hwn sydd awdur pob peth.
Phila. Gwir a ddywedwch chwi. Oblegid ni â welwn lawyer o ddynion a chanddynt helaethrwydd o bethau bydol, eithr o herwydd nad yw Duw ganddynt, nid oes dim gwir gyssur oddiwrthynt, na bendith arnynt.
Phila. Gwir a ddywedwch chwi. Oblegid ni â welwn lawer o ddynion a chanddynt helaethrwydd o bethau bydol, eithr o herwydd nad yw Duw ganddynt, nid oes dim gwir gyssur oddiwrthynt, na bendith arnynt.
Theol. Gwir union. Oblegid nid wrth fara in unig, y bid byw din (medd ein Harglwydd Jesus.) Onid wrth bob gair â ddaw o enau Duw. Drachefn y dywed: Er bod gan din helaethrwydd, etto nid yw ei fywyd ef in sefyll in y pethau sy ganddo. Oblegid heb gael bendith oddiwrth Dduw, ni ddichon bod gan neb wir gyssur mewn dim oll ar â fêddo. Nyni â welwn beunydd wrth brawf, a chydnabyddiaeth fod yr Arglwydd in melldithio y drygionus, er bod ganddynt helaethrwydd: Rhai â chanddynt gyflawnder, a gystuddir in oestadol a chlefydau ⟨p. 121⟩Rhai ynghanol eu digonoldeb, a lifant •mmaith gan ddarfodedigaeth. Eraill in […] hamldra, au gormodedd ydynt in meirw […] •othineb. Eraill a gippir ymaith in gynnar […] hoes, drwy farwolaeth ddisyfyd, pan fy••o mwyaf eu rhodres. Eraill a oddefant ••lledion trymmion ar fôr, ac ar dîr. Eraill […] •ânt flinder, a thrallod gan wragedd any••d, a drwg-nawsus, a chan blant anufy••ion.
Rhai a wnânt lofruddiaeth, a theyrn-frâd, […] a gollant y cwbl ar unwaith. Eraill a ddi••enant, ac a ddarfyddant gan ryw ddirgel •••wydd, a melldith-Dduw, ni ŵyr neb pa •••d. Rhai â chanddynt gyfoeth mawr, a •••thiant in nwylo y llofrudd: Rhai tan law […] •leidr, ac eraill ym meddiant y gwenwyn••.
Am hyn y dywed y Brenin doeth,1 y mae •••eni a welais tan yr haul, cyfoeth wedi […] cadw in niwed iw perchennog: Zophar ••fyd y Naamathiad â ddywed: Pan gy•••wner ei ddigonoldeb ef, cyfyng fydd arno: •••w pob blinderog â ddaw in ei erbyn ef: ••1 fyddo efe ar lenwi ei fol, Duw a ddenfyn […] ei erbyn ef angerdd ei ddigofaint, ac ai gla••a hi arno ef, ym mysc ei fwyd ef.
Fellini âwelwn in eglur nad yw bywyd ••n, ai lwyddiant in y bid in sefyll ar amldra, ⟨p. 122⟩a helaethrwydd o bethau bydol; eithr […] unig ar fendith, a rhagddarbodaeth D•• Canys ei fendith ef in unig fy in cyfoetho•• ac nid yw in dwyn tristid gyd ag ef. Obleg•• gwell in prinder y cyfiawn, 2na mawr olud […] annuwolion cedryn. Gwell yw ychydig g•• ag ofn yr Arglwydd, na thryssor mawr, a bl•• der gydag ef. Gwell yw ychydig drwy gyf•• wnder na chnwd mawr drwy gam.34Gan hynny fell hyn y pen-glymma• […] pwngc hwn: Nid wrth fara y bid byw dy• and wrth fendith ar y bara: Nid trwy foddi•• canolig, a chyfryngau bydol, and drwy f•• dith ar y moddion, ar cyfryngau: Canys […] fodd y dichon bara, gan nad yw and p••• marw, ac heb fywyd ynddo ei hûn, roddi •• wyd i eraill.
Theol. Gwir vnion. Oblegid nid wrth fara yn vnig, y bydd byw dyn (medd ein Harglwydd Iesu.) Onid wrth bob gair â ddaw o enau Duw. Drachefn y dywed: Er bod gan ddyn helaethrwydd, etto nid yw ei fywyd ef yn sefyll yn y pethau sy ganddo. Oblegid heb gael bendith oddiwrth Dduw, ni ddichon bod gan neb wir gyssur mewn dim oll ar â fêddo. Nyni â welwn beunydd wrth brawf, a chydnabyddiaeth fod yr Arglwydd yn melldithio y drygionus, er bod ganddynt helaethrwydd: Rhai â chanddynt gyflawnder, a gystuddir yn oestadol a chlefydau ⟨p. 121⟩Rhai ynghanol eu digonoldeb, a lifant •mmaith gan ddarfodedigaeth. Eraill yn 〈…〉 hamldra, au gormodedd ydynt yn meirw 〈…〉•othineb. Eraill a gippir ymaith yn gynnar 〈…〉 hoes, drwy farwolaeth ddisyfyd, pan fy••o mwyaf eu rhodres. Eraill a oddefant ••lledion trymmion ar fôr, ac ar dîr. Eraill 〈…〉•ânt flinder, a thrallod gan wragedd any••d, a drwg-nawsus, a chan blant anufy••ion.
