Llwybr din anghyfarwydd I'r nefoedd.Llwybr dyn anghyfarwydd I'r nefoedd.
pp. 1–361939 passagespart 8 of 24
Modern spelling is a reading aid: the words are the author’s, only the spelling is modernized. Original shows the page as printed, with the transcription marks.
Theol. In hyn y mae mawr gryfder y bid in sefyll, self o'i fod in tynnu i lawr sêr y nefoedd, ac in peri iddynt gwympio ir ddaiar; fell y dywedir am gynffon y ddraig. Datc. 12. Yr hon yw swydd-ymgais, cybydd-dod, a search ir bid hwn. Canys y mae i ni le i ryfeddu, ac i b•yderu wrth welled pa wed y mae search ir pethau hyn wedi anafu, a gorchfygu llaweroedd o weision enwog i Dduw, in gystal Pregeth-wyr a Phrossesswyr yr efengyl: yr hyn beth sydd argoel hynod o'i gryfder ef. Oblegid hwn yw'r offeryn cadarnaf, ar erfyn dehevaf a gymmer Satan i osod arnom, pan ballo pob peth arall.
Canys prŷd na thycciei mâth in y bid ar brofedigaeth in erbyn Christ, y Cythraul â ddûg allan in ôl y cwbl, yr arf hwn iw erbyn: self Yr holl bethau hyn â roddaf i ti, gan ddangos iddo ogoniant yr holl fyd. Felly efe (wedi profi in fynych nad yw hwn in pallu un amser) a fwriadodd orchfy gu Christ ei hîm ag ef.1 Ac wrth hynny cryfder y bid ar Cythraul sydd in sefyll in y pethau hyn. ⟨p. 100⟩Canys pwy nis daliodd efe in y magl hwn self Yr holl bethau hyn a roddaf i ti. Pwy nis clwyfodd? Pwy nis twyllodd? Pwy niorchfygodd? Dymma'r mod yr hudodd efe Balaam: Dymma'r mod y twyllodd efe Achan. A hwn y gorthrechodd efe Judas. A hwn y rheibiodd efe Demas. Ac a hwn in ein dyddiau ni yr awr honey mae efe in twyllo lawyer o ddynion rhag orol. Oblegid Phoenix yw efe ym mhlith dynion yr hwn nis gorthrecha'r bid: Je rhyfeddod in y bid yw'r hwn ni ellir ei ynnill ag arian.
Theol. Yn hyn y mae mawr gryfder y byd yn sefyll, sef o'i fod yn tynnu i lawr sêr y nefoedd, ac yn peri iddynt gwympio ir ddaiar; fel y dywedir am gynffon y ddraig. Datc. 12. Yr hon yw swydd-ymgais, cybydd-dod, a serch ir byd hwn. Canys y mae i ni le i ryfeddu, ac i b•yderu wrth weled pa wedd y mae serch ir pethau hyn wedi anafu, a gorchfygu llaweroedd o weision enwog i Dduw, yn gystal Pregeth-wyr a Phrossesswyr yr efengyl: yr hyn beth sydd argoel hynod o'i gryfder ef. Oblegid hwn yw'r offeryn cadarnaf, ar erfyn deheuaf a gymmer Satan i osod arnom, pan ballo pob peth arall.
Canys prŷd na thycciei mâth yn y byd ar brofedigaeth yn erbyn Crist, y Cythraul â ddûg allan yn ôl y cwbl, yr arf hwn iw erbyn: sef Yr holl bethau hyn â roddaf i ti, gan ddangos iddo ogoniant yr holl fyd. Felly efe (wedi profi yn fynych nad yw hwn yn pallu vn amser) a fwriadodd orchfy gu Crist ei hîm ag ef.
Ac wrth hynny cryfder y byd ar Cythraul sydd yn sefyll yn y pethau hyn.
⟨p. 100⟩
Canys pwy nis daliodd efe yn y magl hwn sef Yr holl bethau hyn a roddaf i ti. Pwy nis clwyfodd? Pwy nis twyllodd? Pwy niorchfygodd? Dymma'r modd yr hudodd efe Balam: Dymma'r modd y twyllodd efe Achan. A hwn y gorthrechodd efe Iudas. A hwn y rheibiodd efe Demas. Ac a hwn yn ein dyddiau ni yr awr hon y mae efe yn twyllo llawer o ddynion rhag orol. Oblegid Phenix yw efe ym mhlith dynion yr hwn nis gorthrecha'r byd: Ie rhyfeddod yn y byd yw'r hwn ni ellir ei ynnill ag arian.
Phila. Yr wyfi bellach, wedi fynghwbl fed loni am y matter ymma: eithr un peth etto sy'n taro in fynych in fy meddwl; self na ddichon bod gan y crintach-wyr cynith hyn ddim gwir gyssur in eu digrifwch a'u cyfoeth, o herwydd nad oes ganddynt ddim cyssur in Nuw, na heddwch in eu cydwybodau eu hunain.
Phila. Yr wyfi bellach, wedi fynghwbl fed loni am y matter ymma: eithr vn peth etto sy'n taro yn fynych yn fy meddwl; sef na ddichon bod gan y crintach-wyr cynith hyn ddim gwir gyssur yn eu digrifwch a'u cyfoeth, o herwydd nad oes ganddynt ddim cyssur yn Nuw, na heddwch yn eu cydwybodau eu hunain.
Theol. Gwir jawn â ddywedwch. Amhossibl i'r sawl â garant y bid hwn, allu cael dim gwir gyssur in Nuw. Oblegid ni ddichon neb wasanaethu dan feistr, Duw a golud bydol.
Am hynny peryglus, ac ofnadwy yw eu cyflwr hwynt, er nad ydynt in ei welled, nac in in wrando ag ef; megis y dangosaf i chwi wrth siampl hynod. Beth pe bay un or ⟨p. 101⟩cribddeilwyr goludog hyn, wedi ei wisco mewn melfed, a brethyn aur in wŷch ragorol; a'i osod i eistedd ar ei fwrdd, a hwnnw in gyflawn o bôb danteithion bydol; a chael ei wasanaethu gan lawyer o weision in dra Arglwyddiaidd, ac in urddassol tros ben; a bod in eistedd in ei oruwch stafell, a honno in discleirlo fell eur-lliw; a chael dwyn atto bôb gwasanaeth, y cyntaf, ar ail, ar trydydd a cherddorion, in dra pendefigaidd; ac ynteu in ei gadair fell Brenin ar ei orseddfa: etto er hyn i gyd, pe gosodid y pride hwnnw wrth ei ddwyfron ef ddagr noeth barod iw drywanu: Pa hyfrydwch, pa lawenydd, pa gyssur â alley efe ei gymmeryd in yr holl bethau eraill? Felly yr un mod pa rwysc, neu ddigrifwch bynnag y mae dynion drygionus in ei gael ymma ar y ddaiar, etto eu hevog, ai uffernol gydwybod sydd megis dagr lem wedi ei gosod beunydd in agos at eu calonuau, fell na ddichon bod ganddynt ddim gwir gyssur mewn dim ar â feddant.
Neu gadewch i mi ddwyn y peth ar deal i chwi fell hyn. Beth pe gwnai ddŷn fradwriaeth in erbyn y Brenin, ai fod am hynny wedi ei ddal, ai farnu, ai fwrw iw groggy, ac iw dynnu in aelodau: in y cyfryw gyflwr â hwn, beth â ddichon roddi cyssur ⟨p. 102⟩ynddo? A ddichon difyrrwch, a cherddoriaeth? A ddichon aur, neu arian, neu diroedd, neu ardrethi? Na ddichon: Nid oes yr un or pethau hyn â wna lesâd iddo, nac a ddiddana ddim arno. Oblegid meddwl gwastadol am farw sydd in gwascu cyn dosted ar ei gallon, fell na ddichon dim oll wneuthur llesâd iddo, nac esmwythâu ar ei ofid.
Beth gan hynny ai cyssura in y cyfryw anghyflwr a hwn? Onid pardwn wedi ei selio, a sêl fawr y Brenin, ai law ef ei hûn in scrifennedig wrtho. Canys cyn gynted ac y caffo hyn, ei gallon farwaidd â adfywia, ac â lonna o lawenydd. Dymma wir gyflwr pob cribddeiliwr bydol, aflan, a Didduw yr hwn nid oes ganddo oddiwrth y Brenin nefol ddim siccrwydd o Bardwn, a maddevant am ei bechod: ac yno pa lawenydd â ddichon fod gantho in ei fwyd, ai ddiod ei dda, ei anifeiliaid, ei wraig, ei blant, ei diroedd, ai ardrethi, nac mewn dim arall ar a fêdd?
Theol. Gwir iawn â ddywedwch. Amhossibl i'r sawl â garant y byd hwn, allu cael dim gwir gyssur yn Nuw. Oblegid ni ddichon neb wasanaethu dan feistr, Duw a golud bydol.
Am hynny peryglus, ac ofnadwy yw eu cyflwr hwynt, er nad ydynt yn ei weled, nac yn yn wrando ag ef; megis y dangosaf i chwi wrth siampl hynod. Beth pe bai vn or ⟨p. 101⟩cribddeilwyr goludog hyn, wedi ei wisco mewn melfed, a brethyn aur yn wŷch ragorol; a'i osod i eistedd ar ei fwrdd, a hwnnw yn gyflawn o bôb danteithion bydol; a chael ei wasanaethu gan lawer o weision yn dra Arglwyddiaidd, ac yn vrddassol tros ben; a bod yn eistedd yn ei oruwch stafell, a honno yn discleirlo fel eur-lliw; a chael dwyn atto bôb gwasanaeth, y cyntaf, ar ail, ar trydydd a cherddorion, yn dra pendefigaidd; ac ynteu yn ei gadair fel Brenin ar ei orseddfa: etto er hyn i gyd, pe gosodid y pryd hwnnw wrth ei ddwyfron ef ddagr noeth barod iw drywanu: Pa hyfrydwch, pa lawenydd, pa gyssur â allei efe ei gymmeryd yn yr holl bethau eraill? Felly yr vn modd pa rwysc, neu ddigrifwch bynnag y mae dynion drygionus yn ei gael ymma ar y ddaiar, etto eu heuog, ai vffernol gydwybod sydd megis dagr lem wedi ei gosod beunydd yn agos at eu calonuau, fel na ddichon bod ganddynt ddim gwir gyssur mewn dim ar â feddant.
Neu gadewch i mi ddwyn y peth ar ddeall i chwi fel hyn. Beth pe gwnai ddŷn fradwriaeth yn erbyn y Brenin, ai fod am hynny wedi ei ddal, ai farnu, ai fwrw iw grogi, ac iw dynnu yn aelodau: yn y cyfryw gyflwr â hwn, beth â ddichon roddi cyssur ⟨p. 102⟩ynddo? A ddichon difyrrwch, a cherddoriaeth? A ddichon aur, neu arian, neu diroedd, neu ardrethi? Na ddichon: Nid oes yr vn or pethau hyn â wna lesâd iddo, nac a ddiddana ddim arno. Oblegid meddwl gwastadol am farw sydd yn gwascu cyn dosted ar ei galon, fel na ddichon dim oll wneuthur llesâd iddo, nac esmwythâu ar ei ofid.
Beth gan hynny ai cyssura yn y cyfryw anghyflwr a hwn? Onid pardwn wedi ei selio, a sêl fawr y Brenin, ai law ef ei hûn yn scrifennedig wrtho. Canys cyn gynted ac y caffo hyn, ei galon farwaidd â adfywia, ac â lonna o lawenydd. Dymma wir gyflwr pob cribddeiliwr bydol, aflan, a Didduw yr hwn nid oes ganddo oddiwrth y Brenin nefol ddim siccrwydd o Bardwn, a maddeuant am ei bechod: ac yno pa lawenydd â ddichon fod gantho yn ei fwyd, ai ddiod ei dda, ei anifeiliaid, ei wraig, ei blant, ei diroedd, ai ardrethi, nac mewn dim arall ar a fêdd?
Canys meddyliau dychrynllyd am uffern sydd bob awr in ei gythryblu oddi fewn: in tagu ac in diffoddi ei holl lawenydd. Nid ymlonydda cydwybodau treiswyr, a chribddeiliaid, eithr cyfodi â wnânt drwy ofn▪ a dychryn i gyhuddo, a thestiolaethu iw herbyn: gan ddywedyd wrthynt in frau▪⟨p. 103⟩ac in ddiragrith may colledig ydynt, er llawened. a digrifed y cymmerant arnynt fod yngolwg y bid.
Canys nid oes ddadl na bônt in dioddef o'u mew•, lawyer gwascfa drom, a lawyer oerloes calon; ac nid yw eu holl ddigrifwch, a'u rhodres and gwên ar y genau in unig oddiallan, heb ddim gwir gyssur in y gallon. Am hynny y dywed y Brenin doeth.1 Je wrch chwerthin y bid blîn ar y gallon: a diwedd y llawenydd hwnnw yw tristwch. 2Job hefyd y gŵr sanctaidd a ddywed. Dychrynniadau a'i goddiweddant ef fell dyfroedd; corwynt a'i cippia ef liw nôs. Eliphas y Temaniad a gadarnhâ yr un peth.3 Holl ddyddiau yr annuwiol y bid efe in ym ofidio, &c. llais ofnadwy sydd in ei glustiau ef, &c. felly ninny â welwn pa fodd bynnag y mae lawyer annuwiol-din cnawdol in rhwyforio (a'i hwyliau in uchel yngolwg y bid) y mhôb difyrrwch, a llawenydd, gan ddangos wyneb têg: etto efe â ddwys-bigir oddimewn â dychrynniadau, ac a gwascfaoedd cydwybod in erchyll tros ben, ac in dra ffyrnig.
Canys meddyliau dychrynllyd am vffern sydd bob awr yn ei gythryblu oddi fewn: yn tagu ac yn diffoddi ei holl lawenydd. Nid ymlonydda cydwybodau treiswyr, a chribddeiliaid, eithr cyfodi â wnânt drwy ofn▪ a dychryn i gyhuddo, a thestiolaethu iw herbyn: gan ddywedyd wrthynt yn frau▪⟨p. 103⟩ac yn ddiragrith mai colledig ydynt, er llawened. a digrifed y cymmerant arnynt fod yngolwg y byd.
Canys nid oes ddadl na bônt yn dioddef o'u mew•, lawer gwascfa drom, a llawer oerloes calon; ac nid yw eu holl ddigrifwch, a'u rhodres ond gwên ar y genau yn vnig oddiallan, heb ddim gwir gyssur yn y galon. Am hynny y dywed y Brenin doeth.1 Ie wrch chwerthin y bydd blîn ar y galon: a diwedd y llawenydd hwnnw yw tristwch. 2Iob hefyd y gŵr sanctaidd a ddywed. Dychrynniadau a'i goddiweddant ef fel dyfroedd; corwynt a'i cippia ef liw nôs. Eliphas y Temaniad a gadarnhâ yr vn peth.3 Holl ddyddiau yr annuwiol y bydd efe yn ym ofidio, &c. llais ofnadwy sydd yn ei glustiau ef, &c. felly nyni â welwn pa fodd bynnag y mae llawer annuwiol-ddyn cnawdol yn rhwyforio (a'i hwyliau yn vchel yngolwg y byd) y mhôb difyrrwch, a llawenydd, gan ddangos wyneb têg: etto efe â ddwys-bigir oddimewn â dychrynniadau, ac a gwascfaoedd cydwybod yn erchyll tros ben, ac yn dra ffyrnig.
