Llwybr hyfford[d in cyfarwyddo] yr anghyfarw[ydd i'r] nefoedd in yr hwn y dichon din…Llwybr hyfford[d yn cyfarwyddo] yr anghyfarw[ydd i'r] nefoedd yn yr hvvn y dichon dyn…
Llwybr hyfford[d in cyfarwyddo] yr anghyfarw[ydd i'r] nefoedd in yr hwn y dichon din ... / wedi ei osod allan ar dull ... Dent ...Llwybr hyfford[d yn cyfarwyddo] yr anghyfarw[ydd i'r] nefoedd yn yr hvvn y dichon dyn ... / vvedi ei osod allan ar ddull ... Dent ...
Arthur Dent d. 1607Printiedig in Llundain : Gan Nicholas Okes dross Georg Lathvm ac a geir ar werth ym monwent St. Paul tan arwydd Pen-Escob, 1630Printiedig yn Llundain : Gan Nicholas Okes dros Georg Lathvm ac a geir ar werth ym monwent St. Paul tan arwydd Pen-Escob, 1630
[16], 474 [i.e. 492], [1] p. · 103k words · STC 6639 · ESTC S1690
Modern spelling is a reading aid: the words are the author’s, only the spelling is modernized. Original shows the page as printed, with the transcription marks.
Theol. Yr Apostol â ddywed. O chawn […]borth, a dillad, ni a ymfodlonwn a hynny: ••nys ni ddugasom ni ddim i'r bid, a diogel ⟨p. 112⟩yw na allwn ddwyn dim ymmaith. He••• yr yspryd glân a ddywed:1 Bydded eich y• arweddiad in ddiserch i arian, gan fod in fo• lon i'r hyn sydd gennych in bresennol. D•• chefn yr Apo••l â ddywed: Ddyscu o hona• ef ym mhâ •yflwr bynnag y byddei, 2ymfo••ni ag e•. 3Deliwch sulw ar y peth â ddyw••• self ddyscu o honaw; canys ni fedrei efe o •• n•w ei hûn ymfodloni. Oblegid rhôdd •• gorawl oddiwrth Dduw yw bodlonrhwydd • f•l y mae in scrifennedig. Y cyfiawn â fw tu hid oni ddigonir ef, eithr boll yr annuwi fydd mewn eisieu.
ac ymfodlom a hynny; fell […] wnelom ddim in ddrygionus, neu in afla• er mwyn bud. Un arall â ddywed: N•• yw efe dlawd yr hwn nid oes dim ganddo, •• thr yr hwn sydd in chwennych lawyer:
Ac n•• yw efe gyfoethog, yr hwn â feddianno law•• and yr hwn nid oes arno eisieu dim; canys […] bid bight eisieu ar fodlon rhwydd. Nid o•• dim gofid mewn prinder, oddieithr lle y b• do chwant annigonol i gael y chwaneg. […] byddwn byw in ôl rheol naturiaeth, ni b• ddwn bight in d•odion; os in ôl ein trachwa•• ni byddwn ni bight cyfoethogion.
Da y dywed y Poet. Nac ymgyfoetho• wch drwy anghyfiawnder,
ymfodlona a'r eiddot dy hûn: ac ymgadw oddiwrth eiddo eraill. Mal hyn ninny â welwn •od, nid in unig Duw ei hun yr hwn yw •fynnon yr holl ddoethineb, and dynion he•yd in gystal rhai digrêd tan naturiaeth, a •hredadwy tan râs, o un frŷd in cynghori […] ni ymorchestu, a gwneuthur egni i geisio •yrrhaedd bodlonrhwydd: Ac yno y dichon fod •ennym gyffyr meddiginiaeth godidawg in •rbyn cybydd-dra.
Theol. Yr Apostol â ddywed. O chawn 〈…〉borth, a dillad, ni a ymfodlonwn a hynny: ••nys ni ddugasom ni ddim i'r byd, a diogel ⟨p. 112⟩yw na allwn ddwyn dim ymmaith. He••• yr yspryd glân a ddywed:1 Bydded eich y• arweddiad yn ddiserch i arian, gan fod yn fo• lon i'r hyn sydd gennych yn bresennol. D•• chefn yr Apo••l â ddywed: Ddyscu o hona• ef ym mhâ •yflwr bynnag y byddei, 2ymfo••ni ag e•. 3Deliwch sulw ar y peth â ddyw••• sef ddyscu o honaw; canys ni fedrei efe o •• n•w ei hûn ymfodloni. Oblegid rhôdd •• gorawl oddiwrth Dduw yw bodlonrhwydd • f•l y mae yn scrifennedig. Y cyfiawn â fw• tu hyd oni ddigonir ef, eithr bol yr annuwi•• fydd mewn eisieu. 4Fe ddywed vn o hên D• dau yr eglwys. Nyni â ddylem ymarfer o fy• ar ychydig, 5ac ymfodlom a hynny; fel 〈…〉 wnelom ddim yn ddrygionus, neu yn afla• er mwyn budd. Vn arall â ddywed: N•• yw efe dlawd yr hwn nid oes dim ganddo, •• thr yr hwn sydd yn chwennych llawer: 6Ac n•• yw efe gyfoethog, yr hwn â feddianno law•• ond yr hwn nid oes arno eisieu dim; canys 〈…〉 bydd byth eisieu ar fodlon rhwydd. Nid o•• dim gofid mewn prinder, oddieithr lle y b• ddo chwant annigonol i gael y chwaneg. 〈…〉 byddwn byw yn ôl rheol naturiaeth, ni b• ddwn byth yn d•odion; os yn ôl ein trachwa•• ni byddwn ni byth cyfoethogion.
Da y dywed y Poet. Nac ymgyfoetho• wch drwy anghyfiawnder, 7ond drwy vnio• deb▪⟨p. 113⟩ymfodlona a'r eiddot dy hûn: ac ymgadw oddiwrth eiddo eraill. Mal hyn nyni â welwn •od, nid yn vnig Duw ei hun yr hwn yw •fynnon yr holl ddoethineb, ond dynion he•yd yn gystal rhai digrêd tan naturiaeth, a •hredadwy tan râs, o vn frŷd yn cynghori 〈…〉 ni ymorchestu, a gwneuthur egni i geisio •yrrhaedd bodlonrhwydd: Ac yno y dichon fod •ennym gyffyr meddiginiaeth godidawg yn •rbyn cybydd-dra.
