Yr ymarfer o dduwioldeb in cyfarwyddo dŷn i rodio fall y rhyngo ef Fodd…Yr ymarfer o dduvvioldeb yn cyfarvvyddo dŷn i rodio fal y rhyngo ef Fodd…

I ddwyn a'r gôf i Gristianogion in oesdadol yr aberth hêdd yr hon a offrymmodd Christ unwaith am y cwbl, trwy ei farwolaeth ar y gross, i'n cymmodi ni â Duw, Gwnewch hyn (medd Christ) er coffa am danaf. (Ac medd yr Apostol) cynnifer gwaith bynnae y bwytâoch y bara hwn, ac yr yfoch y cwppan hwn, y dangoswch farwolaeth yr Arglwydd hid oni ddelo. 1 Cor. 11.26. Ac y mae ef in dywedyd, may (trwy y Sacrament hon, a phregethiad y gair) y darfuasai portreio Jesus Grist o flaen llygaid y Galatiaid, megis pe croeshoeliasid ef in eu plith: Gal. 3.1. Canys y mae 'r weithred i gyd in dangos marwolaeth Christ; torriad y bara bendigedig, croeshoeliad ei fendigedig gorph: a thywallt y Gwin sancteiddicdig, tywalltiad ei fendigedig waed. Fe aberthodd Christ efe ei hun unwaith in gorphorol: eithr cyn fynyched ac y cyssegrir y Sacrament hon, cyn fynyched a hynny yr offrymmir ef gan y ssyddloniaid in ysprydol.

I ddwyn a'r gôf i Gristianogion yn oesdadol yr aberth hêdd yr hon a offrymmodd Crist vnwaith am y cwbl, trwy ei farwolaeth ar y groes, i'n cymmodi ni â Duw, Gwnewch hyn (medd Crist) er coffa am danaf. (Ac medd yr Apostol) cynnifer gwaith bynnae y bwytâoch y bara hwn, ac yr yfoch y cwppan hwn, y dangoswch farwolaeth yr Arglwydd hyd oni ddelo. 1 Cor. 11.26. Ac y mae ef yn dywedyd, mai (trwy y Sacrament hon, a phregethiad y gair) y darfuasai portreio Jesu Grist o flaen llygaid y Galatiaid, megis pe croeshoeliasid ef yn eu plith: Gal. 3.1. Canys y mae 'r weithred i gyd yn dangos marwolaeth Crist; torriad y bara bendigedig, croeshoeliad ei fendigedig gorph: a thywallt y Gwin sancteiddicdig, tywalltiad ei fendigedig waed. Fe aberthodd Crist efe ei hun vnwaith yn gorphorol: eithr cyn fynyched ac y cyssegrir y Sacrament hon, cyn fynyched a hynny yr offrymmir ef gan y ssyddloniaid yn ysprydol.

Oddyma y gelwir Swpper yr Arglwydd in aberth hêdd, nid in briodol, neu in gorphorol, eithr trwy dull ar ymadrodd, self o herwydd ei fod in gossadwriaeth o'r aberth hêdd a offrymmodd Christ ar y Gross. Ac i ddangos rhagoriaeth rhyngddi a'r aberth ⟨p. 282⟩gorphorol honno, y mae y Tadau in ei galwyn aberth ddi-waedlyd. Fe a'i gelwir hefyd Eucharist, o ran bod yr Eglwys in y weithred hon in offrwm i Dduw aberth o foliant a diolch am ei Gwaredigaeth; yr hyn a weithreded trwy 'r unig Aberth lesol o Grist ar y Gross. Os darfu i'r olugiad ar Frenin Moab pride yr oedd ef in offrwm ei fab ar y mur, i gynhyrfu ei holl dduwiau i ddyfod i'w achub, 2 Burn. 3.27. berry i'r brenhinoedd ydoedd in gosod arno, dosturio wrtho cym mhelled, ac y peidiasant a'r frwydr, ac y cyfodasant y gwarchae. Pa fodd y dylai y golwg ysprydol ar Dduw Dâd, in aberthu ei unig-anedig Fab ar y Gross i waredu dy enaid ti, dy gynhyrfu i garu Duw dy Brynwr, ac i ado pechod, tros yr hwn mewn cyfiawnder ni wasanaethai pridwerth lay!

