Llwybr hyfford[d in cyfarwyddo] yr anghyfarw[ydd i'r] nefoedd in yr hwn y dichon din…Llwybr hyfford[d yn cyfarwyddo] yr anghyfarw[ydd i'r] nefoedd yn yr hvvn y dichon dyn…
Llwybr hyfford[d in cyfarwyddo] yr anghyfarw[ydd i'r] nefoedd in yr hwn y dichon din ... / wedi ei osod allan ar dull ... Dent ...Llwybr hyfford[d yn cyfarwyddo] yr anghyfarw[ydd i'r] nefoedd yn yr hvvn y dichon dyn ... / vvedi ei osod allan ar ddull ... Dent ...
Arthur Dent d. 1607Printiedig in Llundain : Gan Nicholas Okes dross Georg Lathvm ac a geir ar werth ym monwent St. Paul tan arwydd Pen-Escob, 1630Printiedig yn Llundain : Gan Nicholas Okes dros Georg Lathvm ac a geir ar werth ym monwent St. Paul tan arwydd Pen-Escob, 1630
[16], 474 [i.e. 492], [1] p. · 103k words · STC 6639 · ESTC S1690
Modern spelling is a reading aid: the words are the author’s, only the spelling is modernized. Original shows the page as printed, with the transcription marks.
Phila. Eithr i'ch galw chwi in ôl etto, a• […] […] pwngc â oedd gennym in law▪ yspyswch […] mi hyn, attolwg, onid oes lawyer o annwy• blunt Duw in fynych, in y bid ymma, y• dwyn eisieu pethau bydol, ac in dioddef •• fyngdra, a chaledi tramawr?
Phila. Eithr i'ch galw chwi yn ôl etto, a•〈…〉〈…〉 pwngc â oedd gennym yn law▪ yspyswch 〈…〉 mi hyn, attolwg, onid oes lawer o annwy• bl•nt Duw yn fynych, yn y byd ymma, y• dwyn eisieu pethau bydol, ac yn dioddef •• fyngdra, a chaledi tramawr?
Theol. Oes in wir. Canys Elijah â dd•• eisieu,1 ac â fu mewn caledi. Paul â fu mew• diffyg, ac mewn lawyer o gyfyngderau. […] Cristianogion duwiol â grybwyllir at yr H• breaid, â ddugont eisieu, ac â gystuddiw•• in rhyfedd: Lawyer o garedigion Duw […] mhôb oes, â fuont mewn eisieu, ac ydynt […] y dyddiau hyn mewn diffygion, a chale•• tramawr. Eithr hyn sydd wirionedd anh• bus, a disiommedig, pa fodd bynnac y digw do fod caledi a diffyg. a chyfyngder ar bla Duw, etto bŷth nis llwyr-wrthodir hwyn and pan fyddo cyfyngaf arnynt, hwy â gâ gymmorth a diddanwch, ac ymwared, in […] peryglon mwyaf, pan fyddo pob peth we mined hid yr eithaf, ac yngolwg y bid a […] gwaethaf.
I'r ystyriaeth yma odiaeth y dywed […] Apostol: Ym mhôb man i'n cyuddir, […] nid ydym mewn ing,
[…] nid ydym gwbl heb obaith: wedi ein her••• ac beb ein gwrthod: Wedi ein taflu i •••r, ac heb ein difetha. Y prophwyd Je•••i hefyd â ddywed. Nid in dragywydd […] •wrthid yr Arglwydd: Canys er iddo gy••••dio, efe â dosturia eilwaith in ôl amlder […] sugared. Nid o'i fodd y cystuddia efe,
Wrth hyn digon diogel a siccr y ••••wn ni fod▪ je ac scri•ennu o honaw (megis […] ••rionedd diammeu, ac ansiommedig) na ••••r-wrthodir bight blant Duw in eu tra•••• au blinderau.
Theol. Oes yn wir. Canys Elias â dd•• eisieu,1 ac â fu mewn caledi. Paul â fu mew• diffyg, ac mewn llawer o gyfyngderau. 〈…〉 Cristianogion duwiol â grybwyllir at yr H• breaid, â ddugont eisieu, ac â gystuddiw•• yn rhyfedd: Llawer o garedigion Duw 〈…〉 mhôb oes, â fuont mewn eisieu, ac ydynt 〈…〉 y dyddiau hyn mewn diffygion, a chale•• tramawr. Eithr hyn sydd wirionedd anh• bus, a disiommedig, pa fodd bynnac y digw• ddo fod caledi a diffyg. a chyfyngder ar bla•• Duw, etto bŷth nis llwyr-wrthodir hwyn• ond pan fyddo cyfyngaf arnynt, hwy â gâ•• gymmorth a diddanwch, ac ymwared, yn 〈…〉 peryglon mwyaf, pan fyddo pob peth we•• myned hyd yr eithaf, ac yngolwg y byd a•〈…〉 gwaethaf.
I'r ystyriaeth yma odiaeth y dywed 〈…〉 Apostol: Ym mhôb man i'n cy••uddir, 〈…〉 nid ydym mewn ing, 2y mae yn gaeth arno•⟨p. 125⟩〈…〉 nid ydym gwbl heb obaith: wedi ein her••• ac beb ein gwrthod: Wedi ein taflu i •••r, ac heb ein difetha. Y prophwyd Ie•••i hefyd â ddywed. Nid yn dragywydd 〈…〉•wrthid yr Arglwydd: Canys er iddo gy••••dio, efe â dosturia eilwaith yn ôl amlder 〈…〉••ugaredd. Nid o'i fodd y cystuddia efe, 3〈…〉 blina efe ddynion. Y Brenhinol Bro•••yd â ddywed: Canys ni âd yr Arglwydd 〈…〉•obl, ac ni wrthid efe ei etifeddi•eth. 4Yr •••lwydd ei hûn â ddywed. Dros ennyd fe•••• yn fy nigofaint y cuddiais fy wyn•b rha••• ond a thragwyddol drugaredd y tosturi••••rthit. 5Wrth hyn digon diogel a siccr y ••••wn ni fod▪ ie ac scri•ennu o honaw (megis 〈…〉••rionedd diammeu, ac ansiommedig) na ••••r-wrthodir byth blant Duw yn eu tra•••• au blinderau.
Phila. Gan fod gofal, a rhagddarbo••••h Duw dross ei blant in gymmaint ac y •••egasoch chwi in helaeth: beth▪ adolwyn, […] y'r achos sy'n peri i Dduw adael •wyn yr ••••o ef i gynnifer o flinderau, ac anghe••••?
Phila. Gan fod gofal, a rhagddarbo••••h Duw dros ei blant yn gymmaint ac y •••egasoch chwi yn helaeth: beth▪ adolwyn, 〈…〉 y'r achos sy'n peri i Dduw adael •wyn yr ••••o ef i gynnifer o flinderau, ac anghe••••?
Sheol. Yr achos yw eu bud, ai daioni •••nt eu human, ac nid i wneuthur iddynt •••ed. Oblegid pan yw efe in en curo, yna […] ••e in eu caru: Pan dybygid ei fod dostaf […] herbyn, yna y mae efe in dangos iddynt ⟨p. 126⟩fwyaf caredigrwydd, a ffafor. Pan dy••••• ei fod ddigllonaf wrthynt. Efe a'i cl•••• fell y caffo achlyssur iw jachau: ai gwâsc, […] y gallo esmwythâu arnynt: a bâr iddy•••• fain, fell y gallont wedi hynny chwer•••• Bob amser y bwriada efe iddynt ddaiini • nid drwg un amser: Dianwadal yw […] gariad tu ag attynt: Os dŵg arnynt ••• henion, eu dwyn â wna er prawf ar eu […] eu cariad, eu dioddefgarwch, a'u dyfa•••• mewn gweddi.
Os in tân y bwrw efe hwynt, nid i'w •• fa, and iw coethi, ac iw puro y gwn• […] hynny. Os dŵg arnynt beryglon tram••• efe a'u dŵg er mwyn peri iddynt alw[…] in daerach am gymmorth, ac ymwared.
