[Y cywir ddychwelwr.]

Y Cywyr Ddychwelwr:

In dangos y rhifedi bychan or rhai sydd in gwir gredu.

Yn dangos y rhifedi bychan or rhai sydd yn gwir gredu.

Y RHAN GYNTAF:

Fod Duw, ar Duw ymma in dra gogoneddus.

Fod Duw, ar Duw ymma yn dra gogoneddus.

EXODUS 33.18. Dangos imi attolwg dy ogoniant.

Dymma y gwirionedd duwiol cyntaf, ac mae y ddau ran ymma iw ystyried ynddo ef.

DYmma y gwirionedd duwiol cyntaf, ac mae y ddau ran ymma iw ystyried ynddo ef.

1. Fôd Duw.

2. Fôd y Duw ymma in dra gogoneddus.

2. Fôd y Duw ymma yn dra gogoneddus.

Myfi a ddechrevaf ar y rhan gyntaf, ac a brofaf (gan adel heibio ⟨p. 2⟩lawyer o ddadlevon Philosophyddaidd) fod Duw, jê gwir Dduw; Canys pôb cenedl in y bid ganmwyaf hid ddyfodiad Christ, oedd ganthynt amryw dduwyaw. Rhai in addoli r haul, rhai r llevad, yr hon a alwyd gan Ezeciel, Brenhines y nefoedd, i ba ûn y gwnae ray deisennau, rhai in addoli r holl nefoedd, rhai in addoli r tân, rhai 'r anifeiliaid gwylltion, rhai Baal, rhai Molock; Yr oedd gan y Rhufeiniaid (medd Varro) 6000 ô Dduwiau; Y rhai gan garcharu goleuni naturiaeth, a roddwyd i fynu i bechodau in erbyn naturiaeth; nail ai i addoli delwau o ddychymygiad dŷn, fell y gwna 'r anwybôdus; neu Dduw ac angylion in y Delwau rhe•ni, fell y gwnaeth y rhai dyscedig; And y rhai hyn oll ydynt gau Dduwiau.

Myfi a ddechreuaf ar y rhan gyntaf, ac a brofaf (gan adel heibio ⟨p. 2⟩lawer o ddadleuon Philosophyddaidd) fod Duw, iê gwir Dduw; Canys pôb cenedl yn y byd ganmwyaf hyd ddyfodiad Christ, oedd ganthynt amryw dduwyaw. Rhai yn addoli r haul, rhai r lleuad, yr hon a alwyd gan Ezeciel, Brenhines y nefoedd, i ba ûn y gwnae rai deisennau, rhai yn addoli r holl nefoedd, rhai yn addoli r tân, rhai 'r anifeiliaid gwylltion, rhai Baal, rhai Molock; Yr oedd gan y Rhufeiniaid (medd Varro) 6000 ô Dduwiau; Y rhai gan garcharu goleuni naturiaeth, a roddwyd i fynu i bechodau yn erbyn naturiaeth; naill ai i addoli delwau o ddychymygiad dŷn, fel y gwna 'r anwybôdus; neu Dduw ac angylion yn y Delwau rhe•ni, fel y gwnaeth y rhai dyscedig; Ond y rhai hyn oll ydynt gau Dduwiau.

In awr yr ydwyfi i brofi fôd un gwin Dduw, y Bod or pethau sydd in bôd, neu y Bôd cyntaf. Er bôd profiad y pwngc ymma in ymddangos in afraid, o ran mae pawb ganmwyaf ⟨p. 3⟩in rhedeg gida r waedd, ac in dywedyd fôd Duw; Etto ychydig sydd in credu r pwngc ymma drwyddo; Canys mae lawyer o blant Duw (y rhai a allant in orau adnabod calonnau dynion, oblegid hwynt hwy sydd in myfyrio ar hynny) in clywed pwys y brofedigaeth ymma, in gosod arnynt hwy weithie in chwerw jawn, (self) A oes Duw? fe fydd y cythrael weithiau in cloddio oddi tanodd, gan geisio chwythu i fynu y muriau ar amddiffynfeudd cryfaf; Mae goleuni nature in dangos fod Duw; and pa sawlûn sydd, y rhai drwy ei pechodau ffiaidd in erbyn ei cydwybodau, ydynt in chwythu allan ac in diffodd ganmwyaf holl oleuni nature? Ac oddiyma er na feiddiant hwy derfynu nad oes un Duw, oblegid bôd pêth goleuni ganthynt er ei fôd ef in dywyll; Etto pe gwelent hwy ei calon, hwy a allent welled ei bôd hi in ddirgel in ammau ac in ymholi, A oes Duw? And gadewch na bo nêb in ⟨p. 4⟩ammau 'r gwirironedd ymma, Etto ninny y rhai ydym adailadwyr, ni ddylaem ni fined ynghyd a gwaith, heb ein hattegion an colofnau pennaf: fe all gan hynny ymddangos fôd Duw oddiwrth y sylfaenau hyn.