Antil. Chwi â ddywedasoch lawyer in awchlym in erbyn cybydd-dod: Eithr i'm tŷb i, tra na chwenycho neb and yr eiddo ei hûn, ni ellir dywedyd ei fod efe in gybudd,
Antil. Chwi â ddywedasoch lawer yn awchlym yn erbyn cybydd-dod: Eithr i'm tŷb i, tra na chwenycho neb ond yr eiddo ei hûn, ni ellir dywedyd ei fod efe yn gybudd,
Theol. Gellir in wir: Canys nid in unig ⟨p. 104⟩efe sydd gybudd yr hwn a chwennycho in awyddus eiddo arall: and hwnnw hefyd â gadwo, ac â ddalio in din in garlaidd, ac in grintachlyd ei eiddo ei hûn, ac â fyddo mor galled ac na ddaw dim oddiwrtho, onis gwescir o'i anfodd, megis gwascu agoriad o law Hercules.
Nid gwaeth gan y cribinwyr tomlyd hyn golly en gwaed nac ymadael a'u da. Prinhau â wnânt ar y boll, ar cefn i geisio dwyn ei Duw (self eu golud) i mewn iw cist. A phan gaffont ef unwaith i mewn yno; â ymadawant ag ef in hawdd dybygech chwi? na wnânt: nid ymedu din a'i Dduw er dim â ddigwyddo: efe â fwyttu fara pŷs, ac â ŷf ddiod succan, in gynt nag y lleihao efe ddim ar ei Dduw. Am hynny y dywed yr Scrythur: Na fwytta fwyd y cenfigennus drŵg ei lygad, ac na chwennych o'i ddanteithion ef: Canys megis pe meddyliei efe felly in ei gallon y dywed efe wrthit: bwytta ac ŷf, a'i gallon heb fod gyd â thy: y tammaid â fwytteaist, a fwri di i fynu, a'th eiriau melus a golly di. Yr hên ddihareb yw, fod y cybudd in dwyn eisieu, in gystal y peth sydd ganddo, a'r peth nid yw ganddo; o herwydd ni chymmer wrth ei gyfraid, o'r hyn sydd ganddo. Ac wrth hyn chwi â welwch, fod lawyer o nerth, a grim cybydd-dod in sefyll mewn ⟨p. 105⟩crintachrwydd in yr eiddom ein hunain.
Theol. Gellir yn wir: Canys nid yn vnig ⟨p. 104⟩efe sydd gybudd yr hwn a chwennycho yn awyddus eiddo arall: ond hwnnw hefyd â gadwo, ac â ddalio yn dynn yn garlaidd, ac yn grintachlyd ei eiddo ei hûn, ac â fyddo mor galed ac na ddaw dim oddiwrtho, onis gwescir o'i anfodd, megis gwascu agoriad o law Hercules.
Nid gwaeth gan y cribinwyr tomlyd hyn golli en gwaed nac ymadael a'u da. Prinhau â wnânt ar y bol, ar cefn i geisio dwyn ei Duw (sef eu golud) i mewn iw cist. A phan gaffont ef vnwaith i mewn yno; â ymadawant ag ef yn hawdd dybygech chwi? na wnânt: nid ymedu dyn a'i Dduw er dim â ddigwyddo: efe â fwyttu fara pŷs, ac â ŷf ddiod succan, yn gynt nag y lleihao efe ddim ar ei Dduw. Am hynny y dywed yr Scrythur: Na fwytta fwyd y cenfigennus drŵg ei lygad, ac na chwennych o'i ddanteithion ef: Canys megis pe meddyliei efe felly yn ei galon y dywed efe wrthit: bwytta ac ŷf, a'i galon heb fod gyd â thi: y tammaid â fwytteaist, a fwri di i fynu, a'th eiriau melus a golli di. Yr hên ddihareb yw, fod y cybudd yn dwyn eisieu, yn gystal y peth sydd ganddo, a'r peth nid yw ganddo; o herwydd ni chymmer wrth ei gyfraid, o'r hyn sydd ganddo. Ac wrth hyn chwi â welwch, fod llawer o nerth, a grym cybydd-dod yn sefyll mewn ⟨p. 105⟩crintachrwydd yn yr eiddom ein hunain.
Antile. Er hynny y mae in rhaid i ddynion •od in ofalus, ac in ddyfal ynghylch eu gor•hwylion bydol, a bwriadu byw. Y bid sy •aled ac nid hawdd yw ymdaro. Yr hwn nid •drycho in fanwl am drîn y bid, drwy fod in ••yssur in ei waith, ai orchwyl, â ddichon fined […] gardotta, neu farw o newyn, am â wn i.
Antile. Er hynny y mae yn rhaid i ddynion •od yn ofalus, ac yn ddyfal ynghylch eu gor•hwylion bydol, a bwriadu byw. Y byd sy •aled ac nid hawdd yw ymdaro. Yr hwn nid •drycho yn fanwl am drîn y byd, drwy fod yn ••yssur yn ei waith, ai orchwyl, â ddichon fyned 〈…〉 gardotta, neu farw o newyn, am â wn i.
Theol. Nid wyf fi in gwadu, nas gell•ch, je nas dylech fod in ddiwid in eich •waith, a'ch gorchwyl; drwy gymmeryd ••nny in ofn Duw, ac â chydwybod dda, fell […] dywedais or blaen: eithr yr awydd hwnnw, […] chwannogrwydd, a'r gormod search i arian mae Duw in ei gondemnio.
Theol. Nid wyf fi yn gwadu, nas gell•ch, ie nas dylech fod yn ddiwid yn eich •waith, a'ch gorchwyl; drwy gymmeryd ••nny yn ofn Duw, ac â chydwybod dda, fel 〈…〉 dywedais or blaen: eithr yr awydd hwnnw, 〈…〉 chwannogrwydd, a'r gormod serch i arian mae Duw yn ei gondemnio.
Theol. Un peth yw trîn, a mwynhau, ac ••fer y pethau hyn, a pheth arall yw ei caru, a ••sod ein calonnau arnynt: Canys yr Scripture â ddyŵed: Os cynnydda golud, na ••ddwch eich calon arno. Ac Joan Sanct â ••ywed: Na cherwch y bid, na'r pethau sy […] y bid. Nid yw efe in dywedyd, na thrin••h, nac arferwch y bid; and, na cherwch y ••d hwn: Canys ei drîn, a'i arfer sydd rŷdd, […] •hyfreithlon i ni; and nid rhŷdd yw ei garu. […] hyn y dywed yr Apostol: Y rhai â arferant ⟨p. 106⟩y bid hwn, 1byddant megis heb ei gam-arf•• Canniattau y mae yr Apostol arfer pethau […] bid hwn in sobr, ac in gymmedrol ac in-of• Duw, eithr nid mewn mod amgen. Anghenrhaid sy in gofyn gennym ei arfer, megi• yr ydym in arfer bwyd, a diod, a dillad: on• gwiliwn rhag cybyddu mwy nac a fydd• anghenrhaid, rhag gormodedd: dyna fam […] drŵg. Yr yspryd glân â ddywed: Bydde• eich ymarweddiad in ddiserch i arian, ga• fôd in fodlon i'r hyn sydd gennych in br• sennol. Gan hynny dedwydd yw'r neb â f• do gwir fodlon i'w gyflwr presennol be•• bynnag fyddo;2 ac â ymddygo ynddo in ll• wen, ac in weddaidd. Oblegid yr yspry• glân â ddywed: Nid oes daioni mewn dy• oddieithr iddo fwytta, ac yfed, a pheri i'• enaid gael daioni o'i lafur: hyn hefyd â w• lais i in dyfod o law Dduw ei hûn.3 In […] geiriau hyn deal y Brenin doeth yw, may d• mma'r holl ddaioni â allwn ni ei gyrrha• did in y bid; self cymmeryd mwyniant cy• medrol, a chyssurol o bethau y bywyd y• ma, y rhai y mae Duw in eu rhoddi i ni. […] ym mhellach y dywed may rhodd ragorol g•• Dduw yw eu harfer in weddol, ac in gist rus. Canys fell y dywed hên Athro. Gŵ• synhwyrol yw'r hwn ni thristeir o herwyd• diffig y pethau nid yw ganddo, and â law• nycha ⟨p. 107⟩in y pethau sydd ganddo; gan eu har••• i ogoniant Duw, ac i'w gyssur ei hûn. ••l hyn y dibennaf y pwngc hwn, ac yr at•••af i chwi: self fod in rhŷdd, ac in gyfrei•••on i ni, drîn, ac arfer, a mwynhau aur, ac •••an, a pethau bydol in gymmesuraidd, in •••medrol, ac in dduwiol; eithr er dim, na •••dom search ein calonnau arnynt.
Theol. Vn peth yw trîn, a mwynhau, ac ••fer y pethau hyn, a pheth arall yw ei caru, a ••sod ein calonnau arnynt: Canys yr Scry••ur â ddyŵed: Os cynnydda golud, na ••ddwch eich calon arno. Ac Ioan Sanct â ••ywed: Na cherwch y byd, na'r pethau sy 〈…〉 y byd. Nid yw efe yn dywedyd, na thrin••h, nac arferwch y byd; ond, na cherwch y ••d hwn: Canys ei drîn, a'i arfer sydd rŷdd, 〈…〉•hyfreithlon i ni; ond nid rhŷdd yw ei garu. 〈…〉 hyn y dywed yr Apostol: Y rhai â arferant ⟨p. 106⟩y byd hwn, 1byddant megis heb ei gam-arf•• Canniattau y mae yr Apostol arfer pethau 〈…〉 byd hwn yn sobr, ac yn gymmedrol ac yn-of• Duw, eithr nid mewn modd amgen. Anghenrhaid sy yn gofyn gennym ei arfer, megi• yr ydym yn arfer bwyd, a diod, a dillad: on• gwiliwn rhag cybyddu mwy nac a fydd• anghenrhaid, rhag gormodedd: dyna fam 〈…〉 drŵg. Yr yspryd glân â ddywed: Bydde• eich ymarweddiad yn ddiserch i arian, ga• fôd yn fodlon i'r hyn sydd gennych yn br• sennol. Gan hynny dedwydd yw'r neb â f• ddo gwir fodlon i'w gyflwr presennol be•• bynnag fyddo;2 ac â ymddygo ynddo yn ll• wen, ac yn weddaidd. Oblegid yr yspry• glân â ddywed: Nid oes daioni mewn dy• oddieithr iddo fwytta, ac yfed, a pheri i' enaid gael daioni o'i lafur: hyn hefyd â w lais i yn dyfod o law Dduw ei hûn.
Antil: Etto er hyn, nid wyfi in gweled, […] yw y Pregethwyr, ar Professwyr goreu, y ••ŷr dyscedig, ar crefyddol mor chwannog […] •yd, ac mor awyddus ag eraill.
Antil: Etto er hyn, nid wyfi yn gweled, 〈…〉 yw y Pregethwyr, ar Professwyr goreu, y ••ŷr dyscedig, ar crefyddol mor chwannog 〈…〉•yd, ac mor awyddus ag eraill.
Theol. In awr yr ydych in dangos eich •••ryd gŵenwynig in erbyn gwell-gwŷr na ••wi eich hûn. Ac y mae gennif bedwar mâth […] atteb i chwi.
In gyntaf, er bod gwŷr duwiol in my••d tros y terfyn ford honno, ac ychydig […] rhŷ danbed, ac awyddus i gasclu pethau ••dol, etto nid ydynt in torri allan cyn belled sewn chwannogrwydd, ac mor anafus ag ••aill.
In ail, os Duw a‘u gedu hwynt arnynt […] hunain i'w gorchfygu gan y bid, etto efe […] ei fawr ddoethineb, ai drugaredd â drŷ y ••bl er llesâd, a daioni iddynt: Canys felly, […] gyntaf, y darostwng efe hwynt, ac wedi •ynny, ai cyfyd i fynu drachefn. Ac felly pob •eth sydd in gweithio ir hyn goreu i'r sawl ⟨p. 108⟩â garant Dduw.
In drydydd wrth athrawiaeth yr ydym […] in byw, ac nid wrth stamplau: Canys y […] diffygion, a gwendid in y rhai goreu o b••• Dduw:
Ac am hynny ni wasanaetha i ni gy• meryd gwendid y rhai mwyaf eu rhinww••• au, ac in dwyn y rhagoc mwyaf ym mhl••• gweision Duw, i fod in rheol, in dre•• ac in batrwm i ni, i fyw wrthynt. Dryg•• nus gan hy•ny, ac annuwiol yw eu dadl h• ynt y rhai â honnant, ac â gymmerant odin•• Dafydd, meddwdod Lot, cwymp Petr, tr•• gwydd Abraham, Gwendid Solomon, &c, […] ymguddfa, in escus, ac ymddeffynfa iddy•• eu hunain, am y cyffelyb feiau, a phechod•• fell pe bay rŷdd iddynt bechu fell hwythau. […] ddiwaethaf, fy atteb i chwi yw hyn, fod […] ymadrodd eich hûn in gwaethygu ar […] matter; cyn belled ydych oddiwrth well••• dim arno ar eich geiriau. Oblegid os prege•• wyr, a gwŷr duwiol eraill (in ôl arfer gw• ddiau lawyer, in ôl dagrau, a chyfryngau • ddas eraill) ni allant ddiangc in ddifriw n•• clwyfer hwy weithiau, ac nas lliaser in d••• gan y bid, ar cythraul: beth â ddaw o hono•• chwi, y rhai nid ydych in ymorol am ddim •• fryngau, nac in hybu dim ar y gelyn, and […] ymroi iddo in rhwydd, ac in ddiymdrec• […] ⟨p. 109⟩[…] y Cythraul â orchfygodd Ddafyd, a Lot, […] Sampson, a Solomon, ar cyfryw wŷr Ce•••n nerthol, beth â dderfydd i'r rhai llwyr •••ol a Di-dduw? Os y gwŷr gwrolaf mewn •••fel, ar Capteniaid pennaf â syrthiant, •••h a ddaw o'r ciwdawd-wyr llesc,1 a diga•••? Ac fell y dywed S. Petr: Os prin y bid […] •yfiawn cadwedig, pale yr ymddengys y •••gionus, ar annuwiol? Felly mi a'ch •••meraf chwi ar adsias, ac a drôf eich arf […] eich erbyn eich hûn, Oni ddichon gŵyr ••wiol ddiangc drwy'r bid heb ddyrno•••u▪ a chleisiau, a briwiau, beth a ddaw or •••i ni wyddant beth yw duwioldeb?
Theol. Yn awr yr ydych yn dangos eich •••ryd gŵenwynig yn erbyn gwell-gwŷr na ••wi eich hûn. Ac y mae gennif bedwar mâth 〈…〉 atteb i chwi.
Yn gyntaf, er bod gwŷr duwiol yn my••d tros y terfyn ffordd honno, ac ychydig 〈…〉 rhŷ danbed, ac awyddus i gasclu pethau ••dol, etto nid ydynt yn torri allan cyn belled •ewn chwannogrwydd, ac mor anafus ag ••aill.
Yn ail, os Duw a‘u gedu hwynt arnynt 〈…〉 hunain i'w gorchfygu gan y byd, etto efe 〈…〉 ei fawr ddoethineb, ai drugaredd â drŷ y ••bl er llesâd, a daioni iddynt: Canys felly, 〈…〉 gyntaf, y darostwng efe hwynt, ac wedi •ynny, ai cyfyd i fynu drachefn. Ac felly pob •eth sydd yn gweithio ir hyn goreu i'r sawl ⟨p. 108⟩â garant Dduw.
