Filter authors and titles

A26815:1041

Vitæ selectorum aliquot virorum qui doctrinâ, dignitate, aut pietate inclaruere

Name: Vitæ selectorum aliquot virorum qui doctrinâ, dignitate, aut pietate inclaruere
Author: William Bates

William Bates 1625–1699Londini : Typis A.G. & J.P. & prostant venales apud Georgium Wells ..., 1681

[4], 749 p. · 334k words · Wing B1130 · ESTC R15226

Title page: Wellcome Library copy, digitized by the Internet Archive (opens the Internet Archive in a new tab)

COMMENTARIUS DE Rebus Pace Belloque Gestis Domini FABIANI Senioris,…: COMMENTARIUS DE Rebus Pace Belloque Gestis Domini FABIANI Senioris, Burggravij à DHONA.

Modern spelling is a reading aid: the words are the author’s, only the spelling is modernized. Original shows the page as printed, with the transcription marks.

[ Earlier:1038–1053 of 2,049

:1038p. 456

Johannes, quem ad aulicae vitae mores, sed cum inno• • junctos, ipsius quasi Naturae digiti formarant, see illustrissimo suo Prin•i•i Holsatiae, in cujus etiam terris extremum exhalavit spiritum, maximopere •••p•r co • bavit, cum pietate •xi•ia, tum prudentia rationeque vitae mirabili ad […] a• prope singulari. Sophia filia, praecipuum matris d•licium, • psit Illa • Jacobo, Sacri Romani Imperij Dapifero haereditario, & Baroni Walpurg • , • mo Ducatus Pruss•ae magistro: viro dignitate quidem maximo, sed nat•lium splendore long majori. Siquidem generis originem ab antiquiss • Sueviae Ducibus trahit, a• antiqua reservat insignia Conradini ejus, […] r•lict•m à patre Conrado IV. Imp. Siciliae regnum armis repetens, captus, atque impulsore Clemente IV. foede est interemtus. Huic inclyta adeo prosapia sato, Sophia […] spem generis atque virtutis parentum, liberos peperit complures: qui ex tam praeclaro seminio foecundam omnigenis virtutibus messe• ▪ • ntur. V•nio •unc ad Fabianum, liberorum natu minimum, qui orbatus caris •ot fratribus, superfuit denique solus: ut de eo tum non immerito usrpari potuerit, qued Regina Latij lacymans Julo acclamabat: —In te omnis domus inclinata recumbit.

[ Earlier passages Later passages ]

Position

Cited: :1041
On this page: :1038–1053
Section: :1021–1093
Whole work: 2,049 passages

Cite

William Bates, Vitæ selectorum aliquot virorum qui doctrinâ, dignitate, aut pietate inclaruere (Londini, 1681), p. 458. EEBO-TCP A26815.

Or select words in any passage to make an image of them.

The book

Title as printed: Vitæ selectorum aliquot virorum qui doctrinâ, dignitate, aut pietate inclaruere
Author: William Bates 1625–1699
Place: Londini
Year: 1681
Imprint: Londini : Typis A.G. & J.P. & prostant venales apud Georgium Wells ..., 1681.
Size: [4], 749 p.
Words: 334,056
Catalogue: Wing B1130 · ESTC R15226
Text: EEBO-TCP A26815

Passages: 2,049
Sections: 100

Title page

The author

William Bates 1625–1699

PuritansEngland

Presbyterian minister in London.

Transcription key

•: an illegible letter
〈…〉

Johannes, quem ad aulicae vitae mores, sed cum inno• • junctos, ipsius quasi Naturae digiti formarant, se illustrissimo suo Prin•i•i Holsatiae, in cujus etiam terris extremum exhalavit spiritum, maximopere •••p•r co • bavit, cum pietate •xi•ia, tum prudentia rationeque vitae mirabili ad 〈…〉 a• prope singulari. Sophia filia, praecipuum matris d•licium, • psit Illa • Jacobo, Sacri Romani Imperij Dapifero haereditario, & Baroni Walpurg • , • mo Ducatus Pruss•ae magistro: viro dignitate quidem maximo, sed nat•lium splendore longe majori. Siquidem generis originem ab antiquiss • Sueviae Ducibus trahit, a• antiqua reservat insignia Conradini ejus, 〈…〉 r•lict•m à patre Conrado IV. Imp. Siciliae regnum armis repetens, captus, atque impulsore Clemente IV. foede est interemtus. Huic inclyta adeo prosapia sato, S•phia 〈…〉 spem generis atque virtutis parentum, liberos peperit complures: qui ex tam praeclaro seminio foecundam omnigenis virtutibus messe• ▪ • ntur. V•nio •unc ad Fabianum, liberorum natu minimum, qui orbatus caris •ot fratribus, superfuit denique solus: ut de eo tum non immerito us•rpari potuerit, qued Regina Latij lac•ymans Iulo acclamabat: —In te omnis domus inclinata recumbit.¹ Quo magis, tacito quasi naturae imperio, jubebatur avitae domus, & —generis lapsi sarcire ruinas. Atque ille (ut ab incunabulis ipsis ordiar)² Nutricis inter lemmata,³ Lallique somnifer•s modos, videbatur jam pro aetatula illa edere futurae expectationis signa. Verum 〈…〉 infeli••m Fabianum! Si enim potiori loco aestimandum est bene educari, quam bene nasci, quod alterum hominem efficit duntaxat, alterum perficit: quis non generosissimi pueri doleat vicem? qui sesquiannum agens, cum vix didiciss•t, ut ait ille, —risu cognoscere patrem:⁴ parentem amittit, atque ita praeclarae institutionis beneficio misere excidit. 〈…〉 grandis adeo jactura aucta est postea, ubi & dulcissima mater in arce Morungia ⁵decessit, cum Fabianus jam septennis foret. Nisi forte damnum hoc repara • m putemus succedanca insignium amitarum pietate, Annae & Barbarae, quas 〈…〉 unquam satis laudaverit: tum fideli etiam tutorum •ura, ac cognatorum & propinquorum industria; qui personam patris prope singuli induentes, papillum, arcte adeo sibi conjunctum, sylvescere neutiquam siverunt. Et magis •agisque videbat ipse, quemadmodum in scena pueros ridemus cothurnatos, aliorum exuvijs ornatos, vicini agrum jactantes:

:1039p. 456–457

ita suum non esse alienae incumbere famae:¹ ⟨p. 457⟩sed potius sibi connitendum esse, quo virtute propria dives pulcherque, ac maj•ribus non dissimilis haberetur: caeteroquin fore, Ut ••llapsa ruant subductis tecta columnis.² Facillimum ergo see praebuit à primis, quod Graeci dicunt, unguiculis, in pretatis, ³virtutis, doctrinae tyrocinio. Atque omnem de se expectationem sustinebat approbe, imo subinde nova augebat industria, uti antea inter complexus gene• matris, ita tum in egregiorum tutorum oculis, sanctoque sororum contubernio. Jamque mediam attigerat pueritiam, cum publicam in scholam mittitur, quae erat T•runij, urbe non mercatura tantum florente, sed ob civium quoque optimorum, quorundam etiam doctrina celebrium, tum humanitatem, […] prudentiam, magnum nomen consecuta. Illic cum Catechesi Christiana ad solidum pietatem etiam studia imbibebat literarum. Jamque novennis aliquam sibi Latini sermonis facultatem comparaverat: Polonici vero ea aetalula g•arus adeo erat, ut natus in illa gente videretur. Eo ex ludo literario, honour ornatus testimonio, Regiomontum in aulam est arcessitus ab Alberto Brandeburgico, primo Borussiae duce: neque alio id fine, quam ut •um Alberto Friderico filio, & viginti alijs ex nobilitate pueris, inter Musarum congressus adolesceret, Ephoro morum Jacobo Suerinio Pythopoeo, optimo studiorum moderatere. N•• c•ruit hoc institutum successu f•lici. Tantum enim abe•a• ut licentia eum aulica corrumperet (quae alioqui ejusmodi in locis insidia• juventuti solet) ut potius ad incrementa doctrinae adjecerit, cum civilitatis in moribus culturam, tum prudentiam annis major•m. Confirmatus in tantum, •um potuiss•t fine ulteriori mora, vel sagum induere, vel suscipere aliquam in aula provinciam, atque in ea aetatem agere; nolebat tamen inter se, sibique desponlas Musas, divortium f•eri; quoniam, neque temere profecto, sic in animum induxerat, equo see, siragulis f • isque aureis exornato, sine literis similem fore: quod scitum Socrates de divite quopiam ind•cto usurpaverat.

ita suum non esse alienae incumbere famae:¹ ⟨p. 457⟩sed potius sibi connitendum esse, quo virtute propria dives pulcherque, ac maj•ribus non dissimilis haberetur: caeteroquin fore, Ut ••llapsa ruant subductis tecta columnis.² Facillimum ergo se praebuit à primis, quod Graeci dicunt, unguiculis, in pretatis, ³virtutis, doctrinae tyrocinio. Atque omnem de se expectationem sustinebat approbe, imo subinde nova augebat industria, uti antea inter complexus gene• matris, ita tum in egregiorum tutorum oculis, sanctoque sororum contubernio. Jamque mediam attigerat pueritiam, cum publicam in scholam mittitur, quae erat T•runij, urbe non mercatura tantum florente, sed ob civium quoque optimorum, quorundam etiam doctrina celebrium, tum humanitatem, 〈…〉 prudentiam, magnum nomen consecuta. Illic cum Catechesi Christiana ad solidum pietatem etiam studia imbibebat literarum. Jamque novennis aliquam sibi Latini sermonis facultatem comparaverat: Polonici vero ea aetalula g•arus adeo erat, ut natus in illa gente videretur. Eo ex ludo literario, hono• ornatus testimonio, Regiomontum in aulam est arcessitus ab Alberto Brandeburgico, primo Borussiae duce: neque alio id fine, quam ut •um Alberto Friderico filio, & viginti alijs ex nobilitate pueris, inter Musarum congressus adolesceret, Ephoro morum Jacobo Suerinio Pythopoeo, optimo studiorum moderatere. N•• c•ruit hoc institutum successu f•lici. Tantum enim abe•a• ut licentia eum aulica corrumperet (quae alioqui ejusmodi in locis insidia• juventuti solet) ut potius ad incrementa doctrinae adjecerit, cum civilitatis in moribus culturam, tum prudentiam annis major•m. Confirmatus in tantum, um potuisst fine ulteriori mora, vel sagum induere, vel suscipere aliquam in aula provinciam, atque in ea aetatem agere; nolebat tamen inter se, sibique desponlas Musas, divortium feri; quoniam, neque temere profecto, sic in animum induxerat, equo se, siragulis f isque aureis exornato, sine literis similem fore: quod scitum Socrates de divite quopiam indcto usurpaverat.

1• . 1•.
2• .
3MDIX.

:1040p. 457–458

Dhonanus igitur cum Christophoro Nostitio, Friderico & Alb•r•o Ganscis, Pauloque Crugerio • t Argentoratum, eamque sibi deligit nutricem bo•ae mentis, Athenaeum il• tree, quodque inde ab incunabulis •uis, ab annis nempe octoginta, & quod excurrit, à magna juventutis parte, eaque ex praecipua nobilitate variarum natio•um, quam plurimis videlicet Baronibus, Co•i•ibus, Ducibus, Principibus, hodicque frequentetur. Vix in urbe pedem posuerat, cum de familijs totis pestilenti sidere afflatis, morboque late indies grassante, cognoscit. Ergo recip•re see cogitur Francofurtum ad Moenum. Verum ubi […] ea d • rat non parum, revenit Argentoratum; ac quadri•nnio toto pr••ept•r•s audivit doctrinae praecellentis, nec minoris indust•iae. Quos inter duxere familiam duo p•aestantissimi viri, Conradus Dalypodius, Mathematicus •ximius, & Joannes • mius, communis ea aetate literarum in Germania parens, a• p • imprimis meritus de studijs cloquentiae. Luculentam hic er•ditionis sup•llectilem sibi p•perit: qua instructus Witebergam migravit c•• Alberto Friderico, & W•itgango Werndorffijs. Atque hos reliqua etiam vita habuit conjunctis • mos, ut prae caeteris durabiles sunt amicitiae, quas […] commil•tium sanx••. W•rndorffiorum quoque sororem unicam Barbaram Fabiani frater Acha••us ⟨p. 458⟩uxorem postea duxit. Wolfgangus vero Werndorffius, rara vir pietate & comitate, non modo fidelem, cum occasio posceret, patriae navavit operam; sed supremam etiam Burgg•aviatus in ea dignitatem cum laude obtinuit. Gliscentibus hinc certaminibus Theologorum, quae Jacobus Andreae Smidlinus infeliciter cuderat, vix ibi annum exegit. Hausit nihilominus tantum ex ore hominum celeberrimorum, quantum necesse haberet scire magna olim gesturus, vitaeque, non scholae, victurus. Attigerat jam annum aetatis secundum ultra vigesimum; nec ingenium tantum liberalissimis expoliverat scientijs; sed judicium quoque ad delectum rerum, ad actiones moderandas, ad tractandos homines, usu atque experientia firmaverat. Tot invidendae dotes ne aerugine inficerentur, uti multis evenit adolescentibus, quorum fructus expectatus in floor, imo in lactescente herba, disperit: Dhonanus cum ijsdem Werndornjs animum ad peregrinandi studium applicuit. Delecta primo omnium Italia fuit, olim terrarum alumna eadem, & parens. Placuere prae caeteris Patavinae urbis

Dhonanus igitur cum Christophoro Nostitio, Friderico & Alb•r•o Ganscis, Pauloque Crugerio • t Argentoratum, eamque sibi deligit nutricem bo•ae mentis, Athenaeum il• tre, quodque inde ab incunabulis •uis, ab annis nempe octoginta, & quod excurrit, à magna juventutis parte, eaque ex praecipua nobilitate variarum natio•um, quam plurimis videlicet Baronibus, Co•i•ibus, Ducibus, Principibus, hodicque frequentetur. Vix in urbe pedem posuerat, cum de familijs totis pestilenti sidere afflatis, morboque late indies grassante, cognoscit. Ergo recip•re se cogitur Francofurtum ad Moenum. Verum ubi 〈…〉 ea d • rat non parum, revenit Argentoratum; ac quadri•nnio toto pr••ept•r•s audivit doctrinae praecellentis, nec minoris indust•iae. Quos inter duxere familiam duo p•aestantissimi viri, Conradus Dalypodius, Mathematicus •ximius, & Joannes • mius, communis ea aetate literarum in Germania parens, a• p • imprimis meritus de studijs cloquentiae. Luculentam hic er•ditionis sup•llectilem sibi p•perit: qua instructus Witebergam migravit c•• Alberto Friderico, & W•itgango Werndorffijs. Atque hos reliqua etiam vita habuit conjunctis • mos, ut prae caeteris durabiles sunt amicitiae, quas 〈…〉 commil•tium sanx. Wrndorffiorum quoque sororem unicam Barbaram Fabiani frater Achaus

:1042p. 458–459

Loca, ubi Regna vides Veneto Phrygijs majora ruinis, Atticaque à Patavo pectore terra sapit.¹ Placuit urbs illa tot Comitibus ac Ducibus inclyta, cui Sirenum dedit una suum & memorabile nomen Parthenope.² Placuit —altas monstrans Florentia turres, Hetruscis caput in populis, pulcherrima rerum.³ Placuit Liguriae caput, Genua, quae intra sese palatia nobilissima complectitur, atque adeo ad se pertraxit Ditis opes Asiae, & claros Orientis honores.⁴ Romam quoque visit, non amore novae hujus, sed reverentia in priscam illam; cujus vestigia licet aliquot appareant locis, verè tamen Romam in ipsa Roma quaerimus; nostroque seculo, ut dici solet, Qui miseranda videt veteris vestigia Romae, Ille potest merito dicere, Roma fuit. Ita vero cadebant sortes Dhonani, quae coelitus cuivis obtingunt, ut, sesquianno circiter in Italia exacto, redeundum in patriam foret. Ac redijt quidem ille, ⟨p. 459⟩quemadmodum digressos ex convivio, ubi blanda Musicorum modorum titillatio aures aliquamdiu permulserit, haut facile harmoniae istius oblivio subit: ita grave erat, annis vernantibus, carere ea region, cujus genius arridere, semel visus esset. Denuo igitur iter in Italiam fecit, & quos priori profectione non ceperat fructus, hos altera illa consecutus est tanto uberiores ac praes•antiores. Frequens erat in alloquijs Italorum, non illis è vulgo, sed quibus finxisset —de meliore luto praecordia Titan.⁵ Neque ab ijs Germanorum abhorruit, quos tum temporis eadem Italia hospitio suo accepiss•t. Praecipue autem usus est contubernio vel familiaritate eorum, qui virtutem maximè amplexarentur, quosque ab hac ipsa ad summos postea honours evectos vidit. Horum in numero fuit Melchior Rhederius, Baro Silesius, inclytus postmodo tot victorijs, quas de Turcis reportavit. U•ebatur etiam fraternum in modum Philippo Mornaeo, Plessiaci Domino, arte juxta ac Mart celebrato: cujus de religione tot libros aureos immortal decus consequetur. In delicijs quoque erat Jacobus Monavius, Patricius Uratislaviensis; quem totius itineris Italici comitem habuit, vir praeclari nominis, ac natus plane ad amicitias frequenti literarum commercio non conservandas modo, sed etiam •ugendas. Utebatur multum in eadem Italia Michael Sclavata, Baron Bohemo; cujus contubernio & comitatu plurimum capicbatur ob suavissimam ejus indolem, quae familiae huic quasi propria est.

Loca, ubi Regna vides Veneto Phrygijs majora ruinis, Atticaque à Patavo pectore terra sapit.¹ Placuit urbs illa tot Comitibus ac Ducibus inclyta, cui Sirenum dedit una suum & memorabile nomen Parthenope.² Placuit —altas monstrans Florentia turres, Hetruscis caput in populis, pulcherrima rerum.³ Placuit Liguriae caput, Genua, quae intra sese palatia nobilissima complectitur, atque adeo ad se pertraxit Ditis opes Asiae, & claros Orientis honores.⁴ Romam quoque visit, non amore novae hujus, sed reverentia in priscam illam; cujus vestigia licet aliquot appareant locis, verè tamen Romam in ipsa Roma quaerimus; nostroque seculo, ut dici solet, Qui miseranda videt veteris vestigia Romae, Ille potest merito dicere, Roma fuit. Ita vero cadebant sortes Dhonani, quae coelitus cuivis obtingunt, ut, sesquianno circiter in Italia exacto, redeundum in patriam foret. Ac redijt quidem ille, ⟨p. 459⟩quemadmodum digressos ex convivio, ubi blanda Musicorum modorum titillatio aures aliquamdiu permulserit, haut facile harmoniae istius oblivio subit: ita grave erat, annis vernantibus, carere ea regione, cujus genius arridere, semel visus esset. Denuo igitur iter in Italiam fecit, & quos priori profectione non ceperat fructus, hos altera illa consecutus est tanto uberiores ac praes•antiores. Frequens erat in alloquijs Italorum, non illis è vulgo, sed quibus finxisset —de meliore luto praecordia Titan.⁵ Neque ab ijs Germanorum abhorruit, quos tum temporis eadem Italia hospitio suo accepiss•t. Praecipue autem usus est contubernio vel familiaritate eorum, qui virtutem maximè amplexarentur, quosque ab hac ipsa ad summos postea honores evectos vidit. Horum in numero fuit Melchior Rhederius, Baro Silesius, inclytus postmodo tot victorijs, quas de Turcis reportavit. U•ebatur etiam fraternum in modum Philippo Mornaeo, Plessiaci Domino, arte juxta ac Marte celebrato: cujus de religione tot libros aureos immortale decus consequetur. In delicijs quoque erat Jacobus Monavius, Patricius Uratislaviensis; quem totius itineris Italici comitem habuit, vir praeclari nominis, ac natus plane ad amicitias frequenti literarum commercio non conservandas modo, sed etiam ugendas. Utebatur multum in eadem Italia Michaele Sclavata, Barone Bohemo; cujus contubernio & comitatu plurimum capicbatur ob suavissimam ejus indolem, quae familiae huic quasi propria est.

1[…]. S•al. in […].〈…〉. S•al. in 〈…〉.
2• s lib. 12.
3Georg. Fabric. in itinere Patavino.
4Caesar Scaliger in U • .
5[…]〈…〉

:1043p. 459–460

Percharum quoque habebat, adibat, sectabatur, Georgium Ludovicum Huttenium, Equitum Francorum decus & jubar; qui antiquissimae familiae dignitatem varijs maximisque virtutibus adaequabat. Nec exiguo apud eum in pretio videre erat Wolfgangum Zundelinum, Principibus Germaniae carum caput, virum totis tribus lustris in Italia versatum; qui rerum gravissimarum momenta eá Venere, ijs expromebat Gratijs, ut dubium relinqueret, plusne ornamenti acc•deret rebus à diction ejus lectissima, an orationi ponderis foret à rerum gravitate. Hujus quoque contubernio usum quandoque Dhonanum accepimus: quandoque & Baronum Lichtensteiniorum; quos partim Moravia nunc habet, partim Austria. Amicos inibi colebat Philippum Sidnaeum, Angliae sidus praefulgidum, & Hubertum Languetum, virum multiplici erudition, ac praeclara rerum cognitione, & experientia praestantissimum. Extant epistolae, amicitiae hujus documenta & indices, quae jam prodiere in vulgus, nihil minus quam vulgari elegantia exaratae. Et mirabimur Dhonavium indies egregia cepisse sapientiae incrementa, qui ingenio ipse plurimum polleret, & his talibus tantisque viris, familiarissime uteretur? Hippocratiden legimus, cum obviam forte veniret adolescentulo, qui propter comitem suum erubesceret, castigasse eum his verbis, Cum illis ambulandum ¹foret, quibuscum conspectus colorem non mutares. Nempe, praeterquam quod hominum turpium convictu mores inficiantur, probrum etiam atque ignominiam inde referimus. Contra vero sapientum bonorumque commercium honori nobis esse solet: ac familiaritas eorum haut aliter virtutem animis nostris instillat, ac diutius haerentibus in tabernis unguentarijs vestis exterior odour loci imbui solet. Nondum exsatiata Dhonano peregrinandi cupidi•as erat: neque enim pauxillo potu magna fallitur sitis. Ergo dum studium ⟨p. 460⟩hoc, & nobilior sanguis, circa cor fervet, per Taurinorum montes ad Gallos abit, atque Allobroges. Genevam ut venit, urbem vetustissimam juxta, ac rerum omnium uberrimam unica ei cura fuit proficiendi amplius tum in negotio scissae adeo misere religionis, tum in justi & aequi sapientia. Alterum percipere licebat ex V. Cl. Theodoro Beza; alterum consequebatur à Francisco Hotomanno, ex antiqua & nobili Ottomannorum familia apud Silesios oriundo, Jurisperito, eximio, atque undecunque doctissimo.

Percharum quoque habebat, adibat, sectabatur, Georgium Ludovicum Huttenium, Equitum Francorum decus & jubar; qui antiquissimae familiae dignitatem varijs maximisque virtutibus adaequabat. Nec exiguo apud eum in pretio videre erat Wolfgangum Zundelinum, Principibus Germaniae carum caput, virum totis tribus lustris in Italia versatum; qui rerum gravissimarum momenta eá Venere, ijs expromebat Gratijs, ut dubium relinqueret, plusne ornamenti acc•deret rebus à dictione ejus lectissima, an orationi ponderis foret à rerum gravitate. Hujus quoque contubernio usum quandoque Dhonanum accepimus: quandoque & Baronum Lichtensteiniorum; quos partim Moravia nunc habet, partim Austria. Amicos inibi colebat Philippum Sidnaeum, Angliae sidus praefulgidum, & Hubertum Languetum, virum multiplici eruditione, ac praeclara rerum cognitione, & experientia praestantissimum. Extant epistolae, amicitiae hujus documenta & indices, quae jam prodiere in vulgus, nihil minus quam vulgari elegantia exaratae. Et mirabimur Dhonavium indies egregia cepisse sapientiae incrementa, qui ingenio ipse plurimum polleret, & his talibus tantisque viris, familiarissime uteretur? Hippocratiden legimus, cum obviam forte veniret adolescentulo, qui propter comitem suum erubesceret, castigasse eum his verbis, Cum illis ambulandum ¹foret, quibuscum conspectus colorem non mutares. Nempe, praeterquam quod hominum turpium convictu mores inficiantur, probrum etiam atque ignominiam inde referimus. Contra vero sapientum bonorumque commercium honori nobis esse solet: ac familiaritas eorum haut aliter virtutem animis nostris instillat, ac diutius haerentibus in tabernis unguentarijs vestis exteri•r odore loci imbui solet. Nondum exsatiata Dhonano peregrinandi cupidi•as erat: neque enim pauxillo potu magna fallitur sitis. Ergo dum studium ⟨p. 460⟩hoc, & nobilior sanguis, circa cor fervet, per Taurinorum montes ad Gallos abit, atque Allobroges. Genevam ut venit, urbem vetustissimam juxta, ac rerum omnium uberrimam unica ei cura fuit proficiendi amplius tum in negotio scissae adeo misere religionis, tum in justi & aequi sapientia. Alterum percipere licebat ex V. Cl. Theodoro Beza; alterum consequebatur à Francisco Hotomanno, ex antiqua & nobili Ottomannorum familia apud Silesios oriundo, Jurisperito, eximio, atque undecunque doctissimo.

1[…] in Ap • . […].〈…〉 in Ap • . 〈…〉.

:1044p. 460

Poterat jam Fabianus cum quovis sui ordinis, atque aetatis, ijs etiam, qui varia sibi doctrina nomen aliquod parassent, in certamen venire de laurea eruditionis. Atque idem, non praeclare modo ac graviter de rebus maximis disserebat: sed etiam animi sui sensa sermone promebat eleganti ac facundo; neque id tantum gentis suae lingua; sed sive Italice, sive Gallice, sive Latine, verba essent facienda. Ut de Polonica sileam, quam cum vernacula, ut diximus prima conjunxerat pueritia. Veniebat tum ei in mentem, patriam sibi non modo ortus nostri, sed vitae univerae partem vindicare: eoque nihil […] sore, quam si usque adeo dulcesceret peregrinatio, ut patria videretur amari•r. Appropinquante itaque aetatis quarto septenario, quem consoria inter tempo•a accensere solent, commodum ei accidit, ut comitibus Joanne Jacobo Tru • sio Joanne Tettavio, Balthasare Gansio, Ludovico Rautero, Bernhardo Ludolpho S•ulenburgio, diversa susciperet itinera, ac tandem in Germaniam rediret, statum imperij Romani paullo penitius cogniturus. Quam ad rem opportuna tum erat occasio, quia eodem tempore Ratisbonae Maximilianus Caesar, mitissimi animi Princeps, ultima celebrans comitia, ad coelestem Dei Sanctorumque societatem, ipso Maximiliani die commigrarat. Interfuit Dhonanus coetui tam splendido atque augusto; in quo non modo Rudolphum patrijs virtutibus, regnis atque imp•rijs succedere vidit, ac publicos actus diligenter obs•rvavit: sed privatim quoque conversatus est cum viris praestantissimis, qui omnes crescenti Fabiani ingenio famaeque surgenti favebant maxime. Conciliabat sibi amicitiam Ludovici, Comitis Witgenstenij, Archipalatini Legati, pij, docti, sortis, sapientis: per quem primus ei aditus ad Palatinam aulam factus fuit. Compellabat frequenter Lazarum Zwendium, Equitem Suevum, consilio, vigilantia, fortitudine, disciplinaque militari, inclytum, Turcarum in Hungaria terrorem. Hieronymum vero Baumgartnerum, patricium Noricum, ardenti adeo amore prosequebatur, ut aegre avelli posset à viro ejus sapientiae, tantae auctoritatis atque eruditionis, nec in rebus modo Reip. patriae, sed in praecipuis quoque Romani Imperij negotijs longe versatissimo. Neque minore ibidem affectu complectebatur insigne par virorum, Georgium Carlevicium, & Andream Pauli; illum in aula Caesaris, i•terque Bohemos, summa ut dignitate, ita prudentia:

Poterat jam Fabianus cum quovis sui ordinis, atque aetatis, ijs etiam, qui varia sibi doctrina nomen aliquod parassent, in certamen venire de laurea eruditionis. Atque idem, non praeclare modo ac graviter de rebus maximis disserebat: sed etiam animi sui sensa sermone promebat eleganti ac facundo; neque id tantum gentis suae lingua; sed sive Italice, sive Gallice, sive Latine, verba essent facienda. Ut de Polonica sileam, quam cum vernacula, ut diximus prima conjunxerat pueritia. Veniebat tum ei in mentem, patriam sibi non modo ortus nostri, sed vitae univerae partem vindicare: eoque nihil 〈…〉 sore, quam si usque adeo dulcesceret peregrinatio, ut patria videretur amari•r. Appropinquante itaque aetatis quarto septenario, quem consoria inter tempo•a accensere solent, commodum ei accidit, ut comitibus Joanne Jacobo Tru • sio Joanne Tettavio, Balthasare Gansio, Ludovico Rautero, Bernhardo Ludolpho S•ulenburgio, diversa susciperet itinera, ac tandem in Germaniam rediret, statum imperij Romani paullo penitius cogniturus. Quam ad rem opportuna tum erat occasio, quia eodem tempore Ratisbonae Maximilianus Caesar, mitissimi animi Princeps, ultima celebrans comitia, ad coelestem Dei Sanctorumque societatem, ipso Maximiliani die commigrarat. Interfuit Dhonanus coetui tam splendido atque augusto; in quo non modo Rudolphum patrijs virtutibus, regnis atque imp•rijs succedere vidit, ac publicos actus diligenter obs•rvavit: sed privatim quoque conversatus est cum viris praestantissimis, qui omnes crescenti Fabiani ingenio famaeque surgenti favebant maxime. Conciliabat sibi amicitiam Ludovici, Comitis Witgenstenij, Archipalatini Legati, pij, docti, sortis, sapientis: per quem primus ei aditus ad Palatinam aulam factus fuit. Compellabat frequenter Lazarum Zwendium, Equitem Suevum, consilio, vigilantia, fortitudine, disciplinaque militari, inclytum, Turcarum in Hungaria terrorem. Hieronymum vero Baumgartnerum, patricium Noricum, ardenti adeo amore prosequebatur, ut aegre avelli posset à viro ejus sapientiae, tantae auctoritatis atque eruditionis, nec in rebus modo Reip. patriae, sed in praecipuis quoque Romani Imperij negotijs longe versatissimo. Neque minore ibidem affectu complectebatur insigne par virorum, Georgium Carlevicium, & Andream Pauli; illum in aula Caesaris, i•terque Bohemos, summa ut dignitate, ita prudentia:

:1045p. 460–461

hunc multis legationibus, Germanicis, Polonicis, Italicis, pietate, ingenio, art, judicio clarissimum, Electori Saxoniae charissimum. Hubertum, denique Languetum Burgundum dici non potest, quanto loco habuerit: quoniam ¹in eo verissime, teste magno veracique viro, imo ipso seculo teste, cum pictat• doctrina, cum conscientia scientia, cum natura ars, cum disciplina denique rerum usus certabat. Ab hoc viro nunquam see Dhonanus abijsse professus est, qu • vel doctior, vel melior rediret. Ex his omnibus cum alia didicit Dho••nus, tum imprimis arcana Reip. pace belioque profutura. Noverat autem ⟨p. 461⟩jam in aetate illa singularem artem, tota deinceps vita ab eo exercitam, qua reconditi sapientiae thesauri à viris praeclaris, quasi carmine ac veneficio eliciuntur. Ea cujusmodi fuerit non defugiam referre: sed prius veniam mihi dari postulo, si cui minus placuerit, dumb id ago, virum summum cum mutis animantibus ²conferri: quod tamen non facio sine magnis exemplis. Tarantus animal Scythicum est, magnitudine bovis, capite simile cervo, ungulis bifidis, villis magnitudine ursi, atque ubi sui est coloris, asini simile, caeterum, ut aiunt, omnium arborum, fruticum, florum locorumque, in quibus latitat, colorem pilis ³repraesentans: unde capi facile, aut internosci à venatoribus nequit. Dhonanus tarantum nobis, sed laudabili instituto, imitabatur. Etsi enim tot excellentia ingenij dona facile eum cordatiori cuilibet commendarent: tamen aliunde etiam praesidium quaerens, summa see animi solertia accommodabat praestantissimi cujusque moribus: imo suavi quadam comitate & modestia, velut virtutis condimento, tanto se gratiorem omnibus redd•bat; quanto singuli eorum, quos coleret, genium illius suo similiorem putarent. Hoc nempe est philtrum, hoc fascinum; sed liberale, sed honestatis plenum: cui etiam gravissimus quisque longe melius, quam ad leves amores, aptare possit illud Po•tae. —ut ameris amabilis esto.⁴ Ac postea quoque Fabianus maximum ex artificio hoc fructum cepit, cum in aula Caesaris versaretur. Quippe hanc quoque (ut incredibili tenebatur amore arcana quaeque imperiorum penetrandi,) non ad•undam modo, sed pernoscendam sibi judicavit. Iter huc secundo Danubio instituit cum Johanne Brexnerio, Hulderico Ronspergio, & Joanne Kreckwicio. Viennam cum venisset, nihil sibi prius vel antiquius duxit, quam ut penitus perspiceret prima Rudolphi Caesaris auspicia.

hunc multis legationibus, Germanicis, Polonicis, Italicis, pietate, ingenio, arte, judicio clarissimum, Electori Saxoniae charissimum. Hubertum, denique Languetum Burgundum dici non potest, quanto loco habuerit: quoniam ¹in eo verissime, teste magno veracique viro, imo ipso seculo teste, cum pictat• doctrina, cum conscientia scientia, cum natura ars, cum disciplina denique rerum usus certabat. Ab hoc viro nunquam se Dhonanus abijsse professus est, qu • vel doctior, vel melior rediret. Ex his omnibus cum alia didicit Dho••nus, tum imprimis arcana Reip. pace belioque profutura. Noverat autem ⟨p. 461⟩jam in aetate illa singularem artem, tota deinceps vita ab eo exercitam, qua reconditi sapientiae thesauri à viris praeclaris, quasi carmine ac veneficio eliciuntur. Ea cujusmodi fuerit non defugiam referre: sed prius veniam mihi dari postulo, si cui minus placuerit, dum id ago, virum summum cum mutis animantibus ²conferri: quod tamen non facio sine magnis exemplis. Tarantus animal Scythicum est, magnitudine bovis, capite simile cervo, ungulis bifidis, villis magnitudine ursi, atque ubi sui est coloris, asini simile, caeterum, ut aiunt, omnium arborum, fruticum, florum locorumque, in quibus latitat, colorem pilis ³repraesentans: unde capi facile, aut internosci à venatoribus nequit. Dhonanus tarantum nobis, sed laudabili instituto, imitabatur. Etsi enim tot excellentia ingenij dona facile eum cordatiori cuilibet commendarent: tamen aliunde etiam praesidium quaerens, summa se animi solertia accommodabat praestantissimi cujusque moribus: imo suavi quadam comitate & modestia, velut virtutis condimento, tanto se gratiorem omnibus redd•bat; quanto singuli eorum, quos coleret, genium illius suo similiorem putarent. Hoc nempe est philtrum, hoc fascinum; sed liberale, sed honestatis plenum: cui etiam gravissimus quisque longe melius, quam ad leves amores, aptare possit illud Po•tae. —ut ameris amabilis esto.⁴ Ac postea quoque Fabianus maximum ex artificio hoc fructum cepit, cum in aula Caesaris versaretur. Quippe hanc quoque (ut incredibili tenebatur amore arcana quaeque imperiorum penetrandi,) non ad•undam modo, sed pernoscendam sibi judicavit. Iter huc secundo Danubio instituit cum Johanne Brexnerio, Hulderico Ronspergio, & Joanne Kreckwicio. Viennam cum venisset, nihil sibi prius vel antiquius duxit, quam ut penitus perspiceret prima Rudolphi Caesaris auspicia.

1[…]. in vita M•lan•••. Morns in pr•fat. d• verit. […]. […]〈…〉. in vita M•lan•••. Morn••s in pr•fat. d• verit. 〈…〉. 〈…〉
2Aristot. [Greek or Hebrew].Aristot. 〈non-Latin alphabet〉.
3Theophrastus in fragmento de ijs, quae colorem mutant. Plin. lib. 8. c. 34.
4Ovid. lib. 2. de arte amandi.

:1046p. 461–462

Quod ut facilius consequeretur, diem clabi nullum pati•batur, quin adiret & audiret praestantissimos gravissimi Caesaris Consiliarios ac Palatinos. Ex eorum numero etsi familiaris esset praeclaro heroi, Wolsgango ab Entzendorff, illustri item Rogendorffio, & Puchainijs non unis: facile tamen principem locum tenebat Baro Harrachius: qui, supra quam dici potest, auctoritate sapientiaque ijs temporibus florebat. Quod si Suada hujus tam fuisset efficax, quam laboriosa, ac sollicita: citra dubium Dhonanus tunc magnificis ornatus donis palatia Otthomannica petijsset ad inducias cum Turcarum Imperatore recens initas novi Caesaris Rodolphi Augusti nomine sanciendas. Sed quantopere eum accendebat cupiditas gratificandi Caesari, & nihil pene ignorandi ardor: tantum ex adverso deterrebat, partim accisa res domestica, & magnitudo sumtuum in tam longo itinere, atque ea pompa apud populum barbarum, ac tam insolentis fastus: partim occultus quidam ingenij stimulus, qui semper incitabat, ut ne tam externo inter infideles solo, quam in patria, atque inter Christianos, egregias animi sui dotes, tanquam in mercatu amplissimo explicaret. Nec multo post praeclari hujus voti sui factus est compos, libatis quasi primitijs in Palatinatu: ubi, Langueto imprimis author suasoreque, in familiam see dedit sapientissimi, & ad religionem pietatemque fortiter tuendam devotissimi Principis, Joannis Casimiri, Comitis Palatini, Bavariae Ducis. Nec diffitebor, stipendium percepisse non usque adeo lautum: attamen ejusmodi id erat, ut sufficeret homini aequo, ac praesentisorte contento. Habuit hic Fabianus, ⟨p. 462⟩si usquam, amplissimam palaestram exserendi mirandas ingenij vires. Nam hisce temporibus, ita postulante tristissimo Ecclesiae statu, instituerat Casimirus geminam profectionem; priorem in Belgicam, auxilij gratia, eodem anno, quo ab Archiduce Matthia Batavorum atque aliorum foederatae Belgicae populorum patrocinium est susceptum: posteriorem anno sequenti in Angliam, ad reginam Elizabetham, quo de communi religionis caussa consilium caperetur. Utrobique Dhonanus quantum prudentia valeret, luculente comprobavit. Patrono enim suo, cui assidue latus claudebat, nusquam non sclicem allucebat consilij facem, vere Archipalatini magnus Atlantis Atlas:¹ ut suavissimus olim Melissus de illo cecinit. Atqueidem nihilominus cum Musis Martem, cum Pallade Bellonaque Gratias ipsas rara mixtura temperabat.

Quod ut facilius consequeretur, diem clabi nullum pati•batur, quin adiret & audiret praestantissimos gravissimi Caesaris Consiliarios ac Palatinos. Ex eorum numero etsi familiaris esset praeclaro heroi, Wolsgango ab Entzendorff, illustri item Rogendorffio, & Puchainijs non unis: facile tamen principem locum tenebat Baro Harrachius: qui, supra quam dici potest, auctoritate sapientiaque ijs temporibus florebat. Quod si Suada hujus tam fuisset efficax, quam laboriosa, ac sollicita: citra dubium Dhonanus tunc magnificis ornatus donis palatia Otthomannica petijsset ad inducias cum Turcarum Imperatore recens initas novi Caesaris Rodolphi Augusti nomine sanciendas. Sed quantopere eum accendebat cupiditas gratificandi Caesari, & nihil pene ignorandi ardor: tantum ex adverso deterrebat, partim accisa res domestica, & magnitudo sumtuum in tam longo itinere, atque ea pompa apud populum barbarum, ac tam insolentis fastus: partim occultus quidam ingenij stimulus, qui semper incitabat, ut ne tam externo inter infideles solo, quam in patria, atque inter Christianos, egregias animi sui dotes, tanquam in mercatu amplissimo explicaret. Nec multo post praeclari hujus voti sui factus est compos, libatis quasi primitijs in Palatinatu: ubi, Langueto imprimis auctore suasoreque, in familiam se dedit sapientissimi, & ad religionem pietatemque fortiter tuendam devotissimi Principis, Joannis Casimiri, Comitis Palatini, Bavariae Ducis. Nec diffitebor, stipendium percepisse non usque adeo lautum: attamen ejusmodi id erat, ut sufficeret homini aequo, ac praesentisorte contento. Habuit hic Fabianus, ⟨p. 462⟩si usquam, amplissimam palaestram exserendi mirandas ingenij vires. Nam hisce temporibus, ita postulante tristissimo Ecclesiae statu, instituerat Casimirus geminam profectionem; priorem in Belgicam, auxilij gratia, eodem anno, quo ab Archiduce Matthia Batavorum atque aliorum foederatae Belgicae populorum patrocinium est susceptum: posteriorem anno sequenti in Angliam, ad reginam Elizabetham, quo de communi religionis caussa consilium caperetur. Utrobique Dhonanus quantum prudentia valeret, luculente comprobavit. Patrono enim suo, cui assidue latus claudebat, nusquam non sclicem allucebat consilij facem, vere Archipalatini magnus Atlantis Atlas:¹ ut suavissimus olim Melissus de illo cecinit. Atqueidem nihilominus cum Musis Martem, cum Pallade Bellonaque Gratias ipsas rara mixtura temperabat.

1P•••l. M•liss. […]. Epigram.P•••l. M•liss. 〈…〉. Epig•am.

