1. Am deilyngdod y Sacrament.
pp. 277–30052 passagespart 1 of 2
Modern spelling is a reading aid: the words are the author’s, only the spelling is modernized. Original shows the page as printed, with the transcription marks.
pp. 277–30052 passagespart 1 of 2
Modern spelling is a reading aid: the words are the author’s, only the spelling is modernized. Original shows the page as printed, with the transcription marks.
TEilyngdod y Sacrament hon a ystyrir mewn tai• ffordd: yn gyntaf, wrth Fawrhydi yr Awdur a'i hordeiniodd. Yn ail, wrth werthfawredd ei rhannau o'r rhai y defnyddiwyd. Yn drydydd, wrth oddidawgrwydd y Diben er mwyn yr hyn ei trefnwyd.
Nid oedd yr Awdur na Sanct nac Angel, eithr yr Arglwydd JESU, tragwyddol Fab Duw, canys i Grist in unig tan y Testament newydd y perthyn ordeinio Sacrament; o herwydd efe in unig a ddichon ado a chyflawni y grâs y mae hi i'w arwyddoccâu. Ac yr ydis in gorchymm ni ni na wrandawom ar laferydd neb and ei laferydd ef in ei Eglwys. ⟨p. 278⟩Mat. 17.5. Oh mor sancteiddiol y dylem ni gymmeryd yr ordeinhâd a ddaeth oddiwrth y cyfryw Awdur gorvchel?
Nid oedd yr Awdur na Sanct nac Angel, eithr yr Arglwydd JESV, tragwyddol Fab Duw, canys i Grist yn vnig tan y Testament newydd y perthyn ordeinio Sacrament; o herwydd efe yn vnig a ddichon addo a chyflawni y grâs y mae hi i'w arwyddoccâu. Ac yr ydis yn gorchymm ni ni na wrandawom ar laferydd neb ond ei laferydd ef yn ei Eglwys. ⟨p. 278⟩Mat. 17.5. Oh mor sancteiddiol y dylem ni gymmeryd yr ordeinhâd a ddaeth oddiwrth y cyfryw Awdur gorvchel?
Yrhannau o'r Sacrament bendigedig ydynt try: in gyntaf, yr arwyddion daiarol in arwyddocau: in ail, y gair dwywawl in sancteiddio: in drydydd, y rhadau nefol a arwyddoceir.
YRhannau o'r Sacrament bendigedig ydynt tri: yn gyntaf, yr arwyddion daiarol yn arwyddocau: yn ail, y gair dwywawl yn sancteiddio: yn drydydd, y rhadau nefol a arwyddoceir.
In gyntaf, yr arwyddion daiarol ydynt fara a gwin, 1 Cor. 11.23, &c. Dihar. 9.5. dau mewn rhif, eithr un mewn arfer.
Yn gyntaf, yr arwyddion daiarol ydynt fara a gwin, 1 Cor. 11.23, &c. Dihar. 9.5. dau mewn rhif, eithr vn mewn arfer.
In ail, y gair dwywawl ydyw 'r gair o ordinhâd Christ, adroddedig gyd â gweddiau a bendithion gan Eglwyswr cyfreithlawn; Heb. 5.4. Num. 16.40. 1 Cor. 10.16. Y Bara ar gwin heb y gair nid yw ddim, and megis yr oeddynt o'r blaen; eithr pan ddêl y Gair at y defnyddiau hynny, yno y gwneir in Sacrament, ac y mae Duw in bresennol gyda ei Ordeinhád, ac in barod i gyflawni pa beth bynnac a addawo ef. Nid yw y geiriau dwywawl o fendith in cyfnewid neu in diddymmu sylwedd y bara ar gwîn: o blegid oni bay fod eu sylwedd in aros, nid allay fod in Sacrament: eithr y mae in eu cyfnewyd mewn arfer ac enw. Canys yr hwn nid ydoedd o'r blaen and bara a Gwîn cyffredinol i faethu cyrph dynion, sydd in ôl y fendith wedi ei ddarparu i arfer sanctaidd, self i borthi eneidiau Cristianogion. Ac lle yr oeddid o'r blaen in eu galw in fara a gwin; fe gelwir hwynt yr awrhon wrth enw y pethau sanctaidd a arwyddocânt, self Corph a'gwaed Christ: i dynnu ein meddyliau in well oddiwrth yr Elementau hynny oddiallan at y rhadau nefol, yr rhai trwy olygon ein cyrph y maent in eu arwyddocau i ysprydol olygon ein ffydd. Ni ddarfu chwaith i ⟨p. 279⟩Grist adroddi y geriau hyn, self Hwn yw fynghorph, Hwn yw fyngwaed, wrth y bara a'r gwîn, eithr wrth ei ddiscyblion, megis y mae in eglur in y geiriau a ant o'r blaen, cymerwch, bwytewch chwi. Mat. 26.26. Nid yw y bara in gorph iddo ef chwaith and in yr un agwedd ac y mae y cwppan in Destament newydd, self trwy dull a elwir trawsenwad. Ac y mae Marc in dangos in eglur, na ddarfu i'n Jachawdwr adrodd y geiriau hyn, self hwn yw fyngwaed, nes darfod ir holl ddiscyblion yfed o'r cwppan: Mar. 14.23, 24. Ac in ol hynny o herwydd ei sylwedd naturiol y mae ef in galw yr peth in ffrwyth y winwydden, yr hwn o herwydd ei ysprydol arwyddoccâd, a alwasai ef o'r blaen ei waed, Adnod 25. in ol y dull o gyfenwi Sacramentau oll. Ac nid yw Christ in erchi i ni ei wneuthur ef, and gwneuthur hyn er coffa am dano; ac mae efe in erchi i ni fwyta nid ei gorph in syml, eithr ei gorph megis ei torrwyd, a'i waed megis y tywalltwyd; yr hyn y mae St Paul in ei ddeongli i fod in Gymmun Corph Christ, ac in Gymmun oi waed ef. 1 Cor. 10.16. hynny yw, gwystl ffrwythlon ein bod ni in gyfrannogion o Grist, ac o holl haeddedigaethau ei gorph a'i waed. A thrwy fynych ymarfer a'r Cymmun hwn, y mine St Paul i ni ddangos marwolaeth yr Arglwydd nes ei ddyfod o'r nef, 1 Cor. 11.26.
Yn ail, y gair dwywawl ydyw 'r gair o ordinhâd Crist, adroddedig gyd â gweddiau a bendithion gan Eglwyswr cyfreithlawn; Heb. 5.4. Num. 16.40. 1 Cor. 10.16. Y Bara ar gwin heb y gair nid yw ddim, ond megis yr oeddynt o'r blaen; eithr pan ddêl y Gair at y defnyddiau hynny, yno y gwneir yn Sacrament, ac y mae Duw yn bresennol gyda ei Ordeinhád, ac yn barod i gyflawni pa beth bynnac a addawo ef. Nid yw y geiriau dwywawl o fendith yn cyfnewid neu yn diddymmu sylwedd y bara ar gwîn: o blegid oni bai fod eu sylwedd yn aros, nid allai fod yn Sacrament: eithr y mae yn eu cyfnewyd mewn arfer ac enw. Canys yr hwn nid ydoedd o'r blaen ond bara a Gwîn cyffredinol i faethu cyrph dynion, sydd yn ôl y fendith wedi ei ddarparu i arfer sanctaidd, sef i borthi eneidiau Cristianogion. Ac lle yr oeddid o'r blaen yn eu galw yn fara a gwin; fe gelwir hwynt yr awrhon wrth enw y pethau sanctaidd a arwyddocânt, sef Corph a'gwaed Crist: i dynnu ein meddyliau yn well oddiwrth yr Elementau hynny oddiallan at y rhadau nefol, yr rhai trwy olygon ein cyrph y maent yn eu arwyddocau i ysprydol olygon ein ffydd. Ni ddarfu chwaith i ⟨p. 279⟩Grist adroddi y geriau hyn, sef Hwn yw fynghorph, Hwn yw fyngwaed, wrth y bara a'r gwîn, eithr wrth ei ddiscyblion, megis y mae yn eglur yn y geiriau a ant o'r blaen, cymerwch, bwytewch chwi. Mat. 26.26. Nid yw y bara yn gorph iddo ef chwaith ond yn yr vn agwedd ac y mae y cwppan yn Destament newydd, sef trwy ddull a elwir trawsenwad. Ac y mae Marc yn dangos yn eglur, na ddarfu i'n Iachawdwr adrodd y geiriau hyn, sef hwn yw fyngwaed, nes darfod ir holl ddiscyblion yfed o'r cwppan: Mar. 14.23, 24. Ac yn ol hynny o herwydd ei sylwedd naturiol y mae ef yn galw yr peth yn ffrwyth y winwydden, yr hwn o herwydd ei ysprydol arwyddoccâd, a alwasai ef o'r blaen ei waed, Adnod 25. yn ol y dull o gyfenwi Sacramentau oll. Ac nid yw Crist yn erchi i ni ei wneuthur ef, ond gwneuthur hyn er coffa am dano; ac mae efe yn erchi i ni fwyta nid ei gorph yn syml, eithr ei gorph megis ei torrwyd, a'i waed megis y tywalltwyd; yr hyn y mae St Paul yn ei ddeongli i fod yn Gymmun Corph Crist, ac yn Gymmun oi waed ef. 1 Cor. 10.16. hynny yw, gwystl ffrwythlon ein bod ni yn gyfrannogion o Grist, ac o holl haeddedigaethau ei gorph a'i waed. A thrwy fynych ymarfer a'r Cymmun hwn, y myn St Paul i ni ddangos marwolaeth yr Arglwydd nes ei ddyfod o'r nef,
ac hid oni chymmerer ni i fynu fell eryrod i'r awyr i'w gyfarfod ef, yr hwn yw y bendigedig gelain, ac enioes ein heneidiau ni. 1 Thes. 4.17.
ac hyd oni chymmerer ni i fynu fel eryrod i'r awyr i'w gyfarfod ef, yr hwn yw y bendigedig gelain, ac enioes ein heneidiau ni. 1 Thes. 4.17.