Efe a wâsc arnom i berry i ni lefain: ••• nau in ein blinder a lefwn, i berry ein g•••• do: ynteu a'n gwrendu fell i'n gwared•••• lly in hyn nid oes dim niwed. Mwy […] braw na'r briw.
Megis y bid mam, pan fai ei phle•••• in anynad, in bygwth ei daflu ef i'r bl•••• neu in ei ddychrynn ef a bwbach, i berry […] ddistewi, a glynu in dynnach wrthi: […] y mae yr Arglwydd in dangos i ni, […] •• nych guchiau ofnadwy blinder▪ ac ••••• rwydd, i'n cyffroi, ac i'n cynnyrfu i […] ein gafael in dynnach ynddo: ac i ddysc• […] ⟨p. 127⟩••euthur mwy cyfrif o'i fendithion ef, a bod […] fwy diolchgar am danynt pan gaffom eu ••ynhau, self jechyd, cyfoeth, heddwch, •••dd-did, ar cyffelyb felly ninny â welwn […] oes amgen bwriad, ac amcan tu ag at•••, o ran Duw, and ar ddaioni: fell y mae […] •crifennedig. Pob peth sydd in cydwei•••• i'r hyn goreu, i'r sawl a garant Dduw. 1•••legid hid in oed cystuddiau plant Duw â •••cteiddir iddynt, drwy yr yspryd, iw •••euthur in gyfrannogion o sancteiddr••dd Duw.
Drwy hynny y mwynhânt heddychol ffr••th cyfiawnder. 2Drwy hynny y cyrhaedd••• fesur helaethach o lawenydd in yr yspryd •••n. 3Drwy hynny y croeshoelir y bid iddynt ••y, a hwythau i'r bŷd. 4Drwy hynny y •••ffurfir hwynt â marwolaeth Christ. Drwy ••nny y cedwir hwynt rhag damnedigaeth y ••d. Drwy hynny y dyscant aadnabyddiaeth, 6•••ynedd, gobaith, &c. Felly wrth ysty•••• y cwbl, nid yw plant Duw in colli dim […] cystuddio) and in hytrach in ynnill,7••wy ddwyn eu cystudd in llawen.8 Gwell […] eu llês yw eu cael, na bod hebddynt.
•heol. Yr achos yw eu budd, ai daioni •••nt eu hu•ain, ac nid i wneuthur iddynt •••ed. Oblegid pan yw efe yn en curo, yna 〈…〉••e yn eu caru: Pan dybygid ei fod dostaf 〈…〉 herbyn, yna y mae efe yn dangos iddynt ⟨p. 126⟩fwyaf caredigrwydd, a ffafor. Pan dy••••• ei fod ddigllonaf wrthynt. Efe a'i cl•••• fel y caffo achlyssur iw iachau: ai gwâsc, 〈…〉 y gallo esmwythâu arnynt: a bâr iddy•••• fain, fel y gallont wedi hynny chwer•••• Bob amser y bwriada efe iddynt ddaiini • nid drwg vn amser: Dianwadal yw 〈…〉 gariad tu ag attynt: Os dŵg arnynt ••• henion, eu dwyn â wna er prawf ar eu 〈…〉 eu cariad, eu dioddefgarwch, a'u dyfa•••• mewn gweddi.
Os yn tân y bwrw efe hwynt, nid i'w •• fa, ond iw coethi, ac iw puro y gwn•〈…〉 hynny. Os dŵg arnynt beryglon tram••• efe a'u dŵg er mwyn peri iddynt alw〈…〉 yn daerach am gymmorth, ac ymwared.
Efe a wâsc arnom i beri i ni lefain: ••• nau yn ein blinder a lefwn, i beri ein g•••• do: ynteu a'n gwrendu fel i'n gwared•••• lly yn hyn nid oes dim niwed. Mwy 〈…〉 braw na'r briw.
Megis y bydd mam, pan fai ei phle•••• yn anynad, yn bygwth ei daflu ef i'r bl•••• neu yn ei ddychrynn ef a bwbach, i beri ddistewi, a glynu yn dynnach wrthi: y mae yr Arglwydd yn dangos i ni, nych guchiau ofnadwy blinder ac rwydd, i'n cyffroi, ac i'n cynnyrfu i ein gafael yn dynnach ynddo: ac i ddysc
Ob••gid pan gerydder plant Duw, yno y mae ••thau fell y dylent fod.1 Canys iddynt hwy […] mae'r bgross in drugaredd, a cholled […] elw. Cystudd yw eu dyscybliaeth, ac ⟨p. 128⟩adfyd eu athrawiaeth goreu.
Da yw i mi fynghystuddio (medd s•••• aid ŵr Duw) fell y dyscwn dy ddedd••• Wrth ei gystuddiau y dyscasei efe lawyer, […] yr aethei in ddiscybl hyfedr in llyfr Duw, […] in gyfarwydd in ei destiolaethau, ai dd••• fau ef. Drwy ei geryddon y cyrhaed••• efe synwyr, a doethineb rhagorol. D••• drugarog ragddarbodaeth Dduw, y tr••• pob peth i'w dragwyddol ddiddan••• ef.
Canys dywedyd yr wyf in hŷf, ac in •• derus, fod pob peth in tynnu, ac in ••• ddu i ddaioni, a llesâd i etholedig bobl D••• Ac am hynny y cyflwr â ewyllysio yr A••• wydd ddigwyddo i'w blant, hwnnw […] bob amser in orau ar eu llês. Oblegid […] yr hwn â fedr in oreu, ddirnad, beth […] orau, a wêl hynny in oreu iddynt: pa […] bynnac ai clefyd, ai jechyd; at prinder, a'i •• laethrwydd; a'i carchar, ai rhydd-did; […] gwynfyd ai adfyd. Oblegid gwell ar […] llês ni weithiau yw clefyd, nac jechyd: […] gwell yw prinder, nac ehangder.
Gan hynny, ai cleifion yw plant Du• Dyna'r peth goreu ar eu llês. Ai tlod•••• dint? goreu iddynt hynny. Ai mewn rh•• drallod, a chyfyngder y maent? hynny sy•• oreu iddynt. Oherwydd eu Tâd daion•• […] ⟨p. 129⟩•ry hynny i'r goreu. Efe an hattal ni rhag jael y peth â chwenn•chom i borthi ein trach•antau, oblegid ei fod in rhag welled y by•dei hynny megis in wanwyn i ni i'n dry•u. Efe o'i Dadol offal drosom a din y girdle oddiwrthym, am ei fod in gweled na •edrem ni ei thrîn heb gael briw oddiwrthi. •fe a brinhâ ar ein jechyd, a'n cyfoeth, ob••gid ei fod in gwybod mai'r pethau hynny •'n drygei: Ni ddyry efe i ni ormod esm•y thdra, a llwyddiant in y bid ymma, ob•egid efe a ŵyr may hynny a'n gwenwynei. •i channiattâ efe i ni lonyddwch beunyddi•• megis llynnoedd safadwy, digynnwrf ••ag casclu o honom ewyn, a budreddi. Efe ••n trîn ni in Dadol, ac in dosturiol ym ••hôb peth, je hid in oed y pride hynny in ••rparu i ni y daioni mwyaf, pan dyby••m ni ei fod efe in gwneuthur fwyaf ••ŵg.
Ac i adrodd y cwbl ar un gair: efe an dwg […] i drallod, a chyfyngder, er mwyn hyn […] bennaf; self fell y gallo gael clywed oddi••thym. Canys hyspys yr edwyn ein na••riaeth ni, a chydnabyddus yw a'n awe••dd-fryd.
Ob••gid pan gerydder plant Duw, yno y mae ••thau fel y dylent fod.1 Canys iddynt hwy 〈…〉 mae'r bgroes yn drugaredd, a cholled 〈…〉 elw. Cystudd yw eu dyscybliaeth, ac ⟨p. 128⟩adfyd eu athrawiaeth goreu.