:1047p. 462

Multa tum observabat novus consiliarius, quae si recensere voluisset (ita ipse aiebat, qui nihil minus, quam gloriosulus sui jactator erat) commentarijs fuisset opus: quippe talia omnino, ut eorum, qui res illorum temporum consignassent, aut prodita, aut cognita essent nemini. Eveniebat tunc, quod fieri aiunt, tum in pyrite gemma, quae attritu ignem projectat: tum in aromatibus, quae frictu odoriferum & suavissimum odorem diffundunt. Similiter enim è Dhonano res •erois sui tractante, & ignea ingenij vis facile relucebat: & fragrantissimae virtutis indicia undique see exerebant. Tanta ejus erat, & in suscipiendis negotijs dexteritas, & in tractandis fides, & in perficiendis felicitas. Vitio quidem fatui seculi fit, ut nullum pene magnum ingenium pretio suo aestimetur. Dhonanum tamen maximi semper Casimirus fecit: imo, ne indotata abiret virtus, aulae eum suae Mareschallum constituit: oratorem praeterea legavit ad praecipuos Romani imperij proceres. Ille vero, ut amore facile omnes sibi devinxit, ita dignam quoque se, suoque principe, gloriam est consecutus. Temporibus hisce in vicino Borussiae, patriae suae, solo, bellum obortum est Moscoviticum: cum Stephanus Eathorius, Poloniae Rex fortissimus, Wielocolucam, urbem amplissimam & emporium celeberrimum, atque omnem circumjacentem di•ionem, ademisset Magno Duci, Joanni Basilidi. Existimabat tum Dhonanus (ut mentes generosae intentae esse solent ad rerum magnarum occasions) in campo illo Martio sibi etiam relictam esse virtutis suae segetem, unde non aspernanda gloriae messis colligi posset. Quare non cessavit, usque dumb, occasione captata, ab illustrissimo Principe suo Casimiro, veniam militatum cundi adversus Moscovitas exorasset, vicissim tamen stipulante ab eo Principe, ut simulac locis istis ¹debellatum esset, in Palatinatum reverteretur. Abitigitur cum bono Deo Viali. Stephano operam sane quam strenuam navat in expedition Polocensi & Pitichuriana, commilitio usus, perinde atque olim contubernio, egregij Baronum paris, Rhoderij, & Ketlerij. In obsidione vero Plescoviae, urbis in Russia amplissimae, variarum gentium commercijs florentissimae, ita se suumque pectus ²dura inter pericula crebro opposuit hosti, jam ictu lapidis percussus, jam inter tela & incursantium arma hostium medius, ut, absque singulari Dei praesidio suisset, saepius nulla fucrit ratio, aut via, praesentanea mortis pericula evitandi.

Multa tum observabat novus consiliarius, quae si recensere voluisset (ita ipse aiebat, qui nihil minus, quam gloriosulus sui jactator erat) commentarijs fuisset opus: quippe talia omnino, ut eorum, qui res illorum temporum consignassent, aut prodita, aut cognita essent nemini. Eveniebat tunc, quod fieri aiunt, tum in pyrite gemma, quae attritu ignem projectat: tum in aromatibus, quae frictu odoriferum & suavissimum odorem diffundunt. Similiter enim è Dhonano res •erois sui tractante, & ignea ingenij vis facile relucebat: & fragrantissimae virtutis indicia undique se exerebant. Tanta ejus erat, & in suscipiendis negotijs dexteritas, & in tractandis fides, & in perficiendis felicitas. Vitio quidem fatui seculi fit, ut nullum pene magnum ingenium pretio suo aestimetur. Dhonanum tamen maximi semper Casimirus fecit: imo, ne indotata abiret virtus, aulae eum suae Mareschallum constituit: oratorem praeterea legavit ad praecipuos Romani imperij proceres. Ille vero, ut amore facile omnes sibi devinxit, ita dignam quoque se, suoque principe, gloriam est consecutus. Temporibus hisce in vicino Borussiae, patriae suae, solo, bellum obortum est Moscoviticum: cum Stephanus Eathorius, Poloniae Rex fortissimus, Wielocolucam, urbem amplissimam & emporium celeberrimum, atque omnem circumjacentem di•ionem, ademisset Magno Duci, Joanni Basilidi. Existimabat tum Dhonanus (ut mentes generosae intentae esse solent ad rerum magnarum occasiones) in campo illo Martio sibi etiam relictam esse virtutis suae segetem, unde non aspernanda gloriae messis colligi posset. Quare non cessavit, usque dum, occasione captata, ab illustrissimo Principe suo Casimiro, veniam militatum cundi adversus Moscovitas exorasset, vicissim tamen stipulante ab eo Principe, ut simulac locis istis ¹debellatum esset, in Palatinatum reverteretur. Abitigitur cum bono Deo Viali. Stephano operam sane quam strenuam navat in expeditione Polocensi & Pitichuriana, commilitio usus, perinde atque olim contubernio, egregij Baronum paris, Rhoderij, & Ketlerij. In obsidione vero Plescoviae, urbis in Russia amplissimae, variarum gentium commercijs florentissimae, ita se suumque pectus ²dura inter pericula crebro opposuit hosti, jam ictu lapidis percussus, jam inter tela & incursantium arma hostium medius, ut, absque singulari Dei praesidio suisset, saepius nulla fucrit ratio, aut via, praesentanea mortis pericula evitandi.

1[…]. […] […]. & Mos• .〈…〉. 〈…〉〈…〉. & Mos• .
2[…] MDlxxxi.〈…〉 MDlxxxi.

:1048p. 462–463

Sed ut à veteri Poeta Furio dictum fuit,⟨p. 463⟩ —Virescit vulnere virtus. Propter haec gratiam insignem à Rege augustissimo reportavit. Nam & magnopere laudatus ab illo, & in potissima deinceps nobilitatis parte habitus est. Quod si post summi Regis judicium, & aliorum commendatio requiritur: ut nihil dicam de Heidensteini libro publicitus exstante, etiam praeclare laudari meruit ore viri Illustrissimi, Joannis Semoscij: quo nescio ullumne majoris sapientiae, eloquentiae, & fortitudinis, coelum Sarmaticum dederit. Quare optimo jure sibi gratulabatur Fabianus, quod tam commoda occasione, conciliasset sibi amicitiam tanti viri. Tandem pace inter Stephanum & Moscum sancita arbitrio Antonij Possevini, Legati Pontificij, redit in Palatinatum Dhonanus, laetus etiam hoc nomine, quod priusquam reverteretur, in castris, see praesente, mandato Regio religionis libertas toti futura Poloniae promulgaretur. Redux autem eo sereniori vultu exceptus est à Principe suo Casimiro, quo ille propinquiori tum bello implicaretur. Postquam enim Gebhardus Truchsesiu•, Archiepiscopus Coloniensis & Septemvir, uxorem duxisset Hagnen Mansfeldiam; ac subditis quoque suis liberum religionis exercitium permisisset: utrumque hoc visum est & Caesari, & Pontifici Romano, non Capitolino tantum fulmine, sed armis quoque vindicandum. Casimirus igitur Evangelicae veritatis imperterritus defensor, Truchsesium contra milites Papales atque Iberos auxiliari exercitu defendendum sibi putavit. Quod bellum priusquam impetuosius exardesceret, Burggravius Dhonanus primo quidem legatus abijt ad Caesarem, Saxonem, Brandeburgicum, Anhaltinos Principes, peri•litaturus, an pacifice negotium omne transigi posset. Qua spe fru•iratus, pr • jam superioris Mareschalli eodem bello suscepit, majori etiam […] […] la • is […], deposuit denique, cum militem exauctoratum, Casimin loco in Palati • post fratris obitum revocati, honorifice demisisset. Quanquam Dhonanus haud semel deploravit, quod tota illa caussa, neque prudenter per nonnullos acta sit, neque pie satis, paucis adeo exstantibus signis zeli atque timoris divini, unde favour coelestis exspectari potuisset. Observatum etiam à viro principe, memoriaeque proditum est, cum imperij proceres Evangelici de juvanda Archiepiscopi caussa consultassent, Saxonem Augustum, & Joannem Georgium Brandeburgicum, Septemviros, & una cum ijs procerum alios convenisie:

Sed ut à veteri Poeta Furio dictum fuit,⟨p. 463⟩ —Virescit vulnere virtus. Propter haec gratiam insignem à Rege augustissimo reportavit. Nam & magnopere laudatus ab illo, & in potissima deinceps nobilitatis parte habitus est. Quod si post summi Regis judicium, & aliorum commendatio requiritur: ut nihil dicam de Heidensteini libro publicitus exstante, etiam praeclare laudari meruit ore viri Illustrissimi, Joannis Semoscij: quo nescio ullumne majoris sapientiae, eloquentiae, & fortitudinis, coelum Sarmaticum dederit. Quare optimo jure sibi gratulabatur Fabianus, quod tam commoda occasione, conciliasset sibi amicitiam tanti viri. Tandem pace inter Stephanum & Moscum sancita arbitrio Antonij Possevini, Legati Pontificij, redit in Palatinatum Dhonanus, laetus etiam hoc nomine, quod priusquam reverteretur, in castris, se praesente, mandato Regio religionis libertas toti futura Poloniae promulgaretur. Redux autem eo sereniori vultu exceptus est à Principe suo Casimiro, quo ille propinquiori tum bello implicaretur. Postquam enim Gebhardus Truchsesiu•, Archiepiscopus Coloniensis & Septemvir, uxorem duxisset Hagnen Mansfeldiam; ac subditis quoque suis liberum religionis exercitium permisisset: utrumque hoc visum est & Caesari, & Pontifici Romano, non Capitolino tantum fulmine, sed armis quoque vindicandum. Casimirus igitur Evangelicae veritatis imperterritus defensor, Truchsesium contra milites Papales atque Iberos auxiliari exercitu defendendum sibi putavit. Quod bellum priusquam impetuosius exardesceret, Burggravius Dhonanus primo quidem legatus abijt ad Caesarem, Saxonem, Brandeburgicum, Anhaltinos Principes, peri•litaturus, an pacifice negotium omne transigi posset. Qua spe fru•iratus, pr • iam superioris Mareschalli eodem bello suscepit, majori etiam 〈…〉〈…〉 la • is 〈…〉, deposuit denique, cum militem exauctoratum, Casimin loco in Palati • post fratris obitum revocati, honorifice demisisset. Quanquam Dhonanus haud semel deploravit, quod tota illa caussa, neque prudenter per nonnullos acta sit, neque pie satis, paucis adeo exstantibus signis zeli atque timoris divini, unde favor coelestis exspectari potuisset. Observatum etiam à viro principe, memoriaeque proditum est, cum imperij proceres Evangelici de juvanda Archiepiscopi caussa consultassent, Saxonem Augustum, & Joannem Georgium Brandeburgicum, Septemviros, & una cum ijs procerum alios convenisie:

:1049p. 463–464

clabi tum liem unum, alterum; accudi inde alium, iterumque alium, nec effici tantillum. Tandem ex conclavi moestum exijsse venerandum senem, Joannem Georgium, genas lacrymis irrigantem. Rogatum, quid tantam animo aeg•itudinem afferret, caussam hanc attulisse, quod videret Augustum, atque alios, h•c una de caussa auxilia Gebhardo denegare, quia non Augustanam ac Luthera••rum, sed Reformatorum de controversis religionis capitibus sententiam amplecteretur. Sed tristem illius temporum memoriam refrico p•ne invitus. Ad D•onanum redeo: quem deinceps honos undique alius atque alius excipiebat, etsi ¹eum non adfectaret. Nempe is more crocodili non nisi fugientem sequitur. Tanto autem plus oneris in se recipiebat Dhonanus, quanto majori gloria effloresceret. Veniebat in mentem duorum Imp. Pertinacis & S•veri, quorum ²hic tribuno assignarat symbolum, Laboremus: ille ad imperium adscitus. A••litemus ⟨p. 464⟩dari jusserat. Utrumque Dhonanus conjunxerat, ut dubium fiat, bellone, an pace, plus laboris exa•tlaverit. Impiger erat ad quaevis: ille meditari ea atque ex•qui quibus in •alatinatu constitueretur Ecclesiastica disciplina: ille laborare de exigendo fidelitatis juramento à populo: ille dies noctesque cogitare de caeteris, quae nova Casimiri administratio requirebat: in quibus omnibus ita versabatur, ut salutem Reipubl. supremam sibi legem esse, abunde comprobaret. Nimirum videbat, quemadmodum gubernatori cursus secundus, medico bona valetudo, Imperatori victoria semper proposita est: ita principi cordato ob oculus usque esse debere beatam civium vitam: omniaque ejus consilia eo esse dirigenda, ut Respubl. sit opibus firma, copijs locuples, gloria ampla, & quod familiam ducit, virtute honesta, religioneque sancta. Atque in haec iccirco potissimum incubuit pius princeps. Caeterum nobile hoc ac sanctum Casimiri studium in medio quasi curriculo sufflaminare multi conabantur. Neque id tam aperta vi, quam maledicentiae, calumniaeque spiculis: quibus subditos clanculum erga optimum Principem concitabant. Ille vero, cum Dei populique amantissimus foret, obtrectatores istos suis permittebat furijs ulciscendos: ut in quos redire soleant verborum aculei, perinde atque telum, ubi in parietem densum ac solidum impegerit. Pergebat ergo in propaganda coelesti veritate, de qua plane in animo persuasus erat.

clabi tum liem unum, alterum; accudi inde alium, iterumque alium, nec effici tantillum. Tandem ex conclavi moestum exijsse venerandum senem, Joannem Georgium, genas lacrymis irrigantem. Rogatum, quid tantam animo aeg•itudinem afferret, caussam hanc attulisse, quod videret Augustum, atque alios, h•c una de caussa auxilia Gebhardo denegare, quia non Augustanam ac Luthera••rum, sed Reformatorum de controversis religionis capitibus sententiam amplecteretur. Sed tristem illius temporum memoriam refrico p•ne invitus. Ad D•onanum redeo: quem deinceps honos undique alius atque alius excipiebat, etsi ¹eum non adfectaret. Nempe is more crocodili non nisi fugientem sequitur. Tanto autem plus oneris in se recipiebat Dhonanus, quanto majori gloria effloresceret. Veniebat in mentem duorum Impp. Pertinacis & S•veri, quo•um ²hic tribuno assignarat symbolum, Laboremus: ille ad imperium adscitus. A••litemus ⟨p. 464⟩dari jusserat. Utrumque Dhonanus conjunxerat, ut dubium fiat, bellone, an pace, plus laboris exa•tlaverit. Impiger erat ad quaevis: ille meditari ea atque ex•qui quibus in •alatinatu constitueretur Ecclesiastica disciplina: ille laborare de exigendo fidelitatis juramento à populo: ille dies noctesque cogitare de caeteris, quae nova Casimiri administratio requirebat: in quibus omnibus ita versabatur, ut salutem Reipubl. supremam sibi legem esse, abunde comprobaret. Nimirum videbat, quemadmodum gubernatori cursus secundus, medico bona valetudo, Imperatori victoria semper proposita est: ita principi cordato ob oculus usque esse debere beatam civium vitam: omniaque ejus consilia eo esse dirigenda, ut Respubl. sit opibus firma, copijs locuples, gloria ampla, & quod familiam ducit, virtute honesta, religioneque sancta. Atque in haec iccirco potissimum incubuit pius princeps. Caeterum nobile hoc ac sanctum Casimiri studium in medio quasi curriculo sufflaminare multi conabantur. Neque id tam aperta vi, quam maledicentiae, calumniaeque spiculis: quibus subditos clanculum erga optimum Principem concitabant. Ille vero, cum Dei populique amantissimus foret, obtrectatores istos suis permittebat furijs ulciscendos: ut in quos redire soleant verborum aculei, perinde atque telum, ubi in parietem densum ac solidum impegerit. Pergebat ergo in propaganda coelesti veritate, de qua plane in animo persuasus erat.

1Plata • .
2Aell•• Spart. in S • ro.

:1050p. 464–465

Acne frigidius opus Domini curaretur, multum accendebatur exemplis Moysis & Davidis, & Josaphati, & Ezechiae, & Josiae: quibus nihil aeque cordi fuit, quam ut Dei Opt. Max. causam bona fide tutarentur, atque idola, & quicquid falsorum Deorum cultui inserviret, radicitus evellerent. Nec fraudari tamen laude sua debent, qui praeclarum Principem in tantis negotijs consilio atque opera assidue adjutarent. Qualis erat Petrus Beutrichius Montisbeliardensis, magnanimus militum ductor, jam diu ad sedes beatorum relatus. Abrahamus item Colbingerus, qui adhuc in vivis est; imo victurus est semper pietate, doctrina, beneficijs, quae totis XXX. annis & quod excurrit, in Palatinatum contulit. Familiam vero inter consiliarios ducebat Dhonanus: cujus & colloquijs frequenter Casimirus, & subacto judicio recreatus plurimum fuit. Atque haec sancta Dhonani opera ita nota erat omnibus, ut propterea à Daniel Tossano, praestanti Theologo, & alijs in vinea Domini sedulo operantibus, Ecclesiae ac totius Reipubl. decus appellaretur. Neque haec verba viris illis in ore solum natabant: sed eadem, quoties occasio foret, literis consignare non verebantur: uti [Greek or Hebrew] Indicia sunt, quae ¹in Dhonana supersunt Bibliotheca. Talibus viris in con••lijs capiendis Casimirus utebatur. Principem vere beatum, qui licet per se sapiat, suae tamen non praefidit opinioni; verum cogitat id, quod res est, tantam ingenij vim esse nemini, ut possit cuncta complecti: eoque res tantas, quantas ille jamdiu animo concepiss•t, magnis adminiculis indigere. Quam tumida enim dixerim, an ²stulta▪ utrumque vere dixerim) Xerxis est oratio, qui Graeciae bellum inducturus, adhibitis As•ae Principibus: Ne viderer, inquit, meo tantummodo usus consilio, vos contraxi: Verum mementote, parendum vobis potius, quam suadendum esse. Quorsum haec ejus evasit arrogantia? Nimirum idem ille postmodo amissis ³prope undeci•s centenis hominum millibus, solus, omni etiam servorum ministerio carens, cymba piscatoria saluti suae consulere est coactus. Quanto fuit modestior, addo & •elicior, M. Antonius Pius Imperator? qui nihil vel in civilibus ⟨p. 465⟩egit, vel ad rem militarem pertinentibus de quo non prius cum Scaevola, Volusio, Metiano, Ulpiano, Marcello alijs summis viris contulisset? Quam ob causam à quopiam opinatore reprehensus, quod nimio plus tribueret familiari•m consilijs:

Ac ne frigidius opus Domini curaretur, multum accendebatur exemplis Moysis & Davidis, & Josaphati, & Ezechiae, & Josiae: quibus nihil aeque cordi fuit, quam ut Dei Opt. Max. causam bona fide tutarentur, atque idola, & quicquid falsorum Deorum cultui inserviret, radicitus evellerent. Nec fraudari tamen laude sua debent, qui praeclarum Principem in tantis negotijs consilio atque opera assidue adjutarent. Qualis erat Petrus Beutrichius Montisbeliardensis, magnanimus militum ductor, jam diu ad sedes beatorum relatus. Abrahamus item Colbingerus, qui adhuc in vivis est; imo victurus est semper pietate, doctrina, beneficijs, quae totis XXX. annis & quod excurrit, in Palatinatum contulit. Familiam vero inter consiliarios ducebat Dhonanus: cujus & colloquijs frequenter Casimirus, & subacto judicio recreatus plurimum fuit. Atque haec sancta Dhonani opera ita nota erat omnibus, ut propterea à Daniele Tossano, praestanti Theologo, & alijs in vinea Domini sedulo operantibus, Ecclesiae ac totius Reipubl. decus appellaretur. Neque haec verba viris illis in ore solum natabant: sed eadem, quoties occasio foret, literis consignare non verebantur: uti 〈non-Latin alphabet〉 Indicia sunt, quae ¹in Dhonana supersunt Bibliotheca. Talibus viris in con••lijs capiendis Casimirus utebatur. Principem vere beatum, qui licet per se sapiat, suae tamen non praefidit opinioni; verum cogitat id, quod res est, tantam ingenij vim esse nemini, ut possit cuncta complecti: eoque res tantas, quantas ille jamdiu animo concepiss•t, magnis adminiculis indigere. Quam tumida enim dixerim, an ²stulta▪ utrumque vere dixerim) Xerxis est oratio, qui Graeciae bellum inducturus, adhibitis As•ae Principibus: Ne viderer, inquit, meo tantummodo usus consilio, vos contraxi: Verum mementote, parendum vobis potius, quam suadendum esse. Quorsum haec ejus evasit arrogantia? Nimirum idem ille postmodo amissis ³prope undeci•s centenis hominum millibus, solus, omni etiam servorum ministerio carens, cymba piscatoria saluti suae consulere est coactus. Quanto fuit modestior, addo & •elicior, M. Antonius Pius Imperator? qui nihil vel in civilibus ⟨p. 465⟩egit, vel ad rem militarem pertinentibus de quo non prius cum Scaevola, Volusio, Metiano, Ulpiano, Marcello alijs summis viris contulisset? Quam ob causam à quopiam opinatore reprehensus, quod nimio plus tribueret familiarim consilijs:

1[…]. […]. […]. […]. Annal.〈…〉. 〈…〉. 〈…〉. 〈…〉. Annal.
2[…]. lib. 7. […]. lib. 9. cap. 5. […]. lib. 2.〈…〉. lib. 7. 〈…〉. lib. 9. cap. 5. 〈…〉. lib. 2.
3Idem Justices & Trib•li•s Po • jo in vita […].Idem Justi••s & Trib•li•s Po • io in vita 〈…〉.

:1051p. 465

Quanto, inquit, aequius est, me tot ac talium amicorum attendere cons•lia, quam ut tot talesque amici, meam unius sententiam, voluntatemque sequantur▪ Neultra à Dhonano abeam, ille Casimiro in oculis, in animo, in ore semper erat, eo cumprimis tempore, quo in Gallia Mars intonabat undique, ac Guisianus ¹furor ferrum & ignem adversus Evangelicos spirans, etiam sacratissimo Regis capiti insidias siruere non exhorresceret. Haec rerum facies impellebat Henricum Navarraeum, ut ope operaque praestantium aliquot virorum, atque inter eos, Harlaei Monglassij, ac Jacobi imprimis Pardiliani. Dynastae Segurini, auxilia ²posceret à Friderico, Daniae Rege; item Christiano Saxon, & Joanne Georgio Brandeburgico, Electoribus: quod in conventu factum Lumaeburgensi. Nec cocontentus, Casimirum quoque, & Germaniae Principes alios, suis quemque terris sollicitabat. Neque irritae hae Regis Legations fuere. Quin tanto laetiori cum lubentia auxilia ci decernebantur: quanto in deliberationibus illis magis magisque perspicere erat, caussam Navarreni regis divino esse humanoque jure subnixam: communemque Ecclesiae caussam communibus etiam consilijs, studijs, atque armis, debere vindicari. Colliguntur igitur, abjecta omni cunctatione, octo millia Germanorum equitum: peditum ex ijsdem, & vicinis foederatis Evangelicis, XX. millia. Jamque omnium cogitations in unum hoc intentae erant, quem maximo & fortissimo exercitui praefici oporteret. Satis constabat, exigi aliquem, qui & arma tractare, & armorum jura didicisset; ³qualem Alphonsus Arrago requirebat: quique non solum praesentia intueretur, s•d praeterita etiam meminisset, futuraque prospiceret, videlicet à tergo juxta, ac à fronte oculos gestans: qui denique non d • et fortunae praebenti se, sed oblato casu ad consilium eam slecteret. Illustres adeo animi dotes clare relucebant in Fabiano Dhonano: quem iccirco Casimirus, ut princeps optimus, ita judex ingeniorum long sagacissimus, toti huic exercitui summo cum imperio p • sse jussit. Provincia haec erat sane per se amplissima, cum tot hominum millia ab unius judicio starent aut caderent: Dhonano vero eo illustrior, quod Robertus Bovilionij Dux, & Martianus Comes frater, quos supremos exercitus sui Imperatores Navarrenus dixerat, virtutem & fortitudinem Dhonani in rebus been gerendis summo sibi praesidio esse non animo modo agnoscerent, sed verbis factisque testarentur.

Quanto, inquit, aequius est, me tot ac talium amicorum attendere cons•lia, quam ut tot talesque amici, meam unius sententiam, voluntatemque sequantur▪ Neultra à Dhonano abeam, ille Casimiro in oculis, in animo, in ore semper erat, eo cumprimis tempore, quo in Gallia Mars intonabat undique, ac Guisianus ¹furor ferrum & ignem adversus Evangelicos spirans, etiam sacratissimo Regis capiti insidias siruere non exhorresceret. Haec rerum facies impellebat Henricum Navarraeum, ut ope operaque praestantium aliquot virorum, atque inter eos, Harlaei Monglassij, ac Jacobi imprimis Pardiliani. Dynastae Segurini, auxilia ²posceret à Friderico, Daniae Rege; item Christiano Saxone, & Joanne Georgio Brandeburgico, Electoribus: quod in conventu factum Lumaeburgensi. Nec cocontentus, Casimirum quoque, & Germaniae Principes alios, suis quemque terris sollicitabat. Neque irritae hae Regis Legationes fuere. Quin tanto laetiori cum lubentia auxilia ci decernebantur: quanto in deliberationibus illis magis magisque perspicere erat, caussam Navarreni regis divino esse humanoque jure subnixam: communemque Ecclesiae caussam communibus etiam consilijs, studijs, atque armis, debere vindicari. Colliguntur igitur, abjecta omni cunctatione, octo millia Germanorum equitum: peditum ex ijsdem, & vicinis foederatis Evangelicis, XX. millia. Jamque omnium cogitationes in unum hoc intentae erant, quem maximo & fortissimo exercitui praefici oporteret. Satis constabat, exigi aliquem, qui & arma tractare, & armorum jura didicisset; ³qualem Alphonsus Arrago requirebat: quique non solum praesentia intueretur, s•d praeterita etiam meminisset, futuraque prospiceret, videlicet à tergo juxta, ac à fronte oculos gestans: qui denique non d • et fortunae praebenti se, sed oblato casu ad consilium eam slecteret. Illustres adeo animi dotes clare relucebant in Fabiano Dhonano: quem iccirco Casimirus, ut princeps optimus, ita judex ingeniorum longe sagacissimus, toti huic exercitui summo cum imperio p • sse jussit. Provincia haec erat sane per se amplissima, cum tot hominum millia ab unius judicio starent aut caderent: Dhonano vero eo illustrior, quod Robertus Bouilionij Dux, & Martianus Comes frater, quos supremos exercitus sui Imperatores Navarrenus dixerat, virtutem & fortitudinem Dhonani in rebus bene gerendis summo sibi praesidio esse non animo modo agnoscerent, sed verbis factisque testarentur.

1Meteran. lib. […].Meteran. lib. 〈…〉.
2Th • s hist. lib. 87.
3P • […] dici. & […].P • 〈…〉 dici. & 〈…〉.

Reformers309

Puritans1,782

Westminster Assembly24

Evangelicals36