In drydydd, y rhadau ysprydol ydynt ddwy hefyd; corph Christ megis yr oedd in dioddef digofaint Duw dyledus i ni, in groeshoeliedig: A'i waed megis yr oedd (in yr un agwedd) wedi ei dywallt trosom er maddevant o'n pechodau. Y maent hwy hefyd in ddau mewn rhif, eithr un mewn arfer, self Christ gyfan, a'i holl ddonniau wedi ei ymgynnyg i ⟨p. 280⟩bawb oll, eithr gwedi ei roi mewn gwirionedd i'r ffyddlonniaid. Y rhai hyn ydyw y tair rhan cyfannol o'r Sacrament sendigedig hon, self yr Arwydd, y Gair, a'r Grass. Yr Arwydd heb y Gair, neu 'r Gair heb yr arwydd, ni ddichon ddim: a'r ddau wedi eu cysylltir ydynt anfuddiol heb y Grâs a arwyddocêir: eithr y try ynghyd a wnant Sacrament ffrwythol i'r Derbynniwr teilwng. Y mae rhai in derbyn yr arwydd oddiallan heb y grás ysprydol, megis Judas, yr hwn (fell y dywaid St Awstin) a dderbynniodd fara yr Arglwydd, eithr nid y bara yr hwn oedd yr Arglwydd. Y mae rhai in derbyn y grâs ysprydol heb-yr arwydd oddiallan, megis y lleidr-Sanct ar y gross: ac aneirif o'r ffyddlonniaid, y cyfryw wrth farw a fyddo in dymuned ei gael, eithr heb allael ei dderbyn o waith rhyw rwystrau oddiallan; eithr y mae y derbyniwr teilwng i'w ddiddanwch, in derbyn y ddau in Swpper yr Arglwydd.
Yn drydydd, y rhadau ysprydol ydynt ddwy hefyd; corph Crist megis yr oedd yn dioddef digofaint Duw dyledus i ni, yn groeshoeliedig: A'i waed megis yr oedd (yn yr vn agwedd) wedi ei dywallt trosom er maddeuant o'n pechodau. Y maent hwy hefyd yn ddau mewn rhif, eithr vn mewn arfer, sef Crist gyfan, a'i holl ddonniau wedi ei ymgynnyg i ⟨p. 280⟩bawb oll, eithr gwedi ei roi mewn gwirionedd i'r ffyddlonniaid. Y rhai hyn ydyw y tair rhan cyfannol o'r Sacrament sendigedig hon, sef yr Arwydd, y Gair, a'r Gras. Yr Arwydd heb y Gair, neu 'r Gair heb yr arwydd, ni ddichon ddim: a'r ddau wedi eu cysylltir ydynt anfuddiol heb y Grâs a arwyddocêir: eithr y tri ynghyd a wnant Sacrament ffrwythol i'r Derbynniwr teilwng. Y mae rhai yn derbyn yr arwydd oddiallan heb y grás ysprydol, megis Judas, yr hwn (fel y dywaid St Awstin) a dderbynniodd fara yr Arglwydd, eithr nid y bara yr hwn oedd yr Arglwydd. Y mae rhai yn derbyn y grâs ysprydol heb-yr arwydd oddiallan, megis y lleidr-Sanct ar y groes: ac aneirif o'r ffyddlonniaid, y cyfryw wrth farw a fyddo yn dymuned ei gael, eithr heb allael ei dderbyn o waith rhyw rwystrau oddiallan; eithr y mae y derbyniwr teilwng i'w ddiddanwch, yn derbyn y ddau yn Swpper yr Arglwydd.
Fe ddewisodd Christ Fara a Gwîn (o flaen defnyddiau eraill) i fod in arwyddion oddiallan in y Sacrament fendigedig hon: un gyntaf, o ran eu bod in hawsaf i bob math i'w cael: in ail, i ddyscu i ni may megis y mae enioes amserol dŷn in cael ei faethu in bennaf trwy Fara, a'i gorph ei gyssuro gan win, felly y mae ein heneidiau ni, gan ei gorph a'i waed ef in cael eu bywhau au porthi i fywyd tragwyddol. Fe ddarparodd Christ wîn gyd a bara i fod in arwydd oddiallan in y Sacrament hon, i ddyscu i ni; in gyntaf, may megis y mae bwyd a diod in borthiant perffeithlawn i gorph dŷn: felly y mae Christ i'w enaid, nid mewn rhan, eithr mewn perffeithrwydd, in gystal in jechydwriaeth, ac in borthiant. In ail, wrth welled y Gwin Sacramentaidd o'r neilltu oddiwrth y bara, ni ddylem gofio y mod y •y walltwyd ei waed gwerthfawroccaf ef allan o'i gorph bendigedig, er cael o honom ni faddevant o'n ⟨p. 281⟩pechodau. Yr arwyddion oddiallan y mae 'r Bugail in eu rhoddi in yr Eglwys, a thithau sydd in bwyta a gennu dy gorph: Y Grás yprydol y mae Christ in ei esdyn o'r nefoedd, ac y mae 'n rhaid i ti ei fwyta ef â genau dy ffydd.
Fe ddewisodd Crist Fara a Gwîn (o flaen defnyddiau eraill) i fod yn arwyddion oddiallan yn y Sacrament fendigedig hon: vn gyntaf, o ran eu bod yn hawsaf i bob math i'w cael: yn ail, i ddyscu i ni mai megis y mae enioes amserol dŷn yn cael ei faethu yn bennaf trwy Fara, a'i gorph ei gyssuro gan win, felly y mae ein heneidiau ni, gan ei gorph a'i waed ef yn cael eu bywhau au porthi i fywyd tragwyddol. Fe ddarparodd Crist wîn gyd a bara i fod yn arwydd oddiallan yn y Sacrament hon, i ddyscu i ni; yn gyntaf, mai megis y mae bwyd a diod yn borthiant perffeithlawn i gorph dŷn: felly y mae Crist i'w enaid, nid mewn rhan, eithr mewn perffeithrwydd, yn gystal yn iechydwriaeth, ac yn borthiant. Yn ail, wrth weled y Gwin Sacramentaidd o'r neilltu oddiwrth y bara, ni ddylem gofio y modd y •y walltwyd ei waed gwerthfawroccaf ef allan o'i gorph bendigedig, er cael o honom ni faddeuant o'n ⟨p. 281⟩pechodau. Yr arwyddion oddiallan y mae 'r Bugail yn eu rhoddi yn yr Eglwys, a thithau sydd yn bwyta a gennu dy gorph: Y Grás yprydol y mae Crist yn ei esdyn o'r nefoedd, ac y mae 'n rhaid i ti ei fwyta ef â genau dy ffydd.
Y godidog a'r tra-rhyfeddol Ddibennau neu 'r ffrwythau o herwydd yr hyn y trefnwyd y Sacrament fendigedig hon, ydynt saith.
Am y diben cyntaf o Swpper yr Arglwydd.
I ddwyn a'r gôf i Gristianogion in oesdadol yr aberth hêdd yr hon a offrymmodd Christ unwaith am y cwbl, trwy ei farwolaeth ar y gross, i'n cymmodi ni â Duw, Gwnewch hyn (medd Christ) er coffa am danaf. (Ac medd yr Apostol) cynnifer gwaith bynnae y bwytâoch y bara hwn, ac yr yfoch y cwppan hwn, y dangoswch farwolaeth yr Arglwydd hid oni ddelo. 1 Cor. 11.26. Ac y mae ef in dywedyd, may (trwy y Sacrament hon, a phregethiad y gair) y darfuasai portreio Jesus Grist o flaen llygaid y Galatiaid, megis pe croeshoeliasid ef in eu plith: Gal. 3.1. Canys y mae 'r weithred i gyd in dangos marwolaeth Christ; torriad y bara bendigedig, croeshoeliad ei fendigedig gorph: a thywallt y Gwin sancteiddicdig, tywalltiad ei fendigedig waed. Fe aberthodd Christ efe ei hun unwaith in gorphorol: eithr cyn fynyched ac y cyssegrir y Sacrament hon, cyn fynyched a hynny yr offrymmir ef gan y ssyddloniaid in ysprydol.
I ddwyn a'r gôf i Gristianogion yn oesdadol yr aberth hêdd yr hon a offrymmodd Crist vnwaith am y cwbl, trwy ei farwolaeth ar y groes, i'n cymmodi ni â Duw, Gwnewch hyn (medd Crist) er coffa am danaf. (Ac medd yr Apostol) cynnifer gwaith bynnae y bwytâoch y bara hwn, ac yr yfoch y cwppan hwn, y dangoswch farwolaeth yr Arglwydd hyd oni ddelo. 1 Cor. 11.26. Ac y mae ef yn dywedyd, mai (trwy y Sacrament hon, a phregethiad y gair) y darfuasai portreio Jesu Grist o flaen llygaid y Galatiaid, megis pe croeshoeliasid ef yn eu plith: Gal. 3.1. Canys y mae 'r weithred i gyd yn dangos marwolaeth Crist; torriad y bara bendigedig, croeshoeliad ei fendigedig gorph: a thywallt y Gwin sancteiddicdig, tywalltiad ei fendigedig waed. Fe aberthodd Crist efe ei hun vnwaith yn gorphorol: eithr cyn fynyched ac y cyssegrir y Sacrament hon, cyn fynyched a hynny yr offrymmir ef gan y ssyddloniaid yn ysprydol.