Da yw i mi fynghystuddio (medd s•••• aidd ŵr Duw) fel y dyscwn dy ddedd••• Wrth ei gystuddiau y dyscasei efe lawer, 〈…〉 yr aethei yn ddiscybl hyfedr yn llyfr Duw, 〈…〉 yn gyfarwydd yn ei destiolaethau, ai dd••• fau ef. Drwy ei geryddon y cyrhaed••• efe synwyr, a doethineb rhagorol. D••• drugarog ragddarbodaeth Dduw, y tr••• pob peth i'w dragwyddol ddiddan••• ef.
Canys dywedyd yr wyf yn hŷf, ac yn •• derus, fod pob peth yn tynnu, ac yn ••• ddu i ddaioni, a llesâd i etholedig bobl D••• Ac am hynny y cyflwr â ewyllysio yr A••• wydd ddigwyddo i'w blant, hwnnw 〈…〉 bob amser yn orau ar eu llês. Oblegid 〈…〉 yr hwn â fedr yn oreu, ddirnad, beth 〈…〉 orau, a wêl hynny yn oreu iddynt: pa 〈…〉 bynnac ai clefyd, ai iechyd; at prinder, a'i •• laethrwydd; a'i carchar, ai rhydd-did; 〈…〉 gwynfyd ai adfyd. Oblegid gwell ar 〈…〉 llês ni weithiau yw clefyd, nac iechyd: 〈…〉 gwell yw prinder, nac ehangder.
Gan hynny, ai cleifion yw plant Du• Dyna'r peth goreu ar eu llês. Ai tlod dynt? goreu iddynt hynny. Ai mewn rh drallod, a chyfyngder y maent? hynny sy oreu iddynt. Oherwydd eu Tâd daion
Gwybod y mae na ddeuwn at••, oddieithr bod in rhaid i ni wrtho, ac na gawn gyfrif o honaw tray caffom ein bid ••th ein bodd; and os daw arnom gyfyngder, ⟨p. 130⟩neu ddiffyg o ddim ar a ddymunem n• ei gael, yna bydded siccr, y caiff efe glywed oddiwrthym. Fely dywaid efe ei hûn drwy ei Brophwyd: Pan fyddo added id•ynt, i'm boreu geisiant. A Phrophwyd arall a ddywed: Mewn adfyd, Arglwydd i'r ymwelsant â thy, tywallt•sant weddi pan oedd dy gospedigaeth arnynt.
Felly gobeithio eich bod bellach, in gweled in amlwg, am ba achos y mae Duw in dwyn ei blant, i gynnifer o flinderau, ac anghenion.
Gwybod y mae na ddeuwn at••, oddieithr bod yn rhaid i ni wrtho, ac na gawn gyfrif o honaw tra y caffom ein byd ••th ein bodd; ond os daw arnom gyfyngder, ⟨p. 130⟩neu ddiffyg o ddim ar a ddymunem n• ei gael, yna bydded siccr, y caiff efe glywed oddiwrthym. Fely dywaid efe ei hûn drwy ei Brophwyd: Pan fyddo ad•yd id•ynt, i'm boreu geisiant. A Phrophwyd arall a ddywed: Mewn adfyd, Arglwydd i'r ymwelsant â thi, tywallt•sant weddi pan oedd dy gospedigaeth arnynt.
Felly gobeithio eich bod bellach, yn gweled yn amlwg, am ba achos y mae Duw yn dwyn ei blant, i gynnifer o flinderau, ac anghenion.
Phila. Mi â welaf hynny in ddiau; ac am hyn o beth fo,m bodlonwyd in ddigon da. And etto gadewch ofyn i chwi un peth ymmhellach. Ai peth diammeu ydyw fod plant Duw in cael eu gwaredu bob amser allan o'u blinderau?
Phila. Mi â welaf hynny yn ddiau; ac am hyn o beth fo,m bodlonwyd yn ddigon da. Ond etto gadewch ofyn i chwi vn peth ymmhellach. Ai peth diammeu ydyw fod plant Duw yn cael eu gwaredu bob amser allan o'u blinderau?
Theol. Ydynt in wir, a hynny (in ddiammeu) hid y gwelo Duw fod hynny in llessol iddynt. Canys scrifennedig ydyw. Lawyer o ddrygau a gaiff y cyfiawn, and yr Arglwydd a'i gwared ef oddiwrthynt oll. A St. Petr a ddywed. Yr Arglwydd a fedr achub y gwirioniaid oddiwrth brofedigaeth. Megis […] dywedasai, y mae efe in ymarfer a hynny a• in gynnefin a chydnabyddus ar peth: Fell y dichon ei wneuthur in hawdd, ac in dd• rwystr.
⟨p. 131⟩Am Joseph pan ydoedd yngharchar, y dywedir, Yr amser y daeth ei air ef i ben, gair yr Arglwydd a'i profodd ef: 1Y Brenin â anfonodd, ac ai gollyngodd ef, a llywodraethwr y bobl ai rhyddhaodd ef. 2Drachefn y dywed yr Scrythur. Y rhai cyfiawn a lefasant, ar Arglwydd a glybu, ac ai gwaredodd o'i holl drallodion. Angel yr Arglwydd a gastella o amgylch y rhai a'i hofnant ef, ac a'i gwared hwynt. Ac mewn man arall y dywed yr Arglwydd am y cyfiawn:3 Gwaredaf ef am roddi o honaw ei search arnaf, derchafaf ef am adnabod o honaw fy enw: Efe â eilw arnaf, ae mi a'i gwrandawaf ef: Mewn ing y byddaf gyd ag ef, y gwaredaf ef, ac y gogonedd af ef.4
Felly y dywed Eliphas y Temathiad. Mewn chwêch o gyfyngderau efe a'th achub di, ac in y seithfed ni chyffwrdd drwg a thy.
Deuwch fy mhobl (medd yr Arglwydd:) Dôs i'th stafelloedd a chae dy ddrysau ar dy ôl: 5ymguddia dross ennyd fechan nes mined digofaint heibio. Ar Prophwyd a d•ywed: Ar fynydd Zion y bid ymwared, 6ac y bid sancteiddrwydd: a thŷ Jacob â oorescyn eu hetifeddiaethau hwynt.
Lawyer o fannau eraill or Scrythur lân â ellid eu dwyn i'r ystur hwn; eithr digon yw hyn.
⟨p. 132⟩Am hynny bydded hyspys i ni in lle gwir, cyn siccred a bod trallod, a blinder i blant Duw; y bid iddynt hefyd ymwared diammeu, a rhyddhâd allan o'u cystuddian. Megis y gallwn in hŷf scrifennu am y nail, a gwneuthur cyfrif o honaw cyn siccred a bod ein crysau am ein cefnau: Felly y gallwn hefyd, pan welo Duw fod in dda scrifennu am y llall, a gwneuthur lawn gyfrif o honaw, cyn siccred a bod yr Arglwydd in eirwir. Abraham a fu mewn trallod, and efe â waredwyd: Job mewn trallod, eithr â waredwyd: Dafydd mewn trallôd, eithr â waredwyd. Y try llangc in y ffwrn, eithr â waredwyd. Daniel in ffau y lewd, eithr â waredwyd. Jonah ym moll y morfil, eithr â waredwyd. Paul mewn anneirif o flinderau, and etto â waredwyd oddiwrthynt oll.
Theol. Ydynt yn wir, a hynny (yn ddiammeu) hyd y gwelo Duw fod hynny yn llessol iddynt. Canys scrifennedig ydyw. Llawer o ddrygau a gaiff y cyfiawn, ond yr Arglwydd a'i gwared ef oddiwrthynt oll. A St. Petr a ddywed. Yr Arglwydd a fedr achub y gwirioniaid oddiwrth brofedigaeth. Megis 〈…〉 dywedasai, y mae efe yn ymarfer a hynny a• yn gynnefin a chydnabyddus ar peth: Fel y dichon ei wneuthur yn hawdd, ac yn dd• rwystr.