Theol. Yr ail yw difrifol ystyriaeth am •agddarbodaeth Duw Ar cyphyr hwn sydd •ymmorth jachwyawl in erbyn ansynhwy•ol, a gofidus ofalon am y bywyd ymma. Oblegid pe baem ni in synnied in ddyledus […] ymgeleddus ragddarbodaeth Duw tu ag at •i blant, ym mhôb oes, o ran eu hymborth •'u dillad▪ ac mor rhyfeddol y darparodd efe dint eu hangenrheidiau, digon fyddei hyn•y i amlygu, ac i argyoeddi y mallhaint hwn, •c i osod o'n blaen fodd, a chyfrwng dife•hedig i'n cadw rhag cybydd-dod. Dar•lain •r ydym mor rhyfeddol y darparodd Duw •ôdd i achub ei Brophwyd Elijah, in amser […] drudamaeth tramawr, ar sychder â oedd •n Israel. Oni orchymynnod yr Arglwydd ⟨p. 114⟩i'r cigfrain ei borthi ef wrth yr afon Cerith • Oni ddûg y cigfrain iddo fara a chîg y boreu, a bara a chîg brydnawn, ac ynteu â yfodd or afon?
I babeth y mynegwn pa fodd dieithrol y rhag ddarbododd Duw tros Hagar a'i phlentyn, pan droed hwy ill dau allan o dŷ Abraham, ac y syrthiasant i galedi mawr, nes eu bod ill dau ym mron trengu o ddiffyg ymborth? Oni chymn orthodd Duw hwynt wrth raid, fell y byddei gynnefin bob amser? oni ddanfonodd Duw ei Angel attynt nid in unig iw cyssuro, eithr i'w dianghenn hefyd?
I babeth y soniwn mor ymgeleddus y gwnaeth Duw ddarparwch tros ei eglwys in yr anialwch: Oni phorthodd efe ei bobl â manna or nefoedd, ac oni rods iddynt ddwfr or graig iw yfed? Oni wnaeth ein Tâd nefol lawyer o addewidion haelionus, […] helaeth, y paratoei efe bethau angenrheidio• iw blant? Oni *choeliwn y bid efe in gystal ai air? Onid yw efe in dywedyd: Y mae eisieu, a newyn ar y llewod, ar sawl a geisiant yr Arglwydd, 2ni bid arnynt eisieu dim daioni. Onid yw efe in dywedyd: Ofnw•h ef ei holl saint, oblegid nid oes eisieu a• y sawl a'i hofnant ef. 3Oni ddywed efe: N• attal efe ddim daioni oddiwrth y rhai a rodian•⟨p. 115⟩in union. Oni ddywaid efe: Ein Tâd nefol â ŵyr fod arnom eisieu y pethau hyn: ac y rhoddir yr holl bethau hyn i ni in y chwaneg, os ni â geisiwn ei deyrnas ef. 4Onid yw efe in erchi i ni, Fwrw ein holl offal arno ef, canys y mae efe in gofalu drosom? 5Onid yw efe in gorchymyn i ni? Na ofelwch pa beth a fwytaoh, neu pa beth a yfoch, nac a pha beth yr ymddilladoch? Ac lle y mae ein Achubwr in gwahardd gofalu, deal y mae efe am y cyfryw offal, ac sydd in pendafadu synwyr din, ac in peri iddo anobeithio,6 ac anffyddio in Nuw, self na ofalom felly. Onid yw efe in dywedyd?
Theol. Yr ail yw difrifol ystyriaeth am •agddarbodaeth Duw Ar cyphyr hwn sydd •ymmorth iachwyawl yn erbyn ansynhwy•ol, a gofidus ofalon am y bywyd ymma. Oblegid pe baem ni yn synnied yn ddyledus 〈…〉 ymgeleddus ragddarbodaeth Duw tu ag at •i blant, ym mhôb oes, o ran eu hymborth •'u dillad▪ ac mor rhyfeddol y darparodd efe •ddynt eu hangenrheidiau, digon fyddei hyn•y i amlygu, ac i argyoeddi y mallhaint hwn, •c i osod o'n blaen fodd, a chyfrwng dife•hedig i'n cadw rhag cybydd-dod. Dar•lain •r ydym mor rhyfeddol y darparodd Duw •ôdd i achub ei Brophwyd Eliah, yn amser 〈…〉 drudamaeth tramawr, ar sychder â oedd •n Israel. Oni orchymynnod yr Arglwydd ⟨p. 114⟩i'r cigfrain ei borthi ef wrth yr afon Cerith • Oni ddûg y cigfrain iddo fara a chîg y boreu, a bara a chîg brydnawn, ac ynteu â yfodd or afon?
I ba beth y mynegwn pa fodd dieithrol y rhag ddarbododd Duw tros Hagar a'i phlentyn, pan droed hwy ill dau allan o dŷ Abraham, ac y syrthiasant i galedi mawr, nes eu bod ill dau ym mron trengu o ddiffyg ymborth? Oni chymn orthodd Duw hwynt wrth raid, fel y byddei gynnefin bob amser? oni ddanfonodd Duw ei Angel attynt nid yn vnig iw cyssuro, eithr i'w dianghenn hefyd?
I ba beth y soniwn mor ymgeleddus y gwnaeth Duw ddarparwch tros ei eglwys yn yr anialwch: Oni phorthodd efe ei bobl â manna or nefoedd, ac oni roddes iddynt ddwfr or graig iw yfed? Oni wnaeth ein Tâd nefol lawer o addewidion haelionus, 〈…〉 helaeth, y paratoei efe bethau angenrheidio• iw blant? Oni *choeliwn y bydd efe yn gystal ai air? Onid yw efe yn dywedyd: Y mae eisieu, a newyn ar y llewod, ar sawl a geisiant yr Arglwydd, 2
Ni phallaf i ti, ac nis gadawaf di chwaith.
Onid yw efe in dywedyd, Y mae yr Arglwydd in agos; na ofelwch am ddim? 1Onid yw ddigon yr addewidion hyn i gynnal ein ffydd ni in rhag ddarbodaeth Duw? A dybiwn ni fod Duw in cellwair â ni? A dybiwn ni nad yw efe in bwriadu y fâth beth? A amheuwn ni y ceidw Duw ei air? Oh cahledd fyddei unwaith feddwl y fâth beth.2 Oblegid Duw sydd eirwir, a phob din in gelwyddog. Ffyddlon y'wr hwn â addawodd. Ei air ef sydd fwy nac addewid Tywysog, a mwy nadeng-mîl o rwymedigaethau. Paham nad dim in credu ynddo, ac in rhoddi ein goglud arno? Paham na chymmewn ⟨p. 116⟩ei air ef? Paham yr ydym in parhau i fod in chwannog? ac in anffyddio iddo? Paham yr ydym in rhagrithio ac in twyllo, Oh ninny ô ychydig ffydd? Ein Harglwydd Jesus Grist, oblegid ei fod in llwyr-ddirnad anghrediniaeth; ac anffyddlondeb ein naturiaeth ni, ac in gweled ddyfned y gwreiddiodd hyn ynom, sydd nid in unig in fodlon i wneuthur i ni yr addewidion haelwych hyn, y rhai â fyddei d•igon, and hefyd in cadarnhau i ni y pethau hyn, a lawyer o resymmau hygoel i gynnal ein gwendid ni in hyn o beth.