Oddyma y gelwir Swpper yr Arglwydd in aberth hêdd, nid in briodol, neu in gorphorol, eithr trwy dull ar ymadrodd, self o herwydd ei fod in gossadwriaeth o'r aberth hêdd a offrymmodd Christ ar y Gross. Ac i ddangos rhagoriaeth rhyngddi a'r aberth ⟨p. 282⟩gorphorol honno, y mae y Tadau in ei galwyn aberth ddi-waedlyd. Fe a'i gelwir hefyd Eucharist, o ran bod yr Eglwys in y weithred hon in offrwm i Dduw aberth o foliant a diolch am ei Gwaredigaeth; yr hyn a weithreded trwy 'r unig Aberth lesol o Grist ar y Gross. Os darfu i'r olugiad ar Frenin Moab pride yr oedd ef in offrwm ei fab ar y mur, i gynhyrfu ei holl dduwiau i ddyfod i'w achub, 2 Burn. 3.27. berry i'r brenhinoedd ydoedd in gosod arno, dosturio wrtho cym mhelled, ac y peidiasant a'r frwydr, ac y cyfodasant y gwarchae. Pa fodd y dylai y golwg ysprydol ar Dduw Dâd, in aberthu ei unig-anedig Fab ar y Gross i waredu dy enaid ti, dy gynhyrfu i garu Duw dy Brynwr, ac i ado pechod, tros yr hwn mewn cyfiawnder ni wasanaethai pridwerth lay!
Oddyma y gelwir Swpper yr Arglwydd yn aberth hêdd, nid yn briodol, neu yn gorphorol, eithr trwy ddull ar ymadrodd, sef o herwydd ei fod yn gossadwriaeth o'r aberth hêdd a offrymmodd Crist ar y Groes. Ac i ddangos rhagoriaeth rhyngddi a'r aberth ⟨p. 282⟩gorphorol honno, y mae y Tadau yn ei galwyn aberth ddi-waedlyd. Fe a'i gelwir hefyd Eucharist, o ran bod yr Eglwys yn y weithred hon yn offrwm i Dduw aberth o foliant a diolch am ei Gwaredigaeth; yr hyn a weithreded trwy 'r vnig Aberth lesol o Grist ar y Groes. Os darfu i'r olugiad ar Frenin Moab pryd yr oedd ef yn offrwm ei fab ar y mur, i gynhyrfu ei holl dduwiau i ddyfod i'w achub, 2 Bren. 3.27. beri i'r brenhinoedd ydoedd yn gosod arno, dosturio wrtho cym mhelled, ac y peidiasant a'r frwydr, ac y cyfodasant y gwarchae. Pa fodd y dylai y golwg ysprydol ar Dduw Dâd, yn aberthu ei vnig-anedig Fab ar y Groes i waredu dy enaid ti, dy gynhyrfu i garu Duw dy Brynwr, ac i ado pechod, tros yr hwn mewn cyfiawnder ni wasanaethai pridwerth llai!
Am yr ail Ddiben o Swpper yr Arglwydd.
2. I gryfhau ein ffydd: Canys y mae Duw wrth y Sacrament hon in arwyddocau, ac in selio i ni o'r nef, may in ol yr addewid ar cyfammod newydd a wnaeth efe a ninny In Ghrist, y derbyn ef in ddiogel i'w râd ai drugaredd yr holl ddynion credadwy edifeiriol, ar a dderbynnio ei Sacrament sanctaidd ef in ddyledus: Ac er mwyn haeddedigaethau marwolaeth a dioddefaint Christ, ef a faddau iddynt eu holl bechodau, mor ddiammau ac y maent in gyfrannogion o'r Sacrament hon. O herwydd hyn y gelwir y Sacrament sanctaidd Sêl y cyfammod newydd, ac o faddevant pechodau. In ein amhevon mwyaf gan hynny, in ôl derbyn y Sacrament honey allwn ddywedyd in ddiau megis y dywedodd Mam Sampson: Pe mynnasei 'r Arglwydd ein lad ni, ni dderbynniasei efe y poeth-offrwm, a'r bwyd offrwm o'n law ni, ac ni ddangosasei efe i ni 'r holl bethau hyn: ac ni Pharasei efe i ni y pride hyn glywed y faith bethau. Rhuf. 4.11. Barn. 13.23.
2. I gryfhau ein ffydd: Canys y mae Duw wrth y Sacrament hon yn arwyddocau, ac yn selio i ni o'r nef, mai yn ol yr addewid ar cyfammod newydd a wnaeth efe a nyni Yn Ghrist, y derbyn ef yn ddiogel i'w râd ai drugaredd yr holl ddynion credadwy edifeiriol, ar a dderbynnio ei Sacrament sanctaidd ef yn ddyledus: Ac er mwyn haeddedigaethau marwolaeth a dioddefaint Crist, ef a faddau iddynt eu holl bechodau, mor ddiammau ac y maent yn gyfrannogion o'r Sacrament hon. O herwydd hyn y gelwir y Sacrament sanctaidd Sêl y cyfammod newydd, ac o faddeuant pechodau. Yn ein amheuon mwyaf gan hynny, yn ôl derbyn y Sacrament hon ni allwn ddywedyd yn ddiau megis y dywedodd Mam Sampson: Pe mynnasei 'r Arglwydd ein lladd ni, ni dderbynniasei efe y poeth-offrwm, a'r bwyd offrwm o'n llaw ni, ac ni ddangosasei efe i ni 'r holl bethau hyn: ac ni Pharasei efe i ni y pryd hyn glywed y fath bethau. Rhuf. 4.11. Barn. 13.23.
Am y trydydd Diben o Swpper yr Arglwydd.
3. I fod in wystl ac in arwydd-ammod o'r Cymmundeb ffrwythlawn cyfagos yr hwn sydd rhwng Cristianogion â Christ. Phiol y fendith yr hon a fendigwn, onid Cymmun gwaed Christ ydyw? y bara yr ydym in ei dory, onid cymmun corph Christ yw? 1 Cor. 10.16. hynny yw arwydd a gwystl ffrwythlawnaf o'n Cymmun ni â Christ. Yr undeb hon a elwir aros gyda ni, cyssylltiad ar Arglwydd, trigfa in ein calonnau: Joan. 14.16. 1 Cor. 6.17. Ephes. 3.17. Ac a osodir allan in yr Scrythur Sanctaidd mewn lláwer o gyffelybiaethau. In gyntaf, trwy gyffelybiaethau o'r winwydden a'r canghennau: in ail, o'r pen a'r corph: in drydydd, o'r sail a'r adeilad: in bedwerydd, o'r dorth a wneir o amryw ronynnau o ŷd: in bummed, o'r undeb priodasawl rhwng gŵr a'i wraig, a'r cyfryw. Joan. 15.12. 1 Cor. 10.17. Col. 1.18. Ephes. 5.31, 32. Ac y mae in dridyblyg rhwng Christ â Christianogion. Y gyntaf sydd anianol, rhwng ein dynawl anian ni, a dwywawl anian Christ ym mherson y gair: yr ail sydd Ddirgeledig, rhwng ein personau ni in absennol oddiwrth yr Arglwydd, a pherson Christ Duw a Dŷn, in un corph dirgeledig. Y trydydd sydd nefol, rhwng ein personau ni in bresennol gyd â'r Arglwydd, a pherson Christ mewn corph gogoneddus; y try o gysylltiadau hyn sydd ynglŷn y nail in y llall. O ni buasai i'n hanian ni in gyntaf gael ei hvno megis in un-sylweddol ag Anian Duw in yr ail person; ni allasem ni sith gael ein uno â Christ mewn corph dirgeledig. Ac oni byddwn ni in y bywyd hwn (er ein bod in absennol) gwedi ein uno at Grist trwy undeb Dirgeledig, ni chawn ni sith gymmun o ogoniant gyd ag ef in ei gyfannead nefol. Y Cymmun dirgeledig (a grybwyllir yma in bennaf) a weithredir rhwng Christ a ninny, trwy yspryd Christ in ein hymgyffred ni: A thrwy ein ffydd ni ⟨p. 284⟩cynhyrfiedig trwy 'r unrhyw Yspryd) in ymaflyd in-Ghrist hefyd. Y daubeth hyn y mae St. Paul yneu osod ar lawr in fywiol; eithr dilyn yr wyf fell y gallwyf ymaflyd in y peth hwn hefyd yr ymaflwyd ynof gan Grist Jesus, Phil. 3.12. Pa fodd y dichon ef gwympo ymmaith yr hwn sydd in ymaflyd, ac a gynhelir mor neithol? Yr undeb hon a geiff ef ei deal in orau in ei Feddwl, yr hwn a'i clywo fwyaf in ei Gallon. Eithr in anad amser, gorau y cawn ni deimlaw a chryfhau yr undeb hon ynom, pan fyddom in derbyn Swpper yr Arglwydd fell y dylem.
3. I fod yn wystl ac yn arwydd-ammod o'r Cymmundeb ffrwythlawn cyfagos yr hwn sydd rhwng Cristianogion â Christ. Phiol y fendith yr hon a fendigwn, onid Cymmun gwaed Crist ydyw? y bara yr ydym yn ei dorri, onid cymmun corph Crist yw? 1 Cor. 10.16. hynny yw arwydd a gwystl ffrwythlawnaf o'n Cymmun ni â Christ. Yr vndeb hon a elwir aros gyda ni, cyssylltiad ar Arglwydd, trigfa yn ein calonnau: Joan. 14.16. 1 Cor. 6.17. Ephes. 3.17. Ac a osodir allan yn yr Scrythur Sanctaidd mewn lláwer o gyffelybiaethau. Yn gyntaf, trwy gyffelybiaethau o'r winwydden a'r canghennau: yn ail, o'r pen a'r corph: yn drydydd, o'r sail a'r adeilad: yn bedwerydd, o'r dorth a wneir o amryw ronynnau o ŷd: yn bumed, o'r vndeb priodasawl rhwng gŵr a'i wraig, a'r cyfryw. Joan. 15.12. 1 Cor. 10.17. Col. 1.18. Ephes. 5.31, 32. Ac y mae yn dridyblyg rhwng Crist â Christianogion. Y gyntaf sydd anianol, rhwng ein dynawl anian ni, a dwywawl anian Crist ym mherson y gair: yr ail sydd Ddirgeledig, rhwng ein personau ni yn absennol oddiwrth yr Arglwydd, a pherson Crist Duw a Dŷn, yn vn corph dirgeledig. Y trydydd sydd nefol, rhwng ein personau ni yn bresennol gyd â'r Arglwydd, a pherson Crist mewn corph gogoneddus; y tri o gysylltiadau hyn sydd ynglŷn y naill yn y llall. O ni buasai i'n hanian ni yn gyntaf gael ei hvno megis yn vn-sylweddol ag Anian Duw yn yr ail person; ni allasem ni fyth gael ein vno â Christ mewn corph dirgeledig. Ac oni byddwn ni yn y bywyd hwn (er ein bod yn absennol) gwedi ein vno at Grist trwy vndeb Dirgeledig, ni chawn ni fyth gymmun o ogoniant gyd ag ef yn ei gyfannead nefol. Y Cymmun dirgeledig (a grybwyllir yma yn bennaf) a weithredir rhwng Crist a nyni, trwy yspryd Crist yn ein hymgyffred ni: A thrwy ein ffydd ni ⟨p. 284⟩cynhyrfiedig trwy 'r vnrhyw Yspryd) yn ymaflyd yn-Ghrist hefyd. Y ddaubeth hyn y mae St. Paul yneu osod ar lawr yn fywiol; eithr dilyn yr wyf fel y gallwyf ymaflyd yn y peth hwn hefyd yr ymaflwyd ynof gan Grist Jesu, Phil. 3.12. Pa fodd y dichon ef gwympo ymmaith yr hwn sydd yn ymaflyd, ac a gynhelir mor neithol? Yr vndeb hon a geiff ef ei deall yn orau yn ei Feddwl, yr hwn a'i clywo fwyaf yn ei Galon. Eithr yn anad amser, gorau y cawn ni deimlaw a chryfhau yr vndeb hon ynom, pan fyddom yn derbyn Swpper yr Arglwydd fel y dylem.
Canys yno y cawn ni glywed ein calonnau in bywiol ymglymmu â Ghrist, a deisyfiadau ein eneidiau wedi eu tynnu trwy ffydd a'r Yspryd glan, megis trwy raffau cariad, nes-nes at ei Sancteiddrwydd ef.
Canys yno y cawn ni glywed ein calonnau yn bywiol ymglymmu â Ghrist, a deisyfiadau ein eneidiau wedi eu tynnu trwy ffydd a'r Yspryd glan, megis trwy raffau cariad, nes-nes at ei Sancteiddrwydd ef.
Oddiwrth y Cymmun hwn â Christ y mae in digwyddo i'r ffyddloniaid lawyer o ddoniau anrhaethathadwy.
Oddiwrth y Cymmun hwn â Christ y mae yn digwyddo i'r ffyddloniaid lawer o ddoniau anrhaethathadwy.
Megis in gyntaf, fe gymmerodd Christ eu holl bechodau hwynt arno ef i fodloni cyfiawnder Duw am danynt: ac y mae ef in rhoddi i ni in rhâd megis in eiddom, ei holl gyfiawnder in y bywyd hwn, a'i etifeddiaeth in y bywyd tragywyddol pan ddarfyddo hwn: ac y mae ef in cyfrif yr holl dda neu 'r drwg a wneler i ni, megis pe gwneid iddo ei hunan. Phil. 3.9. 1 Pet. 2.24. Zec. 2.8., 25.
Megis yn gyntaf, fe gymmerodd Crist eu holl bechodau hwynt arno ef i fodloni cyfiawnder Duw am danynt: ac y mae ef yn rhoddi i ni yn rhâd megis yn eiddom, ei holl gyfiawnder yn y bywyd hwn, a'i etifeddiaeth yn y bywyd tragywyddol pan ddarfyddo hwn: ac y mae ef yn cyfrif yr holl dda neu 'r drwg a wneler i ni, megis pe gwneid iddo ei hunan. Phil. 3.9. 1 Pet. 2.24. Zec. 2.8., 25.
In ail, y mae oddiwrth nature Christ in llifeirio i'n nature ni, gwedi ei huno ag efo, yspryd bywiol ac anadl grâs, yr hyn a'n hadnewydda i fywyd yfprydol: Ac a sancteiddia ein meddyliau, ein hamcannion, a'n search, megis y byddom beunydd in cynnyddu ar agwedd Delw Grist. Ephes. 4.23, 24. Rhuf. 8.29.
Yn ail, y mae oddiwrth natur Crist yn llifeirio i'n natur ni, gwedi ei huno ag efo, yspryd bywiol ac anadl grâs, yr hyn a'n hadnewydda i fywyd yfprydol: Ac a sancteiddia ein meddyliau, ein hamcannion, a'n serch, megis y byddom beunydd yn cynnyddu ar agwedd Delw Grist. Ephes. 4.23, 24. Rhuf. 8.29.
In drydydd y mae ef in canniadhau iddynt holl râdan cadwedigol, a'r sydd angenrhaid er mwyn cael mwynhau bywyd tragwyddol; megis teimlad o ⟨p. 285⟩gariad Duw, diogelwch o'n Etholedigaeth, ein adgenedlìad, a'n cyfiawnhâd, â grâs i wneuthur gweithredoedd da: oni ddelom i wladychu gyd ag ef in ei deyrnas nefol. 2 Cor. 3.18. Joan. 15.5. ac 1.16. Hyn a ddylai ddyscu holl wir Gristianogion i'w cadw eu hunein megis aelodau dihalogedig o sanctaidd gorph Christ, ac i ochelyd pob aflendid a budreddi: gan wybod eu bod in byw In Ghrist, neu in hytrach fod Christ in byw ynddynt hwy. Oddiwrth yr undeb hon â Christ (seliedig i ni in Swpper yr Arglwydd) y mae St Paul in argymmennu i dynnu 'r Corinthiaid oddiwrth halogrwydd eulyn-addoliaeth, 1 Corin. 10.14. agodineb, 1 Corin. 10.8.
Yn drydydd y mae ef yn canniadhau iddynt holl râdan cadwedigol, a'r sydd angenrhaid er mwyn cael mwynhau bywyd tragwyddol; megis teimlad o ⟨p. 285⟩gariad Duw, diogelwch o'n Etholedigaeth, ein adgenedlìad, a'n cyfiawnhâd, â grâs i wneuthur gweithredoedd da: oni ddelom i wladychu gyd ag ef yn ei deyrnas nefol. 2 Cor. 3.18. Joan. 15.5. ac 1.16. Hyn a ddylai ddyscu holl wir Gristianogion i'w cadw eu hunein megis aelodau dihalogedig o sanctaidd gorph Crist, ac i ochelyd pob aflendid a budreddi: gan wybod eu bod yn byw Yn Ghrist, neu yn hytrach fod Crist yn byw ynddynt hwy. Oddiwrth yr vndeb hon â Christ (seliedig i ni yn Swpper yr Arglwydd) y mae St Paul yn argymmennu i dynnu 'r Corinthiaid oddiwrth halogrwydd eulyn-addoliaeth, 1 Corin. 10.14. agodineb, 1 Corin. 10.8.
In ddiweddaf, oddiwrth y Cymmun rhag-ddywededig rhwng Christ â Christianogion, y mae Cymmun arall in llifeirio rhwng Christianogion in eu plith eu hunein. Yr hwn hefyd a ddanghosir in fywiol wrth gyfranniad Sacrament Swpper yr Arglwydd, gan fod yr holl Eglwys, er eu bod in lawyer, in cymmuno oll o'r un bara in y weithred sanctaidd honno. Nyni in lawyer ydym un bara, ac un corph; canys yr ydym ni oll in gyfrannogion or un bara. 1 Cor. 10.17. megis ac nad yw 'r bara yr hwn a fwytawn ni in y Sacrament, and un, er ei wneuthur o lawyer o ronynnau, felly yr holl ffyddloniaid, er eu bod in lawyer, etto nid ydynt ônd un corph dirgeledig, tan yr un pen yr hwn yw Christ. Fe a weddiodd ein Jachawdwr bum gwaith in y weddi yr hon a wnaeth in ôl ei Swpper diweddaf, ar fod o'i ddiscyblion ef in un: Joan. 17.2, 11, 21, 22, 23, 26. i ddyscu i ni ar unwaith fell y mae yr undeb hon in rhyngu bodd iddo ef. Y mae 'r undeb rhwng y ffyddloniaid mor chang, nas gall pellder lleoedd ei gwahanu, mor gadarn, na eill marwolaeth berry iddi ymollwn; mor barhaus, na ddichon amser moi gwisco hi allan; mor ffrwythlawn ac y maga gariad twym in rhwng rhai ni welsant wyncbau eu ⟨p. 286⟩gilydd erioed. A'r cysylldiad hwn ar eneidiau a gyfenwir Cymmuny Saint, yr hyn y mae Christ in ei weithredu trwy chwech o foddion hynodol. In gyntaf, wrth eu llywodraethu hwynt oll ag un yspryd sanctaidd. In ail. trwy eu cynnyscaeddu hwynt oll a'r un ffydd. Ephes. 4, 4, 5. In drydydd trwy dywallt ei gariad ei hun iw holl galonnau hwynt, Rhuf. 5.5. In bedwerydd, trwy eu hadgenedlu hwynt ag un Bedydd. Tit. 3.5. In bummed, trwy eu porthi hwynt â'r un ymborth ysprydol. 1 Cor. 11.33. In chweched, trwy fod in un pen bywiol ir un corph o'r Eglwys, yr hon a gymmododd ef â Duw ynghorph ei gnawd ef, Col. 1.18, 22. O hyn y digwyddodd fod y lliaws o'r rhai a gredasant in yr Eglwys o'r cynfyd, o un gallon, ac un enaid, mewn gwirionedd, search a thrugaredd, Act. 4.32. A hyn a ddylai ddyscu i Gristianogion garu y nail y llall, gan welled eu bod oll in aelodau o'r un sanctaidd, a'r dirgeledig gorph, o'r hwn y mae Christ in Ben. Ac am hynny fe ddylai fod rhyngddynt oll gyd-ddioddef Cristianogawl, a chyd-teimlad, i orfoleddu y nail yngorfoledd y llall, i resynu y nail tros y lall, i gyd-ddwyn y nail â gwendid y llall, ac in gyfnewidiol y nail i borthi angen y llall.
Yn ddiweddaf, oddiwrth y Cymmun rhag-ddywededig rhwng Crist â Christianogion, y mae Cymmun arall yn llifeirio rhwng Christianogion yn eu plith eu hunein. Yr hwn hefyd a ddanghosir yn fywiol wrth gyfranniad Sacrament Swpper yr Arglwydd, gan fod yr holl Eglwys, er eu bod yn llawer, yn cymmuno oll o'r vn bara yn y weithred sanctaidd honno. Nyni yn llawer ydym vn bara, ac vn corph; canys yr ydym ni oll yn gyfrannogion or vn bara. 1 Cor. 10.17. megis ac nad yw 'r bara yr hwn a fwytawn ni yn y Sacrament, ond vn, er ei wneuthur o lawer o ronynnau, felly yr holl ffyddloniaid, er eu bod yn llawer, etto nid ydynt ônd vn corph dirgeledig, tan yr vn pen yr hwn yw Crist. Fe a weddiodd ein Iachawdwr bum gwaith yn y weddi yr hon a wnaeth yn ôl ei Swpper diweddaf, ar fod o'i ddiscyblion ef yn vn: Joan. 17.2, 11, 21, 22, 23, 26. i ddyscu i ni ar vnwaith fel y mae yr vndeb hon yn rhyngu bodd iddo ef. Y mae 'r vndeb rhwng y ffyddloniaid mor chang, nas gall pellder lleoedd ei gwahanu, mor gadarn, na eill marwolaeth beri iddi ymollwn; mor barhaus, na ddichon amser moi gwisco hi allan; mor ffrwythlawn ac y maga gariad twym yn rhwng rhai ni welsant wyncbau eu ⟨p. 286⟩gilydd erioed. A'r cysylldiad hwn ar eneidiau a gyfenwir Cymmuny Sainct, yr hyn y mae Crist yn ei weithredu trwy chwech o foddion hynodol. Yn gyntaf, wrth eu llywodraethu hwynt oll ag vn yspryd sanctaidd. Yn ail. trwy eu cynnyscaeddu hwynt oll a'r vn ffydd. Ephes. 4, 4, 5. Yn drydydd trwy dywallt ei gariad ei hun iw holl galonnau hwynt, Rhuf. 5.5. Yn bedwerydd, trwy eu hadgenedlu hwynt ag vn Bedydd. Tit. 3.5. Yn bumed, trwy eu porthi hwynt â'r vn ymborth ysprydol. 1 Cor. 11.33. Yn chweched, trwy fod yn vn pen bywiol ir vn corph o'r Eglwys, yr hon a gymmododd ef â Duw ynghorph ei gnawd ef, Col. 1.18, 22. O hyn y digwyddodd fod y lliaws o'r rhai a gredasant yn yr Eglwys o'r cynfyd, o vn galon, ac vn enaid, mewn gwirionedd, serch a thrugaredd, Act. 4.32. A hyn a ddylai ddyscu i Gristianogion garu y naill y llall, gan weled eu bod oll yn aelodau o'r vn sanctaidd, a'r dirgeledig gorph, o'r hwn y mae Crist yn Ben. Ac am hynny fe ddylai fod rhyngddynt oll gyd-ddioddef Cristianogawl, a chyd-teimlad, i orfoleddu y naill yngorfoledd y llall, i resynu y naill tros y lall, i gyd-ddwyn y naill â gwendid y llall, ac yn gyfnewidiol y naill i borthi angen y llall.
Am y pedwerydd Diben o Swpper yr Arglwydd.
4. I borthi eneidiau y ffyddloniaid, in niogel obaith o fywyd tragywyddol. Canys y Sacrament hon sydd in arwydd ac in wystl i gynnifer ac a'i derbynnio in ôl gosodiad Christ, y portha ef in ôl ei addewid (trwy rinwedd ei gorph croeshoeliedig, ai waed tywalldedig) ein heneidiau i fywyd tragwyddol, cyn siccred ac y maethir ein cyrph gan Fara a Gwin i fywyd amserol. Ac i'r diben hwn y mae Christ yngweithred ⟨p. 287⟩y Sacrament, in rhoddi ei wir gorph a'i waed mewn gwirionedd i bob Derbynniwr ffyddlawn. Am hynny y gelwir y Sacrament Cymmun corph a gwaed yr Arglwydd. A Chymmundeb ni ddichon fod o bethau absennol, eithr o bethau presennol; ac ni byddai in Swpper yr Arglwydd, oni bay fod corph a gwaed yr Arglwydd yno. Y mae Christ in wir bresennol in y Sacrament, trwy undeb ddeublyg: y gyntaf sydd ysprydol rhwng Christ a'r Derbynniwr teilwng. Yr ail sydd Sacramentaidd rhwng corph a gwaed Christ, ajar wyddion oddiallan in y Sacrament. Y gyntaf, a weithredir trwy waith bod yr un Yspryd glân wrth gysanneddu in Ghrist ac in y ffyddlonniaid, in corpholaethu y ffyddloniaid megis in aelodau i Grist eu Pen, ac felly eu gwneuthur in un â Christ, ac in gyfrannogion o'r holl Radau, Sancteiddrwydd, a'r Gogoniant tragwyddol y rhai ydynt ynddo ef: a hynny mor ddiogel a siccr ac y maent in clywed geiriau yr addewid, ac in gyfranogion o'r arwyddion oddiallan in y Sacrament fendigedig. Oddiwrth hyn y deilliaw bod ewyllys Christ in ewyllys gwir Gristion: a bywyd Cristion in Ghrist, yr hwn sydd in by w ynddo. Gal. 2.20. Os edrychwch chwi ar y pethau a unir, yr undeb hon fydd hanfodol: os at wirionedd yr undeb hon, y mae 'n gywir. Os ar y mod y gweithredir, y mae 'n ysprydol. Nid ein ffydd ni sydd in peri i gorph a gwaed Christ fod in bresennol, eithr Yspryd Christ yr hwn sydd in trigo ynddo ef a ninnau. Nid yw ein ffydd ni and derbyn a gosod at ein eneidiau y rhadau nefol hynny a gynnygir i' ni in y Sacrament hon.
4. I borthi eneidiau y ffyddloniaid, yn niogel obaith o fywyd tragywyddol. Canys y Sacrament hon sydd yn arwydd ac yn wystl i gynnifer ac a'i derbynnio yn ôl gosodiad Crist, y portha ef yn ôl ei addewid (trwy rinwedd ei gorph croeshoeliedig, ai waed tywalldedig) ein heneidiau i fywyd tragwyddol, cyn siccred ac y maethir ein cyrph gan Fara a Gwin i fywyd amserol. Ac i'r diben hwn y mae Crist yngweithred ⟨p. 287⟩y Sacrament, yn rhoddi ei wir gorph a'i waed mewn gwirionedd i bob Derbynniwr ffyddlawn. Am hynny y gelwir y Sacrament Cymmun corph a gwaed yr Arglwydd. A Chymmundeb ni ddichon fod o bethau absennol, eithr o bethau presennol; ac ni byddai yn Swpper yr Arglwydd, oni bai fod corph a gwaed yr Arglwydd yno. Y mae Crist yn wir bresennol yn y Sacrament, trwy vndeb ddeublyg: y gyntaf sydd ysprydol rhwng Crist a'r Derbynniwr teilwng. Yr ail sydd Sacramentaidd rhwng corph a gwaed Crist, ai ar wyddion oddiallan yn y Sacrament. Y gyntaf, a weithredir trwy waith bod yr vn Yspryd glân wrth gysanneddu yn Ghrist ac yn y ffyddlonniaid, yn corpholaethu y ffyddloniaid megis yn aelodau i Grist eu Pen, ac felly eu gwneuthur yn vn â Christ, ac yn gyfrannogion o'r holl Radau, Sancteiddrwydd, a'r Gogoniant tragwyddol y rhai ydynt ynddo ef: a hynny mor ddiogel a siccr ac y maent yn clywed geiriau yr addewid, ac yn gyfranogion o'r arwyddion oddiallan yn y Sacrament fendigedig. Oddiwrth hyn y deilliaw bod ewyllys Crist yn ewyllys gwir Gristion: a bywyd Cristion yn Ghrist, yr hwn sydd yn by w ynddo. Gal. 2.20. Os edrychwch chwi ar y pethau a vnir, yr vndeb hon fydd hanfodol: os at wirionedd yr vndeb hon, y mae 'n gywir. Os ar y modd y gweithredir, y mae 'n ysprydol. Nid ein ffydd ni sydd yn peri i gorph a gwaed Crist fod yn bresennol, eithr Yspryd Crist yr hwn sydd yn trigo ynddo ef a ninnau. Nid yw ein ffydd ni ond derbyn a gosod at ein eneidiau y rhadau nefol hynny a gynnygir i' ni yn y Sacrament hon.
Yr undeb arall self y Sacramentaidd, nid yw naturiol neu gyfleol, either cysylldiad ysprydol rhwng yr arwyddion daiarol, y rhai ydynt Fara a Gwîn, a'r rhadau nefol, y rhai ydynt Gorph a Gwaed Christ, ⟨p. 288⟩wrth eu derbyn: megis trwy berthynas iw gilidd na byddent and yr un ar unrhyw beth. O hyn y digwydd, pride y byddo 'r Derbynniwr teilwng in bwyta a'i enau fara a gwin yr Arglwydd; ei fod ef hefyd ar yr un amser in bwyta â genau ei ffydd wir Gorph a Gwaed Christ. Nid o ran fod Christ in dyfod i lawr o'r nefoedd i'r Sacrament, eithr o ran bod yr Yspryd glân trwy y Sacrament in derchafu ei feddwl ef at Grist, nid trwy gyfnewidiad lleawl, eithr trwy search defosionol: onid yw ef drwy sanctaidd fyfyrdod ffydd in bresennol y pride hwnnw gyd â Christ, a Christ gyd a'g ef. Ac fell hyn gan fyfyrio, a chredu y mod y croeshoelwyd corph Christ, ac y tywalltwyd ei werthfawroccaf waed er maddevant o'i bechodau ef, ac er mwyn cymmodi ei enaid ef â Duw: y mae ei enaid ef wrth hyn in cael ei faethu in ffrwythlonach â diogelwch o fywyd tragywyddol, nac a eill y bara a'r gwin borthi ei gorph i fywyd amserol. Y mae 'n anghenrhaid fod in y Sacrament gan hynny in gystal yr arwyddion oddiallan iw canfod in amlwg â llygaid y corph; a Chorph a Gwaed Christ, iw canfod in yspydol â golwg ffydd. Eithr y mod pa ddelw y mae 'r Yspryd glân in gwneuthur i gorph Christ, (gan ei fod mewn lle absennol oddiwrthym) fod in bresennol gyd â ninny trwy ein undeb, y mae St Paul in ei alw in ddirgelwch mawr, y cyfryw na ddichon ein dealltwri moi ddirnad. Ephes. 5.23. Nid arwyddion noethion in arwyddoccâu gan hynny ydyw y Bara a'r Gwin Sacramentaidd, eithr y cyfryw ac y mae Christ gyd â hwynt in rhoddi, ac in trefnu i bob derbynniwr teilwng, nid in unig ei rinwedd a'i nerth dwywawl, eithr hefyd ei wir Gorph a'i waed, cyn wired ac y rhoddes ef i'w ddiscyblion ei Yspryd glân wrth arwydd ei anadl bendigedig; neu jechyd i'r clwyfus a gair o'i enau, neu gyfwrdd o'i law, neu ei wisc. Ac ⟨p. 289⟩y mae ymafliad ffydd in nertholach nag amgyffred craffaf y synhwyrau corphorol, neu reswm. I ddiweddu 'r pwngc hwn: y Sacrament sanctaidd ydyw 'r bara bendigedig hwnnw, yr hwn wedi ei fwyta a agorodd lygaid y discyblion oeddynt in mined i Emmaus fell yr adnabuont Grist. Luc. 24.30, 31. Dyma y cwppan Ardderchawg a'r hwn y diodwyd ni oll i un Yspryd. 1 Cor. 12, 13.
Yr vndeb arall sef y Sacramentaidd, nid yw naturiol neu gyfleol, either cysylldiad ysprydol rhwng yr arwyddion daiarol, y rhai ydynt Fara a Gwîn, a'r rhadau nefol, y rhai ydynt Gorph a Gwaed Crist, ⟨p. 288⟩wrth eu derbyn: megis trwy berthynas iw gilidd na byddent ond yr vn ar vnrhyw beth. O hyn y digwydd, pryd y byddo 'r Derbynniwr teilwng yn bwyta a'i enau fara a gwin yr Arglwydd; ei fod ef hefyd ar yr vn amser yn bwyta â genau ei ffydd wir Gorph a Gwaed Crist. Nid o ran fod Crist yn dyfod i lawr o'r nefoedd i'r Sacrament, eithr o ran bod yr Yspryd glân trwy y Sacrament yn derchafu ei feddwl ef at Grist, nid trwy gyfnewidiad lleawl, eithr trwy serch defosionol: onid yw ef drwy sanctaidd fyfyrdod ffydd yn bresennol y pryd hwnnw gyd â Christ, a Crist gyd a'g ef. Ac fel hyn gan fyfyrio, a chredu y modd y croeshoelwyd corph Crist, ac y tywalltwyd ei werthfawroccaf waed er maddeuant o'i bechodau ef, ac er mwyn cymmodi ei enaid ef â Duw: y mae ei enaid ef wrth hyn yn cael ei faethu yn ffrwythlonach â diogelwch o fywyd tragywyddol, nac a eill y bara a'r gwin borthi ei gorph i fywyd amserol. Y mae 'n anghenrhaid fod yn y Sacrament gan hynny yn gystal yr arwyddion oddiallan iw canfod yn amlwg â llygaid y corph; a Chorph a Gwaed Crist, iw canfod yn yspydol â golwg ffydd. Eithr y modd pa ddelw y mae 'r Yspryd glân yn gwneuthur i gorph Crist, (gan ei fod mewn lle absennol oddiwrthym) fod yn bresennol gyd â nyni trwy ein vndeb, y mae St Paul yn ei alw yn ddirgelwch mawr, y cyfryw na ddichon ein dealltwri moi ddirnad. Ephes. 5.23. Nid arwyddion noethion yn arwyddoccâu gan hynny ydyw y Bara a'r Gwin Sacramentaidd, eithr y cyfryw ac y mae Crist gyd â hwynt yn rhoddi, ac yn trefnu i bob derbynniwr teilwng, nid yn vnig ei rinwedd a'i nerth dwywawl, eithr hefyd ei wir Gorph a'i waed, cyn wired ac y rhoddes ef i'w ddiscyblion ei Yspryd glân wrth arwydd ei anadl bendigedig; neu iechyd i'r clwyfus a gair o'i enau, neu gyfwrdd o'i law, neu ei wisc. Ac ⟨p. 289⟩y mae ymafliad ffydd yn nertholach nag amgyffred craffaf y synhwyrau corphorol, neu reswm. I ddiweddu 'r pwngc hwn: y Sacrament sanctaidd ydyw 'r bara bendigedig hwnnw, yr hwn wedi ei fwyta a agorodd lygaid y discyblion oeddynt yn myned i Emmaus fel yr adnabuont Grist. Luc. 24.30, 31. Dyma y cwppan Ardderchawg a'r hwn y diodwyd ni oll i vn Yspryd. 1 Cor. 12, 13.
Dyma 'r Graig honno sydd in llifeirio o fèl, yr hwn sydd in bywhau enaid blinedig pob gwir Jonathan a'i harchwaetho á genau ffydd. Dyma y dorth o fara haidd a ymdreiglodd odduchod i daro i lawr bebyll y Midianiaid o'r tywyllwch uffernol. Barn. 7.13. Y Deisen ar dwfr Angylaidd a borthodd Elijah ddeugain niwrnod ym mynydd Horeb, 1 Burn. 19.6, 7, 8. y Manna (llyniaeth Angylion) a borthodd yr Israeliaid ddeugain mlynedd in yr anialwch: eithr hwn yw 'r gwir fara y bywyd a'r manna nefol, yr hwn os bwytawn fell y dylem, a bortha ein eneidiau i fywyd tragwyddol. Pa fodd gan hynny y dylau ein henediau ni wneuthur yr erfynniad at Grist oddiwrth ddeisyfiad ysprydol, y wnaeth gŵyr Capernaum ou chwant cnawdol: Arglwydd dyro i ni y bara hwn in osstadol. Joan. 6.32, 34, 50, 51, 58.
Dyma 'r Graig honno sydd yn llifeirio o fèl, yr hwn sydd yn bywhau enaid blinedig pob gwir Jonathan a'i harchwaetho á genau ffydd. Dyma y dorth o fara haidd a ymdreiglodd odduchod i daro i lawr bebyll y Midianiaid o'r tywyllwch vffernol. Barn. 7.13. Y Deisen ar dwfr Angylaidd a borthodd Elias ddeugain niwrnod ym mynydd Horeb, 1 Bren. 19.6, 7, 8. y Manna (llyniaeth Angylion) a borthodd yr Israeliaid ddeugain mlynedd yn yr anialwch: eithr hwn yw 'r gwir fara y bywyd a'r manna nefol, yr hwn os bwytawn fel y dylem, a bortha ein eneidiau i fywyd tragwyddol. Pa fodd gan hynny y dylau ein henediau ni wneuthur yr erfynniad at Grist oddiwrth ddeisyfiad ysprydol, y wnaeth gŵyr Capernaum ou chwant cnawdol: Arglwydd dyro i ni y bara hwn yn osstadol. Joan. 6.32, 34, 50, 51, 58.
Y pumed Diben o Swpper yr Arglwydd.
5. I fod in wystl diogel i ni o'n adcyfodiad. Ar adeyfodiad sydd o ddau faith: in gyntaf ysprydol adcyfodiad ein heneidiau in y bywyd hwn o farwolaeth pechod, hyn a elwir yr adgyfodiad cyntaf: Oblegit gan udcorn leferydd Christ, ym mhregethiad yr Efengyl, y côdir ni o farwolaeth pechod i fywyd y grâs: Bendigedig a sanctaidd yw ef (medd St Joan. Dad. 20.6.) yr hwn sydd a rhan iddo in yr adg yfodiad cyntaf; Canys nid oes gan yr aîl farwolaeth awdurdod ar y cyfryw. Y mae Swpper yr Arglwydd in gystal in fodd ac in wystl i ni o'r ysbrydol ⟨p. 290⟩adgyfodiad cyntaf yma, yr hwn am bwytu i yntau fydd byw trwof fi. Joan. 6.57. Ag yno y byddwn ni gwahoddedigion gweddus i eistedd ar y bwrdd gyd â Christ, pan fòm ni fell (Lazarus) wedi ein cyfodi o farwolaeth pechod i neŵydd-deb buchedd. Joan. 12.2.
5. I fod yn wystl diogel i ni o'n adcyfodiad. Ar adeyfodiad sydd o ddau fath: yn gyntaf ysprydol adcyfodiad ein heneidiau yn y bywyd hwn o farwolaeth pechod, hyn a elwir yr adgyfodiad cyntaf: Oblegit gan vdcorn leferydd Crist, ym mhregethiad yr Efengyl, y côdir ni o farwolaeth pechod i fywyd y grâs: Bendigedig a sanctaidd yw ef (medd St Joan. Dad. 20.6.) yr hwn sydd a rhan iddo yn yr adg yfodiad cyntaf; Canys nid oes gan yr aîl farwolaeth awdurdod ar y cyfryw. Y mae Swpper yr Arglwydd yn gystal yn fodd ac yn wystl i ni o'r ysbrydol ⟨p. 290⟩adgyfodiad cyntaf yma, yr hwn am bwytu i yntau fydd byw trwof fi. Joan. 6.57. Ag yno y byddwn ni gwahoddedigion gweddus i eistedd ar y bwrdd gyd â Christ, pan fòm ni fel (Lazarus) wedi ein cyfodi o farwolaeth pechod i neŵydd-deb buchedd. Joan. 12.2.
Cywirdeb y cyfodiad hwn a ymddengys in y deisysiadau cynnyrfiedig o'i mewn: canys pan fyddir in gofyn i ti ddyledion crefydd, ac arferion duwioldeb, os dy gallon a'th ettyb gyda Samuel: Dyma fi, llefara Arglwydd, canys y mae dy wâs in clywed. 1 Sam. 3.10. A chyd â Dafydd, o Dduw mae fynghalon in barod. Psal. 108.1. A chyd â Phaul, Arglwydd beth a finny di i mi wneuthur? Act. 9.6. Yno in ddiau fe a'th cyfodwyd ti o farwolaeth pechod, ac y mae i ti ran in y cyfodiad cyntaf: eithr os wit ti etto in anhysbys mewn gwir seiliau crefydd dda, ac wit in deal ynot dy hun ryw fâth ar wrthwyneb cyfrinachol i arferion duwiol ffydd, ac in rhaid dy dynnu megis in erbyn dy feddwl, i wneuthur gweithredoedd duwioldeb, &c. yno in ddiammau nid oes i ti and enw o fod in fyw, eithr yr wit in farw, fell y dywedodd Christ i Angel Eglwys Sardis, Dadc. 3.1. ac nid yw dy enaid and megis halen i gadw dy gorph rhag drewi.
Cywirdeb y cyfodiad hwn a ymddengys yn y deisysiadau cynnyrfiedig o'i mewn: canys pan fyddir yn gofyn i ti ddyledion crefydd, ac arferion duwioldeb, os dy galon a'th ettyb gyda Samuel: Dyma fi, llefara Arglwydd, canys y mae dy wâs yn clywed. 1 Sam. 3.10. A chyd â Dafydd, o Dduw mae fynghalon yn barod. Psal. 108.1. A chyd â Phaul, Arglwydd beth a fynni di i mi wneuthur? Act. 9.6. Yno yn ddiau fe a'th cyfodwyd ti o farwolaeth pechod, ac y mae i ti ran yn y cyfodiad cyntaf: eithr os wyt ti etto yn anhysbys mewn gwir seiliau crefydd dda, ac wyt yn deall ynot dy hun ryw fâth ar wrthwyneb cyfrinachol i arferion duwiol ffydd, ac yn rhaid dy dynnu megis yn erbyn dy feddwl, i wneuthur gweithredoedd duwioldeb, &c. yno yn ddiammau nid oes i ti ond enw o fod yn fyw, eithr yr wyt yn farw, fel y dywedodd Crist i Angel Eglwys Sardis, Dadc. 3.1. ac nid yw dy enaid ond megis halen i gadw dy gorph rhag drewi.
In ail, adcyfodiad corphorol ein cyrph ni in y did diwethaf, self yr ail gyfodiad, yr hon sydd in ein rhyddhau ni oddiwrth y farwolaeth gyntaf: yr hwn a fwytâo fynghnawd, ac a yfo fyngwaed, a geiff fywyd tragwyddol, ac mi a'i cyfodaf ef in y did diweddaf. Canys y mae y Sacrament hon in selio ac in arwyddoccâu i ni, farw o Grist a chôdi o hono ef drachefn trosom ni, a bod ei gnawd ef in ein maethu a'n bywhau ni i fywyd tragwyddol, ac am hynny y caiff ein cyrph ni in ddiogel eu cyfodi i fywyd tragwyddol in y did olaf. Joan. 6.51, 54. Canys gan welled cyfodi ein pen, holl aelodau y corph a godant ⟨p. 291⟩un ffunyd in ddiammau. O blegit pa fodd y geill y cyrph hynny (gan eu bod in arfau cyfiawnder, Rhuf. 6.13, 19. temlau i'r Yspryd glân, 1 Cor. 6.19. ac aelodau o Grist) y rhai a gawsant eu maethu a'i porthi â chorph a gwaed Arglwydd y bywyd, na chant eu cyfodi drachefn in y did diwacthaf? Ac fell dyma 'r achos y byddis in claddu cyrph y Saint in ol eu marw mor anrhydeddus, gan eu rhoi hwynt i huno in yr Arglwydd. Au beddrod hwy a elwir gwelau a hun-day y Sainctiau. Esa. 26.19, 20. Y colledigion a godant in y did diwethaf, eithr trwy alluog nerth Christ fell y mae in farnwr in eu dwyn hwynt megis drwg-weithredwyr allan o'r carchar, i dderbyn eu barn a'u gwobr haeddedigol: eithr yr Etholedigion a godant trwy rinwedd adgyf• diad Christ, a'r Cymundeb sydd iddynt ag ef, fell y mae in ben iddynt. A'i adcyfodiad ef ydyw 'r achos a'r siccrhad o'n un ni. Cyfodiad Christ ydyw ffydd neilltuol Cristion: adcyfodiad y meirw ydyw prif obaith plentyn Duw. Am hynny y byddai y Cristnogion in y brif-Eglwys, in arfer o gyfarch eu gilidd in y borau a'r ymadroddion hyn, fo gyfododd yr Arglwydd; ar llall a attebai, gwir, fe gyfododd yr Arglwydd in ddiau.
Yn ail, adcyfodiad corphorol ein cyrph ni yn y dydd diwethaf, sef yr ail gyfodiad, yr hon sydd yn ein rhyddhau ni oddiwrth y farwolaeth gyntaf: yr hwn a fwytâo fynghnawd, ac a yfo fyngwaed, a geiff fywyd tragwyddol, ac mi a'i cyfodaf ef yn y dydd diweddaf. Canys y mae y Sacrament hon yn selio ac yn arwyddoccâu i ni, farw o Grist a chôdi o hono ef drachefn trosom ni, a bod ei gnawd ef yn ein maethu a'n bywhau ni i fywyd tragwyddol, ac am hynny y caiff ein cyrph ni yn ddiogel eu cyfodi i fywyd tragwyddol yn y dydd olaf. Joan. 6.51, 54. Canys gan weled cyfodi ein pen, holl aelodau y corph a godant ⟨p. 291⟩vn ffunyd yn ddiammau. O blegit pa fodd y geill y cyrph hynny (gan eu bod yn arfau cyfiawnder, Rhuf. 6.13, 19. temlau i'r Yspryd glân, 1 Cor. 6.19. ac aelodau o Grist) y rhai a gawsant eu maethu a'i porthi â chorph a gwaed Arglwydd y bywyd, na chant eu cyfodi drachefn yn y dydd diwacthaf? Ac fel dyma 'r achos y byddis yn claddu cyrph y Sainct yn ol eu marw mor anrhydeddus, gan eu rhoi hwynt i huno yn yr Arglwydd. Au beddrod hwy a elwir gwelau a hun-dai y Sainctiau. Esa. 26.19, 20. Y colledigion a godant yn y dydd diwethaf, eithr trwy alluog nerth Crist fel y mae yn farnwr yn eu dwyn hwynt megis drwg-weithredwyr allan o'r carchar, i dderbyn eu barn a'u gwobr haeddedigol: eithr yr Etholedigion a godant trwy rinwedd adgyf• diad Crist, a'r Cymundeb sydd iddynt ag ef, fel y mae yn ben iddynt. A'i adcyfodiad ef ydyw 'r achos a'r siccrhad o'n vn ni. Cyfodiad Crist ydyw ffydd neilltuol Cristion: adcyfodiad y meirw ydyw prif obaith plentyn Duw. Am hynny y byddai y Cristnogion yn y brif-Eglwys, yn arfer o gyfarch eu gilidd yn y borau a'r ymadroddion hyn, fo gyfododd yr Arglwydd; ar llall a attebai, gwir, fe gyfododd yr Arglwydd yn ddiau.
Y chwechwed Diben o Swpper yr Arglwydd.
6. I selio i ni ddiogelrhwydd o'r bywyd tragwyddol. Oh pa beth sydd fwy dymunol neu gariadol na bywyd? a pha beth y mae yr holl ddynion in naturiol iw ofni, neu iw gasâu, in fwy na marwolaeth? etto nid yw y farwolaeth gyntaf yma ddim i son am dani wrth ei chyffelybu i'r ail farwolaeth, ac ni thal y bywyd yma ddim chwaith wrth ei gystadlu ar bywyd sydd i ddyfod. Os dymuni di gan hynny fod in ⟨p. 292⟩ddiogel o'r bywyd tragwyddol, ymbaratoa dy hun i fod in dderbynniwr teilwng o'r fendigedig Sacrament yma. Canys y mae ein jachawdwr in ein siccrhau ni, Os bwytty neb o'r bara hwn, efe a fydd byw in dragywydd: a'r bara yr hwn a roddaf fi yw fyngnawd i, yr hwn a roddaf tros fywyd y bid. Joan. 6.51. Yr hwn gan hynny sydd in bwyta y Sacrament sanctaidd hon in ddyledus, a eill ddywedyd mewn gwirionedd, nid in unig credo Vitam aeternam, yr wyf in credu y bywyd tragwyddol: and hefyd Edo Vitam aetternam, yr wyf in bwyta y bywyd tragwyddol. Ac mewn gwirionedd dyma bûr burn y bywyd, yr hwn a blannod Duw ynghanol Paradwys yr Eglwys: Ac o'r hwn y mae ef in ado rhoi i bob gorchfygwr, iw fwyta. Dad. 2.7. Ar pren hwn o'r bywyd, mewn aneirif raddau sydd in rhagori ar burn y bywyd oedd in tyfu ymheradwys Eden; Canys yr oedd hwnnw a'i wreiddin o'r ddaiar, hwn o'r nefoedd: hwnnw ni roddai and bywyd i'r corph, hwn a rid fywyd i'r enaid; nid oedd hwnnw and cynnal bywyd y rhai byw, y mae hwn in adferu bywyd i'r rhai meirwon. Daily pren hwn a jacha y Cenedloedd credadwy, ac y mae in dwyn ffrwyth newydd bob mîs, Dadc. 22.6. yr hwn sydd in eu porthi hwynt i fywyd tragwyddol. Oh Bendigedig ydynt hwy, y rhai sydd in bwyta in fynych o'r Sacrament hon! o'r lleiaf sydd unwaith bob mîs, in archwaethau o newydd, o'r ffrwyth adnewyddedig, yr hwn a baratôdd Christ i ni ar ei Fwrdd ei hun i jachau ein gwendid, ac i gryfhau ein crediniaeth i fywyd tragwyddol.
6. I selio i ni ddiogelrhwydd o'r bywyd tragwyddol. Oh pa beth sydd fwy dymunol neu gariadol na bywyd? a pha beth y mae yr holl ddynion yn naturiol iw ofni, neu iw gasâu, yn fwy na marwolaeth? etto nid yw y farwolaeth gyntaf yma ddim i son am dani wrth ei chyffelybu i'r ail farwolaeth, ac ni thal y bywyd yma ddim chwaith wrth ei gystadlu ar bywyd sydd i ddyfod. Os dymuni di gan hynny fod yn ⟨p. 292⟩ddiogel o'r bywyd tragwyddol, ymbaratoa dy hun i fod yn dderbynniwr teilwng o'r fendigedig Sacrament yma. Canys y mae ein iachawdwr yn ein siccrhau ni, Os bwytty neb o'r bara hwn, efe a fydd byw yn dragywydd: a'r bara yr hwn a roddaf fi yw fyngnawd i, yr hwn a roddaf tros fywyd y byd. Joan. 6.51. Yr hwn gan hynny sydd yn bwyta y Sacrament sanctaidd hon yn ddyledus, a eill ddywedyd mewn gwirionedd, nid yn vnig credo Vitam aeternam, yr wyf yn credu y bywyd tragwyddol: ond hefyd Edo Vitam aetternam, yr wyf yn bwyta y bywyd tragwyddol. Ac mewn gwirionedd dyma bûr bren y bywyd, yr hwn a blannod Duw ynghanol Paradwys yr Eglwys: Ac o'r hwn y mae ef yn addo rhoi i bob gorchfygwr, iw fwyta. Dad. 2.7. Ar pren hwn o'r bywyd, mewn aneirif raddau sydd yn rhagori ar bren y bywyd oedd yn tyfu ymheradwys Eden; Canys yr oedd hwnnw a'i wreiddin o'r ddaiar, hwn o'r nefoedd: hwnnw ni roddai ond bywyd i'r corph, hwn a rydd fywyd i'r enaid; nid oedd hwnnw ond cynnal bywyd y rhai byw, y mae hwn yn adferu bywyd i'r rhai meirwon. Dail y pren hwn a iacha y Cenedloedd credadwy, ac y mae yn dwyn ffrwyth newydd bob mîs, Dadc. 22.6. yr hwn sydd yn eu porthi hwynt i fywyd tragwyddol. Oh Bendigedig ydynt hwy, y rhai sydd yn bwyta yn fynych o'r Sacrament hon! o'r lleiaf sydd vnwaith bob mîs, yn archwaethau o newydd, o'r ffrwyth adnewyddedig, yr hwn a baratôdd Crist i ni ar ei Fwrdd ei hun i iachau ein gwendid, ac i gryfhau ein crediniaeth i fywyd tragwyddol.
Y seithfed Diben o Swpper yr Arglwydd.
7. I Rwymo holl Gristianogion, megis trwy lŵ o ffyddlondeb, i wasanaethu yr un unig Dduw, a• ⟨p. 293⟩heb gynnwys yr un aberth arall in jawn am bechodau, and yr un wir aberth, yr hon trwy ei farwolaeth a offrymmodd Christ unwaith, a thrwy yr honey gorphennodd ef Aberthau y ddeddf, ac ei gweithredodd brynedigaeth tragwyddol, a chyfiawnder i'r holl ray credadwy. Ac felly i fod sith in brifnôd cyhoedd o broffess, i ddangos rhagor rhwng Cristianogion a phob Sectau a gau grefyddau. A chan welled fod in yr hên offeren bapisdaidd ryw ddieithr fâth ar Grist in cael ei addoli, nid yr hwn a aned o'r Fair Forwyn, eithr un a wnair o'r deisen afrllad: á bod yr ossrymmiad o'r bara-dduw hwn wedi ei wthio ar yr Eglwys megis aberth bodlonol dross y byw a'r marw: y mae holl wir Gristianogion dan boen a pherigl anudon ewyllysgar ger bron yr Arglwydd prif Farnwr nêf a daiar, i ffieiddio yr offeren, megis delw y digofaint, yr hon sydd in diddymmu ac in tynnu ymaith oll-alluogrwydd haeddedigaethau marwolaeth a dioddefaint Jachawdwr y bid. Canys wrth dderbyn y Sacrament o Swpper yr Arglwydd, yr ydym ni oll in tyngu fod yr holl aberthau corphorol wedi terfynu ym marwolaeth ein Harglwydd; a bod ei gorph ef a'i waed unwaith gwedi ei groeshoelio a'i dywalld, in dragwyddol facth ac ymborth i'n heneidiau ni.
7. I Rwymo holl Gristianogion, megis trwy lŵ o ffyddlondeb, i wasanaethu yr vn vnig Dduw, a• ⟨p. 293⟩heb gynnwys yr vn aberth arall yn iawn am bechodau, ond yr vn wir aberth, yr hon trwy ei farwolaeth a offrymmodd Crist vnwaith, a thrwy yr hon y gorphennodd ef Aberthau y ddeddf, ac ei gweithredodd brynedigaeth tragwyddol, a chyfiawnder i'r holl rai credadwy. Ac felly i fod fyth yn brifnôd cyhoedd o broffess, i ddangos rhagor rhwng Cristianogion a phob Sectau a gau grefyddau. A chan weled fod yn yr hên offeren bapisdaidd ryw ddieithr fâth ar Grist yn cael ei addoli, nid yr hwn a aned o'r Fair Forwyn, eithr vn a wnair o'r deisen afrllad: á bod yr ossrymmiad o'r bara-dduw hwn wedi ei wthio ar yr Eglwys megis aberth bodlonol dros y byw a'r marw: y mae holl wir Gristianogion dan boen a pherigl anudon ewyllysgar ger bron yr Arglwydd prif Farnwr nêf a daiar, i ffieiddio yr offeren, megis delw y digofaint, yr hon sydd yn diddymmu ac yn tynnu ymaith oll-alluogrwydd haeddedigaethau marwolaeth a dioddefaint Iachawdwr y byd. Canys wrth dderbyn y Sacrament o Swpper yr Arglwydd, yr ydym ni oll yn tyngu fod yr holl aberthau corphorol wedi terfynu ym marwolaeth ein Harglwydd; a bod ei gorph ef a'i waed vnwaith gwedi ei groeshoelio a'i dywalld, yn dragwyddol facth ac ymborth i'n heneidiau ni.
Gorau mod i ddŷn i deal ei anheilyngdod ei hun, ydyw holy ei fuchedd ei hun, in ol dêg gorchymmyn yr holl-Alluog Dduw. Chwilia gan hynny pa ryw ddyledion a adewaist di heb wneuthur, a pha gamweddau a wnacthost di, in erbyn pob un o'r Gorchmynnion: gan gofio os biddy heb edifeirwch a thrugaredd Dduw In Ghrist, fod melldith ⟨p. 294⟩Dduw (yr hwn sydd in cynnwys oll drueni y bywyd hwn, ar poenau tragwyddol in nhân uffern pan ddarfyddo hwn) in ddyledus am dory y lleiaf o orchmynnion Duw. Deut. 27.26. Gal. 3.10. A chwedi cymmeryd cyflawn olygiad in gystal ar dy bechodau, a'th trueni, dychwel i ryw le dirgel, ac yno gan dy osod dy hun yngolwg y Barnwr, megis drwg weithredwr evog in sefyll o flaen yr orseddfaingc i dderbyn ei farnedigaeth, gan blygu dy liniau hid y ddaiaren, a churo dy ddwyfron a'th ddyrnau, a gwlitho dy ddeurydd a'th ddagrau, cyfaddef dy bechodau, ac in ostyngedig erfyn ei nawdd a'i drugaredd in y geriau hyn neu 'r cyfryw.
GOrau modd i ddŷn i ddeall ei anheilyngdod ei hun, ydyw holi ei fuchedd ei hun, yn ol dêg gorchymmyn yr holl-Alluog Dduw. Chwilia gan hynny pa ryw ddyledion a adewaist di heb wneuthur, a pha gamweddau a wnacthost di, yn erbyn pob vn o'r Gorchmynnion: gan gofio os byddi heb edifeirwch a thrugaredd Dduw Yn Ghrist, fod melldith ⟨p. 294⟩Dduw (yr hwn sydd yn cynnwys oll drueni y bywyd hwn, ar poenau tragwyddol yn nhân vffern pan ddarfyddo hwn) yn ddyledus am dorri y lleiaf o orchmynnion Duw. Deut. 27.26. Gal. 3.10. A chwedi cymmeryd cyflawn olygiad yn gystal ar dy bechodau, a'th trueni, dychwel i ryw le dirgel, ac yno gan dy osod dy hun yngolwg y Barnwr, megis drwg weithredwr euog yn sefyll o flaen yr orseddfaingc i dderbyn ei farnedigaeth, gan blygu dy liniau hyd y ddaiaren, a churo dy ddwyfron a'th ddyrnau, a gwlitho dy ddeurydd a'th ddagrau, cyfaddef dy bechodau, ac yn ostyngedig erfyn ei nawdd a'i drugaredd yn y geriau hyn neu 'r cyfryw.