Taith neu siwrnai y pererin, tan rith neu Gyffelybiaeth Breuddwyd
Taith neu siwrnai y pererin, tan rith neu Gyffelybiaeth Breuddwyd : in yr hwn y dangofir, I. Y Mod y mae Pechadur in Chychwyn ...Taith neu siwrnai y pererin, tan rith neu Gyffelybiaeth Breuddwyd : yn yr hwn y dangofir, I. Y Modd y mae Pechadur yn Chychwyn ...
John Bunyan 1628–1688Printiedig in Llundain : gan J. Richardson ..., 1688Printiedig yn Llundain : gan J. Richardson ..., 1688
[12], 324 p. · 71k words · Wing B5601 · ESTC R170887
Modern spelling is a reading aid: the words are the author’s, only the spelling is modernized. Original shows the page as printed, with the transcription marks.
Cris. Fy mrawd, ebe Cristion, pa beth a wnawn; y mae'r bywyd yr ydym ni 'n byw yma in druenus jawn: ⟨p. 227⟩Om rhan i, nid wyf in gwybod, pan oreu yw byw fall hyn, neu yntau gwneuthur diwedd o honom ein hunain in ebrwydd: Y mae fy enaid in dewis ymdagu in fwy nâ *hoedl, Job 7. 15. Ac y mae'r bêdd in fwy esmwyth im si ná'r daiardy Tomlyd hwn; a wnawn ni gynghor y Cawr, ai nis gwnawn?
Cris. Fy mrawd, ebe Cristion, pa beth a wnawn; y mae'r bywyd yr ydym ni 'n byw yma yn druenus iawn: ⟨p. 227⟩Om rhan i, nid wyf yn gwybod, pa un oreu yw byw fal hyn, neu yntau gwneuthur diwedd o honom ein hunain yn ebrwydd: Y mae fy enaid yn dewis ymdagu yn fwy nâ *hoedl, Job 7. 15. Ac y mae'r bêdd yn fwy esmwyth im si ná'r daiardy Tomlyd hwn; a wnawn ni gynghor y Cawr, ai nis gwnawn?
Gobeith. Mewn gwirionedd y mae 'n cyflwr presennol in ofnadwy; a gwell o lawyer a fyddei gennif farw nâ byw fall hya dross sith; and er hynny ystyriwn, i Arglwydd y wlâd (tua 'r hon yr ydym ni n teithio) ddywedyd, Na lâdd, je na lad un arall; mwy o lawyer gan hynny y mae fo 'n †gwarafun i ni dderbyn cynghor y Cawr, self, i lâdd ein hunain. Heblaw hyn, ni all yr hwn sy 'n llâdd un arall, and llâdd ei Gorph ef; eithr y mae 'r hwn a laddo ei hun, in lad ei enaid ai gorph ar unwaith: Ac ymmhellach, fy mrawd, yr witty 'n Sôn am Esmwythdra in y bêdd; eithr a anghofiaisti 'r uffern, lle y gorfydd ar y lleiddiaid,
llaw'r Cawr Anobaith: Fe ddaliwyd eraill (cyn belled ac yr wyfi 'n deal) in
⟨p. 228⟩
ei rwydan ef, in gystal a nine; ac etto hwy a ddiangasant o'i ddwylo ef: Pwy a ŵyr, na symmyd Duw y Cawr hwn, trwy farwolaeth allan o'r bid yma; neu nad all efe ryw bryd neu gilydd
llewig ger ein bronnau, a cholli grim ei Aelodau: Ac os digwydd y faith beth iddo drachefn; o'm rhan i, mae in fy mrŷd gymeryd calon a bod in wrol, i brofi â'r eithaf o'm gallu, i ddiangc oddi tan ei law ef. Mi a fûm in ffôl jawn, nas gwneuthum hynny eisus: Er hynny fy Mrawd byddwn ammyneddgar, a dioddefwn ychydig: Fe alley y cawn ni ddedwyddel ymwared oddiwrtho mewn amser; eithr na laddwn mo'n hunain mewn mod in y bid. Ac â'r Geiriau hyn y llonyddodd Gobeithiol drom gallon ei Frawd Cristion: Ac felly hwy a arosasant ynghyd, in y carchar tywyll y diwrnod hwnnw, in eu cyflwr athrist a galarus.
A phan hwyrhaedd hi, fe aeth y Cawr i wared ir Daiardy drachefn, i edrych a oedd ei Garcharorion wedi gwneuthur in ôl ei Gyngor ef; and wedi iddo ddyfod yno, efe a'i cafodd hwynt in fyw; ac in siccr dyna 'r cwbl: Canys in awr o eisiau ymborth, ac o achos y
⟨p. 229⟩
clwyfau a gowsont pan y curodd efe hwynt, braid yr oedd
ffûn in ei genevau: Eithr efe a'u cafodd (megis y dywedais) in fyw; ac ar hynny efe a aeth in gynddeiriog, ac a ddywedodd wrthynt; may 'n gymmaint ac nad ufyddhasant iw gynghor ef, y cai eu cyflwr hwy fod in waeth, nâ phe buasent erioed heb ei geni.