Ystyriwch (medd efe) y cig-frain: ystyriwch adar yr awyr, nid ydynt nac in have, nac in medi, ac nid oes iddynt na chell, nac yscubor, ac y mae Duw in eu porthi hwynt. Ystyriwch y lili, y mod y maen• in tyfu, nid ydynt in poeni. 3na• in nyddu, ac yr ydwyf in dywedyd i chwi, na bu Solomon in ei holl ogoniant, wedi ei ddilladu fell un or rhai hyn.
O nad ystyriem ni yr ystyriaethau hyn; nad ystyriem fod y bywyd in fwy na'r bwyd, a'n cyrph in well na'n dillad: nad ystyriem na allwn drwy ein holl ddirfawr ofalu dyccio dim, je gymmaint ac anchwanegu un cufydd at ein maintioli. In wir pe dwys ystyriem ni y rhesymmau hyn, â draethodd ein ⟨p. 117⟩Achubwr Christ; ac pe cymmwysem hwynt atom ein hunain, hwy a allent wasanaethu […] ni in amddeffynfa gadarn-grief in erbyn cybydd-dra. Ped ystyriei ddynion fod Ardderchog frenin y nefoedd (yr hwn sydd ai ford in y corwynt, ar cymylau ydynt •ŵch ei draed ef) in gofalu am y dryw by•han, ac am aderyn, y tô, ai fod efe in eu trîn, ac in eu hymgeleddu hwynt, gan baratoi iddynt eu lluniaeth bennydd, self eu cinio, a'u prydnawn-fwyd, a'u swpper bob did fe wasanaethei hynny i argyoeddi ein anhyder, a'n gwan-ymddiried ni in Nuw. Canys pwy erioed â welodd y rhai hyn, neu'r cyfr•w adar eraill, in meirw o newyn? y •âth Dâd, a thadmaeth daionus sydd ganddynt.
Ni phallaf i ti, ac nis gadawaf di chwaith.
Onid yw efe yn dywedyd, Y mae yr Arglwydd yn agos; na ofelwch am ddim? 1Onid yw ddigon yr addewidion hyn i gynnal ein ffydd ni yn rhag ddarbodaeth Duw? A dybiwn ni fod Duw yn cellwair â ni? A dybiwn ni nad yw efe yn bwriadu y fâth beth? A amheuwn ni y ceidw Duw ei air? Oh cahledd fyddei vnwaith feddwl y fâth beth.2 Oblegid Duw sydd eirwir, a phob dyn yn gelwyddog. Ffyddlon y'wr hwn â addawodd. Ei air ef sydd fwy nac addewid Tywysog, a mwy nadeng-mîl o rwymedigaethau. Paham nad ddym yn credu ynddo, ac yn rhoddi ein goglud arno? Paham na chymmewn ⟨p. 116⟩ei air ef? Paham yr ydym yn parhau i fod yn chwannog? ac yn anffyddio iddo? Paham yr ydym yn rhagrithio ac yn twyllo, Oh nyni ô ychydig ffydd? Ein Harglwydd Iesu Grist, oblegid ei fod yn llwyr-ddirnad anghrediniaeth; ac anffyddlondeb ein naturiaeth ni, ac yn gweled ddyfned y gwreiddiodd hyn ynom, sydd nid yn vnig yn fodlon i wneuthur i ni yr addewidion haelwych hyn, y rhai â fyddei d•igon, ond hefyd yn cadarnhau i ni y pethau hyn, a llawer o resymmau hygoel i gynnal ein gwendid ni yn hyn o beth.
Ystyriwch (medd efe) y cig-frain: ystyriwch adar yr awyr, nid ydynt nac yn hau, nac yn medi, ac nid oes iddynt na chell, nac yscubor, ac y mae Duw yn eu porthi hwynt. Ystyriwch y lili, y modd y maen• yn tyfu, nid ydynt yn poeni. 3na• yn nyddu, ac yr ydwyf yn dywedyd i chwi, na bu Salomon yn ei holl ogoniant, wedi ei ddilladu fel vn or rhai hyn.
O nad ystyriem ni yr ystyriaethau hyn; nad ystyriem fod y bywyd yn fwy na'r bwyd, a'n cyrph yn well na'n dillad: nad ystyriem na allwn drwy ein holl ddirfawr ofalu dyccio dim, ie gymmaint ac anchwanegu vn cufydd at ein maintioli. Yn wir pe dwys ystyriem ni y rhesymmau hyn, â draethodd ein ⟨p. 117⟩Achubwr Crist; ac pe cymmwysem hwynt attom ein hunain, hwy a allent wasanaethu 〈…〉 ni yn amddeffynfa gadarn-gref yn erbyn cybydd-dra. Ped ystyriei ddynion fod Ardderchog frenin y nefoedd (yr hwn sydd ai ffordd yn y corwynt, ar cymylau ydynt •ŵch ei draed ef) yn gofalu am y dryw by•han, ac am aderyn, y tô, ai fod efe yn eu trîn, ac yn eu hymgeleddu hwynt, gan baratoi iddynt eu lluniaeth bennydd, sef eu cinio, a'u prydnawn-fwyd, a'u swpper bob dydd fe wasanaethei hynny i argyoeddi ein anhyder, a'n gwan-ymddiried ni yn Nuw. Canys pwy erioed â welodd y rhai hyn, neu'r cyfrw adar eraill, yn meirw o newyn? y âth Dâd, a thadmaeth daionus sydd ganddynt.
Ac onid ydym ni in well o lawyer na hwynthwy? Onid oes gan Dduw fwy gofal am danom ni, nac am danynt hwy? Oes in wir gan mîl mwy. Oblegid efe a'i câr hwy er ein mwyn ni in unig. Pa faint mwy o •awer y câr efe ninny? Am hynny dywedyd yr wyf drachefn a thrachefn, ped ystyriem ni y pethau hyn, a phe gosodem hwynt at ein calonnau, e fyddei hynny ddigon i yssigo cybydddod in ei ben, ac iw yrru in llwyr allan o'n calonnau.
Moeswch i ni ystyried, pa wed y rhagddarbododd ⟨p. 118⟩Duw tros din, cyn etto bod dŷn. Pa faint hytrach y gofala efe yr awr'hon tros ddŷn, ac ynteu in bôd.