Yn drydydd wrth athrawiaeth yr ydym 〈…〉 yn byw, ac nid wrth stamplau: Canys y 〈…〉 diffygion, a gwendid yn y rhai goreu o b••• Dduw:
Ac am hynny ni wasanaetha i ni gy• meryd gwendid y rhai mwyaf eu rhinww••• au, ac yn dwyn y rhagoc mwyaf ym mhl••• gweision Duw, i fod yn rheol, yn dre•• ac yn batrwm i ni, i fyw wrthynt. Dryg•• nus gan hy•ny, ac annuwiol yw eu dadl h• ynt y rhai â honnant, ac â gymmerant odin•• Dafydd, meddwdod Lot, cwymp Petr, tr•• gwydd Abraham, Gwendid Salomon, &c, 〈…〉 ymguddfa, yn escus, ac ymddeffynfa iddy•• eu hunain, am y cyffelyb feiau, a phechod fel pe bai rŷdd iddynt bechu fel hwythau. ddiwaethaf, fy atteb i chwi yw hyn, fod ymadrodd eich hûn yn gwaethygu ar matter; cyn belled ydych oddiwrth well dim arno ar eich geiriau. Oblegid os prege wyr, a gwŷr duwiol eraill (yn ôl arfer gw ddiau lawer, yn ôl dagrau, a chyfryngau ddas eraill) ni allant ddiangc yn ddifriw n clwyfer hwy weithiau, ac nas lliaser yn d gan y byd, ar cythraul: beth â ddaw o hono chwi, y rhai nid ydych yn ymorol am ddim fryngau, nac yn hybu dim ar y gelyn, ond ymroi iddo yn rhwydd, ac yn ddiymdrec
Antile. Dywedyd yr wyfi etto, […] in rhaid i ddynion fyw, ac ymdaro ar […].
Ni allwn ni fyw wrth yr Scrythyrau. Ac […] y peth â elwch chwi cybydd-dod, nid […] ddim amgen and cynnildeb·
Antile. Dywedyd yr wyfi etto, 〈…〉 yn rhaid i ddynion fyw, ac ymdaro ar 〈…〉.
Ni allwn ni fyw wrth yr Scrythyrau. Ac 〈…〉 y peth â elwch chwi cybydd-dod, nid 〈…〉 ddim amgen ond cynnildeb·
Theol. Mi â dybiais y ceid allan or di••dd.
In awry talasoch iddo hid adref. ••wi â ddaethoch i'ch hên helynt, ac megis ••••farnog i'w hên wâl ac iw hên berth. O•••gid dymma loches, a chatberth y bid, lle y ••nnai lawyer guddio cybydd-dod. And ••fi â wnâf fyngoreu ar eich ymlid chwi ••••n ar Scrythyrau.
⟨p. 110⟩In gyntaf Solomon âddywed: Rhyw […] â arbed ei dda, ac â ddaw i dlodi. Felly •• bid-dod â ddŵg dlodi weithiau.1 O hy••• yr ymresymmaf fell hyn. Y peth â […] dlodi nid yw gynnildeb, eithr cybydd-••• a chrintachrwydd a ddŵg dlodi, am hy••• nid yw cybydd-dod in gynnildeb.
Yr un Solomon âddywed: Y neb sy•• […] frŷd ar gasclu â flina ei dŷ ei hûn hynny […], […] cybudd sydd achos lawyer o flinder, […] ddrygau in ei stât, ai deulu. Or Scry•••• hon yr ymresymmaf fell hyn. Y peth â […] dŷ gŵr ei hûn, nid yw gynnildeb: eith••• bid-dod a flina dŷ gŵr ei hûn, am hy••• nid yw cybydd-dod in gynnildeb. In ••• weddaf oll, yr hên ddihareb â ddywad. •• bid-dod ni ddŵg ddim adref, am hy••• nid yw cybydd-dod in gynnildeb. Ob••••• ninny â welwn fod dynion o wir awydd i ••• sio cyrhaeddyd y chwaneg, in colli yr […] oni bay y chwannogrwydd hwnnw, â •••• sent ei gael.
Gŵr doeth Cenedlig â ddywed: ••• ddrŵg yw drwg elw a cholled: eithr ••• bud sydd in ymgyrhaeddyd am elw dd••• ac am hynny in ymgyrhae-did am golle• […] hynny nid yw gynnildeb.2
Un arall â ddywed: elw anghyfla•• […] ddŵg golled a thrueni, ac am hynny d••••⟨p. 111⟩[…] yw oddiwrth gynnilded, ac ysmonnaeth […].
Mal hyn gobeithio yr wyf eich bod in •••l y fâth ymlid arnoch, gan Dduw, a dy•••n, ac na ddichon y gatberth hon eich cud•••. Ac am hynny ceisiwch ddiangc allan o ••ni, ac ymwrandewch am ryw loches a•••l, canys ni thyccia hon i chwi.
Theol. Mi â dybiais y ceid allan or di••dd.
Yn awr y talasoch iddo hyd adref. ••wi â ddaethoch i'ch hên helynt, ac megis ••••farnog i'w hên wâl ac iw hên berth. O•••gid dymma loches, a chatberth y byd, lle y ••nnai lawer guddio cybydd-dod. Ond ••fi â wnâf fyngoreu ar eich ymlid chwi ••••n ar Scrythyrau.
⟨p. 110⟩Yn gyntaf Salomon âddywed: Rhyw 〈…〉 â arbed ei dda, ac â ddaw i dlodi. Felly •• bydd-dod â ddŵg dlodi weithiau.1 O hy••• yr ymresymmaf fel hyn. Y peth â 〈…〉 dlodi nid yw gynnildeb, eithr cybydd-••• a chrintachrwydd a ddŵg dlodi, am hy••• nid yw cybydd-dod yn gynnildeb.
Yr vn Salomon âddywed: Y neb sy••〈…〉 frŷd ar gasclu â flina ei dŷ ei hûn hynny 〈…〉, 〈…〉 cybudd sydd achos llawer o flinder, 〈…〉 ddrygau yn ei stât, ai deulu. Or Scry•••• hon yr ymresymmaf fel hyn. Y peth â 〈…〉 dŷ gŵr ei hûn, nid yw gynnildeb: eith••• bydd-dod a flina dŷ gŵr ei hûn, am hy••• nid yw cybydd-dod yn gynnildeb. Yn ••• weddaf oll, yr hên ddihareb â ddywad. •• bydd-dod ni ddŵg ddim adref, am hy••• nid yw cybydd-dod yn gynnildeb. Ob••••• nyni â welwn fod dynion o wir awydd i ••• sio cyrhaeddyd y chwaneg, yn colli yr oni bai y chwannogrwydd hwnnw, â sent ei gael.
Gŵr doeth Cenedlig â ddywed: ddrŵg yw drwg elw a cholled: eithr budd sydd yn ymgyrhaeddyd am elw dd ac am hynny yn ymgyrhae-ddyd am golle hynny nid yw gynnildeb.
Phila. Yr aw'r honey cavasoch ei safn ef, […] ai hymlidrasoch allan o'i dwll: A gwir â ••ywedwch self i'r Cenedloedd digrêd gon••mnio cybydd-dod, a phôb elw anghyfi••n â arferir, ac a amddeffynnir in ein plith […] ac hwy a gyfodant i'n herbyn in y farn. ••thr bellach ymadawn ar cynnen-wr ymma, […] own rhagom: and y mae un peth in ol etto, […] yr hwn yr ewyllysiwn gael fy modloni, self […] gyffyriau, neu feddiginiaeth, oreu in er••n cybydd-dod.
Phila. Yr aw'r hon y cauasoch ei safn ef, 〈…〉 ai hymlidrasoch allan o'i dwll: A gwir â ••ywedwch sef i'r Cenedloedd digrêd gon••mnio cybydd-dod, a phôb elw anghyfi••n â arferir, ac a amddeffynnir yn ein plith 〈…〉 ac hwy a gyfodant i'n herbyn yn y farn. ••thr bellach ymadawn ar cynnen-wr ymma, 〈…〉 awn rhagom: ond y mae vn peth yn ol etto, 〈…〉 yr hwn yr ewyllysiwn gael fy modloni, sef 〈…〉 gyffyriau, neu feddiginiaeth, oreu yn er••n cybydd-dod.
Theol. Yr Apostol â ddywed. O chawn […]borth, a dillad, ni a ymfodlonwn a hynny: ••nys ni ddugasom ni ddim i'r bid, a diogel ⟨p. 112⟩yw na allwn ddwyn dim ymmaith. He••• yr yspryd glân a ddywed:1 Bydded eich y• arweddiad in ddiserch i arian, gan fod in fo• lon i'r hyn sydd gennych in bresennol. D•• chefn yr Apo••l â ddywed: Ddyscu o hona• ef ym mhâ •yflwr bynnag y byddei, 2ymfo••ni ag e•. 3Deliwch sulw ar y peth â ddyw••• self ddyscu o honaw; canys ni fedrei efe o •• n•w ei hûn ymfodloni. Oblegid rhôdd •• gorawl oddiwrth Dduw yw bodlonrhwydd • f•l y mae in scrifennedig. Y cyfiawn â fw• tu hid oni ddigonir ef, eithr boll yr annuwi•• fydd mewn eisieu. 4Fe ddywed un o hên D• dau yr eglwys. Nyni â ddylem ymarfer o fy• ar ychydig, 5ac ymfodlom a hynny; fell […] wnelom ddim in ddrygionus, neu in afla• er mwyn bud. Un arall â ddywed: N•• yw efe dlawd yr hwn nid oes dim ganddo, •• thr yr hwn sydd in chwennych lawyer: 6Ac n•• yw efe gyfoethog, yr hwn â feddianno law•• and yr hwn nid oes arno eisieu dim; canys […] bid bight eisieu ar fodlon rhwydd. Nid o•• dim gofid mewn prinder, oddieithr lle y b• do chwant annigonol i gael y chwaneg. […] byddwn byw in ôl rheol naturiaeth, ni b• ddwn bight in d•odion; os in ôl ein trachwa•• ni byddwn ni bight cyfoethogion.
Da y dywed y Poet. Nac ymgyfoetho• wch drwy anghyfiawnder, 7and drwy union deb▪⟨p. 113⟩ymfodlona a'r eiddot dy hûn: ac ymgadw oddiwrth eiddo eraill. Mal hyn ninny â welwn •od, nid in unig Duw ei hun yr hwn yw •fynnon yr holl ddoethineb, and dynion he•yd in gystal rhai digrêd tan naturiaeth, a •hredadwy tan râs, o un frŷd in cynghori […] ni ymorchestu, a gwneuthur egni i geisio •yrrhaedd bodlonrhwydd: Ac yno y dichon fod •ennym gyffyr meddiginiaeth godidawg in •rbyn cybydd-dra.
Theol. Yr Apostol â ddywed. O chawn 〈…〉borth, a dillad, ni a ymfodlonwn a hynny: ••nys ni ddugasom ni ddim i'r byd, a diogel ⟨p. 112⟩yw na allwn ddwyn dim ymmaith. He••• yr yspryd glân a ddywed:1 Bydded eich y• arweddiad yn ddiserch i arian, gan fod yn fo• lon i'r hyn sydd gennych yn bresennol. D•• chefn yr Apo••l â ddywed: Ddyscu o hona• ef ym mhâ •yflwr bynnag y byddei, 2ymfo••ni ag e•. 3Deliwch sulw ar y peth â ddyw••• sef ddyscu o honaw; canys ni fedrei efe o •• n•w ei hûn ymfodloni. Oblegid rhôdd •• gorawl oddiwrth Dduw yw bodlonrhwydd • f•l y mae yn scrifennedig. Y cyfiawn â fw• tu hyd oni ddigonir ef, eithr bol yr annuwi•• fydd mewn eisieu. 4Fe ddywed vn o hên D• dau yr eglwys. Nyni â ddylem ymarfer o fy• ar ychydig, 5ac ymfodlom a hynny; fel 〈…〉 wnelom ddim yn ddrygionus, neu yn afla• er mwyn budd. Vn arall â ddywed: N•• yw efe dlawd yr hwn nid oes dim ganddo, thr yr hwn sydd yn chwennych llawer:
Theol. Yr ail yw difrifol ystyriaeth am •agddarbodaeth Duw Ar cyphyr hwn sydd •ymmorth jachwyawl in erbyn ansynhwy•ol, a gofidus ofalon am y bywyd ymma. Oblegid pe baem ni in synnied in ddyledus […] ymgeleddus ragddarbodaeth Duw tu ag at •i blant, ym mhôb oes, o ran eu hymborth •'u dillad▪ ac mor rhyfeddol y darparodd efe dint eu hangenrheidiau, digon fyddei hyn•y i amlygu, ac i argyoeddi y mallhaint hwn, •c i osod o'n blaen fodd, a chyfrwng dife•hedig i'n cadw rhag cybydd-dod. Dar•lain •r ydym mor rhyfeddol y darparodd Duw •ôdd i achub ei Brophwyd Elijah, in amser […] drudamaeth tramawr, ar sychder â oedd •n Israel. Oni orchymynnod yr Arglwydd ⟨p. 114⟩i'r cigfrain ei borthi ef wrth yr afon Cerith • Oni ddûg y cigfrain iddo fara a chîg y boreu, a bara a chîg brydnawn, ac ynteu â yfodd or afon?
I babeth y mynegwn pa fodd dieithrol y rhag ddarbododd Duw tros Hagar a'i phlentyn, pan droed hwy ill dau allan o dŷ Abraham, ac y syrthiasant i galedi mawr, nes eu bod ill dau ym mron trengu o ddiffyg ymborth? Oni chymn orthodd Duw hwynt wrth raid, fell y byddei gynnefin bob amser? oni ddanfonodd Duw ei Angel attynt nid in unig iw cyssuro, eithr i'w dianghenn hefyd?
I babeth y soniwn mor ymgeleddus y gwnaeth Duw ddarparwch tros ei eglwys in yr anialwch: Oni phorthodd efe ei bobl â manna or nefoedd, ac oni rods iddynt ddwfr or graig iw yfed? Oni wnaeth ein Tâd nefol lawyer o addewidion haelionus, […] helaeth, y paratoei efe bethau angenrheidio• iw blant? Oni *choeliwn y bid efe in gystal ai air? Onid yw efe in dywedyd: Y mae eisieu, a newyn ar y llewod, ar sawl a geisiant yr Arglwydd, 2ni bid arnynt eisieu dim daioni. Onid yw efe in dywedyd: Ofnw•h ef ei holl saint, oblegid nid oes eisieu a• y sawl a'i hofnant ef. 3Oni ddywed efe: N• attal efe ddim daioni oddiwrth y rhai a rodian•⟨p. 115⟩in union. Oni ddywaid efe: Ein Tâd nefol â ŵyr fod arnom eisieu y pethau hyn: ac y rhoddir yr holl bethau hyn i ni in y chwaneg, os ni â geisiwn ei deyrnas ef. 4Onid yw efe in erchi i ni, Fwrw ein holl offal arno ef, canys y mae efe in gofalu drosom? 5Onid yw efe in gorchymyn i ni? Na ofelwch pa beth a fwytaoh, neu pa beth a yfoch, nac a pha beth yr ymddilladoch? Ac lle y mae ein Achubwr in gwahardd gofalu, deal y mae efe am y cyfryw offal, ac sydd in pendafadu synwyr din, ac in peri iddo anobeithio,6 ac anffyddio in Nuw, self na ofalom felly. Onid yw efe in dywedyd?