⟨p. 131⟩Am Ioseph pan ydoedd yngharchar, y dywedir, Yr amser y daeth ei air ef i ben, gair yr Arglwydd a'i profodd ef: 1Y Brenin â anfonodd, ac ai gollyngodd ef, a llywodraethwr y bobl ai rhyddhaodd ef. 2Drachefn y dywed yr Scrythur. Y rhai cyfiawn a lefasant, ar Arglwydd a glybu, ac ai gwaredodd o'i holl drallodion. Angel yr Arglwydd a gastella o amgylch y rhai a'i hofnant ef, ac a'i gwared hwynt. Ac mewn man arall y dywed yr Arglwydd am y cyfiawn:3 Gwaredaf ef am roddi o honaw ei serch arnaf, derchafaf ef am adnabod o honaw fy enw: Efe â eilw arnaf, ae mi a'i gwrandawaf ef: Mewn ing y byddaf gyd ag ef, y gwaredaf ef, ac y gogonedd af ef.4
Felly y dywed Eliphas y Temathiad. Mewn chwêch o gyfyngderau efe a'th achub di, ac yn y seithfed ni chyffwrdd drwg a thi.
Deuwch fy mhobl (medd yr Arglwydd:) Dôs i'th stafelloedd a chae dy ddrysau ar dy ôl: 5ymguddia dros ennyd fechan nes myned digofaint heibio. Ar Prophwyd a d•ywed: Ar fynydd Sion y bydd ymwared, 6ac y bydd sancteiddrwydd: a thŷ Iacob â oorescyn eu hetifeddiaethau hwynt.
Llawer o fannau eraill or Scrythur lân â ellid eu dwyn i'r ystur hwn; eithr digon yw hyn.
⟨p. 132⟩Am hynny bydded hyspys i ni yn lle gwir, cyn siccred a bod trallod, a blinder i blant Duw; y bydd iddynt hefyd ymwared diammeu, a rhyddhâd allan o'u cystuddian. Megis y gallwn yn hŷf scrifennu am y naill, a gwneuthur cyfrif o honaw cyn siccred a bod ein crysau am ein cefnau: Felly y gallwn hefyd, pan welo Duw fod yn dda scrifennu am y llall, a gwneuthur llawn gyfrif o honaw, cyn siccred a bod yr Arglwydd yn eirwir. Abraham a fu mewn trallod, ond efe â waredwyd: Iob mewn trallod, eithr â waredwyd: Dafydd mewn trallôd, eithr â waredwyd. Y tri llangc yn y ffwrn, eithr â waredwyd. Daniel yn ffau y llewed, eithr â waredwyd. Ionas ym mol y morfil, eithr â waredwyd. Paul mewn anneirif o flinderau, ond etto â waredwyd oddiwrthynt oll.
Phila. Gan fod y pethau hyn oll a ddywedwch, in wiry mae in canlyn may er daioni iddynt eu hunain in unig, yr ydys in cystuddio plant Duw, a bod in ddiogel iddynt, gael ymwared in ei amser gosodedig. Yr hyn beth o herwydd eifod in digwyddo felly, i'm tyb i nid oes dim achos iddynt i gymmeryd gormod trymder, na llysihau in rhybell in eu blinderau.
Phila. Gan fod y pethau hyn oll a ddywedwch, yn wir y mae yn canlyn mai er daioni iddynt eu hunain yn vnig, yr ydys yn cystuddio plant Duw, a bod yn ddiogel iddynt, gael ymwared yn ei amser gosodedig. Yr hyn beth o herwydd eifod yn digwyddo felly, i'm tyb i nid oes dim achos iddynt i gymmeryd gormod trymder, na llysihau yn rhybell yn eu blinderau.
Theol. Diau nad oes dim or fâth achos, ⟨p. 133⟩and in hyttrach i lawenychu, i guro dwylo ynghyd, a bod in hyfryd ddiogel: Canys â ddichon tâd wrthod ei bla it? Brenin ei ddeiliaid? Meistr ei wâs? Bugail ei braid? Onid yw yr Arglwydd in dywedyd: Nith adawaf, ac ni'th wrthodaf. Oni ŵyr ein Tâd nefol fod in rhaid i ni wrth y pethau hyn? Oni addawodd Duw ar ei air, na bid arnom ddiffyg pethau bydol? oni ddywedodd efe y rhoddid y pethau hyn i ni in ychwaneg? Paham gan hynny y llaeswn? Paham y gostyngwn ein pennau in bruddion? Paham na chodwn ein calonnau, a bod in llawen? Duw yw ein Tâd caredig: ein ymgeleddwr beunyddiol: ein cyfaill annwylaf: Efe a'n cynnal ni ar ei draul, ai gôst ei hûn. Nid yw efe in grwgnach am ddim ar a gaffom: Ni thybia efe ddim in rhy dda i ni. Ein caru y mae in gû, ac in annwyl. Ni all oddef ir gwy at chwythu arnom. Ni fin efe i ni ddwyn eisieu dim â fyddo da ar ein llês. Pe bwyttaem aur a llwyau, ninny a'i caem gaaddo. Efe â addawodd in ffyddlon na bid diffyg arnom tra fo'm byw. Byddwn gan hynny lawen, a hyfryd. Oblegid eiddom ni yw'r nefoedd, eiddom ni yw'r ddaiar, eiddom ni yw Duw, eiddom ni yw Christ, eiddom ni yw'r cwbl oll: megis y dywed yr Apostol: Pob peth oll eiddo chwi yw, a chwithau in ⟨p. 134⟩eiddo Christ, a Christ in eiddo Duw. Y by• sy'n curo dwylo ac fell ceiliog in canu ym mhell cyndydd gan ddywedyd. Pob peth oll, eiddo• ni yw: eithr plant Duw â allant ddywedyd, a dywedyd y gwir, pob peth oll eiddom ni yw. Oblegid y mae ganddynt hwy hawl gyfiawn drwy Grist i'r holl greaduriaid. Eu braint hwy sydd •elaeth, a'u rhydddid sy fawr. Rhyddion, ydynt ar y ddaiar, a rhyddion in y nefoedd.
A hwynt hwy in unig ydynt ddinasyddion rhyddion or bid. Christ a brynodd iddynt eu rhydd-did: Christ a'u rhyddhaodd, ac am hynny gwir ryddion ydynt. Rhyddion ydynt oddiwrth bechod. rhyddion oddiwrth uffern, a rhyddion oddiwrth dammed gaeth: Heddychol ydynt a Duw, a dynion, ac ag Angelion. Heddychol a hwynt eu hunain, heddychol ar creaduriaid oll. Tywysogion jevaingc ydynt, cyfeillion i Angelion in hanoedd or tŷ pennaf, o waed Brenhîni•• in y nefoedd: Pendefigion o Baradwys ac etifeddion ir goron dragwyddol. Am hynny y gorchymynnodd Duw ir Angelion […] hamddeffyn, a hwythau in gyfryw dywysogion, ac ydynt. Je efe a rods orchymmyn caeth ir holl greaduriaid, ar eu gwa• chadw, a gwilied arnynt rhag digwyddo • dint niwed. Mor hôff, mor anwyl, mor […] ⟨p. 135⟩ganddo hwynt.
Theol. Diau nad oes dim or fâth achos, ⟨p. 133⟩ond yn hyttrach i lawenychu, i guro dwylo ynghyd, a bod yn hyfryd ddiogel: Canys â ddichon tâd wrthod ei bla it? Brenin ei ddeiliaid? Meistr ei wâs? Bugail ei braidd? Onid yw yr Arglwydd yn dywedyd: Nith adawaf, ac ni'th wrthodaf. Oni ŵyr ein Tâd nefol fod yn rhaid i ni wrth y pethau hyn? Oni addawodd Duw ar ei air, na bydd arnom ddiffyg pethau bydol? oni ddywedodd efe y rhoddid y pethau hyn i ni yn ychwaneg? Paham gan hynny y llaeswn? Paham y gostyngwn ein pennau yn bruddion? Paham na chodwn ein calonnau, a bod yn llawen? Duw yw ein Tâd caredig: ein ymgeleddwr beunyddiol: ein cyfaill annwylaf: Efe a'n cynnal ni ar ei draul, ai gôst ei hûn. Nid yw efe yn grwgnach am ddim ar a gaffom: Ni thybia efe ddim yn rhy dda i ni. Ein caru y mae yn gû, ac yn annwyl. Ni all oddef ir gwy at chwythu arnom. Ni fyn efe i ni ddwyn eisieu dim â fyddo da ar ein llês. Pe bwyttaem aur a llwyau, nyni a'i caem gaaddo. Efe â addawodd yn ffyddlon na bydd diffyg arnom tra fo'm byw. Byddwn gan hynny lawen, a hyfryd. Oblegid eiddom ni yw'r nefoedd, eiddom ni yw'r ddaiar, eiddom ni yw Duw, eiddom ni yw Crist, eiddom ni yw'r cwbl oll: megis y dywed yr Apostol: Pob peth oll eiddo chwi yw, a chwithau yn ⟨p. 134⟩eiddo Crist, a Christ yn eiddo Duw. Y by• sy'n curo dwylo ac fel ceiliog yn canu ym mhell cyndydd gan ddywedyd. Pob peth oll, eiddo• ni yw: eithr plant Duw â allant ddywedyd, a dywedyd y gwir, pob peth oll eiddom ni yw. Oblegid y mae ganddynt hwy hawl gyfiawn drwy Grist i'r holl greaduriaid. Eu braint hwy sydd •elaeth, a'u rhydddid sy fawr. Rhyddion, ydynt ar y ddaiar, a rhyddion yn y nefoedd.