Oddyma y gelwir Swpper yr Arglwydd yn aberth hêdd, nid yn briodol, neu yn gorphorol, eithr trwy ddull ar ymadrodd, sef o herwydd ei fod yn gossadwriaeth o'r aberth hêdd a offrymmodd Crist ar y Groes. Ac i ddangos rhagoriaeth rhyngddi a'r aberth ⟨p. 282⟩gorphorol honno, y mae y Tadau yn ei galwyn aberth ddi-waedlyd. Fe a'i gelwir hefyd Eucharist, o ran bod yr Eglwys yn y weithred hon yn offrwm i Dduw aberth o foliant a diolch am ei Gwaredigaeth; yr hyn a weithreded trwy 'r vnig Aberth lesol o Grist ar y Groes. Os darfu i'r olugiad ar Frenin Moab pryd yr oedd ef yn offrwm ei fab ar y mur, i gynhyrfu ei holl dduwiau i ddyfod i'w achub, 2 Bren. 3.27. beri i'r brenhinoedd ydoedd yn gosod arno, dosturio wrtho cym mhelled, ac y peidiasant a'r frwydr, ac y cyfodasant y gwarchae. Pa fodd y dylai y golwg ysprydol ar Dduw Dâd, yn aberthu ei vnig-anedig Fab ar y Groes i waredu dy enaid ti, dy gynhyrfu i garu Duw dy Brynwr, ac i ado pechod, tros yr hwn mewn cyfiawnder ni wasanaethai pridwerth llai!

Am yr ail Ddiben o Swpper yr Arglwydd.

Am y trydydd Diben o Swpper yr Arglwydd.

3. I fod in wystl ac in arwydd-ammod o'r Cymmundeb ffrwythlawn cyfagos yr hwn sydd rhwng Cristianogion â Christ. Phiol y fendith yr hon a fendigwn, onid Cymmun gwaed Christ ydyw? y bara yr ydym in ei dory, onid cymmun corph Christ yw? 1 Cor. 10.16. hynny yw arwydd a gwystl ffrwythlawnaf o'n Cymmun ni â Christ. Yr undeb hon a elwir aros gyda ni, cyssylltiad ar Arglwydd, trigfa in ein calonnau: Joan. 14.16. 1 Cor. 6.17. Ephes. 3.17. Ac a osodir allan in yr Scrythur Sanctaidd mewn lláwer o gyffelybiaethau. In gyntaf, trwy gyffelybiaethau o'r winwydden a'r canghennau: in ail, o'r pen a'r corph: in drydydd, o'r sail a'r adeilad: in bedwerydd, o'r dorth a wneir o amryw ronynnau o ŷd: in bummed, o'r undeb priodasawl rhwng gŵr a'i wraig, a'r cyfryw. Joan. 15.12. 1 Cor. 10.17. Col. 1.18. Ephes. 5.31, 32. Ac y mae in dridyblyg rhwng Christ â Christianogion. Y gyntaf sydd anianol, rhwng ein dynawl anian ni, a dwywawl anian Christ ym mherson y gair: yr ail sydd Ddirgeledig, rhwng ein personau ni in absennol oddiwrth yr Arglwydd, a pherson Christ Duw a Dŷn, in un corph dirgeledig. Y trydydd sydd nefol, rhwng ein personau ni in bresennol gyd â'r Arglwydd, a pherson Christ mewn corph gogoneddus; y try o gysylltiadau hyn sydd ynglŷn y nail in y llall. O ni buasai i'n hanian ni in gyntaf gael ei hvno megis in un-sylweddol ag Anian Duw in yr ail person; ni allasem ni sith gael ein uno â Christ mewn corph dirgeledig. Ac oni byddwn ni in y bywyd hwn (er ein bod in absennol) gwedi ein uno at Grist trwy undeb Dirgeledig, ni chawn ni sith gymmun o ogoniant gyd ag ef in ei gyfannead nefol. Y Cymmun dirgeledig (a grybwyllir yma in bennaf) a weithredir rhwng Christ a ninny, trwy yspryd Christ in ein hymgyffred ni: A thrwy ein ffydd ni ⟨p. 284⟩cynhyrfiedig trwy 'r unrhyw Yspryd) in ymaflyd in-Ghrist hefyd. Y daubeth hyn y mae St. Paul yneu osod ar lawr in fywiol; eithr dilyn yr wyf fell y gallwyf ymaflyd in y peth hwn hefyd yr ymaflwyd ynof gan Grist Jesus,

Canys yno y cawn ni glywed ein calonnau in bywiol ymglymmu â Ghrist, a deisyfiadau ein eneidiau wedi eu tynnu trwy ffydd a'r Yspryd glan, megis trwy raffau cariad, nes-nes at ei Sancteiddrwydd ef.

Canys yno y cawn ni glywed ein calonnau yn bywiol ymglymmu â Ghrist, a deisyfiadau ein eneidiau wedi eu tynnu trwy ffydd a'r Yspryd glan, megis trwy raffau cariad, nes-nes at ei Sancteiddrwydd ef.

Oddiwrth y Cymmun hwn â Christ y mae in digwyddo i'r ffyddloniaid lawyer o ddoniau anrhaethathadwy.

Oddiwrth y Cymmun hwn â Christ y mae yn digwyddo i'r ffyddloniaid lawer o ddoniau anrhaethathadwy.

Megis in gyntaf, fe gymmerodd Christ eu holl bechodau hwynt arno ef i fodloni cyfiawnder Duw am danynt: ac y mae ef in rhoddi i ni in rhâd megis in eiddom, ei holl gyfiawnder in y bywyd hwn, a'i etifeddiaeth in y bywyd tragywyddol pan ddarfyddo hwn: ac y mae ef in cyfrif yr holl dda neu 'r drwg a wneler i ni, megis pe gwneid iddo ei hunan. Phil. 3.9. 1 Pet. 2.24. Zec. 2.8., 25.

Megis yn gyntaf, fe gymmerodd Crist eu holl bechodau hwynt arno ef i fodloni cyfiawnder Duw am danynt: ac y mae ef yn rhoddi i ni yn rhâd megis yn eiddom, ei holl gyfiawnder yn y bywyd hwn, a'i etifeddiaeth yn y bywyd tragywyddol pan ddarfyddo hwn: ac y mae ef yn cyfrif yr holl dda neu 'r drwg a wneler i ni, megis pe gwneid iddo ei hunan. Phil. 3.9. 1 Pet. 2.24. Zec. 2.8., 25.

In ail, y mae oddiwrth nature Christ in llifeirio i'n nature ni, gwedi ei huno ag efo, yspryd bywiol ac anadl grâs, yr hyn a'n hadnewydda i fywyd yfprydol: Ac a sancteiddia ein meddyliau, ein hamcannion, a'n search, megis y byddom beunydd in cynnyddu ar agwedd Delw Grist. Ephes. 4.23, 24. Rhuf. 8.29.

Yn ail, y mae oddiwrth natur Crist yn llifeirio i'n natur ni, gwedi ei huno ag efo, yspryd bywiol ac anadl grâs, yr hyn a'n hadnewydda i fywyd yfprydol: Ac a sancteiddia ein meddyliau, ein hamcannion, a'n serch, megis y byddom beunydd yn cynnyddu ar agwedd Delw Grist. Ephes. 4.23, 24. Rhuf. 8.29.

In drydydd y mae ef in canniadhau iddynt holl râdan cadwedigol, a'r sydd angenrhaid er mwyn cael mwynhau bywyd tragwyddol; megis teimlad o ⟨p. 285⟩gariad Duw, diogelwch o'n Etholedigaeth, ein adgenedlìad, a'n cyfiawnhâd, â grâs i wneuthur gweithredoedd da: oni ddelom i wladychu gyd ag ef in ei deyrnas nefol. 2 Cor. 3.18. Joan. 15.5. ac 1.16. Hyn a ddylai ddyscu holl wir Gristianogion i'w cadw eu hunein megis aelodau dihalogedig o sanctaidd gorph Christ, ac i ochelyd pob aflendid a budreddi: gan wybod eu bod in byw In Ghrist, neu in hytrach fod Christ in byw ynddynt hwy. Oddiwrth yr undeb hon â Christ (seliedig i ni in Swpper yr Arglwydd) y mae St Paul in argymmennu i dynnu 'r Corinthiaid oddiwrth halogrwydd eulyn-addoliaeth, 1 Corin. 10.14. agodineb, 1 Corin. 10.8.

Yn drydydd y mae ef yn canniadhau iddynt holl râdan cadwedigol, a'r sydd angenrhaid er mwyn cael mwynhau bywyd tragwyddol; megis teimlad o ⟨p. 285⟩gariad Duw, diogelwch o'n Etholedigaeth, ein adgenedlìad, a'n cyfiawnhâd, â grâs i wneuthur gweithredoedd da: oni ddelom i wladychu gyd ag ef yn ei deyrnas nefol. 2 Cor. 3.18. Joan. 15.5. ac 1.16. Hyn a ddylai ddyscu holl wir Gristianogion i'w cadw eu hunein megis aelodau dihalogedig o sanctaidd gorph Crist, ac i ochelyd pob aflendid a budreddi: gan wybod eu bod yn byw Yn Ghrist, neu yn hytrach fod Crist yn byw ynddynt hwy. Oddiwrth yr vndeb hon â Christ (seliedig i ni yn Swpper yr Arglwydd) y mae St Paul yn argymmennu i dynnu 'r Corinthiaid oddiwrth halogrwydd eulyn-addoliaeth, 1 Corin. 10.14. agodineb, 1 Corin. 10.8.

In ddiweddaf, oddiwrth y Cymmun rhag-ddywededig rhwng Christ â Christianogion, y mae Cymmun arall in llifeirio rhwng Christianogion in eu plith eu hunein. Yr hwn hefyd a ddanghosir in fywiol wrth gyfranniad Sacrament Swpper yr Arglwydd, gan fod yr holl Eglwys, er eu bod in lawyer, in cymmuno oll o'r un bara in y weithred sanctaidd honno. Nyni in lawyer ydym un bara, ac un corph; canys yr ydym ni oll in gyfrannogion or un bara. 1 Cor. 10.17. megis ac nad yw 'r bara yr hwn a fwytawn ni in y Sacrament, and un, er ei wneuthur o lawyer o ronynnau, felly yr holl ffyddloniaid, er eu bod in lawyer, etto nid ydynt ônd un corph dirgeledig, tan yr un pen yr hwn yw Christ. Fe a weddiodd ein Jachawdwr bum gwaith in y weddi yr hon a wnaeth in ôl ei Swpper diweddaf, ar fod o'i ddiscyblion ef in un: Joan. 17.2, 11, 21, 22, 23, 26. i ddyscu i ni ar unwaith fell y mae yr undeb hon in rhyngu bodd iddo ef. Y mae 'r undeb rhwng y ffyddloniaid mor chang, nas gall pellder lleoedd ei gwahanu, mor gadarn, na eill marwolaeth berry iddi ymollwn; mor barhaus, na ddichon amser moi gwisco hi allan; mor ffrwythlawn ac y maga gariad twym in rhwng rhai ni welsant wyncbau eu ⟨p. 286⟩gilydd erioed. A'r cysylldiad hwn ar eneidiau a gyfenwir Cymmuny Saint, yr hyn y mae Christ in ei weithredu trwy chwech o foddion hynodol. In gyntaf, wrth eu llywodraethu hwynt oll ag un yspryd sanctaidd. In ail. trwy eu cynnyscaeddu hwynt oll a'r un ffydd. Ephes. 4, 4, 5. In drydydd trwy dywallt ei gariad ei hun iw holl galonnau hwynt, Rhuf. 5.5. In bedwerydd, trwy eu hadgenedlu hwynt ag un Bedydd. Tit. 3.5. In bummed, trwy eu porthi hwynt â'r un ymborth ysprydol. 1 Cor. 11.33. In chweched, trwy fod in un pen bywiol ir un corph o'r Eglwys, yr hon a gymmododd ef â Duw ynghorph ei gnawd ef, Col. 1.18, 22. O hyn y digwyddodd fod y lliaws o'r rhai a gredasant in yr Eglwys o'r cynfyd, o un gallon, ac un enaid, mewn gwirionedd, search a thrugaredd, Act. 4.32. A hyn a ddylai ddyscu i Gristianogion garu y nail y llall, gan welled eu bod oll in aelodau o'r un sanctaidd, a'r dirgeledig gorph, o'r hwn y mae Christ in Ben. Ac am hynny fe ddylai fod rhyngddynt oll gyd-ddioddef Cristianogawl, a chyd-teimlad, i orfoleddu y nail yngorfoledd y llall, i resynu y nail tros y lall, i gyd-ddwyn y nail â gwendid y llall, ac in gyfnewidiol y nail i borthi angen y llall.

Am y pedwerydd Diben o Swpper yr Arglwydd.

4. I borthi eneidiau y ffyddloniaid, in niogel obaith o fywyd tragywyddol. Canys y Sacrament hon sydd in arwydd ac in wystl i gynnifer ac a'i derbynnio in ôl gosodiad Christ, y portha ef in ôl ei addewid (trwy rinwedd ei gorph croeshoeliedig, ai waed tywalldedig) ein heneidiau i fywyd tragwyddol, cyn siccred ac y maethir ein cyrph gan Fara a Gwin i fywyd amserol. Ac i'r diben hwn y mae Christ yngweithred ⟨p. 287⟩y Sacrament, in rhoddi ei wir gorph a'i waed mewn gwirionedd i bob Derbynniwr ffyddlawn. Am hynny y gelwir y Sacrament Cymmun corph a gwaed yr Arglwydd. A Chymmundeb ni ddichon fod o bethau absennol, eithr o bethau presennol; ac ni byddai in Swpper yr Arglwydd, oni bay fod corph a gwaed yr Arglwydd yno. Y mae Christ in wir bresennol in y Sacrament, trwy undeb ddeublyg: y gyntaf sydd ysprydol rhwng Christ a'r Derbynniwr teilwng. Yr ail sydd Sacramentaidd rhwng corph a gwaed Christ, ajar wyddion oddiallan in y Sacrament. Y gyntaf, a weithredir trwy waith bod yr un Yspryd glân wrth gysanneddu in Ghrist ac in y ffyddlonniaid, in corpholaethu y ffyddloniaid megis in aelodau i Grist eu Pen, ac felly eu gwneuthur in un â Christ, ac in gyfrannogion o'r holl Radau, Sancteiddrwydd, a'r Gogoniant tragwyddol y rhai ydynt ynddo ef: a hynny mor ddiogel a siccr ac y maent in clywed geiriau yr addewid, ac in gyfranogion o'r arwyddion oddiallan in y Sacrament fendigedig. Oddiwrth hyn y deilliaw bod ewyllys Christ in ewyllys gwir Gristion: a bywyd Cristion in Ghrist, yr hwn sydd in by w ynddo. Gal. 2.20. Os edrychwch chwi ar y pethau a unir, yr undeb hon fydd hanfodol: os at wirionedd yr undeb hon, y mae 'n gywir. Os ar y mod y gweithredir, y mae 'n ysprydol. Nid ein ffydd ni sydd in peri i gorph a gwaed Christ fod in bresennol, eithr Yspryd Christ yr hwn sydd in trigo ynddo ef a ninnau. Nid yw ein ffydd ni and derbyn a gosod at ein eneidiau y rhadau nefol hynny a gynnygir i' ni in y Sacrament hon.

4. I borthi eneidiau y ffyddloniaid, yn niogel obaith o fywyd tragywyddol. Canys y Sacrament hon sydd yn arwydd ac yn wystl i gynnifer ac a'i derbynnio yn ôl gosodiad Crist, y portha ef yn ôl ei addewid (trwy rinwedd ei gorph croeshoeliedig, ai waed tywalldedig) ein heneidiau i fywyd tragwyddol, cyn siccred ac y maethir ein cyrph gan Fara a Gwin i fywyd amserol. Ac i'r diben hwn y mae Crist yngweithred ⟨p. 287⟩