Theol. Yr ail yw difrifol ystyriaeth am •agddarbodaeth Duw Ar cyphyr hwn sydd •ymmorth iachwyawl yn erbyn ansynhwy•ol, a gofidus ofalon am y bywyd ymma. Oblegid pe baem ni yn synnied yn ddyledus 〈…〉 ymgeleddus ragddarbodaeth Duw tu ag at •i blant, ym mhôb oes, o ran eu hymborth •'u dillad▪ ac mor rhyfeddol y darparodd efe •ddynt eu hangenrheidiau, digon fyddei hyn•y i amlygu, ac i argyoeddi y mallhaint hwn, •c i osod o'n blaen fodd, a chyfrwng dife•hedig i'n cadw rhag cybydd-dod. Dar•lain •r ydym mor rhyfeddol y darparodd Duw •ôdd i achub ei Brophwyd Eliah, yn amser 〈…〉 drudamaeth tramawr, ar sychder â oedd •n Israel. Oni orchymynnod yr Arglwydd ⟨p. 114⟩i'r cigfrain ei borthi ef wrth yr afon Cerith • Oni ddûg y cigfrain iddo fara a chîg y boreu, a bara a chîg brydnawn, ac ynteu â yfodd or afon?
I ba beth y mynegwn pa fodd dieithrol y rhag ddarbododd Duw tros Hagar a'i phlentyn, pan droed hwy ill dau allan o dŷ Abraham, ac y syrthiasant i galedi mawr, nes eu bod ill dau ym mron trengu o ddiffyg ymborth? Oni chymn orthodd Duw hwynt wrth raid, fel y byddei gynnefin bob amser? oni ddanfonodd Duw ei Angel attynt nid yn vnig iw cyssuro, eithr i'w dianghenn hefyd?
I ba beth y soniwn mor ymgeleddus y gwnaeth Duw ddarparwch tros ei eglwys yn yr anialwch: Oni phorthodd efe ei bobl â manna or nefoedd, ac oni roddes iddynt ddwfr or graig iw yfed? Oni wnaeth ein Tâd nefol lawer o addewidion haelionus, 〈…〉 helaeth, y paratoei efe bethau angenrheidio• iw blant? Oni *choeliwn y bydd efe yn gystal ai air? Onid yw efe yn dywedyd: Y mae eisieu, a newyn ar y llewod, ar sawl a geisiant yr Arglwydd, 2
Ni phallaf i ti, ac nis gadawaf di chwaith.
Onid yw efe in dywedyd, Y mae yr Arglwydd in agos; na ofelwch am ddim? 1Onid yw ddigon yr addewidion hyn i gynnal ein ffydd ni in rhag ddarbodaeth Duw? A dybiwn ni fod Duw in cellwair â ni? A dybiwn ni nad yw efe in bwriadu y fâth beth? A amheuwn ni y ceidw Duw ei air? Oh cahledd fyddei unwaith feddwl y fâth beth.2 Oblegid Duw sydd eirwir, a phob din in gelwyddog. Ffyddlon y'wr hwn â addawodd. Ei air ef sydd fwy nac addewid Tywysog, a mwy nadeng-mîl o rwymedigaethau. Paham nad dim in credu ynddo, ac in rhoddi ein goglud arno? Paham na chymmewn ⟨p. 116⟩ei air ef? Paham yr ydym in parhau i fod in chwannog? ac in anffyddio iddo? Paham yr ydym in rhagrithio ac in twyllo, Oh ninny ô ychydig ffydd? Ein Harglwydd Jesus Grist, oblegid ei fod in llwyr-ddirnad anghrediniaeth; ac anffyddlondeb ein naturiaeth ni, ac in gweled ddyfned y gwreiddiodd hyn ynom, sydd nid in unig in fodlon i wneuthur i ni yr addewidion haelwych hyn, y rhai â fyddei d•igon, and hefyd in cadarnhau i ni y pethau hyn, a lawyer o resymmau hygoel i gynnal ein gwendid ni in hyn o beth.
Ystyriwch (medd efe) y cig-frain: ystyriwch adar yr awyr, nid ydynt nac in have, nac in medi, ac nid oes iddynt na chell, nac yscubor, ac y mae Duw in eu porthi hwynt. Ystyriwch y lili, y mod y maen• in tyfu, nid ydynt in poeni. 3na• in nyddu, ac yr ydwyf in dywedyd i chwi, na bu Solomon in ei holl ogoniant, wedi ei ddilladu fell un or rhai hyn.
O nad ystyriem ni yr ystyriaethau hyn; nad ystyriem fod y bywyd in fwy na'r bwyd, a'n cyrph in well na'n dillad: nad ystyriem na allwn drwy ein holl ddirfawr ofalu dyccio dim, je gymmaint ac anchwanegu un cufydd at ein maintioli. In wir pe dwys ystyriem ni y rhesymmau hyn, â draethodd ein ⟨p. 117⟩Achubwr Christ; ac pe cymmwysem hwynt atom ein hunain, hwy a allent wasanaethu […] ni in amddeffynfa gadarn-grief in erbyn cybydd-dra. Ped ystyriei ddynion fod Ardderchog frenin y nefoedd (yr hwn sydd ai ford in y corwynt, ar cymylau ydynt •ŵch ei draed ef) in gofalu am y dryw by•han, ac am aderyn, y tô, ai fod efe in eu trîn, ac in eu hymgeleddu hwynt, gan baratoi iddynt eu lluniaeth bennydd, self eu cinio, a'u prydnawn-fwyd, a'u swpper bob did fe wasanaethei hynny i argyoeddi ein anhyder, a'n gwan-ymddiried ni in Nuw. Canys pwy erioed â welodd y rhai hyn, neu'r cyfr•w adar eraill, in meirw o newyn? y •âth Dâd, a thadmaeth daionus sydd ganddynt.
Ni phallaf i ti, ac nis gadawaf di chwaith.
Onid yw efe yn dywedyd, Y mae yr Arglwydd yn agos; na ofelwch am ddim? 1Onid yw ddigon yr addewidion hyn i gynnal ein ffydd ni yn rhag ddarbodaeth Duw? A dybiwn ni fod Duw yn cellwair â ni? A dybiwn ni nad yw efe yn bwriadu y fâth beth? A amheuwn ni y ceidw Duw ei air? Oh cahledd fyddei vnwaith feddwl y fâth beth.2 Oblegid Duw sydd eirwir, a phob dyn yn gelwyddog. Ffyddlon y'wr hwn â addawodd. Ei air ef sydd fwy nac addewid Tywysog, a mwy nadeng-mîl o rwymedigaethau. Paham nad ddym yn credu ynddo, ac yn rhoddi ein goglud arno? Paham na chymmewn ⟨p. 116⟩ei air ef? Paham yr ydym yn parhau i fod yn chwannog? ac yn anffyddio iddo? Paham yr ydym yn rhagrithio ac yn twyllo, Oh nyni ô ychydig ffydd? Ein Harglwydd Iesu Grist, oblegid ei fod yn llwyr-ddirnad anghrediniaeth; ac anffyddlondeb ein naturiaeth ni, ac yn gweled ddyfned y gwreiddiodd hyn ynom, sydd nid yn vnig yn fodlon i wneuthur i ni yr addewidion haelwych hyn, y rhai â fyddei d•igon, ond hefyd yn cadarnhau i ni y pethau hyn, a llawer o resymmau hygoel i gynnal ein gwendid ni yn hyn o beth.
Ystyriwch (medd efe) y cig-frain: ystyriwch adar yr awyr, nid ydynt nac yn hau, nac yn medi, ac nid oes iddynt na chell, nac yscubor, ac y mae Duw yn eu porthi hwynt. Ystyriwch y lili, y modd y maen• yn tyfu, nid ydynt yn poeni. 3na• yn nyddu, ac yr ydwyf yn dywedyd i chwi, na bu Salomon yn ei holl ogoniant, wedi ei ddilladu fel vn or rhai hyn.
O nad ystyriem ni yr ystyriaethau hyn; nad ystyriem fod y bywyd yn fwy na'r bwyd, a'n cyrph yn well na'n dillad: nad ystyriem na allwn drwy ein holl ddirfawr ofalu dyccio dim, ie gymmaint ac anchwanegu vn cufydd at ein maintioli. Yn wir pe dwys ystyriem ni y rhesymmau hyn, â draethodd ein ⟨p. 117⟩Achubwr Crist; ac pe cymmwysem hwynt attom ein hunain, hwy a allent wasanaethu 〈…〉 ni yn amddeffynfa gadarn-gref yn erbyn cybydd-dra. Ped ystyriei ddynion fod Ardderchog frenin y nefoedd (yr hwn sydd ai ffordd yn y corwynt, ar cymylau ydynt •ŵch ei draed ef) yn gofalu am y dryw by•han, ac am aderyn, y tô, ai fod efe yn eu trîn, ac yn eu hymgeleddu hwynt, gan baratoi iddynt eu lluniaeth bennydd, sef eu cinio, a'u prydnawn-fwyd, a'u swpper bob dydd fe wasanaethei hynny i argyoeddi ein anhyder, a'n gwan-ymddiried ni yn Nuw. Canys pwy erioed â welodd y rhai hyn, neu'r cyfrw adar eraill, yn meirw o newyn? y âth Dâd, a thadmaeth daionus sydd ganddynt.
Ac onid ydym ni in well o lawyer na hwynthwy? Onid oes gan Dduw fwy gofal am danom ni, nac am danynt hwy? Oes in wir gan mîl mwy. Oblegid efe a'i câr hwy er ein mwyn ni in unig. Pa faint mwy o •awer y câr efe ninny? Am hynny dywedyd yr wyf drachefn a thrachefn, ped ystyriem ni y pethau hyn, a phe gosodem hwynt at ein calonnau, e fyddei hynny ddigon i yssigo cybydddod in ei ben, ac iw yrru in llwyr allan o'n calonnau.
Moeswch i ni ystyried, pa wed y rhagddarbododd ⟨p. 118⟩Duw tros din, cyn etto bod dŷn. Pa faint hytrach y gofala efe yr awr'hon tros ddŷn, ac ynteu in bôd.
A yw efe in Dâd i ni, ac oni ofala trosom: oni ddarpara i ni ein cyfraid? Ai efe yw ein Brenin, ac oni wna gyfrif o honom? Ai efe yw ein bugail, ac oni areilia efe ni? Ai i ni y darparodd efe y nefoedd, ac oni ddyry efe y ddaiar. A rods efe ef fâb Christ, ac oni rŷdd efe i ni bob peth gyd ag ef? A yw ei ragddarbodaeth ef in cyrrhaeddyd tros ei elynion, ac omi ddarpara efe tros ei garedigion? A ddyry efe eu cyfraid i butteinwyr, ac â esceulusa efe ei etholedigion? A yw efe in peri i'r glaw ddescyn, ac i'r haul lewyrchu ar yr anghyfiawn, ac oni wnâ ef• hynny ar y cyfiawn? A ragddarboda efe dross ddieithraid, ac estroniaid; ac oni ddarpara efe tros ei deulu? A bortha gŵr ei fôch, a• oni ofala tros ei weinidogion? Neu â offal efe dross ei weinidogion, ac oni ofala tro• ei blant?
Gan hynny moeswch i ni ystyried y rh• symmau hyn. Cofiwn fod ein Tâd nefol y• cymmeryd cymmaint gofal am gynhaliaet• ei greaduriaid, at â gymmerodd efe gyn• am eu creadwriaeth. Gadewch i ni gofio na• yw ein bywyd in sefyll in y pethau hyn, on• in rhagluniaeth Duw.
⟨p. 119⟩Cofiwn fod yr hwn sy in rhoddi y diwrnod, in paratoi angenrheidiau y diwrnod.
Cofiwn fod Duw in rhoddi bob amfer er ymborth, ac nid i ormodedd.
Cofiwn na newyna Duw eneidiau y cyffawn.
Cofiwn na phallodd Duw erioed i'r eiddo ei hûn: Canys pwy erioed â ymddiriedood in yr Arglwydd, ac â wradwyddwyd?
Ac onid ydym ni yn well o lawer na hwynthwy? Onid oes gan Dduw fwy gofal am danom ni, nac am danynt hwy? Oes yn wir gan mîl mwy. Oblegid efe a'i câr hwy er ein mwyn ni yn vnig. Pa faint mwy o •awer y câr efe nyni? Am hynny dywedyd yr wyf drachefn a thrachefn, ped ystyriem ni y pethau hyn, a phe gosodem hwynt at ein calonnau, e fyddei hynny ddigon i yssigo cybydddod yn ei ben, ac iw yrru yn llwyr allan o'n calonnau.
Moeswch i ni ystyried, pa wedd y rhagddarbododd ⟨p. 118⟩Duw tros ddyn, cyn etto bod dŷn. Pa faint hytrach y gofala efe yr awr'hon tros ddŷn, ac ynteu yn bôd.
A yw efe yn Dâd i ni, ac oni ofala trosom: oni ddarpara i ni ein cyfraid? Ai efe yw ein Brenin, ac oni wna gyfrif o honom? Ai efe yw ein bugail, ac oni areilia efe ni? Ai i ni y darparodd efe y nefoedd, ac oni ddyry efe y ddaiar. A roddes efe ef fâb Crist, ac oni rŷdd efe i ni bob peth gyd ag ef? A yw ei ragddarbodaeth ef yn cyrrhaeddyd tros ei elynion, ac omi ddarpara efe tros ei garedigion? A ddyry efe eu cyfraid i butteinwyr, ac â esceulusa efe ei etholedigion? A yw efe yn peri i'r glaw ddescyn, ac i'r haul lewyrchu ar yr anghyfiawn, ac oni wnâ ef• hynny ar y cyfiawn? A ragddarboda efe dros ddieithraid, ac estroniaid; ac oni ddarpara efe tros ei deulu? A bortha gŵr ei fôch, a• oni ofala tros ei weinidogion? Neu â ofal• efe dros ei weinidogion, ac oni ofala tro• ei blant?
Gan hynny moeswch i ni ystyried y rh• symmau hyn. Cofiwn fod ein Tâd nefol y• cymmeryd cymmaint gofal am gynhaliaet• ei greaduriaid, at â gymmerodd efe gyn• am eu creadwriaeth. Gadewch i ni gofio na• yw ein bywyd yn sefyll yn y pethau hyn, on• yn rhagluniaeth Duw.
⟨p. 119⟩Cofiwn fod yr hwn sy yn rhoddi y diwrnod, yn paratoi angenrheidiau y diwrnod.
Cofiwn fod Duw yn rhoddi bob amfer er ymborth, ac nid i ormodedd.
Cofiwn na newyna Duw eneidiau y cyffawn.
Cofiwn na phallodd Duw erioed i'r eiddo ei hûn: Canys pwy erioed â ymddiriedood yn yr Arglwydd, ac â wradwyddwyd?
Theol. Yr achos sydd *o honynt eu hunain, am fod arnynt ddiffyg ffydd: Canys pe hay gennym ffydd, ni alley fod arnom ddim diffyg. Oblegid nid yw ffydd (medd hên. Athro) in ofni na newyn, na yhrinder Athro arall a ddywed: Gan fod pôb peth in eiddo Duw, y nob sydd a Duw ganddo, nid all hwnnw ddwyn diffig o ddim, oddieithr iddo ef ei hîm gilio oddiwrth Dduw. Am hynny bod Duw gennym, yw bod pob peth gennym. Oblegid o chawn ef ar ein plaid, e fydd gennym ddigon: nid rhaid i ni fined ym mhellach: Canys efe a bair i ddynion fod ar ein rhan; Je i'r Angelion, ar creaduriaid oll fod in wasanaethgar i ni. Efe a rŷdd iddynt orchymmyn enwedigol i ymorol am danom, ac i'n ymddeffyn, ac i ddangos i ni ufyddgarwch diballedig.