Rhai a wnânt lofruddiaeth, a theyrn-frâd, 〈…〉 a gollant y cwbl ar vnwaith. Eraill a ddi••enant, ac a ddarfyddant gan ryw ddirgel •••wydd, a melldith-Dduw, ni ŵyr neb pa •••d. Rhai â chanddynt gyfoeth mawr, a •••thiant yn nwylo y llofrudd: Rhai tan law 〈…〉•leidr, ac eraill ym meddiant y gwenwyn••.
Am hyn y dywed y Brenin doeth,1 y mae •••eni a welais tan yr haul, cyfoeth wedi 〈…〉 cadw yn niwed iw perchennog: Zophar ••fyd y Naamathiad â ddywed: Pan gy•••wner ei ddigonoldeb ef, cyfyng fydd arno: •••w pob blinderog â ddaw yn ei erbyn ef: 1 fyddo efe ar lenwi ei fol, Duw a ddenfyn ei erbyn ef angerdd ei ddigofaint, ac ai glaa hi arno ef, ym mysc ei fwyd ef.
Felly ni âwelwn yn eglur nad yw bywyd n, ai lwyddiant yn y byd yn sefyll ar amldra,
Vn arall â ddywed: elw anghyfla••〈…〉 ddŵg golled a thrueni, ac am hynny d••••
⟨p. 111⟩
〈…〉 yw oddiwrth gynnilded, ac ysmonnaeth 〈…〉.
Mal hyn gobeithio yr wyf eich bod yn •••l y fâth ymlid arnoch, gan Dduw, a dy•••n, ac na ddichon y gatberth hon eich cud•••. Ac am hynny ceisiwch ddiangc allan o ••ni, ac ymwrandewch am ryw loches a•••l, canys ni thyccia hon i chwi.
Ac n•• yw efe gyfoethog, yr hwn â feddianno law•• ond yr hwn nid oes arno eisieu dim; canys 〈…〉 bydd byth eisieu ar fodlon rhwydd. Nid o•• dim gofid mewn prinder, oddieithr lle y b• ddo chwant annigonol i gael y chwaneg. 〈…〉 byddwn byw yn ôl rheol naturiaeth, ni b• ddwn byth yn d•odion; os yn ôl ein trachwa•• ni byddwn ni byth cyfoethogion.
Da y dywed y Poet. Nac ymgyfoetho• wch drwy anghyfiawnder,
ymfodlona a'r eiddot dy hûn: ac ymgadw oddiwrth eiddo eraill. Mal hyn nyni â welwn •od, nid yn vnig Duw ei hun yr hwn yw •fynnon yr holl ddoethineb, ond dynion he•yd yn gystal rhai digrêd tan naturiaeth, a •hredadwy tan râs, o vn frŷd yn cynghori 〈…〉 ni ymorchestu, a gwneuthur egni i geisio •yrrhaedd bodlonrhwydd: Ac yno y dichon fod •ennym gyffyr meddiginiaeth godidawg yn •rbyn cybydd-dra.
ni bydd arnynt eisieu dim daioni. Onid yw efe yn dywedyd: Ofnw•h ef ei holl saint, oblegid nid oes eisieu a• y sawl a'i hofnant ef.
Oni ddywed efe: N• attal efe ddim daioni oddiwrth y rhai a rodian•
⟨p. 115⟩
yn vnion. Oni ddywaid efe: Ein Tâd nefol â ŵyr fod arnom eisieu y pethau hyn: ac y rhoddir yr holl bethau hyn i ni yn y chwaneg, os ni â geisiwn ei deyrnas ef.
Onid yw efe yn gorchymyn i ni? Na ofelwch pa beth a fwytaoh, neu pa beth a yfoch, nac a pha beth yr ymddilladoch? Ac lle y mae ein Achubwr yn gwahardd gofalu, deall y mae efe am y cyfryw ofal, ac sydd yn pendafadu synwyr dyn, ac yn peri iddo anobeithio,
ac anffyddio yn Nuw, sef na ofalom felly. Onid yw efe yn dywedyd?
•
•
••
〈…〉
••
••
⟨p. 122⟩
a helaethrwydd o bethau bydol; eithr 〈…〉 vnig ar fendith, a rhagddarbodaeth D•• Canys ei fendith ef yn vnig fy yn cyfoetho•• ac nid yw yn dwyn tristid gyd ag ef. Obleg•• gwell yn prinder y cyfiawn,
na mawr olud 〈…〉 annuwolion cedryn. Gwell yw ychydig g•• ag ofn yr Arglwydd, na thryssor mawr, a bl•• der gydag ef. Gwell yw ychydig drwy gyf•• wnder na chnwd mawr drwy gam.
Gan hynny fel hyn y pen-glymma•〈…〉 pwngc hwn: Nid wrth fara y bydd byw dy• ond wrth fendith ar y bara: Nid trwy foddi•• canolig, a chyfryngau bydol, ond drwy f•• dith ar y moddion, ar cyfryngau: Canys 〈…〉 fodd y dichon bara, gan nad yw ond p••• marw, ac heb fywyd ynddo ei hûn, roddi •• wyd i eraill.