A yw efe in Dâd i ni, ac oni ofala trosom: oni ddarpara i ni ein cyfraid? Ai efe yw ein Brenin, ac oni wna gyfrif o honom? Ai efe yw ein bugail, ac oni areilia efe ni? Ai i ni y darparodd efe y nefoedd, ac oni ddyry efe y ddaiar. A rods efe ef fâb Christ, ac oni rŷdd efe i ni bob peth gyd ag ef? A yw ei ragddarbodaeth ef in cyrrhaeddyd tros ei elynion, ac omi ddarpara efe tros ei garedigion? A ddyry efe eu cyfraid i butteinwyr, ac â esceulusa efe ei etholedigion? A yw efe in peri i'r glaw ddescyn, ac i'r haul lewyrchu ar yr anghyfiawn, ac oni wnâ ef• hynny ar y cyfiawn? A ragddarboda efe dross ddieithraid, ac estroniaid; ac oni ddarpara efe tros ei deulu? A bortha gŵr ei fôch, a• oni ofala tros ei weinidogion? Neu â offal efe dross ei weinidogion, ac oni ofala tro• ei blant?
Gan hynny moeswch i ni ystyried y rh• symmau hyn. Cofiwn fod ein Tâd nefol y• cymmeryd cymmaint gofal am gynhaliaet• ei greaduriaid, at â gymmerodd efe gyn• am eu creadwriaeth. Gadewch i ni gofio na• yw ein bywyd in sefyll in y pethau hyn, on• in rhagluniaeth Duw.
⟨p. 119⟩Cofiwn fod yr hwn sy in rhoddi y diwrnod, in paratoi angenrheidiau y diwrnod.
Cofiwn fod Duw in rhoddi bob amfer er ymborth, ac nid i ormodedd.
Cofiwn na newyna Duw eneidiau y cyffawn.
Cofiwn na phallodd Duw erioed i'r eiddo ei hûn: Canys pwy erioed â ymddiriedood in yr Arglwydd, ac â wradwyddwyd?
Ac onid ydym ni yn well o lawer na hwynthwy? Onid oes gan Dduw fwy gofal am danom ni, nac am danynt hwy? Oes yn wir gan mîl mwy. Oblegid efe a'i câr hwy er ein mwyn ni yn vnig. Pa faint mwy o •awer y câr efe nyni? Am hynny dywedyd yr wyf drachefn a thrachefn, ped ystyriem ni y pethau hyn, a phe gosodem hwynt at ein calonnau, e fyddei hynny ddigon i yssigo cybydddod yn ei ben, ac iw yrru yn llwyr allan o'n calonnau.
Moeswch i ni ystyried, pa wedd y rhagddarbododd ⟨p. 118⟩Duw tros ddyn, cyn etto bod dŷn. Pa faint hytrach y gofala efe yr awr'hon tros ddŷn, ac ynteu yn bôd.
A yw efe yn Dâd i ni, ac oni ofala trosom: oni ddarpara i ni ein cyfraid? Ai efe yw ein Brenin, ac oni wna gyfrif o honom? Ai efe yw ein bugail, ac oni areilia efe ni? Ai i ni y darparodd efe y nefoedd, ac oni ddyry efe y ddaiar. A roddes efe ef fâb Crist, ac oni rŷdd efe i ni bob peth gyd ag ef? A yw ei ragddarbodaeth ef yn cyrrhaeddyd tros ei elynion, ac omi ddarpara efe tros ei garedigion? A ddyry efe eu cyfraid i butteinwyr, ac â esceulusa efe ei etholedigion? A yw efe yn peri i'r glaw ddescyn, ac i'r haul lewyrchu ar yr anghyfiawn, ac oni wnâ ef• hynny ar y cyfiawn? A ragddarboda efe dros ddieithraid, ac estroniaid; ac oni ddarpara efe tros ei deulu? A bortha gŵr ei fôch, a• oni ofala tros ei weinidogion? Neu â ofal• efe dros ei weinidogion, ac oni ofala tro• ei blant?
Gan hynny moeswch i ni ystyried y rh• symmau hyn. Cofiwn fod ein Tâd nefol y• cymmeryd cymmaint gofal am gynhaliaet• ei greaduriaid, at â gymmerodd efe gyn• am eu creadwriaeth. Gadewch i ni gofio na• yw ein bywyd yn sefyll yn y pethau hyn, on• yn rhagluniaeth Duw.
⟨p. 119⟩Cofiwn fod yr hwn sy yn rhoddi y diwrnod, yn paratoi angenrheidiau y diwrnod.
Cofiwn fod Duw yn rhoddi bob amfer er ymborth, ac nid i ormodedd.
Cofiwn na newyna Duw eneidiau y cyffawn.
Cofiwn na phallodd Duw erioed i'r eiddo ei hûn: Canys pwy erioed â ymddiriedood yn yr Arglwydd, ac â wradwyddwyd?
Theol. Yr achos sydd *o honynt eu hunain, am fod arnynt ddiffyg ffydd: Canys pe hay gennym ffydd, ni alley fod arnom ddim diffyg. Oblegid nid yw ffydd (medd hên. Athro) in ofni na newyn, na yhrinder Athro arall a ddywed: Gan fod pôb peth in eiddo Duw, y nob sydd a Duw ganddo, nid all hwnnw ddwyn diffig o ddim, oddieithr iddo ef ei hîm gilio oddiwrth Dduw. Am hynny bod Duw gennym, yw bod pob peth gennym. Oblegid o chawn ef ar ein plaid, e fydd gennym ddigon: nid rhaid i ni fined ym mhellach: Canys efe a bair i ddynion fod ar ein rhan; Je i'r Angelion, ar creaduriaid oll fod in wasanaethgar i ni. Efe a rŷdd iddynt orchymmyn enwedigol i ymorol am danom, ac i'n ymddeffyn, ac i ddangos i ni ufyddgarwch diballedig.
⟨p. 120⟩Am hynny gwnawn Dduw ar ein pl••d, ac yno y gwnaethom ar unwaith y cwbl ar […] berthyn i'n daioni in y bid yma, ac mewn bid sydd well. Eithr oni saif efe in garedig gyd â ni: oni chawn ef ar ein tû: oni bid efe thou gefn i ni, yna ni wna dim arall ronyn llesâd i ni; ni thâl y cwbl nodwydd: Canys Quid prodest si omnia habes, eum tamen qui omnia dedit non habere. Pa well yw er medda pob peth, a bod heb yr hwn sydd awdur pob peth.
Theol. Yr achos sydd *o honynt eu hunain, am fod arnynt ddiffyg ffydd: Canys pe hai gennym ffydd, ni allei fod arnom ddim diffyg. Oblegid nid yw ffydd (medd hên. Athro) yn ofni na newyn, na yhrinder Athro arall a ddywed: Gan fod pôb peth yn eiddo Duw, y nob sydd a Duw ganddo, nid all hwnnw ddwyn diffig o ddim, oddieithr iddo ef ei hîm gilio oddiwrth Dduw. Am hynny bod Duw gennym, yw bod pob peth gennym. Oblegid o chawn ef ar ein plaid, e fydd gennym ddigon: nid rhaid i ni fyned ym mhellach: Canys efe a bair i ddynion fod ar ein rhan; Ie i'r Angelion, ar creaduriaid oll fod yn wasanaethgar i ni. Efe a rŷdd iddynt orchymmyn enwedigol i ymorol am danom, ac i'n ymddeffyn, ac i ddangos i ni vfyddgarwch diballedig.
⟨p. 120⟩Am hynny gwnawn Dduw ar ein pl••d, ac yno y gwnaethom ar vnwaith y cwbl ar 〈…〉 berthyn i'n daioni yn y byd yma, ac mewn byd sydd well. Eithr oni saif efe yn garedig gyd â ni: oni chawn ef ar ein tû: oni bydd efe yu gefn i ni, yna ni wna dim arall ronyn llesâd i ni; ni thâl y cwbl nodwydd: Canys Quid prodest si omnia habes, eum tamen qui omnia dedit non habere. Pa well yw er medda pob peth, a bod heb yr hwn sydd awdur pob peth.
Phila. Gwir a ddywedwch chwi. Oblegid ni â welwn lawyer o ddynion a chanddynt helaethrwydd o bethau bydol, eithr o herwydd nad yw Duw ganddynt, nid oes dim gwir gyssur oddiwrthynt, na bendith arnynt.
Phila. Gwir a ddywedwch chwi. Oblegid ni â welwn lawer o ddynion a chanddynt helaethrwydd o bethau bydol, eithr o herwydd nad yw Duw ganddynt, nid oes dim gwir gyssur oddiwrthynt, na bendith arnynt.
Theol. Gwir union. Oblegid nid wrth fara in unig, y bid byw din (medd ein Harglwydd Jesus.) Onid wrth bob gair â ddaw o enau Duw. Drachefn y dywed: Er bod gan din helaethrwydd, etto nid yw ei fywyd ef in sefyll in y pethau sy ganddo. Oblegid heb gael bendith oddiwrth Dduw, ni ddichon bod gan neb wir gyssur mewn dim oll ar â fêddo. Nyni â welwn beunydd wrth brawf, a chydnabyddiaeth fod yr Arglwydd in melldithio y drygionus, er bod ganddynt helaethrwydd: Rhai â chanddynt gyflawnder, a gystuddir in oestadol a chlefydau ⟨p. 121⟩Rhai ynghanol eu digonoldeb, a lifant •mmaith gan ddarfodedigaeth. Eraill in […] hamldra, au gormodedd ydynt in meirw […] •othineb. Eraill a gippir ymaith in gynnar […] hoes, drwy farwolaeth ddisyfyd, pan fy••o mwyaf eu rhodres. Eraill a oddefant ••lledion trymmion ar fôr, ac ar dîr. Eraill […] •ânt flinder, a thrallod gan wragedd any••d, a drwg-nawsus, a chan blant anufy••ion.
Rhai a wnânt lofruddiaeth, a theyrn-frâd, […] a gollant y cwbl ar unwaith. Eraill a ddi••enant, ac a ddarfyddant gan ryw ddirgel •••wydd, a melldith-Dduw, ni ŵyr neb pa •••d. Rhai â chanddynt gyfoeth mawr, a •••thiant in nwylo y llofrudd: Rhai tan law […] •leidr, ac eraill ym meddiant y gwenwyn••.
Am hyn y dywed y Brenin doeth,1 y mae •••eni a welais tan yr haul, cyfoeth wedi […] cadw in niwed iw perchennog: Zophar ••fyd y Naamathiad â ddywed: Pan gy•••wner ei ddigonoldeb ef, cyfyng fydd arno: •••w pob blinderog â ddaw in ei erbyn ef: ••1 fyddo efe ar lenwi ei fol, Duw a ddenfyn […] ei erbyn ef angerdd ei ddigofaint, ac ai gla••a hi arno ef, ym mysc ei fwyd ef.
Fellini âwelwn in eglur nad yw bywyd ••n, ai lwyddiant in y bid in sefyll ar amldra, ⟨p. 122⟩a helaethrwydd o bethau bydol; eithr […] unig ar fendith, a rhagddarbodaeth D•• Canys ei fendith ef in unig fy in cyfoetho•• ac nid yw in dwyn tristid gyd ag ef. Obleg•• gwell in prinder y cyfiawn, 2na mawr olud […] annuwolion cedryn. Gwell yw ychydig g•• ag ofn yr Arglwydd, na thryssor mawr, a bl•• der gydag ef. Gwell yw ychydig drwy gyf•• wnder na chnwd mawr drwy gam.34Gan hynny fell hyn y pen-glymma• […] pwngc hwn: Nid wrth fara y bid byw dy• and wrth fendith ar y bara: Nid trwy foddi•• canolig, a chyfryngau bydol, and drwy f•• dith ar y moddion, ar cyfryngau: Canys […] fodd y dichon bara, gan nad yw and p••• marw, ac heb fywyd ynddo ei hûn, roddi •• wyd i eraill.
Theol. Gwir vnion. Oblegid nid wrth fara yn vnig, y bydd byw dyn (medd ein Harglwydd Iesu.) Onid wrth bob gair â ddaw o enau Duw. Drachefn y dywed: Er bod gan ddyn helaethrwydd, etto nid yw ei fywyd ef yn sefyll yn y pethau sy ganddo. Oblegid heb gael bendith oddiwrth Dduw, ni ddichon bod gan neb wir gyssur mewn dim oll ar â fêddo. Nyni â welwn beunydd wrth brawf, a chydnabyddiaeth fod yr Arglwydd yn melldithio y drygionus, er bod ganddynt helaethrwydd: Rhai â chanddynt gyflawnder, a gystuddir yn oestadol a chlefydau ⟨p. 121⟩Rhai ynghanol eu digonoldeb, a lifant •mmaith gan ddarfodedigaeth. Eraill yn 〈…〉 hamldra, au gormodedd ydynt yn meirw 〈…〉•othineb. Eraill a gippir ymaith yn gynnar 〈…〉 hoes, drwy farwolaeth ddisyfyd, pan fy••o mwyaf eu rhodres. Eraill a oddefant ••lledion trymmion ar fôr, ac ar dîr. Eraill 〈…〉•ânt flinder, a thrallod gan wragedd any••d, a drwg-nawsus, a chan blant anufy••ion.
Rhai a wnânt lofruddiaeth, a theyrn-frâd, 〈…〉 a gollant y cwbl ar vnwaith. Eraill a ddi••enant, ac a ddarfyddant gan ryw ddirgel •••wydd, a melldith-Dduw, ni ŵyr neb pa •••d. Rhai â chanddynt gyfoeth mawr, a •••thiant yn nwylo y llofrudd: Rhai tan law 〈…〉•leidr, ac eraill ym meddiant y gwenwyn••.
Am hyn y dywed y Brenin doeth,1 y mae •••eni a welais tan yr haul, cyfoeth wedi 〈…〉 cadw yn niwed iw perchennog: Zophar ••fyd y Naamathiad â ddywed: Pan gy•••wner ei ddigonoldeb ef, cyfyng fydd arno: •••w pob blinderog â ddaw yn ei erbyn ef: 1 fyddo efe ar lenwi ei fol, Duw a ddenfyn ei erbyn ef angerdd ei ddigofaint, ac ai glaa hi arno ef, ym mysc ei fwyd ef.
Felly ni âwelwn yn eglur nad yw bywyd n, ai lwyddiant yn y byd yn sefyll ar amldra,
Theol. Wrth hyn (self pob gair) y deel••• gorchymyn, ordinhâd, a rhag-ddar boda•• Duw, yr hwn sydd in cynnal pob peth, […] holl drefn naturiaeth.
1Canys yr Scrythur â ddywed: Efe â dd•• wedodd, ac felly y bu: efe â orchymynnodd […] hynny a safodd. In y geiriau hyn ni â wel•• in amlwg, nad ydyw Duw and dywedyd , […] hynny sy'n sefyll: Efe â orchymmyn, a'r […] ⟨p. 123⟩g••aduriaid â gynnelir. Oblegid ai air y mae ••w in gwneuthur pob peth. Ai air y cre••dd efe y cwbl, a'i air y cynnal efe y cwbl: •ywedyd y mae efe, a hynny â saif, felly y ••••ydd. Ei eiriau ef ydynt eiriau o allu, ac ••durdod. Beth bynnac â ddywedo, beth •••nac â alwo am dano, rhaid yw ei wneu•••r in ebrwydd, ac in ddioed: Nid gwiw ••••ll in ei erbyn ef. Efe â eilw am newyn, […] weal newyn. Efe â eilw am helaethrwydd, […] weal helaethrwydd. Efe â eilw am haint […] •odeu, ac weal y nodeu. Efe â eilw am gle••yf, ac weal gleddyf. Yr holl Angelion, yr •••l ddynion, yr holl anifeiliaid, yr holl by•••d, yr holl ehediaid, yr holl greaduriaid pa […] bynnag ydynt, â ufyddhânt iddo, ac y••nt wrth ei amnaid ef. Efe yw y Pen-Rhe••wr. Ei air ef sydd in gorchymmyn nefoedd, […] •aiar, a'r môr. Y mae in rhaid ir holl grea••riaid ufyddhau i'w ewyllys, ac ymostwng […] ordinhâd.
Dymma'r achos y mae pob peth in y ne••edd, ar y ddaiar, ac in y môr in cadw eu ••efn, eu prydiau, au tymhorau in anghyf•ewidiol, ac in ddianwadal, self o herwydd ••do ef orchymmyn iddynt wneuthur hynny. […] y mae in angenrhaid iddynt beunydd, bob •mser, bight ac in dragwyddol ufyddhau: Ca••s y mae in rhaid ir Creaduriaid ufyddhau ⟨p. 124⟩i'r Creawdudd, Yr Act hwn o Barliament â • naed yr wrthnos gyntaf or bid ac ni allw•• erioed etto ei droi in ôl nay ddirymmu.
Theol. Wrth hyn (sef pob gair) y deel••• gorchymyn, ordinhâd, a rhag-ddar boda•• Duw, yr hwn sydd yn cynnal pob peth, 〈…〉 holl drefn naturiaeth.
1Canys yr Scrythur â ddywed: Efe â dd•• wedodd, ac felly y bu: efe â orchymynnodd 〈…〉 hynny a safodd. Yn y geiriau hyn ni â wel•• yn amlwg, nad ydyw Duw ond dywedyd , 〈…〉 hynny sy'n sefyll: Efe â orchymmyn, a'r 〈…〉⟨p. 123⟩g••aduriaid â gynnelir. Oblegid ai air y mae ••w yn gwneuthur pob peth. Ai air y cre••dd efe y cwbl, a'i air y cynnal efe y cwbl: •ywedyd y mae efe, a hynny â saif, felly y ••••ydd. Ei eiriau ef ydynt eiriau o allu, ac ••durdod. Beth bynnac â ddywedo, beth •••nac â alwo am dano, rhaid yw ei wneu•••r yn ebrwydd, ac yn ddioed: Nid gwiw ••••ll yn ei erbyn ef. Efe â eilw am newyn, 〈…〉 wele newyn. Efe â eilw am helaethrwydd, 〈…〉 wele helaethrwydd. Efe â eilw am haint 〈…〉•odeu, ac wele y nodeu. Efe â eilw am gle••yf, ac wele gleddyf. Yr holl Angelion, yr •••l ddynion, yr holl anifeiliaid, yr holl by•••d, yr holl ehediaid, yr holl greaduriaid pa 〈…〉 bynnag ydynt, â vfyddhânt iddo, ac y••nt wrth ei amnaid ef. Efe yw y Pen-Rhe••wr. Ei air ef sydd yn gorchymmyn nefoedd, 〈…〉 aiar, a'r môr. Y mae yn rhaid ir holl greariaid vfyddhau i'w ewyllys, ac ymostwng ordinhâd.
Dymma'r achos y mae pob peth yn y needd, ar y ddaiar, ac yn y môr yn cadw eu efn, eu prydiau, au tymhorau yn anghyfewidiol, ac yn ddianwadal, sef o herwydd do ef orchymmyn iddynt wneuthur hynny. y mae yn angenrhaid iddynt beunydd, bob mser, byth ac yn dragwyddol vfyddhau: Cas y mae yn rhaid ir Creaduriaid vfyddhau
Phila. Eithr i'ch galw chwi in ôl etto, a• […] […] pwngc â oedd gennym in law▪ yspyswch […] mi hyn, attolwg, onid oes lawyer o annwy• blunt Duw in fynych, in y bid ymma, y• dwyn eisieu pethau bydol, ac in dioddef •• fyngdra, a chaledi tramawr?
Phila. Eithr i'ch galw chwi yn ôl etto, a•〈…〉〈…〉 pwngc â oedd gennym yn law▪ yspyswch 〈…〉 mi hyn, attolwg, onid oes lawer o annwy• bl•nt Duw yn fynych, yn y byd ymma, y• dwyn eisieu pethau bydol, ac yn dioddef •• fyngdra, a chaledi tramawr?
Theol. Oes in wir. Canys Elijah â dd•• eisieu,1 ac â fu mewn caledi. Paul â fu mew• diffyg, ac mewn lawyer o gyfyngderau. […] Cristianogion duwiol â grybwyllir at yr H• breaid, â ddugont eisieu, ac â gystuddiw•• in rhyfedd: Lawyer o garedigion Duw […] mhôb oes, â fuont mewn eisieu, ac ydynt […] y dyddiau hyn mewn diffygion, a chale•• tramawr. Eithr hyn sydd wirionedd anh• bus, a disiommedig, pa fodd bynnac y digw• do fod caledi a diffyg. a chyfyngder ar bla•• Duw, etto bŷth nis llwyr-wrthodir hwyn• and pan fyddo cyfyngaf arnynt, hwy â gâ•• gymmorth a diddanwch, ac ymwared, in […] peryglon mwyaf, pan fyddo pob peth we•• mined hid yr eithaf, ac yngolwg y bid a• […] gwaethaf.
I'r ystyriaeth yma odiaeth y dywed […] Apostol: Ym mhôb man i'n cy••uddir, […] nid ydym mewn ing, 2y mae in gaeth arno•⟨p. 125⟩[…] nid ydym gwbl heb obaith: wedi ein her••• ac beb ein gwrthod: Wedi ein taflu i •••r, ac heb ein difetha. Y prophwyd Je•••i hefyd â ddywed. Nid in dragywydd […] •wrthid yr Arglwydd: Canys er iddo gy••••dio, efe â dosturia eilwaith in ôl amlder […] sugared. Nid o'i fodd y cystuddia efe, 3[…] blina efe ddynion. Y Brenhinol Bro•••yd â ddywed: Canys ni âd yr Arglwydd […] •obl, ac ni wrthid efe ei etifeddi•eth. 4Yr •••lwydd ei hûn â ddywed. Dross ennyd fe•••• in fy nigofaint y cuddiais fy wyn•b rha••• and a thragwyddol drugaredd y tosturi••••rthit. 5Wrth hyn digon diogel a siccr y ••••wn ni fod▪ je ac scri•ennu o honaw (megis […] ••rionedd diammeu, ac ansiommedig) na ••••r-wrthodir bight blant Duw in eu tra•••• au blinderau.
Theol. Oes yn wir. Canys Elias â dd•• eisieu,1 ac â fu mewn caledi. Paul â fu mew• diffyg, ac mewn llawer o gyfyngderau. 〈…〉 Cristianogion duwiol â grybwyllir at yr H• breaid, â ddugont eisieu, ac â gystuddiw•• yn rhyfedd: Llawer o garedigion Duw 〈…〉 mhôb oes, â fuont mewn eisieu, ac ydynt 〈…〉 y dyddiau hyn mewn diffygion, a chale•• tramawr. Eithr hyn sydd wirionedd anh• bus, a disiommedig, pa fodd bynnac y digw• ddo fod caledi a diffyg. a chyfyngder ar bla•• Duw, etto bŷth nis llwyr-wrthodir hwyn• ond pan fyddo cyfyngaf arnynt, hwy â gâ•• gymmorth a diddanwch, ac ymwared, yn 〈…〉 peryglon mwyaf, pan fyddo pob peth we•• myned hyd yr eithaf, ac yngolwg y byd a•〈…〉 gwaethaf.
I'r ystyriaeth yma odiaeth y dywed 〈…〉 Apostol: Ym mhôb man i'n cy••uddir, 〈…〉 nid ydym mewn ing, 2y mae yn gaeth arno•⟨p. 125⟩〈…〉 nid ydym gwbl heb obaith: wedi ein her••• ac beb ein gwrthod: Wedi ein taflu i •••r, ac heb ein difetha. Y prophwyd Ie•••i hefyd â ddywed. Nid yn dragywydd 〈…〉•wrthid yr Arglwydd: Canys er iddo gy••••dio, efe â dosturia eilwaith yn ôl amlder ugaredd. Nid o'i fodd y cystuddia efe,
Phila. Gan fod gofal, a rhagddarbo••••h Duw dross ei blant in gymmaint ac y •••egasoch chwi in helaeth: beth▪ adolwyn, […] y'r achos sy'n peri i Dduw adael •wyn yr ••••o ef i gynnifer o flinderau, ac anghe••••?
Phila. Gan fod gofal, a rhagddarbo••••h Duw dros ei blant yn gymmaint ac y •••egasoch chwi yn helaeth: beth▪ adolwyn, 〈…〉 y'r achos sy'n peri i Dduw adael •wyn yr ••••o ef i gynnifer o flinderau, ac anghe••••?
Sheol. Yr achos yw eu bud, ai daioni •••nt eu human, ac nid i wneuthur iddynt •••ed. Oblegid pan yw efe in en curo, yna […] ••e in eu caru: Pan dybygid ei fod dostaf […] herbyn, yna y mae efe in dangos iddynt ⟨p. 126⟩fwyaf caredigrwydd, a ffafor. Pan dy••••• ei fod ddigllonaf wrthynt. Efe a'i cl•••• fell y caffo achlyssur iw jachau: ai gwâsc, […] y gallo esmwythâu arnynt: a bâr iddy•••• fain, fell y gallont wedi hynny chwer•••• Bob amser y bwriada efe iddynt ddaiini • nid drwg un amser: Dianwadal yw […] gariad tu ag attynt: Os dŵg arnynt ••• henion, eu dwyn â wna er prawf ar eu […] eu cariad, eu dioddefgarwch, a'u dyfa•••• mewn gweddi.
Os in tân y bwrw efe hwynt, nid i'w •• fa, and iw coethi, ac iw puro y gwn• […] hynny. Os dŵg arnynt beryglon tram••• efe a'u dŵg er mwyn peri iddynt alw[…] in daerach am gymmorth, ac ymwared.
Efe a wâsc arnom i berry i ni lefain: ••• nau in ein blinder a lefwn, i berry ein g•••• do: ynteu a'n gwrendu fell i'n gwared•••• lly in hyn nid oes dim niwed. Mwy […] braw na'r briw.
Megis y bid mam, pan fai ei phle•••• in anynad, in bygwth ei daflu ef i'r bl•••• neu in ei ddychrynn ef a bwbach, i berry […] ddistewi, a glynu in dynnach wrthi: […] y mae yr Arglwydd in dangos i ni, […] •• nych guchiau ofnadwy blinder▪ ac ••••• rwydd, i'n cyffroi, ac i'n cynnyrfu i […] ein gafael in dynnach ynddo: ac i ddysc• […] ⟨p. 127⟩••euthur mwy cyfrif o'i fendithion ef, a bod […] fwy diolchgar am danynt pan gaffom eu ••ynhau, self jechyd, cyfoeth, heddwch, •••dd-did, ar cyffelyb felly ninny â welwn […] oes amgen bwriad, ac amcan tu ag at•••, o ran Duw, and ar ddaioni: fell y mae […] •crifennedig. Pob peth sydd in cydwei•••• i'r hyn goreu, i'r sawl a garant Dduw. 1•••legid hid in oed cystuddiau plant Duw â •••cteiddir iddynt, drwy yr yspryd, iw •••euthur in gyfrannogion o sancteiddr••dd Duw.