A hwynt hwy yn vnig ydynt ddinasyddion rhyddion or byd. Crist a brynodd iddynt eu rhydd-did: Crist a'u rhyddhaodd, ac am hynny gwir ryddion ydynt. Rhyddion ydynt oddiwrth bechod. rhyddion oddiwrth vffern, a rhyddion oddiwrth ddammed• gaeth: Heddychol ydynt a Duw, a dynion, ac ag Angelion. Heddychol a hwynt eu hunain, heddychol ar creaduriaid oll. Tywysogion ieuaingc ydynt, cyfeillion i Angelion yn hanoedd or tŷ pennaf, o waed Brenhîni•• yn y nefoedd: Pendefigion o Baradwys ac etifeddion ir goron dragwyddol. Am hynny y gorchymynnodd Duw ir Angelion 〈…〉 hamddeffyn, a hwythau yn gyfryw dywysogion, ac ydynt. Ie efe a roddes orchymmyn caeth ir holl greaduriaid, ar eu gwa• chadw, a gwilied arnynt rhag digwyddo • ddynt niwed. Mor hôff, mor anwyl, mor
Rhaid yw i'r Angelion ymgeleddu Jacob; I'r morfil achub Jonah:1 I'r •igfrain borthi Elijah: I'r haul, ar llevad aros •m Joshua:2 I'r môr ymwahanu fell y galley Moses ai bobl fined trwyodo.3 Y tân ni chaiff ddifa y trillangc. Nar llewod ddifetha Daniel. 4Rhaid yw ir creaduriaid newidio eu naturiaeth in hyttrach nag y byddo plant Duw heb gymmorth ac ymwared.
Gan hynny pwy â ddichon adrodd faint yw dedwyddwch etholedigion Duw? Pwy •a fedr ei fynegu? Nid adwaenant eu dedwyddwch eu hunain: Cuddiedig yw oddiwrthynt. Trallod ydd megis cwmmwl trosto, ac adfyd in ei gyscodi: Blinderau a'u tywyllant, a chyfwng osodiad y ddaiar sy'n attal •u golwg oddiwrtho, nad ydynt in gweled tros amser mor happus ydynt. Eithr hyn sydd ddiddadl, a siccr: fod cyflwr goreu plant Duw in ôl etto, a'u hyfrydwch hwynt i ddyfod. Nid yw eu dedwyddwch in ymddangos in y bid ymma.
Eu bywyd â guddiwyd gyd â Christ in Nuw. Pan ymddangoso Christ yr hwn yw eu bywyd, yna yr ymddangosant hwythau gyd ag ef mewn gogoniant. N•d ymddangosodd etto pa beth fyddwn, eithr gwyddom pan ym ddangoso, y byddwn gyffelyb iddo ef.
Ea henwau â gymmerwyd eusys, ac â ⟨p. 128⟩scrifennwyd in llyfr y bywyd: ac did a ddaw, •wy a goronir. Y mae did in dyfod pan ddywedir wrthynt: Deuwch chwi fendigedig blant fy Nhâd, &c. a phan gaffont ddyfod, ac aros in ei wydd ef, lle y mae cyflawnder llawenydd, ac ger bron yr hwn y mae digrifwch in dragywydd.5
Am hynny llawenychant, canant, ac ymhyfrydant pawb ôll o ddirgel ddynion Duw▪ Oblegid pe rhôu a'u bod in y bid yma in ddirmygedig, megis rhai â sethrid tan draed▪ ac a gefrifid in sothach y ddaiar, ac in sorod y bid: etto y mae amser in dyfod pan fyddo eu ded•yddwch, a'u gwynfyd hwynt in gyfryw, ac nad aeth, erioed y cyffelyb i gallon din, anherfynol yw, anrhaethol, ac annealladwy
Rhaid yw i'r Angelion ymgeleddu Iacob; I'r morfil achub Ionas:1 I'r •igfrain borthi Elias: I'r haul, ar lleuad aros •m Iosuah:2 I'r môr ymwahanu fel y gallei Moses ai bobl fyned trwyodo.3 Y tân ni chaiff ddifa y trillangc. Nar llewod ddifetha Daniel. 4Rhaid yw ir creaduriaid newidio eu naturiaeth yn hyttrach nag y byddo plant Duw heb gymmorth ac ymwared.
Gan hynny pwy â ddichon adrodd faint yw dedwyddwch etholedigion Duw? Pwy •a fedr ei fynegu? Nid adwaenant eu dedwyddwch eu hunain: Cuddiedig yw oddiwrthynt. Trallod ydd megis cwmmwl trosto, ac adfyd yn ei gyscodi: Blinderau a'u tywyllant, a chyfwng osodiad y ddaiar sy'n attal •u golwg oddiwrtho, nad ydynt yn gweled tros amser mor happus ydynt. Eithr hyn sydd ddiddadl, a siccr: fod cyflwr goreu plant Duw yn ôl etto, a'u hyfrydwch hwynt i ddyfod. Nid yw eu dedwyddwch yn ymddangos yn y byd ymma.
Eu bywyd â guddiwyd gyd â Christ yn Nuw. Pan ymddangoso Crist yr hwn yw eu bywyd, yna yr ymddangosant hwythau gyd ag ef mewn gogoniant. N•d ymddangosodd etto pa beth fyddwn, eithr gwyddom pan ym ddangoso, y byddwn gyffelyb iddo ef.
Ea henwau â gymmerwyd eusys, ac â ⟨p. 128⟩scrifennwyd yn llyfr y bywyd: ac ddydd a ddaw, •wy a goronir. Y mae dydd yn dyfod pan ddywedir wrthynt: Deuwch chwi fendigedig blant fy Nhâd, &c. a phan gaffont ddyfod, ac aros yn ei wydd ef, lle y mae cyflawnder llawenydd, ac ger bron yr hwn y mae digrifwch yn dragywydd.5
Am hynny llawenychant, canant, ac ymhyfrydant pawb ôll o ddirgel ddynion Duw▪ Oblegid pe rhôu a'u bod yn y byd yma yn ddirmygedig, megis rhai â sethrid tan draed▪ ac a gefrifid yn sothach y ddaiar, ac yn sorod y byd: etto y mae amser yn dyfod pan fyddo eu ded•yddwch, a'u gwynfyd hwynt yn gyfryw, ac nad aeth, erioed y cyffelyb i galon dyn, anherfynol yw, anrhaethol, ac annealladwy
Phila. Yr awr'hon mi â welaf in amlwg nad oes achos i bobl Dduw i dristâu gormod, a Ilaesu in thybell o herwydd eu blinderau. Mi â welaf, er nad ydynt ddiangol oddiwrth bob cystuddiau, eu bod er hynny in ddiangol oddiwrth gystuddiau niweidus: Canys nid oes, na gwialen, na chroes, na cherydd â wna ddrŵg iddynt, and y cwbl in y diwedd â ddaw i ddiben, a therfyn gwynfydedig.