Yn awr yr ydwyfi i brofi fôd un gwin Dduw, y Bod or pethau sydd yn bôd, neu y Bôd cyntaf. Er bôd profiad y pwngc ymma yn ymddangos yn afraid, o ran mae pawb ganmwyaf ⟨p. 3⟩yn rhedeg gida r waedd, ac yn dywedyd fôd Duw; Etto ychydig sydd yn credu r pwngc ymma drwyddo; Canys mae llawer o blant Duw (y rhai a allant yn orau adnabod calonnau dynion, oblegid hwynt hwy sydd yn myfyrio ar hynny) yn clywed pwys y brofedigaeth ymma, yn gosod arnynt hwy weithie yn chwerw iawn, (sef) A oes Duw? fe fydd y cythrael weithiau yn cloddio oddi tanodd, gan geisio chwythu i fynu y muriau ar amddiffynfeudd cryfaf; Mae goleuni natur yn dangos fod Duw; ond pa sawlûn sydd, y rhai drwy ei pechodau ffiaidd yn erbyn ei cydwybodau, ydynt yn chwythu allan ac yn diffodd ganmwyaf holl oleuni natur? Ac oddiyma er na feiddiant hwy derfynu nad oes un Duw, oblegid bôd pêth goleuni ganthynt er ei fôd ef yn dywyll; Etto pe gwelent hwy ei calon, hwy a allent weled ei bôd hi yn ddirgel yn ammau ac yn ymholi, A oes Duw? Ond gadewch na bo nêb yn ⟨p. 4⟩

In gyntaf, Oddiwrth weithredoedd Duw, Rhuf. 1.20. Pan welom ni dŷ teg, er nad ydym ni in gweled y gwr ai adailadodd ef, er nad ŷm ni hefyd in gwybod yr amser yr adailadwyd ef, etto ninny a derfynwn fell hyn; in siccir fe fu ymma ryw undoeth cylfyddgar in gweithio; ac a allwn ni pan edrychom ni ar olygfa dêg y nefoedd ar ddaiar, derfynu in amgenach, nad bûs, braich, a doethineb Duw y fu in gweithio ymma; er nad ydym ni in gweled yr hwn sydd anweledig, ac er nad ydym ni in gwybod yr amser y dechrevodd efe adeiladu? Pôb creadur in y nêf ar ddaiar sydd bregethwr croch or gwirionedd ymma: Pwy a osododd ŷ cannhwyllau, ar golevadau rheini in y ⟨p. 5⟩nefoedd? Pwy a grogodd allan y llusernau rheini in y nêf i olevo r bŷd tywyll? Pwy a feidr wneuthur corpholaeth din, and un cadarnach nar garreg allan o ban y naddwyd ef? A fedrai neb lunio din, and un doethach, a mwy na din? Pwy a ddyscodd ir adar adailadu ei nythod, ac ir gwenyn osod i fynu a threfnu ei gwladwriaeth? Pwy fydd in danfon yr haul mor gyflym or nail gwr ir nefoedd ir llall, gan ddwyn gidaf ef gimmint miloedd o fendithion i gimmint miloedd o deyrnasoedd a phobloedd? Pa allu o eiddo din neu Angylion a alley wneuthur y glaswelltyn lleiaf, neu roddi hoedlir gwybedyn lleiaf, wedi iddo farw unwaith? Y mae ganhynny allu uwch law pôb gallu crevedig, yr hwn yw Duw.

Yn gyntaf, Oddiwrth weithredoedd Duw, Rhuf. 1.20. Pan welom ni dŷ teg, er nad ydym ni yn gweled y gwr ai adailadodd ef, er nad ŷm ni hefyd yn gwybod yr amser yr adailadwyd ef, etto nyni a derfynwn fel hyn; yn siccir fe fu ymma ryw un doeth cylfyddgar yn gweithio; ac a allwn ni pan edrychom ni ar olygfa dêg y nefoedd ar ddaiar, derfynu yn amgenach, nad bûs, braich, a doethineb Duw y fu yn gweithio ymma; er nad ydym ni yn gweled yr hwn sydd anweledig, ac er nad ydym ni yn gwybod yr amser y dechreuodd efe adeiladu? Pôb creadur yn y nêf ar ddaiar sydd bregethwr croch or gwirionedd ymma: Pwy a osododd ŷ cannhwyllau, ar goleuadau rheini yn y ⟨p. 5⟩nefoedd? Pwy a grogodd allan y llusernau rheini yn y nêf i oleuo r bŷd tywyll? Pwy a feidr wneuthur corpholaeth dyn, ond un cadarnach nar garreg allan o ba un y naddwyd ef? A fedrai neb lunio dyn, ond un doethach, a mwy na dyn? Pwy a ddyscodd ir adar adailadu ei nythod, ac ir gwenyn osod i fynu a threfnu ei gwladwriaeth? Pwy fydd yn danfon yr haul mor gyflym or naill gwr ir nefoedd ir llall, gan ddwyn gidaf ef gimmint miloedd o fendithion i gimmint miloedd o deyrnasoedd a phobloedd? Pa allu o eiddo dyn neu Angylion a allei wneuthur y glaswelltyn lleiaf, neu roddi hoedlir gwybedyn lleiaf, wedi iddo farw unwaith? Y mae ganhynny allu vwch law pôb gallu creuedig, yr hwn yw Duw.

In ail, oddiwrth air Duw; Mae r faith fawrhydi in ymgynhyrfu, ar faith ddirgelwch wedi ei ddatcuddio in y gair, oni bid dynion in ddeillion oi gwirfodd, nid allant hwy lay na gweiddi allan, lleferydd Duw, ⟨p. 6⟩ac nid ll•f•rydd dŷn. Oddiymma y mae Calvin in cymmeryd arno brofi drwy reswm in erbyn yr holl ray di-dduw tan y nefoedd, fod yr ferythyr in air Duw. Oni thybygaist di weithiau fôd y pregethwr ar ei bregeth in dywedyd wrthit ti, ac nid wrth neb arall and wrthit ti, gan bennodi y pethau y ddywedesit ti, ar pethau a feddyliaist di? In awry gair hwnnw sydd in dywedyd iti feddyliau dy gallon, nid all fod ddim arall and gair Duw yr hwn sydd in gweled pôb pêth, ac in chwilio r gallon, H br. 4.12, 13. Drachefn y gair sydd in bywhau r marw, sydd air Duw in siccir, and gair Duw in gyffredinol drwy ei bregethu, in nerth yspryd Duw, sydd in bywhau r marw, mae efe in gwneuthur ir dall welled, ir mûd ddywedyd, ir byddar glywed, ae ir cloff rodio, ar rhai ni chlywsant erioed ei pechodau in ei llwytho, i alaru oi plegid, y rhai ni fedrent weddio erioed or blaen, i anadlu allau ochneidiau anrhaethadwy am ei pechodan.

Yn ail, oddiwrth air Duw; Mae r fath fawrhydi yn ymgynhyrfu, ar fath ddirgelwch wedi ei ddatcuddio yn y gair, oni bydd dynion yn ddeillion oi gwirfodd, nid allant hwy lai na gweiddi allan, lleferydd Duw, ⟨p. 6⟩ac nid ll•f•rydd dŷn. Oddiymma y mae Caluin yn cymmeryd arno brofi drwy reswm yn erbyn yr holl rai di-dduw tan y nefoedd, fod yr ferythyr yn air Duw. Oni thybygaist di weithiau fôd y pregethwr ar ei bregeth yn dywedyd wrthit ti, ac nid wrth neb arall ond wrthit ti, gan bennodi y pethau y ddywedesit ti, ar pethau a feddyliaist di? Yn awr y gair hwnnw sydd yn dywedyd iti feddyliau dy galon, nid all fod ddim arall ond gair Duw yr hwn sydd yn gweled pôb pêth, ac yn chwilio r galon, H br. 4.12, 13. Drachefn y gair sydd yn bywhau r marw, sydd air Duw yn siccir, ond gair Duw yn gyffredinol drwy ei bregethu, yn nerth yspryd Duw, sydd yn bywhau r marw, mae efe yn gwneuthur ir dall weled, ir mûd ddywedyd, ir byddar glywed, ae ir cloff rodio, ar rhai ni chlywsant erioed ei pechodau yn ei llwytho, i alaru oi plegid, y rhai ni fedrent weddio erioed or blaen, i anadlu allau ochneidiau anrhaethadwy am ei pechodan.

In drydydd, oddiwrth y plant a anwyd o Dew; Canys ni allwn ddarllain in nhalcennau dynion, er cynted ac y ganer hwynt y farn o farwolaeth.

Yn drydydd, oddiwrth y plant a anwyd o Dd•w; Canys ni allwn ddarllain yn nhalcennau dynion, er cynted ac y ganer hwynt y farn o farwolaeth.

Ac ni allwn welled drwy fucheddau dynion, pa galonnau uffern ol sydd ganthynt hwy; Canys pôb pren a adwaenir wrth ei ffrwyth, Matth. 12.33.

Ac ni allwn weled drwy fucheddau dynion, pa galonnau uffern ol sydd ganthynt hwy; Canys pôb pren a adwaenir wrth ei ffrwyth, Matth. 12.33.