Yr undeb arall self y Sacramentaidd, nid yw naturiol neu gyfleol, either cysylldiad ysprydol rhwng yr arwyddion daiarol, y rhai ydynt Fara a Gwîn, a'r rhadau nefol, y rhai ydynt Gorph a Gwaed Christ, ⟨p. 288⟩wrth eu derbyn: megis trwy berthynas iw gilidd na byddent and yr un ar unrhyw beth. O hyn y digwydd, pride y byddo 'r Derbynniwr teilwng in bwyta a'i enau fara a gwin yr Arglwydd; ei fod ef hefyd ar yr un amser in bwyta â genau ei ffydd wir Gorph a Gwaed Christ. Nid o ran fod Christ in dyfod i lawr o'r nefoedd i'r Sacrament, eithr o ran bod yr Yspryd glân trwy y Sacrament in derchafu ei feddwl ef at Grist, nid trwy gyfnewidiad lleawl, eithr trwy search defosionol: onid yw ef drwy sanctaidd fyfyrdod ffydd in bresennol y pride hwnnw gyd â Christ, a Christ gyd a'g ef. Ac fell hyn gan fyfyrio, a chredu y mod y croeshoelwyd corph Christ, ac y tywalltwyd ei werthfawroccaf waed er maddevant o'i bechodau ef, ac er mwyn cymmodi ei enaid ef â Duw: y mae ei enaid ef wrth hyn in cael ei faethu in ffrwythlonach â diogelwch o fywyd tragywyddol, nac a eill y bara a'r gwin borthi ei gorph i fywyd amserol. Y mae 'n anghenrhaid fod in y Sacrament gan hynny in gystal yr arwyddion oddiallan iw canfod in amlwg â llygaid y corph; a Chorph a Gwaed Christ, iw canfod in yspydol â golwg ffydd. Eithr y mod pa ddelw y mae 'r Yspryd glân in gwneuthur i gorph Christ, (gan ei fod mewn lle absennol oddiwrthym) fod in bresennol gyd â ninny trwy ein undeb, y mae St Paul in ei alw in ddirgelwch mawr, y cyfryw na ddichon ein dealltwri moi ddirnad. Ephes. 5.23. Nid arwyddion noethion in arwyddoccâu gan hynny ydyw y Bara a'r Gwin Sacramentaidd, eithr y cyfryw ac y mae Christ gyd â hwynt in rhoddi, ac in trefnu i bob derbynniwr teilwng, nid in unig ei rinwedd a'i nerth dwywawl, eithr hefyd ei wir Gorph a'i waed, cyn wired ac y rhoddes ef i'w ddiscyblion ei Yspryd glân wrth arwydd ei anadl bendigedig; neu jechyd i'r clwyfus a gair o'i enau, neu gyfwrdd o'i law, neu ei wisc. Ac ⟨p. 289⟩y mae ymafliad ffydd in nertholach nag amgyffred craffaf y synhwyrau corphorol, neu reswm. I ddiweddu 'r pwngc hwn: y Sacrament sanctaidd ydyw 'r bara bendigedig hwnnw, yr hwn wedi ei fwyta a agorodd lygaid y discyblion oeddynt in mined i Emmaus fell yr adnabuont Grist. Luc. 24.30, 31. Dyma y cwppan Ardderchawg a'r hwn y diodwyd ni oll i un Yspryd.

Dyma 'r Graig honno sydd in llifeirio o fèl, yr hwn sydd in bywhau enaid blinedig pob gwir Jonathan a'i harchwaetho á genau ffydd. Dyma y dorth o fara haidd a ymdreiglodd odduchod i daro i lawr bebyll y Midianiaid o'r tywyllwch uffernol. Barn. 7.13. Y Deisen ar dwfr Angylaidd a borthodd Elijah ddeugain niwrnod ym mynydd Horeb, 1 Burn. 19.6, 7, 8. y Manna (llyniaeth Angylion) a borthodd yr Israeliaid ddeugain mlynedd in yr anialwch: eithr hwn yw 'r gwir fara y bywyd a'r manna nefol, yr hwn os bwytawn fell y dylem, a bortha ein eneidiau i fywyd tragwyddol. Pa fodd gan hynny y dylau ein henediau ni wneuthur yr erfynniad at Grist oddiwrth ddeisyfiad ysprydol, y wnaeth gŵyr Capernaum ou chwant cnawdol: Arglwydd dyro i ni y bara hwn in osstadol. Joan. 6.32, 34, 50, 51, 58.

Dyma 'r Graig honno sydd yn llifeirio o fèl, yr hwn sydd yn bywhau enaid blinedig pob gwir Jonathan a'i harchwaetho á genau ffydd. Dyma y dorth o fara haidd a ymdreiglodd odduchod i daro i lawr bebyll y Midianiaid o'r tywyllwch vffernol. Barn. 7.13. Y Deisen ar dwfr Angylaidd a borthodd Elias ddeugain niwrnod ym mynydd Horeb, 1 Bren. 19.6, 7, 8. y Manna (llyniaeth Angylion) a borthodd yr Israeliaid ddeugain mlynedd yn yr anialwch: eithr hwn yw 'r gwir fara y bywyd a'r manna nefol, yr hwn os bwytawn fel y dylem, a bortha ein eneidiau i fywyd tragwyddol. Pa fodd gan hynny y dylau ein henediau ni wneuthur yr erfynniad at Grist oddiwrth ddeisyfiad ysprydol, y wnaeth gŵyr Capernaum ou chwant cnawdol: Arglwydd dyro i ni y bara hwn yn osstadol. Joan. 6.32, 34, 50, 51, 58.