Phila. Yr awr'hon mi â welaf yn amlwg nad oes achos i bobl Dduw i dristâu gormod, a Ilaesu yn thybell o herwydd eu blinderau. Mi â welaf, er nad ydynt ddiangol oddiwrth bob cystuddiau, eu bod er hynny yn ddiangol oddiwrth gystuddiau niweidus: Canys nid oes, na gwialen, na chroes, na cherydd â wna ddrŵg iddynt, ond y cwbl yn y diwedd â ddaw i ddiben, a therfyn gwynfydedig.
Theol. Chwi â adroddasoch y gwir in helaeth, ac in ddiammeu: Oblegid nid oes dim blinder â ddygo Duw ar ei bobl, ⟨p. 139⟩and (os dioddefant in llonydd, ac ymddi••ed in ddiyscog in ei drugar•dd ef, a bod in •marhous, ac in ufydd iw ewyllys) y •yfryw ac â drŷ in fendith, ac in gyssur i••ynt in y diwedd.
Am hynny, bydda ddigon y geill pobl •duw fod in llawen ynghanol eu cystu•diau. Hwynt hwy â allant drwy ammy•edd a chyssur ymddarostwng i geryddon eu Tâd, gan eu dwyn in oddefgar, ac megis •ussanu ei wialen ef, a dywedyd ynddynt […] hunain.
Gan fod fy Nhâd in ewyllysio hynny, •odlon wyf finnau.
Gan may hynny â fin efe, hynny a fyn•af finnau.1 Fell y dywedodd yr hên Eli •ynt: Yr Arglwydd yw, gwnaed fell y •welo in dda.
Ac megis in y cyffelyb ostyngeiddrwydd […] dywedodd Dafydd mewn achos arall.
Weal fi, 2gwnaed am fi fell y gwelo in dda •n ei olwg ei hûn.
Ac mewn man arall y dywed. Aethym •n fûd, ac nid agorais fyngenau: Canys ti Arglwydd ai gwnaethost.
Ystyriwch wrth hyn ddioddefgarwch •aint Duw, a'u gostyngedig uf•dd-dod iw •ancteiddiaf ewyllys ef. Hwy â wyddant y diwedda pob peth i'r goreu, a chofio hynny ⟨p. 138⟩sydd lawen gan eu calonnau. […] •yn yr wy• fi in bwrw may dedwydd yw plant Du• ym mhâ gyflwr bynnag y byddont▪ d•dwy•• mewn tlodi, a dedw•dd mewn ehangd•• Dedwydd gartref▪ a dedwydd oddi-cartr•• ac ym mhôb mod in ddedwydd. Eithr y• gwrthwyneb i hyn, me••digedig yw'r dryginus ym mhâ gyflwr bynnac y byddont: mel• digedig in gleifion▪ a melldigedig in jâc• Melldigedig mewn cyfoeth, a melldiged•• mewn prinder▪ melldigedig mewn gwynfy• a melldigedig mewn adfyd: melldiged•• mewn anrhyd•dd, a melldigedig me•• gwaeledd.
Canys pob peth sy in cydweithio er d•• led iddynt. Nid oes dim â wna lesad • dint. Nid ydynt ddim gwell er na through reddau Duw, nac er ei farnedigaethau: un ffunyd iddynt hwy yw pob hîn,
Yr un ydynt bob amser mewn gwynfy• ac adfyd, ni newidiant eu harfer: ac fell y •• wedwn, nid yw blwyddyn dda in gwell•• na blwyddyn ddrŵg in gwaethygu d•• arnynt.
Theol. Chwi â adroddasoch y gwir yn helaeth, ac yn ddiammeu: Oblegid nid oes dim blinder â ddygo Duw ar ei bobl, ⟨p. 139⟩ond (os dioddefant yn llonydd, ac ymddi••ed yn ddiyscog yn ei drugar•dd ef, a bod yn •marhous, ac yn vfydd iw ewyllys) y •yfryw ac â drŷ yn fendith, ac yn gyssur i••ynt yn y diwedd.
Am hynny, bydda ddigon y geill pobl •duw fod yn llawen ynghanol eu cystu•diau. Hwynt hwy â allant drwy ammy•edd a chyssur ymddarostwng i geryddon eu Tâd, gan eu dwyn yn oddefgar, ac megis •ussanu ei wialen ef, a dywedyd ynddynt 〈…〉 hunain.
Gan fod fy Nhâd yn ewyllysio hynny, •odlon wyf finnau.
Gan mai hynny â fyn efe, hynny a fyn•af finnau.1 Fel y dywedodd yr hên Eli •ynt: Yr Arglwydd yw, gwnaed fel y •welo yn dda.
Ac megis yn y cyffelyb ostyngeiddrwydd 〈…〉 dywedodd Dafydd mewn achos arall.
Wele fi, 2gwnaed am fi fel y gwelo yn dda •n ei olwg ei hûn.
Ac mewn man arall y dywed. Aethym •n fûd, ac nid agorais fyngenau: Canys ti Arglwydd ai gwnaethost.
Ystyriwch wrth hyn ddioddefgarwch •aint Duw, a'u gostyngedig vf•dd-dod iw •ancteiddiaf ewyllys ef. Hwy â wyddant y diwedda pob peth i'r goreu, a chofio hynny ⟨p. 138⟩sydd lawen gan eu calonnau. 〈…〉•yn yr wy• fi yn bwrw mai dedwydd yw plant Du ym mhâ gyflwr bynnag y byddont ddwy mewn tlodi, a dedwdd mewn ehangd Dedwydd gartref a dedwydd oddi-cartr ac ym mhôb modd yn ddedwydd. Eithr y gwrthwyneb i hyn, medigedig yw'r dryginus ym mhâ gyflwr bynnac y byddont: mel digedig yn gleifion a melldigedig yn iâc Melldigedig mewn cyfoeth, a melldiged mewn prinder melldigedig mewn gwynfy a melldigedig mewn adfyd: melldiged mewn anrhyddd, a melldigedig me gwaeledd.
Canys pob peth sy yn cydweithio er d ledd iddynt. Nid oes dim â wna lesad ddynt. Nid ydynt ddim gwell er na thrug reddau Duw, nac er ei farnedigaethau: vn ffunyd iddynt hwy yw pob hîn,
Yr vn ydynt bob amser mewn gwynfy ac adfyd, ni newidiant eu harfer: ac fel y wedwn, nid yw blwyddyn dda yn gwell na blwyddyn ddrŵg yn gwaethygu d arnynt.
Phila. Chwi a safasoch in hîr ar y pwn•• hwn: bellach ewch rhagoch at y pedwery•• arwydd o ddamnedigaeth din, yr hwn […] dirmig ar yr Efengyl. Ac eglurwch in •• stall pa bechod ei faint ydyw, a pha enby•• wydd ⟨p. 139⟩sy oddiwrtho.
Phila. Chwi a safasoch yn hîr ar y pwn•• hwn: bellach ewch rhagoch at y pedwery•• arwydd o ddamnedigaeth dyn, yr hwn 〈…〉 dirmig ar yr Efengyl. Ac eglurwch yn •• stal pa bechod ei faint ydyw, a pha enby•• wydd ⟨p. 139⟩sy oddiwrtho.
Theol. Y pechod hwn sydd o naturiaeth ••all amgenach na'r hwn o'r blaen. Pechod […] hwn in erbyn y dablen gyntaf, ac in •••dd-bennu at Dduw ei hûn.
Oblegid dirmygu yr Efengyl yw dirmy•• Duw ei hûn, eiddo yr hwn yw'r Efen••l.
Os dirmygu Gwenidogion yr Efengyl […] dirmygu Duw, a Christ, fell y dywed […] Harglwydd Jesus,1 pa faint mwy yw dir•ygu yr Efengyl ei hûn.
Am hynny, peth peryglus yw ymgym[…]yrredd a'r pechod hwn: Megis trîn ar••u llifed, neu fod in bryssur ym matterion Brenhinoedd, neu gyffwrdd ag Arch y Cy••mmod, neu neshau at y mynydd san••aid: yr hyn bethau oll oeddynt in lawn •erigl, ac enbydrwydd; Je hyn fyddei •ymmaint â dibrisio y Sacrament: peth •i ddylid ymhel ag ef, mwy na difenwi Brenin, neu boeri in wyneb Duw, neu Deyrn-frâd in erbyn Brenin y Gogoniant.