⟨p. 120⟩Am hynny gwnawn Dduw ar ein pl••d, ac yno y gwnaethom ar unwaith y cwbl ar […] berthyn i'n daioni in y bid yma, ac mewn bid sydd well. Eithr oni saif efe in garedig gyd â ni: oni chawn ef ar ein tû: oni bid efe thou gefn i ni, yna ni wna dim arall ronyn llesâd i ni; ni thâl y cwbl nodwydd: Canys Quid prodest si omnia habes, eum tamen qui omnia dedit non habere. Pa well yw er medda pob peth, a bod heb yr hwn sydd awdur pob peth.
Theol. Yr achos sydd *o honynt eu hunain, am fod arnynt ddiffyg ffydd: Canys pe hai gennym ffydd, ni allei fod arnom ddim diffyg. Oblegid nid yw ffydd (medd hên. Athro) yn ofni na newyn, na yhrinder Athro arall a ddywed: Gan fod pôb peth yn eiddo Duw, y nob sydd a Duw ganddo, nid all hwnnw ddwyn diffig o ddim, oddieithr iddo ef ei hîm gilio oddiwrth Dduw. Am hynny bod Duw gennym, yw bod pob peth gennym. Oblegid o chawn ef ar ein plaid, e fydd gennym ddigon: nid rhaid i ni fyned ym mhellach: Canys efe a bair i ddynion fod ar ein rhan; Ie i'r Angelion, ar creaduriaid oll fod yn wasanaethgar i ni. Efe a rŷdd iddynt orchymmyn enwedigol i ymorol am danom, ac i'n ymddeffyn, ac i ddangos i ni vfyddgarwch diballedig.
⟨p. 120⟩Am hynny gwnawn Dduw ar ein pl••d, ac yno y gwnaethom ar vnwaith y cwbl ar 〈…〉 berthyn i'n daioni yn y byd yma, ac mewn byd sydd well. Eithr oni saif efe yn garedig gyd â ni: oni chawn ef ar ein tû: oni bydd efe yu gefn i ni, yna ni wna dim arall ronyn llesâd i ni; ni thâl y cwbl nodwydd: Canys Quid prodest si omnia habes, eum tamen qui omnia dedit non habere. Pa well yw er medda pob peth, a bod heb yr hwn sydd awdur pob peth.
Phila. Gwir a ddywedwch chwi. Oblegid ni â welwn lawyer o ddynion a chanddynt helaethrwydd o bethau bydol, eithr o herwydd nad yw Duw ganddynt, nid oes dim gwir gyssur oddiwrthynt, na bendith arnynt.
Phila. Gwir a ddywedwch chwi. Oblegid ni â welwn lawer o ddynion a chanddynt helaethrwydd o bethau bydol, eithr o herwydd nad yw Duw ganddynt, nid oes dim gwir gyssur oddiwrthynt, na bendith arnynt.
Theol. Gwir union. Oblegid nid wrth fara in unig, y bid byw din (medd ein Harglwydd Jesus.) Onid wrth bob gair â ddaw o enau Duw. Drachefn y dywed: Er bod gan din helaethrwydd, etto nid yw ei fywyd ef in sefyll in y pethau sy ganddo. Oblegid heb gael bendith oddiwrth Dduw, ni ddichon bod gan neb wir gyssur mewn dim oll ar â fêddo. Nyni â welwn beunydd wrth brawf, a chydnabyddiaeth fod yr Arglwydd in melldithio y drygionus, er bod ganddynt helaethrwydd: Rhai â chanddynt gyflawnder, a gystuddir in oestadol a chlefydau ⟨p. 121⟩Rhai ynghanol eu digonoldeb, a lifant •mmaith gan ddarfodedigaeth. Eraill in […] hamldra, au gormodedd ydynt in meirw […] •othineb. Eraill a gippir ymaith in gynnar […] hoes, drwy farwolaeth ddisyfyd, pan fy••o mwyaf eu rhodres. Eraill a oddefant ••lledion trymmion ar fôr, ac ar dîr. Eraill […] •ânt flinder, a thrallod gan wragedd any••d, a drwg-nawsus, a chan blant anufy••ion.
Rhai a wnânt lofruddiaeth, a theyrn-frâd, […] a gollant y cwbl ar unwaith. Eraill a ddi••enant, ac a ddarfyddant gan ryw ddirgel •••wydd, a melldith-Dduw, ni ŵyr neb pa •••d. Rhai â chanddynt gyfoeth mawr, a •••thiant in nwylo y llofrudd: Rhai tan law […] •leidr, ac eraill ym meddiant y gwenwyn••.
Am hyn y dywed y Brenin doeth,1 y mae •••eni a welais tan yr haul, cyfoeth wedi […] cadw in niwed iw perchennog: Zophar ••fyd y Naamathiad â ddywed: Pan gy•••wner ei ddigonoldeb ef, cyfyng fydd arno: •••w pob blinderog â ddaw in ei erbyn ef: ••1 fyddo efe ar lenwi ei fol, Duw a ddenfyn […] ei erbyn ef angerdd ei ddigofaint, ac ai gla••a hi arno ef, ym mysc ei fwyd ef.
Fellini âwelwn in eglur nad yw bywyd ••n, ai lwyddiant in y bid in sefyll ar amldra, ⟨p. 122⟩a helaethrwydd o bethau bydol; eithr […] unig ar fendith, a rhagddarbodaeth D•• Canys ei fendith ef in unig fy in cyfoetho•• ac nid yw in dwyn tristid gyd ag ef. Obleg•• gwell in prinder y cyfiawn, 2na mawr olud […] annuwolion cedryn. Gwell yw ychydig g•• ag ofn yr Arglwydd, na thryssor mawr, a bl•• der gydag ef. Gwell yw ychydig drwy gyf•• wnder na chnwd mawr drwy gam.34Gan hynny fell hyn y pen-glymma• […] pwngc hwn: Nid wrth fara y bid byw dy• and wrth fendith ar y bara: Nid trwy foddi•• canolig, a chyfryngau bydol, and drwy f•• dith ar y moddion, ar cyfryngau: Canys […] fodd y dichon bara, gan nad yw and p••• marw, ac heb fywyd ynddo ei hûn, roddi •• wyd i eraill.
Theol. Gwir vnion. Oblegid nid wrth fara yn vnig, y bydd byw dyn (medd ein Harglwydd Iesu.) Onid wrth bob gair â ddaw o enau Duw. Drachefn y dywed: Er bod gan ddyn helaethrwydd, etto nid yw ei fywyd ef yn sefyll yn y pethau sy ganddo. Oblegid heb gael bendith oddiwrth Dduw, ni ddichon bod gan neb wir gyssur mewn dim oll ar â fêddo. Nyni â welwn beunydd wrth brawf, a chydnabyddiaeth fod yr Arglwydd yn melldithio y drygionus, er bod ganddynt helaethrwydd: Rhai â chanddynt gyflawnder, a gystuddir yn oestadol a chlefydau ⟨p. 121⟩Rhai ynghanol eu digonoldeb, a lifant •mmaith gan ddarfodedigaeth. Eraill yn 〈…〉 hamldra, au gormodedd ydynt yn meirw 〈…〉•othineb. Eraill a gippir ymaith yn gynnar 〈…〉 hoes, drwy farwolaeth ddisyfyd, pan fy••o mwyaf eu rhodres. Eraill a oddefant ••lledion trymmion ar fôr, ac ar dîr. Eraill 〈…〉•ânt flinder, a thrallod gan wragedd any••d, a drwg-nawsus, a chan blant anufy••ion.
Rhai a wnânt lofruddiaeth, a theyrn-frâd, 〈…〉 a gollant y cwbl ar vnwaith. Eraill a ddi••enant, ac a ddarfyddant gan ryw ddirgel •••wydd, a melldith-Dduw, ni ŵyr neb pa •••d. Rhai â chanddynt gyfoeth mawr, a •••thiant yn nwylo y llofrudd: Rhai tan law 〈…〉•leidr, ac eraill ym meddiant y gwenwyn••.
Am hyn y dywed y Brenin doeth,1 y mae •••eni a welais tan yr haul, cyfoeth wedi 〈…〉 cadw yn niwed iw perchennog: Zophar ••fyd y Naamathiad â ddywed: Pan gy•••wner ei ddigonoldeb ef, cyfyng fydd arno: •••w pob blinderog â ddaw yn ei erbyn ef: 1 fyddo efe ar lenwi ei fol, Duw a ddenfyn ei erbyn ef angerdd ei ddigofaint, ac ai glaa hi arno ef, ym mysc ei fwyd ef.
Felly ni âwelwn yn eglur nad yw bywyd n, ai lwyddiant yn y byd yn sefyll ar amldra,
Theol. Wrth hyn (self pob gair) y deel••• gorchymyn, ordinhâd, a rhag-ddar boda•• Duw, yr hwn sydd in cynnal pob peth, […] holl drefn naturiaeth.
1Canys yr Scrythur â ddywed: Efe â dd•• wedodd, ac felly y bu: efe â orchymynnodd […] hynny a safodd. In y geiriau hyn ni â wel•• in amlwg, nad ydyw Duw and dywedyd , […] hynny sy'n sefyll: Efe â orchymmyn, a'r […] ⟨p. 123⟩g••aduriaid â gynnelir. Oblegid ai air y mae ••w in gwneuthur pob peth. Ai air y cre••dd efe y cwbl, a'i air y cynnal efe y cwbl: •ywedyd y mae efe, a hynny â saif, felly y ••••ydd. Ei eiriau ef ydynt eiriau o allu, ac ••durdod. Beth bynnac â ddywedo, beth •••nac â alwo am dano, rhaid yw ei wneu•••r in ebrwydd, ac in ddioed: Nid gwiw ••••ll in ei erbyn ef. Efe â eilw am newyn, […] weal newyn. Efe â eilw am helaethrwydd, […] weal helaethrwydd. Efe â eilw am haint […] •odeu, ac weal y nodeu. Efe â eilw am gle••yf, ac weal gleddyf. Yr holl Angelion, yr •••l ddynion, yr holl anifeiliaid, yr holl by•••d, yr holl ehediaid, yr holl greaduriaid pa […] bynnag ydynt, â ufyddhânt iddo, ac y••nt wrth ei amnaid ef. Efe yw y Pen-Rhe••wr. Ei air ef sydd in gorchymmyn nefoedd, […] •aiar, a'r môr. Y mae in rhaid ir holl grea••riaid ufyddhau i'w ewyllys, ac ymostwng […] ordinhâd.
Dymma'r achos y mae pob peth in y ne••edd, ar y ddaiar, ac in y môr in cadw eu ••efn, eu prydiau, au tymhorau in anghyf•ewidiol, ac in ddianwadal, self o herwydd ••do ef orchymmyn iddynt wneuthur hynny. […] y mae in angenrhaid iddynt beunydd, bob •mser, bight ac in dragwyddol ufyddhau: Ca••s y mae in rhaid ir Creaduriaid ufyddhau ⟨p. 124⟩i'r Creawdudd, Yr Act hwn o Barliament â • naed yr wrthnos gyntaf or bid ac ni allw•• erioed etto ei droi in ôl nay ddirymmu.
Theol. Wrth hyn (sef pob gair) y deel••• gorchymyn, ordinhâd, a rhag-ddar boda•• Duw, yr hwn sydd yn cynnal pob peth, 〈…〉 holl drefn naturiaeth.
1Canys yr Scrythur â ddywed: Efe â dd•• wedodd, ac felly y bu: efe â orchymynnodd 〈…〉 hynny a safodd. Yn y geiriau hyn ni â wel•• yn amlwg, nad ydyw Duw ond dywedyd , 〈…〉 hynny sy'n sefyll: Efe â orchymmyn, a'r 〈…〉⟨p. 123⟩g••aduriaid â gynnelir. Oblegid ai air y mae ••w yn gwneuthur pob peth. Ai air y cre••dd efe y cwbl, a'i air y cynnal efe y cwbl: •ywedyd y mae efe, a hynny â saif, felly y ••••ydd. Ei eiriau ef ydynt eiriau o allu, ac ••durdod. Beth bynnac â ddywedo, beth •••nac â alwo am dano, rhaid yw ei wneu•••r yn ebrwydd, ac yn ddioed: Nid gwiw ••••ll yn ei erbyn ef. Efe â eilw am newyn, 〈…〉 wele newyn. Efe â eilw am helaethrwydd, 〈…〉 wele helaethrwydd. Efe â eilw am haint 〈…〉•odeu, ac wele y nodeu. Efe â eilw am gle••yf, ac wele gleddyf. Yr holl Angelion, yr •••l ddynion, yr holl anifeiliaid, yr holl by•••d, yr holl ehediaid, yr holl greaduriaid pa 〈…〉 bynnag ydynt, â vfyddhânt iddo, ac y••nt wrth ei amnaid ef. Efe yw y Pen-Rhe••wr. Ei air ef sydd yn gorchymmyn nefoedd, 〈…〉 aiar, a'r môr. Y mae yn rhaid ir holl greariaid vfyddhau i'w ewyllys, ac ymostwng ordinhâd.
Dymma'r achos y mae pob peth yn y needd, ar y ddaiar, ac yn y môr yn cadw eu efn, eu prydiau, au tymhorau yn anghyfewidiol, ac yn ddianwadal, sef o herwydd do ef orchymmyn iddynt wneuthur hynny. y mae yn angenrhaid iddynt beunydd, bob mser, byth ac yn dragwyddol vfyddhau: Cas y mae yn rhaid ir Creaduriaid vfyddhau
Phila. Eithr i'ch galw chwi in ôl etto, a• […] […] pwngc â oedd gennym in law▪ yspyswch […] mi hyn, attolwg, onid oes lawyer o annwy• blunt Duw in fynych, in y bid ymma, y• dwyn eisieu pethau bydol, ac in dioddef •• fyngdra, a chaledi tramawr?
Phila. Eithr i'ch galw chwi yn ôl etto, a•〈…〉〈…〉 pwngc â oedd gennym yn law▪ yspyswch 〈…〉 mi hyn, attolwg, onid oes lawer o annwy• bl•nt Duw yn fynych, yn y byd ymma, y• dwyn eisieu pethau bydol, ac yn dioddef •• fyngdra, a chaledi tramawr?
Theol. Oes in wir. Canys Elijah â dd•• eisieu,1 ac â fu mewn caledi. Paul â fu mew• diffyg, ac mewn lawyer o gyfyngderau. […] Cristianogion duwiol â grybwyllir at yr H• breaid, â ddugont eisieu, ac â gystuddiw•• in rhyfedd: Lawyer o garedigion Duw […] mhôb oes, â fuont mewn eisieu, ac ydynt […] y dyddiau hyn mewn diffygion, a chale•• tramawr. Eithr hyn sydd wirionedd anh• bus, a disiommedig, pa fodd bynnac y digw• do fod caledi a diffyg. a chyfyngder ar bla•• Duw, etto bŷth nis llwyr-wrthodir hwyn• and pan fyddo cyfyngaf arnynt, hwy â gâ•• gymmorth a diddanwch, ac ymwared, in […] peryglon mwyaf, pan fyddo pob peth we•• mined hid yr eithaf, ac yngolwg y bid a• […] gwaethaf.
I'r ystyriaeth yma odiaeth y dywed […] Apostol: Ym mhôb man i'n cy••uddir, […] nid ydym mewn ing, 2y mae in gaeth arno•⟨p. 125⟩[…] nid ydym gwbl heb obaith: wedi ein her••• ac beb ein gwrthod: Wedi ein taflu i •••r, ac heb ein difetha. Y prophwyd Je•••i hefyd â ddywed. Nid in dragywydd […] •wrthid yr Arglwydd: Canys er iddo gy••••dio, efe â dosturia eilwaith in ôl amlder […] sugared. Nid o'i fodd y cystuddia efe, 3[…] blina efe ddynion. Y Brenhinol Bro•••yd â ddywed: Canys ni âd yr Arglwydd […] •obl, ac ni wrthid efe ei etifeddi•eth. 4Yr •••lwydd ei hûn â ddywed. Dross ennyd fe•••• in fy nigofaint y cuddiais fy wyn•b rha••• and a thragwyddol drugaredd y tosturi••••rthit. 5Wrth hyn digon diogel a siccr y ••••wn ni fod▪ je ac scri•ennu o honaw (megis […] ••rionedd diammeu, ac ansiommedig) na ••••r-wrthodir bight blant Duw in eu tra•••• au blinderau.
Theol. Oes yn wir. Canys Elias â dd•• eisieu,1 ac â fu mewn caledi. Paul â fu mew• diffyg, ac mewn llawer o gyfyngderau. 〈…〉 Cristianogion duwiol â grybwyllir at yr H• breaid, â ddugont eisieu, ac â gystuddiw•• yn rhyfedd: Llawer o garedigion Duw 〈…〉 mhôb oes, â fuont mewn eisieu, ac ydynt 〈…〉 y dyddiau hyn mewn diffygion, a chale•• tramawr. Eithr hyn sydd wirionedd anh• bus, a disiommedig, pa fodd bynnac y digw• ddo fod caledi a diffyg. a chyfyngder ar bla•• Duw, etto bŷth nis llwyr-wrthodir hwyn• ond pan fyddo cyfyngaf arnynt, hwy â gâ•• gymmorth a diddanwch, ac ymwared, yn 〈…〉 peryglon mwyaf, pan fyddo pob peth we•• myned hyd yr eithaf, ac yngolwg y byd a•〈…〉 gwaethaf.
I'r ystyriaeth yma odiaeth y dywed 〈…〉 Apostol: Ym mhôb man i'n cy••uddir, 〈…〉 nid ydym mewn ing, 2y mae yn gaeth arno•⟨p. 125⟩〈…〉 nid ydym gwbl heb obaith: wedi ein her••• ac beb ein gwrthod: Wedi ein taflu i •••r, ac heb ein difetha. Y prophwyd Ie•••i hefyd â ddywed. Nid yn dragywydd 〈…〉•wrthid yr Arglwydd: Canys er iddo gy••••dio, efe â dosturia eilwaith yn ôl amlder ugaredd. Nid o'i fodd y cystuddia efe,
Phila. Gan fod gofal, a rhagddarbo••••h Duw dross ei blant in gymmaint ac y •••egasoch chwi in helaeth: beth▪ adolwyn, […] y'r achos sy'n peri i Dduw adael •wyn yr ••••o ef i gynnifer o flinderau, ac anghe••••?
Phila. Gan fod gofal, a rhagddarbo••••h Duw dros ei blant yn gymmaint ac y •••egasoch chwi yn helaeth: beth▪ adolwyn, 〈…〉 y'r achos sy'n peri i Dduw adael •wyn yr ••••o ef i gynnifer o flinderau, ac anghe••••?
Sheol. Yr achos yw eu bud, ai daioni •••nt eu human, ac nid i wneuthur iddynt •••ed. Oblegid pan yw efe in en curo, yna […] ••e in eu caru: Pan dybygid ei fod dostaf […] herbyn, yna y mae efe in dangos iddynt ⟨p. 126⟩fwyaf caredigrwydd, a ffafor. Pan dy••••• ei fod ddigllonaf wrthynt. Efe a'i cl•••• fell y caffo achlyssur iw jachau: ai gwâsc, […] y gallo esmwythâu arnynt: a bâr iddy•••• fain, fell y gallont wedi hynny chwer•••• Bob amser y bwriada efe iddynt ddaiini • nid drwg un amser: Dianwadal yw […] gariad tu ag attynt: Os dŵg arnynt ••• henion, eu dwyn â wna er prawf ar eu […] eu cariad, eu dioddefgarwch, a'u dyfa•••• mewn gweddi.
Os in tân y bwrw efe hwynt, nid i'w •• fa, and iw coethi, ac iw puro y gwn• […] hynny. Os dŵg arnynt beryglon tram••• efe a'u dŵg er mwyn peri iddynt alw[…] in daerach am gymmorth, ac ymwared.
Efe a wâsc arnom i berry i ni lefain: ••• nau in ein blinder a lefwn, i berry ein g•••• do: ynteu a'n gwrendu fell i'n gwared•••• lly in hyn nid oes dim niwed. Mwy […] braw na'r briw.
Megis y bid mam, pan fai ei phle•••• in anynad, in bygwth ei daflu ef i'r bl•••• neu in ei ddychrynn ef a bwbach, i berry […] ddistewi, a glynu in dynnach wrthi: […] y mae yr Arglwydd in dangos i ni, […] •• nych guchiau ofnadwy blinder▪ ac ••••• rwydd, i'n cyffroi, ac i'n cynnyrfu i […] ein gafael in dynnach ynddo: ac i ddysc• […] ⟨p. 127⟩••euthur mwy cyfrif o'i fendithion ef, a bod […] fwy diolchgar am danynt pan gaffom eu ••ynhau, self jechyd, cyfoeth, heddwch, •••dd-did, ar cyffelyb felly ninny â welwn […] oes amgen bwriad, ac amcan tu ag at•••, o ran Duw, and ar ddaioni: fell y mae […] •crifennedig. Pob peth sydd in cydwei•••• i'r hyn goreu, i'r sawl a garant Dduw. 1•••legid hid in oed cystuddiau plant Duw â •••cteiddir iddynt, drwy yr yspryd, iw •••euthur in gyfrannogion o sancteiddr••dd Duw.
Drwy hynny y mwynhânt heddychol ffr••th cyfiawnder. 2Drwy hynny y cyrhaedd••• fesur helaethach o lawenydd in yr yspryd •••n. 3Drwy hynny y croeshoelir y bid iddynt ••y, a hwythau i'r bŷd. 4Drwy hynny y •••ffurfir hwynt â marwolaeth Christ. Drwy ••nny y cedwir hwynt rhag damnedigaeth y ••d. Drwy hynny y dyscant aadnabyddiaeth, 6•••ynedd, gobaith, &c. Felly wrth ysty•••• y cwbl, nid yw plant Duw in colli dim […] cystuddio) and in hytrach in ynnill,7••wy ddwyn eu cystudd in llawen.8 Gwell […] eu llês yw eu cael, na bod hebddynt.
•heol. Yr achos yw eu budd, ai daioni •••nt eu hu•ain, ac nid i wneuthur iddynt •••ed. Oblegid pan yw efe yn en curo, yna 〈…〉••e yn eu caru: Pan dybygid ei fod dostaf 〈…〉 herbyn, yna y mae efe yn dangos iddynt ⟨p. 126⟩fwyaf caredigrwydd, a ffafor. Pan dy••••• ei fod ddigllonaf wrthynt. Efe a'i cl•••• fel y caffo achlyssur iw iachau: ai gwâsc, 〈…〉 y gallo esmwythâu arnynt: a bâr iddy•••• fain, fel y gallont wedi hynny chwer•••• Bob amser y bwriada efe iddynt ddaiini • nid drwg vn amser: Dianwadal yw 〈…〉 gariad tu ag attynt: Os dŵg arnynt ••• henion, eu dwyn â wna er prawf ar eu 〈…〉 eu cariad, eu dioddefgarwch, a'u dyfa•••• mewn gweddi.
Os yn tân y bwrw efe hwynt, nid i'w •• fa, ond iw coethi, ac iw puro y gwn•〈…〉 hynny. Os dŵg arnynt beryglon tram••• efe a'u dŵg er mwyn peri iddynt alw〈…〉 yn daerach am gymmorth, ac ymwared.
Efe a wâsc arnom i beri i ni lefain: ••• nau yn ein blinder a lefwn, i beri ein g•••• do: ynteu a'n gwrendu fel i'n gwared•••• lly yn hyn nid oes dim niwed. Mwy 〈…〉 braw na'r briw.
Megis y bydd mam, pan fai ei phle•••• yn anynad, yn bygwth ei daflu ef i'r bl•••• neu yn ei ddychrynn ef a bwbach, i beri ddistewi, a glynu yn dynnach wrthi: y mae yr Arglwydd yn dangos i ni, nych guchiau ofnadwy blinder ac rwydd, i'n cyffroi, ac i'n cynnyrfu i ein gafael yn dynnach ynddo: ac i ddysc
Ob••gid pan gerydder plant Duw, yno y mae ••thau fell y dylent fod.1 Canys iddynt hwy […] mae'r bgross in drugaredd, a cholled […] elw. Cystudd yw eu dyscybliaeth, ac ⟨p. 128⟩adfyd eu athrawiaeth goreu.
Da yw i mi fynghystuddio (medd s•••• aid ŵr Duw) fell y dyscwn dy ddedd••• Wrth ei gystuddiau y dyscasei efe lawyer, […] yr aethei in ddiscybl hyfedr in llyfr Duw, […] in gyfarwydd in ei destiolaethau, ai dd••• fau ef. Drwy ei geryddon y cyrhaed••• efe synwyr, a doethineb rhagorol. D••• drugarog ragddarbodaeth Dduw, y tr••• pob peth i'w dragwyddol ddiddan••• ef.
Canys dywedyd yr wyf in hŷf, ac in •• derus, fod pob peth in tynnu, ac in ••• ddu i ddaioni, a llesâd i etholedig bobl D••• Ac am hynny y cyflwr â ewyllysio yr A••• wydd ddigwyddo i'w blant, hwnnw […] bob amser in orau ar eu llês. Oblegid […] yr hwn â fedr in oreu, ddirnad, beth […] orau, a wêl hynny in oreu iddynt: pa […] bynnac ai clefyd, ai jechyd; at prinder, a'i •• laethrwydd; a'i carchar, ai rhydd-did; […] gwynfyd ai adfyd. Oblegid gwell ar […] llês ni weithiau yw clefyd, nac jechyd: […] gwell yw prinder, nac ehangder.
Gan hynny, ai cleifion yw plant Du• Dyna'r peth goreu ar eu llês. Ai tlod•••• dint? goreu iddynt hynny. Ai mewn rh•• drallod, a chyfyngder y maent? hynny sy•• oreu iddynt. Oherwydd eu Tâd daion•• […] ⟨p. 129⟩•ry hynny i'r goreu. Efe an hattal ni rhag jael y peth â chwenn•chom i borthi ein trach•antau, oblegid ei fod in rhag welled y by•dei hynny megis in wanwyn i ni i'n dry•u. Efe o'i Dadol offal drosom a din y girdle oddiwrthym, am ei fod in gweled na •edrem ni ei thrîn heb gael briw oddiwrthi. •fe a brinhâ ar ein jechyd, a'n cyfoeth, ob••gid ei fod in gwybod mai'r pethau hynny •'n drygei: Ni ddyry efe i ni ormod esm•y thdra, a llwyddiant in y bid ymma, ob•egid efe a ŵyr may hynny a'n gwenwynei. •i channiattâ efe i ni lonyddwch beunyddi•• megis llynnoedd safadwy, digynnwrf ••ag casclu o honom ewyn, a budreddi. Efe ••n trîn ni in Dadol, ac in dosturiol ym ••hôb peth, je hid in oed y pride hynny in ••rparu i ni y daioni mwyaf, pan dyby••m ni ei fod efe in gwneuthur fwyaf ••ŵg.
Ac i adrodd y cwbl ar un gair: efe an dwg […] i drallod, a chyfyngder, er mwyn hyn […] bennaf; self fell y gallo gael clywed oddi••thym. Canys hyspys yr edwyn ein na••riaeth ni, a chydnabyddus yw a'n awe••dd-fryd.
Ob••gid pan gerydder plant Duw, yno y mae ••thau fel y dylent fod.1 Canys iddynt hwy 〈…〉 mae'r bgroes yn drugaredd, a cholled 〈…〉 elw. Cystudd yw eu dyscybliaeth, ac ⟨p. 128⟩adfyd eu athrawiaeth goreu.
Da yw i mi fynghystuddio (medd s•••• aidd ŵr Duw) fel y dyscwn dy ddedd••• Wrth ei gystuddiau y dyscasei efe lawer, 〈…〉 yr aethei yn ddiscybl hyfedr yn llyfr Duw, 〈…〉 yn gyfarwydd yn ei destiolaethau, ai dd••• fau ef. Drwy ei geryddon y cyrhaed••• efe synwyr, a doethineb rhagorol. D••• drugarog ragddarbodaeth Dduw, y tr••• pob peth i'w dragwyddol ddiddan••• ef.
Canys dywedyd yr wyf yn hŷf, ac yn •• derus, fod pob peth yn tynnu, ac yn ••• ddu i ddaioni, a llesâd i etholedig bobl D••• Ac am hynny y cyflwr â ewyllysio yr A••• wydd ddigwyddo i'w blant, hwnnw 〈…〉 bob amser yn orau ar eu llês. Oblegid 〈…〉 yr hwn â fedr yn oreu, ddirnad, beth 〈…〉 orau, a wêl hynny yn oreu iddynt: pa 〈…〉 bynnac ai clefyd, ai iechyd; at prinder, a'i •• laethrwydd; a'i carchar, ai rhydd-did; 〈…〉 gwynfyd ai adfyd. Oblegid gwell ar 〈…〉 llês ni weithiau yw clefyd, nac iechyd: 〈…〉 gwell yw prinder, nac ehangder.
Gan hynny, ai cleifion yw plant Du• Dyna'r peth goreu ar eu llês. Ai tlod dynt? goreu iddynt hynny. Ai mewn rh drallod, a chyfyngder y maent? hynny sy oreu iddynt. Oherwydd eu Tâd daion
Gwybod y mae na ddeuwn at••, oddieithr bod in rhaid i ni wrtho, ac na gawn gyfrif o honaw tray caffom ein bid ••th ein bodd; and os daw arnom gyfyngder, ⟨p. 130⟩neu ddiffyg o ddim ar a ddymunem n• ei gael, yna bydded siccr, y caiff efe glywed oddiwrthym. Fely dywaid efe ei hûn drwy ei Brophwyd: Pan fyddo added id•ynt, i'm boreu geisiant. A Phrophwyd arall a ddywed: Mewn adfyd, Arglwydd i'r ymwelsant â thy, tywallt•sant weddi pan oedd dy gospedigaeth arnynt.
Felly gobeithio eich bod bellach, in gweled in amlwg, am ba achos y mae Duw in dwyn ei blant, i gynnifer o flinderau, ac anghenion.
Gwybod y mae na ddeuwn at••, oddieithr bod yn rhaid i ni wrtho, ac na gawn gyfrif o honaw tra y caffom ein byd ••th ein bodd; ond os daw arnom gyfyngder, ⟨p. 130⟩neu ddiffyg o ddim ar a ddymunem n• ei gael, yna bydded siccr, y caiff efe glywed oddiwrthym. Fely dywaid efe ei hûn drwy ei Brophwyd: Pan fyddo ad•yd id•ynt, i'm boreu geisiant. A Phrophwyd arall a ddywed: Mewn adfyd, Arglwydd i'r ymwelsant â thi, tywallt•sant weddi pan oedd dy gospedigaeth arnynt.
Felly gobeithio eich bod bellach, yn gweled yn amlwg, am ba achos y mae Duw yn dwyn ei blant, i gynnifer o flinderau, ac anghenion.
Phila. Mi â welaf hynny in ddiau; ac am hyn o beth fo,m bodlonwyd in ddigon da. And etto gadewch ofyn i chwi un peth ymmhellach. Ai peth diammeu ydyw fod plant Duw in cael eu gwaredu bob amser allan o'u blinderau?
Phila. Mi â welaf hynny yn ddiau; ac am hyn o beth fo,m bodlonwyd yn ddigon da. Ond etto gadewch ofyn i chwi vn peth ymmhellach. Ai peth diammeu ydyw fod plant Duw yn cael eu gwaredu bob amser allan o'u blinderau?
Theol. Ydynt in wir, a hynny (in ddiammeu) hid y gwelo Duw fod hynny in llessol iddynt. Canys scrifennedig ydyw. Lawyer o ddrygau a gaiff y cyfiawn, and yr Arglwydd a'i gwared ef oddiwrthynt oll. A St. Petr a ddywed. Yr Arglwydd a fedr achub y gwirioniaid oddiwrth brofedigaeth. Megis […] dywedasai, y mae efe in ymarfer a hynny a• in gynnefin a chydnabyddus ar peth: Fell y dichon ei wneuthur in hawdd, ac in dd• rwystr.
⟨p. 131⟩Am Joseph pan ydoedd yngharchar, y dywedir, Yr amser y daeth ei air ef i ben, gair yr Arglwydd a'i profodd ef: 1Y Brenin â anfonodd, ac ai gollyngodd ef, a llywodraethwr y bobl ai rhyddhaodd ef. 2Drachefn y dywed yr Scrythur. Y rhai cyfiawn a lefasant, ar Arglwydd a glybu, ac ai gwaredodd o'i holl drallodion. Angel yr Arglwydd a gastella o amgylch y rhai a'i hofnant ef, ac a'i gwared hwynt. Ac mewn man arall y dywed yr Arglwydd am y cyfiawn:3 Gwaredaf ef am roddi o honaw ei search arnaf, derchafaf ef am adnabod o honaw fy enw: Efe â eilw arnaf, ae mi a'i gwrandawaf ef: Mewn ing y byddaf gyd ag ef, y gwaredaf ef, ac y gogonedd af ef.4
Felly y dywed Eliphas y Temathiad. Mewn chwêch o gyfyngderau efe a'th achub di, ac in y seithfed ni chyffwrdd drwg a thy.
Deuwch fy mhobl (medd yr Arglwydd:) Dôs i'th stafelloedd a chae dy ddrysau ar dy ôl: 5ymguddia dross ennyd fechan nes mined digofaint heibio. Ar Prophwyd a d•ywed: Ar fynydd Zion y bid ymwared, 6ac y bid sancteiddrwydd: a thŷ Jacob â oorescyn eu hetifeddiaethau hwynt.
Lawyer o fannau eraill or Scrythur lân â ellid eu dwyn i'r ystur hwn; eithr digon yw hyn.
⟨p. 132⟩Am hynny bydded hyspys i ni in lle gwir, cyn siccred a bod trallod, a blinder i blant Duw; y bid iddynt hefyd ymwared diammeu, a rhyddhâd allan o'u cystuddian. Megis y gallwn in hŷf scrifennu am y nail, a gwneuthur cyfrif o honaw cyn siccred a bod ein crysau am ein cefnau: Felly y gallwn hefyd, pan welo Duw fod in dda scrifennu am y llall, a gwneuthur lawn gyfrif o honaw, cyn siccred a bod yr Arglwydd in eirwir. Abraham a fu mewn trallod, and efe â waredwyd: Job mewn trallod, eithr â waredwyd: Dafydd mewn trallôd, eithr â waredwyd. Y try llangc in y ffwrn, eithr â waredwyd. Daniel in ffau y lewd, eithr â waredwyd. Jonah ym moll y morfil, eithr â waredwyd. Paul mewn anneirif o flinderau, and etto â waredwyd oddiwrthynt oll.
Theol. Ydynt yn wir, a hynny (yn ddiammeu) hyd y gwelo Duw fod hynny yn llessol iddynt. Canys scrifennedig ydyw. Llawer o ddrygau a gaiff y cyfiawn, ond yr Arglwydd a'i gwared ef oddiwrthynt oll. A St. Petr a ddywed. Yr Arglwydd a fedr achub y gwirioniaid oddiwrth brofedigaeth. Megis 〈…〉 dywedasai, y mae efe yn ymarfer a hynny a• yn gynnefin a chydnabyddus ar peth: Fel y dichon ei wneuthur yn hawdd, ac yn dd• rwystr.
⟨p. 131⟩Am Ioseph pan ydoedd yngharchar, y dywedir, Yr amser y daeth ei air ef i ben, gair yr Arglwydd a'i profodd ef: 1Y Brenin â anfonodd, ac ai gollyngodd ef, a llywodraethwr y bobl ai rhyddhaodd ef. 2Drachefn y dywed yr Scrythur. Y rhai cyfiawn a lefasant, ar Arglwydd a glybu, ac ai gwaredodd o'i holl drallodion. Angel yr Arglwydd a gastella o amgylch y rhai a'i hofnant ef, ac a'i gwared hwynt. Ac mewn man arall y dywed yr Arglwydd am y cyfiawn:3 Gwaredaf ef am roddi o honaw ei serch arnaf, derchafaf ef am adnabod o honaw fy enw: Efe â eilw arnaf, ae mi a'i gwrandawaf ef: Mewn ing y byddaf gyd ag ef, y gwaredaf ef, ac y gogonedd af ef.4
Felly y dywed Eliphas y Temathiad. Mewn chwêch o gyfyngderau efe a'th achub di, ac yn y seithfed ni chyffwrdd drwg a thi.
Deuwch fy mhobl (medd yr Arglwydd:) Dôs i'th stafelloedd a chae dy ddrysau ar dy ôl: 5ymguddia dros ennyd fechan nes myned digofaint heibio. Ar Prophwyd a d•ywed: Ar fynydd Sion y bydd ymwared, 6ac y bydd sancteiddrwydd: a thŷ Iacob â oorescyn eu hetifeddiaethau hwynt.
Llawer o fannau eraill or Scrythur lân â ellid eu dwyn i'r ystur hwn; eithr digon yw hyn.
⟨p. 132⟩Am hynny bydded hyspys i ni yn lle gwir, cyn siccred a bod trallod, a blinder i blant Duw; y bydd iddynt hefyd ymwared diammeu, a rhyddhâd allan o'u cystuddian. Megis y gallwn yn hŷf scrifennu am y naill, a gwneuthur cyfrif o honaw cyn siccred a bod ein crysau am ein cefnau: Felly y gallwn hefyd, pan welo Duw fod yn dda scrifennu am y llall, a gwneuthur llawn gyfrif o honaw, cyn siccred a bod yr Arglwydd yn eirwir. Abraham a fu mewn trallod, ond efe â waredwyd: Iob mewn trallod, eithr â waredwyd: Dafydd mewn trallôd, eithr â waredwyd. Y tri llangc yn y ffwrn, eithr â waredwyd. Daniel yn ffau y llewed, eithr â waredwyd. Ionas ym mol y morfil, eithr â waredwyd. Paul mewn anneirif o flinderau, ond etto â waredwyd oddiwrthynt oll.
Phila. Gan fod y pethau hyn oll a ddywedwch, in wiry mae in canlyn may er daioni iddynt eu hunain in unig, yr ydys in cystuddio plant Duw, a bod in ddiogel iddynt, gael ymwared in ei amser gosodedig. Yr hyn beth o herwydd eifod in digwyddo felly, i'm tyb i nid oes dim achos iddynt i gymmeryd gormod trymder, na llysihau in rhybell in eu blinderau.
Phila. Gan fod y pethau hyn oll a ddywedwch, yn wir y mae yn canlyn mai er daioni iddynt eu hunain yn vnig, yr ydys yn cystuddio plant Duw, a bod yn ddiogel iddynt, gael ymwared yn ei amser gosodedig. Yr hyn beth o herwydd eifod yn digwyddo felly, i'm tyb i nid oes dim achos iddynt i gymmeryd gormod trymder, na llysihau yn rhybell yn eu blinderau.
Theol. Diau nad oes dim or fâth achos, ⟨p. 133⟩and in hyttrach i lawenychu, i guro dwylo ynghyd, a bod in hyfryd ddiogel: Canys â ddichon tâd wrthod ei bla it? Brenin ei ddeiliaid? Meistr ei wâs? Bugail ei braid? Onid yw yr Arglwydd in dywedyd: Nith adawaf, ac ni'th wrthodaf. Oni ŵyr ein Tâd nefol fod in rhaid i ni wrth y pethau hyn? Oni addawodd Duw ar ei air, na bid arnom ddiffyg pethau bydol? oni ddywedodd efe y rhoddid y pethau hyn i ni in ychwaneg? Paham gan hynny y llaeswn? Paham y gostyngwn ein pennau in bruddion? Paham na chodwn ein calonnau, a bod in llawen? Duw yw ein Tâd caredig: ein ymgeleddwr beunyddiol: ein cyfaill annwylaf: Efe a'n cynnal ni ar ei draul, ai gôst ei hûn. Nid yw efe in grwgnach am ddim ar a gaffom: Ni thybia efe ddim in rhy dda i ni. Ein caru y mae in gû, ac in annwyl. Ni all oddef ir gwy at chwythu arnom. Ni fin efe i ni ddwyn eisieu dim â fyddo da ar ein llês. Pe bwyttaem aur a llwyau, ninny a'i caem gaaddo. Efe â addawodd in ffyddlon na bid diffyg arnom tra fo'm byw. Byddwn gan hynny lawen, a hyfryd. Oblegid eiddom ni yw'r nefoedd, eiddom ni yw'r ddaiar, eiddom ni yw Duw, eiddom ni yw Christ, eiddom ni yw'r cwbl oll: megis y dywed yr Apostol: Pob peth oll eiddo chwi yw, a chwithau in ⟨p. 134⟩eiddo Christ, a Christ in eiddo Duw. Y by• sy'n curo dwylo ac fell ceiliog in canu ym mhell cyndydd gan ddywedyd. Pob peth oll, eiddo• ni yw: eithr plant Duw â allant ddywedyd, a dywedyd y gwir, pob peth oll eiddom ni yw. Oblegid y mae ganddynt hwy hawl gyfiawn drwy Grist i'r holl greaduriaid. Eu braint hwy sydd •elaeth, a'u rhydddid sy fawr. Rhyddion, ydynt ar y ddaiar, a rhyddion in y nefoedd.
A hwynt hwy in unig ydynt ddinasyddion rhyddion or bid. Christ a brynodd iddynt eu rhydd-did: Christ a'u rhyddhaodd, ac am hynny gwir ryddion ydynt. Rhyddion ydynt oddiwrth bechod. rhyddion oddiwrth uffern, a rhyddion oddiwrth dammed gaeth: Heddychol ydynt a Duw, a dynion, ac ag Angelion. Heddychol a hwynt eu hunain, heddychol ar creaduriaid oll. Tywysogion jevaingc ydynt, cyfeillion i Angelion in hanoedd or tŷ pennaf, o waed Brenhîni•• in y nefoedd: Pendefigion o Baradwys ac etifeddion ir goron dragwyddol. Am hynny y gorchymynnodd Duw ir Angelion […] hamddeffyn, a hwythau in gyfryw dywysogion, ac ydynt. Je efe a rods orchymmyn caeth ir holl greaduriaid, ar eu gwa• chadw, a gwilied arnynt rhag digwyddo • dint niwed. Mor hôff, mor anwyl, mor […] ⟨p. 135⟩ganddo hwynt.
Theol. Diau nad oes dim or fâth achos, ⟨p. 133⟩ond yn hyttrach i lawenychu, i guro dwylo ynghyd, a bod yn hyfryd ddiogel: Canys â ddichon tâd wrthod ei bla it? Brenin ei ddeiliaid? Meistr ei wâs? Bugail ei braidd? Onid yw yr Arglwydd yn dywedyd: Nith adawaf, ac ni'th wrthodaf. Oni ŵyr ein Tâd nefol fod yn rhaid i ni wrth y pethau hyn? Oni addawodd Duw ar ei air, na bydd arnom ddiffyg pethau bydol? oni ddywedodd efe y rhoddid y pethau hyn i ni yn ychwaneg? Paham gan hynny y llaeswn? Paham y gostyngwn ein pennau yn bruddion? Paham na chodwn ein calonnau, a bod yn llawen? Duw yw ein Tâd caredig: ein ymgeleddwr beunyddiol: ein cyfaill annwylaf: Efe a'n cynnal ni ar ei draul, ai gôst ei hûn. Nid yw efe yn grwgnach am ddim ar a gaffom: Ni thybia efe ddim yn rhy dda i ni. Ein caru y mae yn gû, ac yn annwyl. Ni all oddef ir gwy at chwythu arnom. Ni fyn efe i ni ddwyn eisieu dim â fyddo da ar ein llês. Pe bwyttaem aur a llwyau, nyni a'i caem gaaddo. Efe â addawodd yn ffyddlon na bydd diffyg arnom tra fo'm byw. Byddwn gan hynny lawen, a hyfryd. Oblegid eiddom ni yw'r nefoedd, eiddom ni yw'r ddaiar, eiddom ni yw Duw, eiddom ni yw Crist, eiddom ni yw'r cwbl oll: megis y dywed yr Apostol: Pob peth oll eiddo chwi yw, a chwithau yn ⟨p. 134⟩eiddo Crist, a Christ yn eiddo Duw. Y by• sy'n curo dwylo ac fel ceiliog yn canu ym mhell cyndydd gan ddywedyd. Pob peth oll, eiddo• ni yw: eithr plant Duw â allant ddywedyd, a dywedyd y gwir, pob peth oll eiddom ni yw. Oblegid y mae ganddynt hwy hawl gyfiawn drwy Grist i'r holl greaduriaid. Eu braint hwy sydd •elaeth, a'u rhydddid sy fawr. Rhyddion, ydynt ar y ddaiar, a rhyddion yn y nefoedd.
A hwynt hwy yn vnig ydynt ddinasyddion rhyddion or byd. Crist a brynodd iddynt eu rhydd-did: Crist a'u rhyddhaodd, ac am hynny gwir ryddion ydynt. Rhyddion ydynt oddiwrth bechod. rhyddion oddiwrth vffern, a rhyddion oddiwrth ddammed• gaeth: Heddychol ydynt a Duw, a dynion, ac ag Angelion. Heddychol a hwynt eu hunain, heddychol ar creaduriaid oll. Tywysogion ieuaingc ydynt, cyfeillion i Angelion yn hanoedd or tŷ pennaf, o waed Brenhîni•• yn y nefoedd: Pendefigion o Baradwys ac etifeddion ir goron dragwyddol. Am hynny y gorchymynnodd Duw ir Angelion 〈…〉 hamddeffyn, a hwythau yn gyfryw dywysogion, ac ydynt. Ie efe a roddes orchymmyn caeth ir holl greaduriaid, ar eu gwa• chadw, a gwilied arnynt rhag digwyddo • ddynt niwed. Mor hôff, mor anwyl, mor
Rhaid yw i'r Angelion ymgeleddu Jacob; I'r morfil achub Jonah:1 I'r •igfrain borthi Elijah: I'r haul, ar llevad aros •m Joshua:2 I'r môr ymwahanu fell y galley Moses ai bobl fined trwyodo.3 Y tân ni chaiff ddifa y trillangc. Nar llewod ddifetha Daniel. 4Rhaid yw ir creaduriaid newidio eu naturiaeth in hyttrach nag y byddo plant Duw heb gymmorth ac ymwared.
Gan hynny pwy â ddichon adrodd faint yw dedwyddwch etholedigion Duw? Pwy •a fedr ei fynegu? Nid adwaenant eu dedwyddwch eu hunain: Cuddiedig yw oddiwrthynt. Trallod ydd megis cwmmwl trosto, ac adfyd in ei gyscodi: Blinderau a'u tywyllant, a chyfwng osodiad y ddaiar sy'n attal •u golwg oddiwrtho, nad ydynt in gweled tros amser mor happus ydynt. Eithr hyn sydd ddiddadl, a siccr: fod cyflwr goreu plant Duw in ôl etto, a'u hyfrydwch hwynt i ddyfod. Nid yw eu dedwyddwch in ymddangos in y bid ymma.
Eu bywyd â guddiwyd gyd â Christ in Nuw. Pan ymddangoso Christ yr hwn yw eu bywyd, yna yr ymddangosant hwythau gyd ag ef mewn gogoniant. N•d ymddangosodd etto pa beth fyddwn, eithr gwyddom pan ym ddangoso, y byddwn gyffelyb iddo ef.
Ea henwau â gymmerwyd eusys, ac â ⟨p. 128⟩scrifennwyd in llyfr y bywyd: ac did a ddaw, •wy a goronir. Y mae did in dyfod pan ddywedir wrthynt: Deuwch chwi fendigedig blant fy Nhâd, &c. a phan gaffont ddyfod, ac aros in ei wydd ef, lle y mae cyflawnder llawenydd, ac ger bron yr hwn y mae digrifwch in dragywydd.5
Am hynny llawenychant, canant, ac ymhyfrydant pawb ôll o ddirgel ddynion Duw▪ Oblegid pe rhôu a'u bod in y bid yma in ddirmygedig, megis rhai â sethrid tan draed▪ ac a gefrifid in sothach y ddaiar, ac in sorod y bid: etto y mae amser in dyfod pan fyddo eu ded•yddwch, a'u gwynfyd hwynt in gyfryw, ac nad aeth, erioed y cyffelyb i gallon din, anherfynol yw, anrhaethol, ac annealladwy
Rhaid yw i'r Angelion ymgeleddu Iacob; I'r morfil achub Ionas:1 I'r •igfrain borthi Elias: I'r haul, ar lleuad aros •m Iosuah:2 I'r môr ymwahanu fel y gallei Moses ai bobl fyned trwyodo.3 Y tân ni chaiff ddifa y trillangc. Nar llewod ddifetha Daniel. 4Rhaid yw ir creaduriaid newidio eu naturiaeth yn hyttrach nag y byddo plant Duw heb gymmorth ac ymwared.
Gan hynny pwy â ddichon adrodd faint yw dedwyddwch etholedigion Duw? Pwy •a fedr ei fynegu? Nid adwaenant eu dedwyddwch eu hunain: Cuddiedig yw oddiwrthynt. Trallod ydd megis cwmmwl trosto, ac adfyd yn ei gyscodi: Blinderau a'u tywyllant, a chyfwng osodiad y ddaiar sy'n attal •u golwg oddiwrtho, nad ydynt yn gweled tros amser mor happus ydynt. Eithr hyn sydd ddiddadl, a siccr: fod cyflwr goreu plant Duw yn ôl etto, a'u hyfrydwch hwynt i ddyfod. Nid yw eu dedwyddwch yn ymddangos yn y byd ymma.
Eu bywyd â guddiwyd gyd â Christ yn Nuw. Pan ymddangoso Crist yr hwn yw eu bywyd, yna yr ymddangosant hwythau gyd ag ef mewn gogoniant. N•d ymddangosodd etto pa beth fyddwn, eithr gwyddom pan ym ddangoso, y byddwn gyffelyb iddo ef.
Ea henwau â gymmerwyd eusys, ac â ⟨p. 128⟩scrifennwyd yn llyfr y bywyd: ac ddydd a ddaw, •wy a goronir. Y mae dydd yn dyfod pan ddywedir wrthynt: Deuwch chwi fendigedig blant fy Nhâd, &c. a phan gaffont ddyfod, ac aros yn ei wydd ef, lle y mae cyflawnder llawenydd, ac ger bron yr hwn y mae digrifwch yn dragywydd.5
Am hynny llawenychant, canant, ac ymhyfrydant pawb ôll o ddirgel ddynion Duw▪ Oblegid pe rhôu a'u bod yn y byd yma yn ddirmygedig, megis rhai â sethrid tan draed▪ ac a gefrifid yn sothach y ddaiar, ac yn sorod y byd: etto y mae amser yn dyfod pan fyddo eu ded•yddwch, a'u gwynfyd hwynt yn gyfryw, ac nad aeth, erioed y cyffelyb i galon dyn, anherfynol yw, anrhaethol, ac annealladwy
Phila. Yr awr'hon mi â welaf in amlwg nad oes achos i bobl Dduw i dristâu gormod, a Ilaesu in thybell o herwydd eu blinderau. Mi â welaf, er nad ydynt ddiangol oddiwrth bob cystuddiau, eu bod er hynny in ddiangol oddiwrth gystuddiau niweidus: Canys nid oes, na gwialen, na chroes, na cherydd â wna ddrŵg iddynt, and y cwbl in y diwedd â ddaw i ddiben, a therfyn gwynfydedig.
Phila. Yr awr'hon mi â welaf yn amlwg nad oes achos i bobl Dduw i dristâu gormod, a Ilaesu yn thybell o herwydd eu blinderau. Mi â welaf, er nad ydynt ddiangol oddiwrth bob cystuddiau, eu bod er hynny yn ddiangol oddiwrth gystuddiau niweidus: Canys nid oes, na gwialen, na chroes, na cherydd â wna ddrŵg iddynt, ond y cwbl yn y diwedd â ddaw i ddiben, a therfyn gwynfydedig.
Yn 〈…〉 geiriau hyn deall y Brenin doeth yw, mai d• mma'r holl ddaioni â allwn ni ei gyrrha• ddyd yn y byd; sef cymmeryd mwyniant cy• medrol, a chyssurol o bethau y bywyd y• ma, y rhai y mae Duw yn eu rhoddi i ni. 〈…〉 ym mhellach y dywed mai rhodd ragorol g•• Dduw yw eu harfer yn weddol, ac yn gyss• rus. Canys fel y dywed hên Athro. Gŵ• synhwyrol yw'r hwn ni thristeir o herwyd• diffig y pethau nid yw ganddo, ond â law• nycha
⟨p. 107⟩
yn y pethau sydd ganddo; gan eu har••• i ogoniant Duw, ac i'w gyssur ei hûn. ••l hyn y dibennaf y pwngc hwn, ac yr at•••af i chwi: sef fod yn rhŷdd, ac yn gyfrei•••on i ni, drîn, ac arfer, a mwynhau aur, ac •••an, a pethau bydol yn gymmesuraidd, yn •••medrol, ac yn dduwiol; eithr er dim, na •••dom serch ein calonnau arnynt.
••
〈…〉
〈…〉
〈…〉
•••
••
•
•
••
•••
••
••
〈…〉
•
〈…〉
⟨p. 109⟩
〈…〉 y Cythraul â orchfygodd Ddafyd, a Lot, 〈…〉•ampson, a Salomon, ar cyfryw wŷr Ce•••n nerthol, beth â dderfydd i'r rhai llwyr •••ol a Di-dduw? Os y gwŷr gwrolaf mewn •••fel, ar Capteniaid pennaf â syrthiant, •••h a ddaw o'r ciwdawd-wyr llesc,
a diga•••? Ac fel y dywed S. Petr: Os prin y bydd 〈…〉•yfiawn cadwedig, pa le yr ymddengys y •••gionus, ar annuwiol? Felly mi a'ch •••meraf chwi ar adsias, ac a drôf eich arf 〈…〉 eich erbyn eich hûn, Oni ddichon gŵyr ••wiol ddiangc drwy'r byd heb ddyrno•••u▪ a chleisiau, a briwiau, beth a ddaw or •••i ni wyddant beth yw duwioldeb?
Vn arall â ddywed: elw anghyfla••〈…〉 ddŵg golled a thrueni, ac am hynny d••••
⟨p. 111⟩
〈…〉 yw oddiwrth gynnilded, ac ysmonnaeth 〈…〉.
Mal hyn gobeithio yr wyf eich bod yn •••l y fâth ymlid arnoch, gan Dduw, a dy•••n, ac na ddichon y gatberth hon eich cud•••. Ac am hynny ceisiwch ddiangc allan o ••ni, ac ymwrandewch am ryw loches a•••l, canys ni thyccia hon i chwi.
Ac n•• yw efe gyfoethog, yr hwn â feddianno law•• ond yr hwn nid oes arno eisieu dim; canys 〈…〉 bydd byth eisieu ar fodlon rhwydd. Nid o•• dim gofid mewn prinder, oddieithr lle y b• ddo chwant annigonol i gael y chwaneg. 〈…〉 byddwn byw yn ôl rheol naturiaeth, ni b• ddwn byth yn d•odion; os yn ôl ein trachwa•• ni byddwn ni byth cyfoethogion.
Da y dywed y Poet. Nac ymgyfoetho• wch drwy anghyfiawnder,
ymfodlona a'r eiddot dy hûn: ac ymgadw oddiwrth eiddo eraill. Mal hyn nyni â welwn •od, nid yn vnig Duw ei hun yr hwn yw •fynnon yr holl ddoethineb, ond dynion he•yd yn gystal rhai digrêd tan naturiaeth, a •hredadwy tan râs, o vn frŷd yn cynghori 〈…〉 ni ymorchestu, a gwneuthur egni i geisio •yrrhaedd bodlonrhwydd: Ac yno y dichon fod •ennym gyffyr meddiginiaeth godidawg yn •rbyn cybydd-dra.
ni bydd arnynt eisieu dim daioni. Onid yw efe yn dywedyd: Ofnw•h ef ei holl saint, oblegid nid oes eisieu a• y sawl a'i hofnant ef.
Oni ddywed efe: N• attal efe ddim daioni oddiwrth y rhai a rodian•
⟨p. 115⟩
yn vnion. Oni ddywaid efe: Ein Tâd nefol â ŵyr fod arnom eisieu y pethau hyn: ac y rhoddir yr holl bethau hyn i ni yn y chwaneg, os ni â geisiwn ei deyrnas ef.
Onid yw efe yn gorchymyn i ni? Na ofelwch pa beth a fwytaoh, neu pa beth a yfoch, nac a pha beth yr ymddilladoch? Ac lle y mae ein Achubwr yn gwahardd gofalu, deall y mae efe am y cyfryw ofal, ac sydd yn pendafadu synwyr dyn, ac yn peri iddo anobeithio,
ac anffyddio yn Nuw, sef na ofalom felly. Onid yw efe yn dywedyd?
•
•
••
〈…〉
••
••
⟨p. 122⟩
a helaethrwydd o bethau bydol; eithr 〈…〉 vnig ar fendith, a rhagddarbodaeth D•• Canys ei fendith ef yn vnig fy yn cyfoetho•• ac nid yw yn dwyn tristid gyd ag ef. Obleg•• gwell yn prinder y cyfiawn,
na mawr olud 〈…〉 annuwolion cedryn. Gwell yw ychydig g•• ag ofn yr Arglwydd, na thryssor mawr, a bl•• der gydag ef. Gwell yw ychydig drwy gyf•• wnder na chnwd mawr drwy gam.
Gan hynny fel hyn y pen-glymma•〈…〉 pwngc hwn: Nid wrth fara y bydd byw dy• ond wrth fendith ar y bara: Nid trwy foddi•• canolig, a chyfryngau bydol, ond drwy f•• dith ar y moddion, ar cyfryngau: Canys 〈…〉 fodd y dichon bara, gan nad yw ond p••• marw, ac heb fywyd ynddo ei hûn, roddi •• wyd i eraill.
•
••
〈…〉
••
••
•
••
〈…〉
•
••
⟨p. 124⟩
i'r Creawdudd, Yr Act hwn o Barliament â • naed yr wrthnos gyntaf or byd ac ni allw•• erioed etto ei droi yn ôl nai ddirymmu.
Wrth hyn digon diogel a siccr y ••••wn ni fod▪ ie ac scri•ennu o honaw (megis 〈…〉••rionedd diammeu, ac ansiommedig) na ••••r-wrthodir byth blant Duw yn eu tra•••• au blinderau.
〈…〉
〈…〉
〈…〉
••
▪
•••••
〈…〉
•
〈…〉
⟨p. 127⟩
••euthur mwy cyfrif o'i fendithion ef, a bod 〈…〉 fwy diolchgar am danynt pan gaffom eu ••ynhau, sef iechyd, cyfoeth, heddwch, •••dd-did, ar cyffelyb felly nyni â welwn 〈…〉 oes amgen bwriad, ac amcan tu ag at•••, o ran Duw, ond ar ddaioni: fel y mae 〈…〉•crifennedig. Pob peth sydd yn cydwei•••• i'r hyn goreu, i'r sawl a garant Dduw.
•••legid hyd yn oed cystuddiau plant Duw â •••cteiddir iddynt, drwy yr yspryd, iw •••euthur yn gyfrannogion o sancteiddr••dd Duw.
Drwy hynny y mwynhânt heddychol ffr••th cyfiawnder.
•ry hynny i'r goreu. Efe an hattal ni rhag •ael y peth â chwenn•chom i borthi ein trach•antau, oblegid ei fod yn rhag weled y by•dei hynny megis yn wanwyn i ni i'n dry•u. Efe o'i Dadol ofal drosom a dynn y gy••ell oddiwrthym, am ei fod yn gweled na •edrem ni ei thrîn heb gael briw oddiwrthi. •fe a brinhâ ar ein iechyd, a'n cyfoeth, ob••gid ei fod yn gwybod mai'r pethau hynny •'n drygei: Ni ddyry efe i ni ormod esm•y thdra, a llwyddiant yn y byd ymma, ob•egid efe a ŵyr mai hynny a'n gwenwynei. •i channiattâ efe i ni lonyddwch beunyddi•• megis llynnoedd safadwy, digynnwrf ••ag casclu o honom ewyn, a budreddi. Efe ••n trîn ni yn Dadol, ac yn dosturiol ym ••hôb peth, ie hyd yn oed y pryd hynny yn ••rparu i ni y daioni mwyaf, pan dyby••m ni ei fod efe yn gwneuthur fwyaf ••ŵg.
Ac i adrodd y cwbl ar vn gair: efe an dwg 〈…〉 i drallod, a chyfyngder, er mwyn hyn 〈…〉 bennaf; sef fel y gallo gael clywed oddi••thym. Canys hyspys yr edwyn ein na••riaeth ni, a chydnabyddus yw a'n awe••dd-fryd.