Ar hyn, hwy a ddychrynasant in ddirfawr; ac yr wyf in tybied i Gristion syrthio mewn llewyg;
Gobeith. Mewn gwirionedd y mae 'n cyflwr presennol yn ofnadwy; a gwell o lawer a fyddei gennif farw nâ byw fal hya dros fyth; ond er hynny ystyriwn, i Arglwydd y wlâd (tua 'r hon yr ydym ni n teithio) ddywedyd, Na lâdd, ie na ladd vn arall; mwy o lawer gan hynny y mae fo 'n †gwarafun i ni dderbyn cynghor y Cawr, sef, i lâdd ein hunain. Heblaw hyn, ni all yr hwn sy 'n llâdd un arall, ond llâdd ei Gorph ef; eithr y mae 'r hwn a laddo ei hun, yn lladd ei enaid ai gorph ar unwaith: Ac ymmhellach, fy mrawd, yr wyti 'n Sôn am Esmwythdra yn y bêdd; eithr a anghofiaisti 'r uffern, lle y gorfydd ar y lleiddiaid, 2yn ddiammeu aros ynthi tros fyth? Canys ni chaiff vn lleiddiad etifeddu bywyd tragwyddol. Ystyriwn hefyd, nad yw'r holl Gyfraith, ynghylch 3bywyd a rhydd did pobl, yn sefyll yn 4llaw'r Cawr Anobaith: Fe ddaliwyd eraill (cyn belled ac yr wyfi 'n deall) yn ⟨p. 228⟩ei rwydan ef, yn gystal a ninne; ac etto hwy a ddiangasant o'i ddwylo ef: Pwy a ŵyr, na symmyd Duw y Cawr hwn, trwy farwolaeth allan o'r byd yma; neu nad all efe ryw bryd neu gilydd *ebergofi cloi y drws arnom; neu nas dichon efe ar fyrder syrthio eilchwaith mewn †llewig ger ein bronnau, a cholli grym ei Aelodau: Ac os digwydd y fath beth iddo drachefn; o'm rhan i, mae yn fy mrŷd gymeryd calon a bod yn wrol, i brofi â'r eithaf o'm gallu, i ddiangc oddi tan ei law ef. Mi a fûm yn ffôl iawn, nas gwneuthum hynny eisus: Er hynny fy Mrawd byddwn ammyneddgar, a dioddefwn ychydig: Fe allei y cawn ni ddedwyddel ymwared oddiwrtho mewn amser; eithr na laddwn mo'n hunain mewn modd yn y byd. Ac â'r Geiriau hyn y llonyddodd Gobeithiol drom galon ei Frawd Cristion: Ac felly hwy a arosasant ynghyd, yn y carchar tywyll y diwrnod hwnnw, yn eu cyflwr athrist a galarus.
A phan hwyrhaedd hi, fe aeth y Cawr i wared ir Daiardy drachefn, i edrych a oedd ei Garcharorion wedi gwneuthur yn ôl ei Gyngor ef; ond wedi iddo ddyfod yno, efe a'i cafodd hwynt yn fyw; ac yn siccr dyna 'r cwbl: Canys yn awr o eisiau ymborth, ac o achos y ⟨p. 229⟩clwyfau a gowsont pan y curodd efe hwynt, braidd yr oedd *ffûn yn ei geneuau: Eithr efe a'u cafodd (megis y dywedais) yn fyw; ac ar hynny efe a aeth yn gynddeiriog, ac a ddywedodd wrthynt; mai 'n gymmaint ac nad vfyddhasant iw gynghor ef, y cai eu cyflwr hwy fod yn waeth, nâ phe buasent erioed heb ei geni.
Ar hyn, hwy a ddychrynasant yn ddirfawr; ac yr wyf yn tybied i Gristion syrthio mewn llewyg;
eithr pan †y daddebrodd efe ychydig, hwy a adnewyddasant eu hymddiddanion ynghylch Cynghor y Cawr; ac a ddechrevasant ystyried, pan oedd oreu iddynt, a'i dilyn ei gyngor ef a'i peidio. Yr oedd Cristion drachefn am wneuthur in ôl ei gyngor ef, eithr Gobeithiol eilchwaith a'i gwrthwynebodd fall hyn.
eithr pan †y daddebrodd efe ychydig, hwy a adnewyddasant eu hymddiddanion ynghylch Cynghor y Cawr; ac a ddechreuasant ystyried, pa vn oedd oreu iddynt, a'i dilyn ei gyngor ef a'i peidio. Yr oedd Cristion drachefn am wneuthur yn ôl ei gyngor ef, eithr Gobeithiol eilchwaith a'i gwrthwynebodd fal hyn.
†Ymadfywiodd, megis un wedi dihuno o'i faint.Ymadfywiodd, megis vn wedi dihuno o'i ffaint.
Gobeith. Fy Mrawd, ebe efe, onid wyti'n cofio mor ‖ddewr-which y buosti gynt? Method ar Apol-lion dy orchfygu di: Method hefyd ar yr holl bethau y welaist, y glowaist, ac y deimlaisti in Nyffryn cysgod Angeu dy orchfygu di: Pa galedi, dychryn a *syndod yr aethosti eisus trwyddynt; ac a witty 'nawr mor ofnus? Ti a weli fy môd i in y carchar gyda thy; yr hwn ydwyf (wrth nature) in wannach gwr o lawyer nâ ⟨p. 230⟩thydi: Fe 'm archollwyd gan y Cawr yma in gystal a thithau; fe 'm cadwyd hefyd oddiwrth pob ymborth a lluniaeth in y bid, ac yr ydwyf in galaru yma in y tywyllwch gyda thy: Ar dolwyn gàd i ni fod in ammy•eddgar tros †drô bach etto. Cofia fall y chwareaisti 'r Gwr in Fair Gwagedd, ac nad oeddyt in ofni na'r Gadwyn, na'r Carchar, nac un math o farwolaeth waedlyd ychwaith: Gâd i ni gan hynny (rhag cywilydd, yr hwn nid yw gymhesur g•ywed fod Cristion in gorwedd tano) ddioddef trwy Ammynedd hid yr eithaf o'n ••llu
In awr wedi 'r nôs ddyfod drachefn, a mined o'r Cawr a'i wraig iw gwely, hi a ofynuodd iddo beth a ddaethai o'r Carchororion; ac a wnaethant hwy in ol ei gyngor ef ai peidio: Yntef ai hattebodd hi, may *dihirwyr pengaled oeddynt; a gwell oedd ganthynt ddioddef pob math o galedi, nà difetha eu hunain: Ina ebe hi, cymmer hwynt i foru i ‖gyntedd y Castle, a dangos iddynt Escyrn a phenglogau, y rhai a ddifethaisti eisus; a gwna iddynt goelio, y bid iti cyn pen wythnos eu rhwygo hwyntau n †ufflon, fall y rhwygaisti eu cyfellion oi blaen hwynt.
Felly pan ddaeth y boreu, y Cawr a aeth attynt drachefn, ac a'u cymmerth ⟨p. 231⟩i gyntedd y Castle; ac a ddangosodd iddynt yr Escyrn a'r penglogau, megis y gorchmynnasei ei Wraig iddo. Yr oedd y rhain ebe efe 'n Bererinion un waith fall chwithau; ac fe ddarfu iddynt drespassu ar fy nhîr i megis y gwnaethoch chwithau; a phan y gwelais i fôd in dda, mi ai drylliais hwy 'n chwilfriw; a chin pen deng niwrnod, mi a'ch drylliaf chwithe in yr un mod. Ewch i wared i'ch lloches drachefn, a chydà hynny fe a'u curodd hwy o hid, nes iddynt ddyfod iw gwâl: Ac yno y buant in gorwedd yr holl did Sadwrn, mewn cyflwr gofydus, megis y buasant o'r blaen. In awr gwedi iddi nosy, a mined o meistres Anhyderus a'r Cawr ei Gwr iw gwely, hwy a ddechrevasant ymddiddan drachefn ai gilydd, ynghylch y Carcharorion; a thyfeddu 'n ddirfawr a wnaeth yr hên Gawr, ei fod e'n methu, in gystal trwy ei ffynnodiau, a thrwy ei gynghorion eu dwyn hwy i *drangc drwg.
Gobeith. Fy Mrawd, ebe efe, onid wyti'n cofio mor ‖ddewr-wych y buosti gynt? Method ar Apol-lyon dy orchfygu di: Methodd hefyd ar yr holl bethau y welaist, y glowaist, ac y deimlaisti yn Nyffryn cysgod Angeu dy orchfygu di: Pa galedi, dychryn a *syndod yr aethosti eisus trwyddynt; ac a wyti 'nawr mor ofnus? Ti a weli fy môd i yn y carchar gyda thi; yr hwn ydwyf (wrth nattur) yn wannach gwr o lawer nâ ⟨p. 230⟩thydi: Fe 'm archollwyd gan y Cawr yma yn gystal a thithau; fe 'm cadwyd hefyd oddiwrth pob ymborth a lluniaeth yn y byd, ac yr ydwyf yn galaru yma yn y tywyllwch gyda thi: Ar dolwyn gàd i ni fod yn ammy•eddgar tros †drô bach etto. Cofia fal y chwareaisti 'r Gwr yn Ffair Gwagedd, ac nad oeddyt yn ofni na'r Gadwyn, na'r Carchar, nac vn math o farwolaeth waedlyd ychwaith: Gâd i ni gan hynny (rhag cywilydd, yr hwn nid yw gymhesur g•ywed fod Cristion yn gorwedd tano) ddioddef trwy Ammynedd hyd yr eithaf o'n ••llu
Yn awr wedi 'r nôs ddyfod drachefn, a myned o'r Cawr a'i wraig iw gwely, hi a ofynuodd iddo beth a ddaethai o'r Carchororion; ac a wnaethant hwy yn ol ei gyngor ef ai peidio: Yntef ai hattebodd hi, mai *dihirwyr pengaled oeddynt; a gwell oedd ganthynt ddioddef pob math o galedi, nà difetha eu hunain: Yna ebe hi, cymmer hwynt i foru i ‖gyntedd y Castell, a dangos iddynt Escyrn a phenglogau, y rhai a ddifethaisti eisus; a gwna iddynt goelio, y bydd iti cyn pen wythnos eu rhwygo hwyntau n †vfflon, fal y rhwygaisti eu cyfellion oi blaen hwynt.
Felly pan ddaeth y boreu, y Cawr a aeth attynt drachefn, ac a'u cymmerth ⟨p. 231⟩i gyntedd y Castell; ac a ddangosodd iddynt yr Escyrn a'r penglogau, megis y gorchmynnasei ei Wraig iddo. Yr oedd y rhain ebe efe 'n Bererinion vn waith fal chwithau; ac fe ddarfu iddynt drespassu ar fy nhîr i megis y gwnaethoch chwithau; a phan y gwelais i fôd yn dda, mi ai drylliais hwy 'n chwilfriw; a chyn pen deng niwrnod, mi a'ch drylliaf chwithe yn yr vn modd. Ewch i wared i'ch lloches drachefn, a chydà hynny fe a'u curodd hwy o hyd, nes iddynt ddyfod iw gwâl: Ac yno y buant yn gorwedd yr holl ddydd Sadwrn, mewn cyflwr gofydus, megis y buasant o'r blaen. Yn awr gwedi iddi nossi, a myned o meistres Anhyderus a'r Cawr ei Gwr iw gwely, hwy a ddechreuasant ymddiddan drachefn ai gilydd, ynghylch y Carcharorion; a thyfeddu 'n ddirfawr a wnaeth yr hên Gawr, ei fod e'n methu, yn gystal trwy ei ffynnodiau, a thrwy ei gynghorion eu dwyn hwy i
‖Glue, nerthol.Glew, nerthol.
*Disymmwth bod in agos a dottio.Disymmwth bod yn agos a dottio.
Ac ar hynny, ei Wraig a ddywedodd wrtho; 'Rwi'n ofni ebe hi, eu bod n•wy 'n gobeithio y daw rhyw ray iw gwaredu hwynt; neu mae ganthynt ryw offerynnau i agoryd cloion ag hwynthwy, trwy ba foddion y maent in gobeithio diangc. A witty 'n dywedyd ⟨p. 230⟩[…] ⟨p. 231⟩[…] ⟨p. 232⟩felly fy Anwylyd ebr Cawr? myfi a ddyfal chwiliaf eu †poccedi a'u dillad hwynt, y boreu foru, i edrych a oes ganthynt y cyfryw *beiriannau.
Ac weal nôs Sadwrn ynghylch hanner nôs, hwy a ddechrevasant weddio; ac a barhasant mewn gweddi, in agos hid y wawrddydd.
In awr ychydig cyn ei bod hi 'n did. Cristion fall un wedi hanner amhwyllo, a waeddodd allan ‖in gythryblus fall hyn; Pa faith *ddwlyn (ebb efe) ydwyfi, i orwedd in y môdd yma mewn Daiardy neu ddwnshwn drewllyd, pan y gallwyf rodio mewn rhydd-did? Y mae gennif †agoriad in fy monwes, a elwir ‖Addewid, yr hon, mae 'n ddiameu gennif, a *ddeclu bob clô ynghastell Amheyus. Ina ebe Gobeithiol, dyma newydd da fy mrawd anwyl: Tin hi allan 'oath fonwes, a gwnawn brawf o honey: Ina Cristion ai cymmerodd hi allan oi fonwes, ac a ddechrevodd á drws y Dwnshwn; ac hwyn gynted ac y troes yr agoriad in y clô f'aeth y †bar in ôl; a'r ‖Ddòr a ymagorodd in ebrwydd; a Christian a Gobeithiol a ddaethant allan eill dau. Ina y daethant at y drws nessaf i gyntedd y Castle, yr hwn hefyd a agorodd Cristion â'i †allwedd *in ddiattreg. Wedi hynny ⟨p. 233⟩efe a ddaeth at y Porth haiarn, canys yr oedd in rhaid agor honno hefyd; eithr peth anodd jawn ydoedd agoryd ‖clô y porth yma; etto fe 'i agorwyd ef âr allwedd hyn: A †chwedyn hwy a wthiasant y porth led y pen in agor, mal y gallent ddiangc ar ffrwst: eithr y porth, wrth ei hagor, a wnaeth y fâth drwst, fall y deffrowyd y Cawr; Ina fo a geisiodd gyfodi 'n ddisymmwth i ymlid y carcharorion: Eithr ei Aelodau a baîlasant; canys ei *lewygfeydd a'i cymmerasant ef drachefn, fall na alley mewn mod in y bid fined ar eu hôl hwynt. Ina hwy a aethant ymaith, ac a ddaethant i brif-ford y Brenin: erbyn hynny yr oeddent mewn diogelwch, gan eu bod wedi dyfod allan o Diroedd ac Arglwyddiaeth y Cawr.
In awr wedi iddynt fined dross y ganfa, hwy a ddechrevasant ddychymig ynddynt eu hunain, pa beth a osodent yma, i rwystro'r sawl a ddevent ar eu hôl, i ddyfod dan ddwylo'r Cawr Anobaith. Ac hwy a gyttunasant gyfodi yno Golofn; ac i ‖argraphu ar ei hystlys hi yr yscrifen yma:
Ac ar hynny, ei Wraig a ddywedodd wrtho; 'Rwi'n ofni ebe hi, eu bod n•wy 'n gobeithio y daw rhyw rai iw gwaredu hwynt; neu mae ganthynt ryw offerynnau i agoryd cloion ag hwynthwy, trwy ba foddion y maent yn gobeithio diangc. A wyti 'n dywedyd ⟨p. 230⟩〈…〉⟨p. 231⟩〈…〉⟨p. 232⟩felly fy Anwylyd ebr Cawr? myfi a ddyfal chwiliaf eu †poccedi a'u dillad hwynt, y boreu foru, i edrych a oes ganthynt y cyfryw *beiriannau.
Ac wele nôs Sadwrn ynghylch hanner nôs, hwy a ddechreuasant weddio; ac a barhasant mewn gweddi, yn agos hyd y wawrddydd.
Yn awr ychydig cyn ei bod hi 'n ddydd. Cristion fal un wedi hanner amhwyllo, a waeddodd allan ‖yn gythryblus fal hyn; Pa fath *ddwlyn (eb efe) ydwyfi, i orwedd yn y môdd yma mewn Daiardy neu ddwnshwn drewllyd, pan y gallwyf rodio mewn rhydd-did? Y mae gennif †agoriad yn fy monwes, a elwir ‖Addewid, yr hon, mae 'n ddiameu gennif, a *ddeclu bob clô ynghastell Amheyus. Yna ebe Gobeithiol, dyma newydd da fy mrawd anwyl: Tynn hi allan 'oth fonwes, a gwnawn brawf o honi: Yna Cristion ai cymmerodd hi allan oi fonwes, ac a ddechreuodd á drws y Dwnshwn; ac hwyn gynted ac y troes yr agoriad yn y clô f'aeth y †barr yn ôl; a'r ‖Ddòr a ymagorodd yn ebrwydd; a Christion a Gobeithiol a ddaethant allan eill dau. Yna y daethant at y drws nessaf i gyntedd y Castell, yr hwn hefyd a agorodd Cristion â'i
Dyma'r †ganfa sy'n tywys i Gastell Amheyus lle y mae'r Cawr Anobaith in *tario, yr hwn sy'n dirmygu Brenin y wlâd nefol, ac in ceisio hefyd difetha y Sanctaidd Bererinion. ⟨p. 234⟩Lawyer gan hynny o'r rhai a'u canlynasant hwy, a ddarllenasant, yr ysc•if•n, ac a ddihangasant rhag y perygl yma▪ Ac ar òl hynny hwy a ganasant fall hyn,
Trwy droi o'n Ford ninny brofasom
Beth yw rhodio 'n anghyfreithlon:
Gwachled y rhai a'n canlynant,
Wyro a phrofi 'r un aflwyddiant,
Pan eu delir in garchorion,
Gan y Cawr a'i wraig echryslon.
Gwedi hynny hwy a aethant ym-mlaen, hid oni ddaethant i'r mynyddoedd hyfryd, y rhai a berthynant i Arglwydd y Bryn, am yr hwn y soniais i o'r blaen: felly hwy a aethant i fynu ir mynyddoedd, i welled y Gerddi, a'r Perllannau, a'r Gwinllannodd, a'r Ffynhonnau dyfroedd oedd yno; lle'r yfasant o'r dwr ac yr ymolchasant; ac a fwytasant o'r grawnwin in rhâd. In awr yr oedd ar bennau y Mynyddoedd hyn Fugeiliaid, in porthi eu prayed; ac yr oeddynt in sefyll in agos i fîn y ford fawr. Y Pererinion gan hynny a aethant attynt, a chan bwyso ar eu fin (fall y mae'n arferol i Bererinion deffygiol, pan y byddant in sefyll i ymddiddan à neb ar y ford) hwy a ofynnasant iddynt, eiddo pwy yw'r Mynyddoedd hyfryd hyn? a phwy a biau'r Defaid sy'n pori arnynt?
Bugeiliaid. Y mynyddoedd hyn ydynt ⟨p. 235⟩Dir Immanuel, ac y maent hwy yng•lwg ei Ddinas ef; ei eiddo ef ydyw […] Defaid hefyd; ac efe a osododd ei Einioes i lawr drostynt.
Dyma'r †ganfa sy'n tywys i Gastell Amheyus lle y mae'r Cawr Anobaith yn *tario, yr hwn sy'n dirmygu Brenin y wlâd nefol, ac yn ceisio hefyd difetha y Sanctaidd Bererinion. ⟨p. 234⟩Llawer gan hynny o'r rhai a'u canlynasant hwy, a ddarllenasant, yr ysc•if•n, ac a ddihangasant rhag y perygl yma▪ Ac ar òl hynny hwy a ganasant fal hyn,
Trwy droi o'n Ffordd nyni brofasom
Beth yw rhodio 'n anghyfreithlon:
Gwachled y rhai a'n canlynant,
Wyro a phrofi 'r vn aflwyddiant,
Pan eu delir yn garchorion,
Gan y Cawr a'i wraig echryslon.
Gwedi hynny hwy a aethant ym-mlaen, hyd oni ddaethant i'r mynyddoedd hyfryd, y rhai a berthynant i Arglwydd y Bryn, am yr hwn y soniais i o'r blaen: felly hwy a aethant i fynu ir mynyddoedd, i weled y Gerddi, a'r Perllannau, a'r Gwinllannodd, a'r Ffynhonnau dyfroedd oedd yno; lle'r yfasant o'r dwr ac yr ymolchasant; ac a fwytasant o'r grawnwin yn rhâd. Yn awr yr oedd ar bennau y Mynyddoedd hyn Fugeiliaid, yn porthi eu praidd; ac yr oeddynt yn sefyll yn agos i fîn y ffordd fawr. Y Pererinion gan hynny a aethant attynt, a chan bwyso ar eu ffynn (fal y mae'n arferol i Bererinion deffygiol, pan y byddant yn sefyll i ymddiddan à neb ar y ffordd) hwy a ofynnasant iddynt, eiddo pwy yw'r Mynyddoedd hyfryd hyn? a phwy a biau'r Defaid sy'n pori arnynt?
Bugeiliaid. Y mynyddoedd hyn ydynt ⟨p. 235⟩Dir Immanuel, ac y maent hwy yng•lwg ei Ddinas ef; ei eiddo ef ydyw 〈…〉 Defaid hefyd; ac efe a osododd ei Einioes i lawr drostynt.
Bug. Fe orchmynnodd Arglwydd ill hwn i ni, nac anghofiem leteugarwch; ac am hynny chwi a ellwch gael rhan o'r pethau da y sydd yma. Heb. 13. 1, 2.
Mi a weIais hefyd in fy mreuddwyd, may pan wybu'r Bugeiliaid, may *fforddolion oeddynt; hwythau hefyd a ofynnasant Gwestiwnau iddynt (a'r Pererinion a roddasant yr un-rhyw attebion iddynt hwy, ac a roesant i eraill) megis, gwyr o ba wl•d ydych? A pha fodd y daethoch i'r ford? A thrwy ba foddion y darfu i chwi barhau ynthi fall ⟨p. 236⟩hyn? Canys nid oes and ychydig o'r rhai sy'n dechrau dyfod tuag yma, in dangos eu hwynebau ar y mynyddoedd hyn: And pan clybu y Bugeiliaid eu hattebion hwynt, fe 'i bodlonwyd hwy 'n fawr; ac hwy a edrychasant in gariadus arnynt, ac a ddywedasant wrthynt, Croesaw i'r Mynyddoedd hyf•yd.
Ar †Bugeiliaid (meddaf) y rhai a elwid, Gwybodaeth, Profiad, Gwiliadwrus, Purdeb, a'u cymmerasant erbyn eu dwylo, ac a'u harwainasant hwy iw pebyllau; ac a osodasant gar eu bron yr hyn oedd barod ganthynt. Ac hwy a ddywedasant ym-mhellach wrthynt; ninny a ewyllysiem i chwi aros gyda ni ychydig o amser, mal y galloch fod in gydnabyddns á ninny; ac hefyd, fall y caech ychydig o esmwythyd a diddanwch, trwy fod in gyfrannogion o'r pethau daionus, y sydd iw cael in yr hyfryd fynyddoedd ymma. A'r Pererinion a ddywedasant wrthynt, eu bod nhwy 'n fodlon i aros; ac felly hwy a aethant iw gorphwysfa y noson honno, canys yr oedd hi 'n hwyr jawn.
A'r borau drannoeth mi a glywn y Bugeiliaid in galw ar Gristion a Gobeithiol, i ddyfod gyda nhwy i rodio ar y Mynyddoedd; felly hwy a aethant allan gydag hwynt, ac a rodiasant ennyd, ⟨p. 237⟩ac a ganfuant fod y Tîr in dra ffrwythlon ac hyfryd ar bob tu. Ina ebr Bugeiliaid wrth ei gilidd, a gawn •i ddangos rhyw ryfeddodau i'r Pere•inion hyn; ac wedi iddynt gyttuno gwneuthur felly, hwy a'u *tywysasant hwynt, in gyntaf i ben y Bryn a elwid Cyfeiliorni, yr hwn oedd in serth •awn, ar yr ystlys bellaf oddiwrthynt; i'r Bugeiliaid a archasant iddynt edrych tua'r *gwared: Felly Cristion a Gobeithiol a edrychasant tua'r gwaelod tan y Bryn: Ac hwy a welent, wrth droed y bryn, nifer fawr o ddynion, wedi eu dryllio in ddarnau, gan gwymp a gawsant yno. Ina ebe Cristion, pa beth yw hyn? A'r Bugeiliaid a'i hattebasant;
Bug. Fe orchmynnodd Arglwydd y lle hwn i ni, nac anghofiem leteugarwch; ac am hynny chwi a ellwch gael rhan o'r pethau da y sydd yma. Heb. 13. 1, 2.
Mi a weIais hefyd yn fy mreuddwyd, mai pan wybu'r Bugeiliaid, mai *fforddolion oeddynt; hwythau hefyd a ofynnasant Gwestiwnau iddynt (a'r Pererinion a roddasant yr vn-rhyw attebion iddynt hwy, ac a roesant i eraill) megis, gwyr o ba wl•d ydych? A pha fodd y daethoch i'r ffordd? A thrwy ba foddion y darfu i chwi barhau ynthi fal ⟨p. 236⟩hyn? Canys nid oes ond ychydig o'r rhai sy'n dechrau dyfod tuag yma, yn dangos eu hwynebau ar y mynyddoedd hyn: Ond pan clybu y Bugeiliaid eu hattebion hwynt, fe 'i bodlonwyd hwy 'n fawr; ac hwy a edrychasant yn gariadus arnynt, ac a ddywedasant wrthynt, Croesaw i'r Mynyddoedd hyf•yd.
Ar †Bugeiliaid (meddaf) y rhai a elwid, Gwybodaeth, Profiad, Gwiliadwrus, Purdeb, a'u cymmerasant erbyn eu dwylo, ac a'u harwainasant hwy iw pebyllau; ac a osodasant gar eu bron yr hyn oedd barod ganthynt. Ac hwy a ddywedasant ym-mhellach wrthynt; nyni a ewyllysiem i chwi aros gyda ni ychydig o amser, mal y galloch fod yn gydnabyddns á nyni; ac hefyd, fal y caech ychydig o esmwythyd a diddanwch, trwy fod yn gyfrannogion o'r pethau daionus, y sydd iw cael yn yr hyfryd fynyddoedd ymma. A'r Pererinion a ddywedasant wrthynt, eu bod nhwy 'n fodlon i aros; ac felly hwy a aethant iw gorphwysfa y noson honno, canys yr oedd hi 'n hwyr iawn.
A'r borau drannoeth mi a glywn y Bugeiliaid yn galw ar Gristion a Gobeithiol, i ddyfod gyda nhwy i rodio ar y Mynyddoedd; felly hwy a aethant allan gydag hwynt, ac a rodiasant ennyd, ⟨p. 237⟩ac a ganfuant fod y Tîr yn dra ffrwythlon ac hyfryd ar bob tu. Yna ebr Bugeiliaid wrth ei gilidd, a gawn •i ddangos rhyw ryfeddodau i'r Pere•inion hyn; ac wedi iddynt gyttuno gwneuthur felly, hwy a'u *tywysasant hwynt, yn gyntaf i benn y Bryn a elwid Cyfeiliorni, yr hwn oedd yn serth •awn, ar yr ystlys bellaf oddiwrthynt; i'r Bugeiliaid a archasant iddynt edrych tua'r *
oni chlywsochi Sôn am y rhai a ddadymchwelwyd o ran eu ffydd, trwy goelio athrawiaeth Hymenaeus a Philetus, y rhai o ran y gwirionedd a gyfeiliornasant, gan ddywedyd, ddarfod 1yr adgyfodiad eusys (a thrwy ganlyniaeth, 2na bid adgyfodiad ir meirw drachefn) A'r Pererinion a ddywedasant, Do, ni a glywsom Sôn am danynt. Ina ebr Bugeiliaid wrthynt, y rhai a welwch chi eu haelodau nhw in gorwedd in ddarnau, wrth odrau y Bryn yma, ydyw 'r bobl hynny: Ac fo 'i gadawwyd hwy heb eu claddu hid y did ⟨p. 238⟩hwn (fall y gwelwch) er ensampl i eraill, i ochelyd na ddringont in rhy uchel ac na ddelont in rhy agos i ymylau y mynydd hwn.
Ina mi ai gwelais nhw in eu harwain hwy, i ben mynydd arall, y• hwn a elwid Gocheliad; a'r Bugeiliaid a archasant iddynt edrych ym-mhell oddiwrthynt: Yr hyn pan y gwnaethant, hwy a dybygent, eu bod in canfod lawyer o Ddynion in rhodio […] fynu ac i wared ymmysc y beddau, y rhai oedd yno; ac hwy a ddeallasan• fod y gwŷr in ddeillion, am eu bod in tramcwyddo weithie wrth y beddau ac am eu bôd in methu dyfod allan oddiyno. Ina ebe Cristion, pa beth sydd […] ni deal wrth hyn?
A'r Bugeiliaid a attebasant, oni welsochi ganfa, ychydig islaw y mynyddoedd hyn, yr hon sy'n arwain i weirglodd, o'r tu asswy i'r ford yma ? A'r Pererinion a attebasant, gwelsom. Ina ebr Bugeiliaid; y mae Llwybr in mined o'r Ganfa honno, yr hon sy 'n *tywys in gymmwys i Gastell Amheuys, in yr hwn y mae'r Cawr Anobaith in trigo: A'r gwyr accw (self, y rhai a welwch ymmysc y Beddau) a fuant in Bererinion fall yr ydychi in awr, hid oni ddaethant at y Ganfa ⟨p. 239⟩honno. Ac o herwydd body jawn ford in arw in y man hynny, hwy a droesant i'r Weirglodd honno; ac yno y daliwyd hwy gan Gawr Anobaith, ac efe a'u carcharodd hwynt, in ei Gastell: Ac wedi iddo eu cadw nhw, dross dalm o amser, in ei *Ddaiardy, efe o'r diwedd a dynnodd allan eu llygaid hwy, ac a'u harwainodd i blith y beddau accw; lle y gadawodd efe hwynt i gyrwydro hid y dŷdd heddyw, fall y cyflawnid ymadrodd y gwr doeth, Din in mined ar gyfeilorn oddiar ford deal, a orphywys ynghynulleidfa 5y meirw. Ina Cristion a Goberthiol a edrychasant y nail ar y llall, á'r dagrau in diferu rhyd eu griddiau; er hynny ni ddywedasant hwy ddim wrth y Bugeiliaid.
Wedi hynny, mi a welwn y Bugeiliaid in mined â hwynt i le arall, mewn pant, lle'r oedd Drws in ochor Bryn; a hwy a agorasant y †ddôr, ac a barasant iddynt edrych i mewn;
oni chlywsochi Sôn am y rhai a ddadymchwelwyd o ran eu ffydd, trwy goelio athrawiaeth Hymenaeus a Philetus, y rhai o ran y gwirionedd a gyfeiliornasant, gan ddywedyd, ddarfod 1yr adgyfodiad eusys (a thrwy ganlyniaeth, 2na bydd adgyfodiad ir meirw drachefn) A'r Pererinion a ddywedasant, Do, ni a glywsom Sôn am danynt. Yna ebr Bugeiliaid wrthynt, y rhai a welwch chi eu haelodau nhw yn gorwedd yn ddarnau, wrth odrau y Bryn yma, ydyw 'r bobl hynny: Ac fo 'i gadawwyd hwy heb eu claddu hyd y dydd ⟨p. 238⟩hwn (fal y gwelwch) er ensampl i eraill, i ochelyd na ddringont yn rhy uchel ac na ddelont yn rhy agos i ymylau y mynydd hwn.
Yna mi ai gwelais nhw yn eu harwain hwy, i ben mynydd arall, y• hwn a elwid Gocheliad; a'r Bugeiliaid a archasant iddynt edrych ym-mhell oddiwrthynt: Yr hyn pan y gwnaethant, hwy a dybygent, eu bod yn canfod llawer o Ddynion yn rhodio 〈…〉 fynu ac i wared ymmysc y beddau, y rhai oedd yno; ac hwy a ddeallasan• fod y gwŷr yn ddeillion, am eu bod yn tramcwyddo weithie wrth y beddau ac am eu bôd yn methu dyfod allan oddiyno. Yna ebe Cristion, pa beth sydd 〈…〉 ni ddeall wrth hyn?
A'r Bugeiliaid a attebasant, oni welsochi ganfa, ychydig islaw y mynyddoedd hyn, yr hon sy'n arwain i weirglodd, o'r tu asswy i'r ffordd yma ? A'r Pererinion a attebasant, gwelsom. Yna ebr Bugeiliaid; y mae Llwybr yn myned o'r Ganfa honno, yr hon sy 'n *tywys yn gymmwys i Gastell Amheuys, yn yr hwn y mae'r Cawr Anobaith yn trigo: A'r gwyr accw (sef, y rhai a welwch ymmysc y Beddau) a fuant yn Bererinion fal yr ydychi yn awr, hyd oni ddaethant at y Ganfa ⟨p. 239⟩honno. Ac o herwydd bod y iawn ffordd yn arw yn y man hynny, hwy a droesant i'r Weirglodd honno; ac yno y daliwyd hwy gan Gawr Anobaith, ac efe a'u carcharodd hwynt, yn ei Gastell: Ac wedi iddo eu cadw nhw, dros dalm o amser, yn ei *Ddaiardy, efe o'r diwedd a dynnodd allan eu llygaid hwy, ac a'u harwainodd i blith y beddau accw; lle y gadawodd efe hwynt i gyrwydro hyd y dŷdd heddyw, fal y cyflawnid ymadrodd y gwr doeth, Dyn yn myned ar gyfeilorn oddiar ffordd deall, a orphywys ynghynulleidfa
ac hwy a wnaethant felly; ac weal yr oedd y Lle oddifewn in dywyll ac in fwglyd jawn: ac weal hwy a dybygent hefyd, eu bód in clywed megis swn rhyw Dân, a lleisiau rhai in dioddef poenau dirfawr, ac eu bod in arogli arogl brwmstan. Ina ebe Cristion, pa beth yw hyn? A'r Bugeiliaid ⟨p. 240⟩a attebasant, Traws-lwybr i uffern yw hwn: dyma'r ford y mae Rhagrithwyr in mined i mewn yno; in enwedig, y sawl sy'n gwerthu eu genedigaeth fraint gydag Esau; y rhai a werthant ei Meistr gydâ Suddas; y rhai sy'n cablu'r Efengyl gydag Alexander; y rhai sy'n dywedyd celwydd ac in rhagrithio gydag Ananias, a Sapphira ei Wraig ef.
Ina ebe Gobeithiol wrth y Bugeiliaid, yr wyfi 'n deal fod gan y rhain, je bob un o honynt liw o Bererindod, megis y maegennym nine yr awron; onid oedd y peth felly?
ac hwy a wnaethant felly; ac wele yr oedd y Lle oddifewn yn dywyll ac yn fwglyd iawn: ac wele hwy a dybygent hefyd, eu bód yn clywed megis swn rhyw Dân, a lleisiau rhai yn dioddef poenau dirfawr, ac eu bod yn arogli arogl brwmstan. Yna ebe Cristion, pa beth yw hyn? A'r Bugeiliaid ⟨p. 240⟩a attebasant, Traws-lwybr i uffern yw hwn: dyma'r ffordd y mae Rhagrithwyr yn myned i mewn yno; yn enwedig, y sawl sy'n gwerthu eu genedigaeth fraint gydag Esau; y rhai a werthant ei Meistr gydâ Suddas; y rhai sy'n cablu'r Efengyl gydag Alexander; y rhai sy'n dywedyd celwydd ac yn rhagrithio gydag Ananias, a Saphira ei Wraig ef.
Yna ebe Gobeithiol wrth y Bugeiliaid, yr wyfi 'n deall fod gan y rhain, ie bob un o honynt liw o Bererindod, megis y maegennym ninne yr awron; onid oedd y peth felly?
chwedyn hwy a wthiasant y porth led y pen yn agor, mal y gallent ddiangc ar ffrwst: eithr y porth, wrth ei hagor, a wnaeth y fâth drwst, fal y deffrowyd y Cawr; Yna fo a geisiodd gyfodi 'n ddisymmwth i ymlid y carcharorion: Eithr ei Aelodau a baîlasant; canys ei
lewygfeydd a'i cymmerasant ef drachefn, fal na allei mewn modd yn y byd fyned ar eu hôl hwynt. Yna hwy a aethant ymaith, ac a ddaethant i brif-ffordd y Brenin: erbyn hynny yr oeddent mewn diogelwch, gan eu bod wedi dyfod allan o Diroedd ac Arglwyddiaeth y Cawr.
Yn awr wedi iddynt fyned dros y ganfa, hwy a ddechreuasant ddychymig ynddynt eu hunain, pa beth a osodent yma, i rwystro'r sawl a ddeuent ar eu hôl, i ddyfod dan ddwylo'r Cawr Anobaith. Ac hwy a gyttunasant gyfodi yno Golofn; ac i
gwared: Felly Cristion a Gobeithiol a edrychasant tua'r gwaelod tan y Bryn: Ac hwy a welent, wrth droed y bryn, nifer fawr o ddynion, wedi eu dryllio yn ddarnau, gan gwymp a gawsant yno. Yna ebe Cristion, pa beth yw hyn? A'r Bugeiliaid a'i hattebasant;
y meirw. Yna Cristion a Goberthiol a edrychasant y naill ar y llall, á'r dagrau yn diferu rhyd eu griddiau; er hynny ni ddywedasant hwy ddim wrth y Bugeiliaid.
Wedi hynny, mi a welwn y Bugeiliaid yn myned â hwynt i le arall, mewn pant, lle'r oedd Drws yn ochor Bryn; a hwy a agorasant y