Am hynny y pechod hwn in anad un ni ellir ei oddef, nac mewn mod in y bid cydddwyn ag ef: Canys â ddichon Brenin bydol oddef dirmygu ei gyfreithiau? A ddichon efe na ddigio am ei ddiystyru ei hûn.
⟨p. 142⟩A all efe oddef i neb boeri ar ei deyrn •• alen▪ neu daflu carreg atti? Na all in wi• ac nis gwna. Am hynny y dywed yr yspr•• Glân: Yr hwn a dorro cyfraith Moses â •• ddir i farwolaeth heb drugaredd tan ddau, […] dry o dystion: Pa faint mwy dialled dybygwch chwi, y bernir heudd• o'r hwn a •• through fâb Duw, ac a farno in aflân waed […] cyfammod▪ trwy'r hwn y sancteiddiwyd […] ac a ddifenwo yspryd Grâs.
Drachefn os cadarn oedd y gair a ddo• wyd drwy Angelion. Ac os derbynniodd p•• camwedd, ac anvfydd-dod gyfiawn dale•• gaeth, pa fodd y diangwn ni os esceuluswn i• chydwriaeth gymmaint. Oni ddiang odd […] rhai ai gwrthwynebasant ef, yr hwn oedd […] llefaru in enw Duw ar y ddaiar: Nyni […] hytrach o lawyer ni ddiangwn os gwrthwynebw• yr hwn sydd in dywedyd or Nefoed• Am hynny y dywed ein Jachawdwr Christ Y bid esmwythach i Sodom did y fa•• nac i ddirmygwyr yr Efengyl. Efe â ddyw•• ym mhellach. Brenhines y dehau â gyfy• did y farn gyd a'r genedlaeth hon, ac ai co• demna hi: Am iddi hi ddyfod o eithafon […] ddaiar i glywed doethineb Solomon, ac weal un mwy na Solomon ymma. Canys mw• yw Christ na Solomon, ei athrawiaeth ef, […] ddoethineb sydd in rhagori lawyer arno […] ⟨p. 143⟩•c am hynny mwy yw eu pechod hwynt y ••ai ai dirmygant. Ni allant bight atteb am […] peth. Canys'yr yspryd â ddywed. Y neb […] dirmygo y gair a ddestruwir.2
Hefyd St.
Theol. Y pechod hwn sydd o naturiaeth ••all amgenach na'r hwn o'r blaen. Pechod 〈…〉 hwn yn erbyn y dablen gyntaf, ac yn •••dd-bennu at Dduw ei hûn.
Oblegid dirmygu yr Efengyl yw dirmy•• Duw ei hûn, eiddo yr hwn yw'r Efen••l.
Os dirmygu Gwenidogion yr Efengyl 〈…〉 dirmygu Duw, a Christ, fel y dywed 〈…〉 Harglwydd Iesu,1 pa faint mwy yw dir•ygu yr Efengyl ei hûn.
Am hynny, peth peryglus yw ymgym〈…〉yrredd a'r pechod hwn: Megis trîn ar••u llifed, neu fod yn bryssur ym matterion Brenhinoedd, neu gyffwrdd ag Arch y Cy••mmod, neu neshau at y mynydd san••aid: yr hyn bethau oll oeddynt yn llawn •erigl, ac enbydrwydd; Ie hyn fyddei •ymmaint â dibrisio y Sacrament: peth •i ddylid ymhel ag ef, mwy na difenwi Brenin, neu boeri yn wyneb Duw, neu Deyrn-frâd yn erbyn Brenin y Gogoniant.
Am hynny y pechod hwn yn anad vn ni ellir ei oddef, nac mewn modd yn y byd cydddwyn ag ef: Canys â ddichon Brenin bydol oddef dirmygu ei gyfreithiau? A ddichon efe na ddigio am ei ddiystyru ei hûn.
⟨p. 142⟩A all efe oddef i neb boeri ar ei deyrn •• alen▪ neu daflu carreg atti? Na all yn wi• ac nis gwna. Am hynny y dywed yr yspr•• Glân: Yr hwn a dorro cyfraith Moses â •• ddir i farwolaeth heb drugaredd tan ddau, 〈…〉 dri o dystion: Pa faint mwy dialedd dybygwch chwi, y bernir heudd• o'r hwn a •• thro fâb Duw, ac a farno yn aflân waed 〈…〉 cyfammod▪ trwy'r hwn y sancteiddiwyd ac a ddifenwo yspryd Grâs.
Drachefn os cadarn oedd y gair a ddo wyd drwy Angelion. Ac os derbynniodd p camwedd, ac anvfydd-dod gyfiawn dale gaeth, pa fodd y diangwn ni os esceuluswn i chydwriaeth gymmaint. Oni ddiang odd rhai ai gwrthwynebasant ef, yr hwn oedd llefaru yn enw Duw ar y ddaiar: Nyni hytrach o lawer ni ddiangwn os gwrthwynebw yr hwn sydd yn dywedyd or Nefoed Am hynny y dywed ein Iachawdwr Crist Y bydd esmwythach i Sodom ddydd y fa nac i ddirmygwyr yr Efengyl. Efe â ddyw ym mhellach. Brenhines y dehau â gyfy ddydd y farn gyd a'r genedlaeth hon, ac ai co demna hi: Am iddi hi ddyfod o eithafon ddaiar i glywed doethineb Salomon, ac wele vn mwy na Salomon ymma. Canys mw yw Crist na Salomon, ei athrawiaeth ef, ddoethineb sydd yn rhagori llawer arno
Petr â ddengys i ni fod yr […] fyd gynt, ar dynion in yr oes gyntaf, yr ••r'hon in nhân uffern, o herwydd iddynt ••irmygu athrawiaeth Christ, a bod in an•••dd iddo yr hwn er nad in ei berson, neu ei •yddfed ei hun, er hynny in ei yspryd san••idd, a lefaredd drwy Noah. Mal hyn ••ni â welwn in amlwg na oddef Duw […] ddi dial ddirmygu ei Efengyl ogonedd•• mor hollawl, ac mor gyhoeddus, ac yr y•••.
Phila. Chwi a ddywedasoch y gwir in •••on, ac â ddangosasoch or Scrythyrau fod •••mig ar yr Efengyl in bechod ffiaidd. Etto […] •yn ei gyd, tosturus yw ystyried leied cy•••• â wna dynion o honey, ac mor wael yw in […] golwg hwy. Ni wna lawyer fwy prîs […] Efengyl, nac o gibin ŵy, neu o flew •••fr. Nid ânt hid y drŵs i'w gwrando. Ni •••biant o honey, and megis chwythad o••iwrthym ni, a lleferydd attynt hwy, ac ••na ddiwedd y gaingc. Ni chyfrifant o ••ni and megis trŵst, reu ryw wâg-sain in […] awyr, neu lais o bell yr hwn nid ydys […] ei ddirnad. Ni chlywsant erioed moi ⟨p. 144⟩grim hi in gweithio in eu calonnau. […] hynny y mawrhânt eu defaid, eu tyddyn••• eu hychen, eu bud, eu digrifwch, je […] peth o'i blaen hi. Ni wyddant fod yr Efen••• in gyfryw dlŵs gwerthfawr ac ydyw. […] i'n Harglwydd Jesus Grist ei chyffelybu […] i dryssor cuddiedig, ac i berl gwerthfaw•• Etto y môch budr-fydol hyn a'i sath•••• tan eu traed.1
Oblegit nid adwaenant ei godidaw•• wydd er bod Solomon doeth in dywed•• Gwell yw ei Marsiandiaeth hi na Marsia••• aeth o arian: ei chynnyrch hi sydd well […] aur: Gwerthfawroccach yw hi na g•• mau, a'r holl bethau dymunol nid yd••• gyffelyb iddi hi. Etto yr anifeiliaid hyn […] cŵn, ar môch bydol ymma a'u diystyr••• hi. Mwy cyfrif â wnânt o fuwch, nac o •• rhydeddus Efengyl Grist.