Drwy hynny y mwynhânt heddychol ffr••th cyfiawnder. 2Drwy hynny y cyrhaedd••• fesur helaethach o lawenydd in yr yspryd •••n. 3Drwy hynny y croeshoelir y bid iddynt ••y, a hwythau i'r bŷd. 4Drwy hynny y •••ffurfir hwynt â marwolaeth Christ. Drwy ••nny y cedwir hwynt rhag damnedigaeth y ••d. Drwy hynny y dyscant aadnabyddiaeth, 6•••ynedd, gobaith, &c. Felly wrth ysty•••• y cwbl, nid yw plant Duw in colli dim […] cystuddio) and in hytrach in ynnill,7••wy ddwyn eu cystudd in llawen.8 Gwell […] eu llês yw eu cael, na bod hebddynt.
•heol. Yr achos yw eu budd, ai daioni •••nt eu hu•ain, ac nid i wneuthur iddynt •••ed. Oblegid pan yw efe yn en curo, yna 〈…〉••e yn eu caru: Pan dybygid ei fod dostaf 〈…〉 herbyn, yna y mae efe yn dangos iddynt ⟨p. 126⟩fwyaf caredigrwydd, a ffafor. Pan dy••••• ei fod ddigllonaf wrthynt. Efe a'i cl•••• fel y caffo achlyssur iw iachau: ai gwâsc, 〈…〉 y gallo esmwythâu arnynt: a bâr iddy•••• fain, fel y gallont wedi hynny chwer•••• Bob amser y bwriada efe iddynt ddaiini • nid drwg vn amser: Dianwadal yw 〈…〉 gariad tu ag attynt: Os dŵg arnynt ••• henion, eu dwyn â wna er prawf ar eu 〈…〉 eu cariad, eu dioddefgarwch, a'u dyfa•••• mewn gweddi.
Os yn tân y bwrw efe hwynt, nid i'w •• fa, ond iw coethi, ac iw puro y gwn•〈…〉 hynny. Os dŵg arnynt beryglon tram••• efe a'u dŵg er mwyn peri iddynt alw〈…〉 yn daerach am gymmorth, ac ymwared.
Efe a wâsc arnom i beri i ni lefain: ••• nau yn ein blinder a lefwn, i beri ein g•••• do: ynteu a'n gwrendu fel i'n gwared•••• lly yn hyn nid oes dim niwed. Mwy 〈…〉 braw na'r briw.
Megis y bydd mam, pan fai ei phle•••• yn anynad, yn bygwth ei daflu ef i'r bl•••• neu yn ei ddychrynn ef a bwbach, i beri ddistewi, a glynu yn dynnach wrthi: y mae yr Arglwydd yn dangos i ni, nych guchiau ofnadwy blinder ac rwydd, i'n cyffroi, ac i'n cynnyrfu i ein gafael yn dynnach ynddo: ac i ddysc
Oni ddywed efe: N• attal efe ddim daioni oddiwrth y rhai a rodian•
⟨p. 115⟩
yn vnion. Oni ddywaid efe: Ein Tâd nefol â ŵyr fod arnom eisieu y pethau hyn: ac y rhoddir yr holl bethau hyn i ni yn y chwaneg, os ni â geisiwn ei deyrnas ef.
Onid yw efe yn gorchymyn i ni? Na ofelwch pa beth a fwytaoh, neu pa beth a yfoch, nac a pha beth yr ymddilladoch? Ac lle y mae ein Achubwr yn gwahardd gofalu, deall y mae efe am y cyfryw ofal, ac sydd yn pendafadu synwyr dyn, ac yn peri iddo anobeithio,
ac anffyddio yn Nuw, sef na ofalom felly. Onid yw efe yn dywedyd?
•
•
••
〈…〉
••
••
⟨p. 122⟩
a helaethrwydd o bethau bydol; eithr 〈…〉 vnig ar fendith, a rhagddarbodaeth D•• Canys ei fendith ef yn vnig fy yn cyfoetho•• ac nid yw yn dwyn tristid gyd ag ef. Obleg•• gwell yn prinder y cyfiawn,
na mawr olud 〈…〉 annuwolion cedryn. Gwell yw ychydig g•• ag ofn yr Arglwydd, na thryssor mawr, a bl•• der gydag ef. Gwell yw ychydig drwy gyf•• wnder na chnwd mawr drwy gam.
Gan hynny fel hyn y pen-glymma•〈…〉 pwngc hwn: Nid wrth fara y bydd byw dy• ond wrth fendith ar y bara: Nid trwy foddi•• canolig, a chyfryngau bydol, ond drwy f•• dith ar y moddion, ar cyfryngau: Canys 〈…〉 fodd y dichon bara, gan nad yw ond p••• marw, ac heb fywyd ynddo ei hûn, roddi •• wyd i eraill.
•
••
〈…〉
••
••
•
••
〈…〉
•
••
⟨p. 124⟩
i'r Creawdudd, Yr Act hwn o Barliament â • naed yr wrthnos gyntaf or byd ac ni allw•• erioed etto ei droi yn ôl nai ddirymmu.
Wrth hyn digon diogel a siccr y ••••wn ni fod▪ ie ac scri•ennu o honaw (megis 〈…〉••rionedd diammeu, ac ansiommedig) na ••••r-wrthodir byth blant Duw yn eu tra•••• au blinderau.
〈…〉
〈…〉
〈…〉
••
▪
•••••
〈…〉
•
〈…〉
⟨p. 127⟩
••euthur mwy cyfrif o'i fendithion ef, a bod 〈…〉 fwy diolchgar am danynt pan gaffom eu ••ynhau, sef iechyd, cyfoeth, heddwch, •••dd-did, ar cyffelyb felly nyni â welwn 〈…〉 oes amgen bwriad, ac amcan tu ag at•••, o ran Duw, ond ar ddaioni: fel y mae 〈…〉•crifennedig. Pob peth sydd yn cydwei•••• i'r hyn goreu, i'r sawl a garant Dduw.
•••legid hyd yn oed cystuddiau plant Duw â •••cteiddir iddynt, drwy yr yspryd, iw •••euthur yn gyfrannogion o sancteiddr••dd Duw.
Drwy hynny y mwynhânt heddychol ffr••th cyfiawnder.