Tebig ydynt i geiliog Esop, yr hwn a • naeth mwy cyfrif o ronyn haidd, nac o […] feini gwerthfawr y bid Tebig ydynt i b••• tos bychain, y rhai â dybiant in well babanod nac o godaid o aur. Tebig ydyn• […] Gadareniaid y rhai â fawrhaent eu môc• […] fwy na Christ, a'i Efengyl: Tybied y m•••• na thâl hi ei gwrando. Lawyer o honynt […] •• steddant in segurllyd in yr heolydd, je […] did Sabbath pan fydder in pregethu yr e•••••⟨p. 145⟩in yr eglwys: Lawyer a dreuliant yr am••• uwch ben cardiau, a thableri in y tafarn•••: Lawyer a gyscant ar eu gwelau tros am••• y bregeth prydnawn: Lawyer â wranda••nt bregeth y borau, ac a dybiant fod hynny […] gymmaint ac a ddichon Duw ei ofyn gan•••nt:
Petr â ddengys i ni fod yr 〈…〉 fyd gynt, ar dynion yn yr oes gyntaf, yr ••r'hon yn nhân vffern, o herwydd iddynt ••irmygu athrawiaeth Crist, a bod yn an•••dd iddo yr hwn er nad yn ei berson, neu ei •yddfed ei hun, er hynny yn ei yspryd san••idd, a lefaredd drwy Noah. Mal hyn ••ni â welwn yn amlwg na oddef Duw 〈…〉 ddi ddial ddirmygu ei Efengyl ogonedd•• mor hollawl, ac mor gyhoeddus, ac yr y•••.
Phila. Chwi a ddywedasoch y gwir yn •••on, ac â ddangosasoch or Scrythyrau fod •••mig ar yr Efengyl yn bechod ffiaidd. Etto 〈…〉•yn ei gyd, tosturus yw ystyried leied cy•••• â wna dynion o honi, ac mor wael yw yn 〈…〉 golwg hwy. Ni wna llawer fwy prîs 〈…〉 Efengyl, nac o gibin ŵy, neu o flew •••fr. Nid ânt hyd y drŵs i'w gwrando. Ni •••biant o honi, ond megis chwythad o••iwrthym ni, a lleferydd attynt hwy, ac ••na ddiwedd y gaingc. Ni chyfrifant o ••ni ond megis trŵst, reu ryw wâg-sain yn 〈…〉 awyr, neu lais o bell yr hwn nid ydys 〈…〉 ei ddirnad. Ni chlywsant erioed moi ⟨p. 144⟩grym hi yn gweithio yn eu calonnau. 〈…〉 hynny y mawrhânt eu defaid, eu tyddyn••• eu hychen, eu budd, eu digrifwch, ie 〈…〉 peth o'i blaen hi. Ni wyddant fod yr Efen••• yn gyfryw dlŵs gwerthfawr ac ydyw. 〈…〉 i'n Harglwydd Iesu Grist ei chyffelybu i dryssor cuddiedig, ac i berl gwerthfaw Etto y môch budr-fydol hyn a'i sath tan eu traed.
1Diha. 3.13.14.
England
Rector of South Shoebury; author of The Plaine Mans Path-way to Heaven.
Transcription key
•
an illegible letter
〈…〉
illegible words
〈non-Latin alphabet〉
Greek or Hebrew the transcribers did not key
▪
illegible punctuation
⟨p. 12⟩
a page break in the printed book
〈…〉
〈…〉
〈…〉
••
▪
•••••
〈…〉
•
〈…〉
⟨p. 127⟩
••euthur mwy cyfrif o'i fendithion ef, a bod 〈…〉 fwy diolchgar am danynt pan gaffom eu ••ynhau, sef iechyd, cyfoeth, heddwch, •••dd-did, ar cyffelyb felly nyni â welwn 〈…〉 oes amgen bwriad, ac amcan tu ag at•••, o ran Duw, ond ar ddaioni: fel y mae 〈…〉•crifennedig. Pob peth sydd yn cydwei•••• i'r hyn goreu, i'r sawl a garant Dduw.
•••legid hyd yn oed cystuddiau plant Duw â •••cteiddir iddynt, drwy yr yspryd, iw •••euthur yn gyfrannogion o sancteiddr••dd Duw.
Drwy hynny y mwynhânt heddychol ffr••th cyfiawnder.
•ry hynny i'r goreu. Efe an hattal ni rhag •ael y peth â chwenn•chom i borthi ein trach•antau, oblegid ei fod yn rhag weled y by•dei hynny megis yn wanwyn i ni i'n dry•u. Efe o'i Dadol ofal drosom a dynn y gy••ell oddiwrthym, am ei fod yn gweled na •edrem ni ei thrîn heb gael briw oddiwrthi. •fe a brinhâ ar ein iechyd, a'n cyfoeth, ob••gid ei fod yn gwybod mai'r pethau hynny •'n drygei: Ni ddyry efe i ni ormod esm•y thdra, a llwyddiant yn y byd ymma, ob•egid efe a ŵyr mai hynny a'n gwenwynei. •i channiattâ efe i ni lonyddwch beunyddi•• megis llynnoedd safadwy, digynnwrf ••ag casclu o honom ewyn, a budreddi. Efe ••n trîn ni yn Dadol, ac yn dosturiol ym ••hôb peth, ie hyd yn oed y pryd hynny yn ••rparu i ni y daioni mwyaf, pan dyby••m ni ei fod efe yn gwneuthur fwyaf ••ŵg.
Ac i adrodd y cwbl ar vn gair: efe an dwg 〈…〉 i drallod, a chyfyngder, er mwyn hyn 〈…〉 bennaf; sef fel y gallo gael clywed oddi••thym. Canys hyspys yr edwyn ein na••riaeth ni, a chydnabyddus yw a'n awe••dd-fryd.
〈…〉
⟨p. 135⟩
ganddo hwynt.
•
▪
•
••
•
••
▪
••
•
••
•
▪
•
••
▪
•
••
•
••
••
•
•
•
••
••
••
〈…〉
•
••
••
•
〈…〉
〈…〉
〈…〉
•
•
••
••
•
•
〈…〉
•
〈…〉
〈…〉
⟨p. 143⟩
•c am hynny mwy yw eu pechod hwynt y ••ai ai dirmygant. Ni allant byth atteb am 〈…〉 peth. Canys'yr yspryd â ddywed. Y neb 〈…〉 dirmygo y gair a ddestruwir.
Oblegit nid adwaenant ei godidaw•• wydd er bod Salomon ddoeth yn dywed•• Gwell yw ei Marsiandiaeth hi na Marsia••• aeth o arian: ei chynnyrch hi sydd well 〈…〉 aur: Gwerthfawroccach yw hi na g•• mau, a'r holl bethau dymunol nid yd••• gyffelyb iddi hi. Etto yr anifeiliaid hyn 〈…〉 cŵn, ar môch bydol ymma a'u diystyr••• hi. Mwy cyfrif â wnânt o fuwch, nac o •• rhydeddus Efengyl Grist.
Tebig ydynt i geiliog Esop, yr hwn a • naeth mwy cyfrif o ronyn haidd, nac o 〈…〉 feini gwerthfawr y byd Tebig ydynt i b••• tos bychain, y rhai â dybiant yn well babanod nac o godaid o aur. Tebig ydyn•〈…〉 Gadareniaid y rhai â fawrhaent eu môc•〈…〉 fwy na Christ, a'i Efengyl: Tybied y m•••• na thâl hi ei gwrando. Llawer o honynt 〈…〉•• steddant yn segurllyd yn yr heolydd, ie 〈…〉 dydd Sabboth pan fydder yn pregethu yr e•••••
⟨p. 145⟩
yn yr eglwys: Llawer a dreuliant yr am••• vwch ben cardiau, a thableri yn y tafarn•••: Llawer a gyscant ar eu gwelau tros am••• y bregeth prydnawn: Llawer â wranda••nt bregeth y borau, ac a dybiant fod hynny 〈…〉 gymmaint ac a ddichon Duw ei ofyn gan•••nt:
