Taith neu siwrnai y pererin, tan rith neu Gyffelybiaeth Breuddwyd
Taith neu siwrnai y pererin, tan rith neu Gyffelybiaeth Breuddwyd : in yr hwn y dangofir, I. Y Mod y mae Pechadur in Chychwyn ...Taith neu siwrnai y pererin, tan rith neu Gyffelybiaeth Breuddwyd : yn yr hwn y dangofir, I. Y Modd y mae Pechadur yn Chychwyn ...
John Bunyan 1628–1688Printiedig in Llundain : gan J. Richardson ..., 1688Printiedig yn Llundain : gan J. Richardson ..., 1688
[12], 324 p. · 71k words · Wing B5601 · ESTC R170887
Modern spelling is a reading aid: the words are the author’s, only the spelling is modernized. Original shows the page as printed, with the transcription marks.
Bug. Fe orchmynnodd Arglwydd ill hwn i ni, nac anghofiem leteugarwch; ac am hynny chwi a ellwch gael rhan o'r pethau da y sydd yma. Heb. 13. 1, 2.
Mi a weIais hefyd in fy mreuddwyd, may pan wybu'r Bugeiliaid, may *
fforddolion oeddynt; hwythau hefyd a ofynnasant Gwestiwnau iddynt (a'r Pererinion a roddasant yr un-rhyw attebion iddynt hwy, ac a roesant i eraill) megis, gwyr o ba wl•d ydych? A pha fodd y daethoch i'r ford? A thrwy ba foddion y darfu i chwi barhau ynthi fall
⟨p. 236⟩
hyn? Canys nid oes and ychydig o'r rhai sy'n dechrau dyfod tuag yma, in dangos eu hwynebau ar y mynyddoedd hyn: And pan clybu y Bugeiliaid eu hattebion hwynt, fe 'i bodlonwyd hwy 'n fawr; ac hwy a edrychasant in gariadus arnynt, ac a ddywedasant wrthynt, Croesaw i'r Mynyddoedd hyf•yd.
Ar
Bugeiliaid (meddaf) y rhai a elwid, Gwybodaeth, Profiad, Gwiliadwrus, Purdeb, a'u cymmerasant erbyn eu dwylo, ac a'u harwainasant hwy iw pebyllau; ac a osodasant gar eu bron yr hyn oedd barod ganthynt. Ac hwy a ddywedasant ym-mhellach wrthynt; ninny a ewyllysiem i chwi aros gyda ni ychydig o amser, mal y galloch fod in gydnabyddns á ninny; ac hefyd, fall y caech ychydig o esmwythyd a diddanwch, trwy fod in gyfrannogion o'r pethau daionus, y sydd iw cael in yr hyfryd fynyddoedd ymma. A'r Pererinion a ddywedasant wrthynt, eu bod nhwy 'n fodlon i aros; ac felly hwy a aethant iw gorphwysfa y noson honno, canys yr oedd hi 'n hwyr jawn.
A'r borau drannoeth mi a glywn y Bugeiliaid in galw ar Gristion a Gobeithiol, i ddyfod gyda nhwy i rodio ar y Mynyddoedd; felly hwy a aethant allan gydag hwynt, ac a rodiasant ennyd,
⟨p. 237⟩
ac a ganfuant fod y Tîr in dra ffrwythlon ac hyfryd ar bob tu. Ina ebr Bugeiliaid wrth ei gilidd, a gawn •i ddangos rhyw ryfeddodau i'r Pere•inion hyn; ac wedi iddynt gyttuno gwneuthur felly, hwy a'u
tywysasant hwynt, in gyntaf i ben y Bryn a elwid Cyfeiliorni, yr hwn oedd in serth •awn, ar yr ystlys bellaf oddiwrthynt; i'r Bugeiliaid a archasant iddynt edrych tua'r
gwared: Felly Cristion a Gobeithiol a edrychasant tua'r gwaelod tan y Bryn: Ac hwy a welent, wrth droed y bryn, nifer fawr o ddynion, wedi eu dryllio in ddarnau, gan gwymp a gawsant yno. Ina ebe Cristion, pa beth yw hyn? A'r Bugeiliaid a'i hattebasant;
Bug. Fe orchmynnodd Arglwydd y lle hwn i ni, nac anghofiem leteugarwch; ac am hynny chwi a ellwch gael rhan o'r pethau da y sydd yma. Heb. 13. 1, 2.
Mi a weIais hefyd yn fy mreuddwyd, mai pan wybu'r Bugeiliaid, mai *fforddolion oeddynt; hwythau hefyd a ofynnasant Gwestiwnau iddynt (a'r Pererinion a roddasant yr vn-rhyw attebion iddynt hwy, ac a roesant i eraill) megis, gwyr o ba wl•d ydych? A pha fodd y daethoch i'r ffordd? A thrwy ba foddion y darfu i chwi barhau ynthi fal ⟨p. 236⟩hyn? Canys nid oes ond ychydig o'r rhai sy'n dechrau dyfod tuag yma, yn dangos eu hwynebau ar y mynyddoedd hyn: Ond pan clybu y Bugeiliaid eu hattebion hwynt, fe 'i bodlonwyd hwy 'n fawr; ac hwy a edrychasant yn gariadus arnynt, ac a ddywedasant wrthynt, Croesaw i'r Mynyddoedd hyf•yd.
Ar †Bugeiliaid (meddaf) y rhai a elwid, Gwybodaeth, Profiad, Gwiliadwrus, Purdeb, a'u cymmerasant erbyn eu dwylo, ac a'u harwainasant hwy iw pebyllau; ac a osodasant gar eu bron yr hyn oedd barod ganthynt. Ac hwy a ddywedasant ym-mhellach wrthynt; nyni a ewyllysiem i chwi aros gyda ni ychydig o amser, mal y galloch fod yn gydnabyddns á nyni; ac hefyd, fal y caech ychydig o esmwythyd a diddanwch, trwy fod yn gyfrannogion o'r pethau daionus, y sydd iw cael yn yr hyfryd fynyddoedd ymma. A'r Pererinion a ddywedasant wrthynt, eu bod nhwy 'n fodlon i aros; ac felly hwy a aethant iw gorphwysfa y noson honno, canys yr oedd hi 'n hwyr iawn.
A'r borau drannoeth mi a glywn y Bugeiliaid yn galw ar Gristion a Gobeithiol, i ddyfod gyda nhwy i rodio ar y Mynyddoedd; felly hwy a aethant allan gydag hwynt, ac a rodiasant ennyd, ⟨p. 237⟩ac a ganfuant fod y Tîr yn dra ffrwythlon ac hyfryd ar bob tu. Yna ebr Bugeiliaid wrth ei gilidd, a gawn •i ddangos rhyw ryfeddodau i'r Pere•inion hyn; ac wedi iddynt gyttuno gwneuthur felly, hwy a'u *tywysasant hwynt, yn gyntaf i benn y Bryn a elwid Cyfeiliorni, yr hwn oedd yn serth •awn, ar yr ystlys bellaf oddiwrthynt; i'r Bugeiliaid a archasant iddynt edrych tua'r *gwared: Felly Cristion a Gobeithiol a edrychasant tua'r gwaelod tan y Bryn: Ac hwy a welent, wrth droed y bryn, nifer fawr o ddynion, wedi eu dryllio yn ddarnau, gan gwymp a gawsant yno. Yna ebe Cristion, pa beth yw hyn? A'r Bugeiliaid a'i hattebasant;
oni chlywsochi Sôn am y rhai a ddadymchwelwyd o ran eu ffydd, trwy goelio athrawiaeth Hymenaeus a Philetus, y rhai o ran y gwirionedd a gyfeiliornasant, gan ddywedyd, ddarfod 1yr adgyfodiad eusys (a thrwy ganlyniaeth, 2na bid adgyfodiad ir meirw drachefn) A'r Pererinion a ddywedasant, Do, ni a glywsom Sôn am danynt. Ina ebr Bugeiliaid wrthynt, y rhai a welwch chi eu haelodau nhw in gorwedd in ddarnau, wrth odrau y Bryn yma, ydyw 'r bobl hynny: Ac fo 'i gadawwyd hwy heb eu claddu hid y did ⟨p. 238⟩hwn (fall y gwelwch) er ensampl i eraill, i ochelyd na ddringont in rhy uchel ac na ddelont in rhy agos i ymylau y mynydd hwn.
Ina mi ai gwelais nhw in eu harwain hwy, i ben mynydd arall, y• hwn a elwid Gocheliad; a'r Bugeiliaid a archasant iddynt edrych ym-mhell oddiwrthynt: Yr hyn pan y gwnaethant, hwy a dybygent, eu bod in canfod lawyer o Ddynion in rhodio […] fynu ac i wared ymmysc y beddau, y rhai oedd yno; ac hwy a ddeallasan• fod y gwŷr in ddeillion, am eu bod in tramcwyddo weithie wrth y beddau ac am eu bôd in methu dyfod allan oddiyno. Ina ebe Cristion, pa beth sydd […] ni deal wrth hyn?
A'r Bugeiliaid a attebasant, oni welsochi ganfa, ychydig islaw y mynyddoedd hyn, yr hon sy'n arwain i weirglodd, o'r tu asswy i'r ford yma ? A'r Pererinion a attebasant, gwelsom. Ina ebr Bugeiliaid; y mae Llwybr in mined o'r Ganfa honno, yr hon sy 'n *tywys in gymmwys i Gastell Amheuys, in yr hwn y mae'r Cawr Anobaith in trigo: A'r gwyr accw (self, y rhai a welwch ymmysc y Beddau) a fuant in Bererinion fall yr ydychi in awr, hid oni ddaethant at y Ganfa ⟨p. 239⟩honno. Ac o herwydd body jawn ford in arw in y man hynny, hwy a droesant i'r Weirglodd honno; ac yno y daliwyd hwy gan Gawr Anobaith, ac efe a'u carcharodd hwynt, in ei Gastell: Ac wedi iddo eu cadw nhw, dross dalm o amser, in ei *Ddaiardy, efe o'r diwedd a dynnodd allan eu llygaid hwy, ac a'u harwainodd i blith y beddau accw; lle y gadawodd efe hwynt i gyrwydro hid y dŷdd heddyw, fall y cyflawnid ymadrodd y gwr doeth, Din in mined ar gyfeilorn oddiar ford deal, a orphywys ynghynulleidfa 5y meirw. Ina Cristion a Goberthiol a edrychasant y nail ar y llall, á'r dagrau in diferu rhyd eu griddiau; er hynny ni ddywedasant hwy ddim wrth y Bugeiliaid.
Wedi hynny, mi a welwn y Bugeiliaid in mined â hwynt i le arall, mewn pant, lle'r oedd Drws in ochor Bryn; a hwy a agorasant y †ddôr, ac a barasant iddynt edrych i mewn;
oni chlywsochi Sôn am y rhai a ddadymchwelwyd o ran eu ffydd, trwy goelio athrawiaeth Hymenaeus a Philetus, y rhai o ran y gwirionedd a gyfeiliornasant, gan ddywedyd, ddarfod 1yr adgyfodiad eusys (a thrwy ganlyniaeth, 2na bydd adgyfodiad ir meirw drachefn) A'r Pererinion a ddywedasant, Do, ni a glywsom Sôn am danynt. Yna ebr Bugeiliaid wrthynt, y rhai a welwch chi eu haelodau nhw yn gorwedd yn ddarnau, wrth odrau y Bryn yma, ydyw 'r bobl hynny: Ac fo 'i gadawwyd hwy heb eu claddu hyd y dydd ⟨p. 238⟩hwn (fal y gwelwch) er ensampl i eraill, i ochelyd na ddringont yn rhy uchel ac na ddelont yn rhy agos i ymylau y mynydd hwn.
Yna mi ai gwelais nhw yn eu harwain hwy, i ben mynydd arall, y• hwn a elwid Gocheliad; a'r Bugeiliaid a archasant iddynt edrych ym-mhell oddiwrthynt: Yr hyn pan y gwnaethant, hwy a dybygent, eu bod yn canfod llawer o Ddynion yn rhodio 〈…〉 fynu ac i wared ymmysc y beddau, y rhai oedd yno; ac hwy a ddeallasan• fod y gwŷr yn ddeillion, am eu bod yn tramcwyddo weithie wrth y beddau ac am eu bôd yn methu dyfod allan oddiyno. Yna ebe Cristion, pa beth sydd 〈…〉 ni ddeall wrth hyn?
A'r Bugeiliaid a attebasant, oni welsochi ganfa, ychydig islaw y mynyddoedd hyn, yr hon sy'n arwain i weirglodd, o'r tu asswy i'r ffordd yma ? A'r Pererinion a attebasant, gwelsom. Yna ebr Bugeiliaid; y mae Llwybr yn myned o'r Ganfa honno, yr hon sy 'n *tywys yn gymmwys i Gastell Amheuys, yn yr hwn y mae'r Cawr Anobaith yn trigo: A'r gwyr accw (sef, y rhai a welwch ymmysc y Beddau) a fuant yn Bererinion fal yr ydychi yn awr, hyd oni ddaethant at y Ganfa ⟨p. 239⟩honno. Ac o herwydd bod y iawn ffordd yn arw yn y man hynny, hwy a droesant i'r Weirglodd honno; ac yno y daliwyd hwy gan Gawr Anobaith, ac efe a'u carcharodd hwynt, yn ei Gastell: Ac wedi iddo eu cadw nhw, dros dalm o amser, yn ei *Ddaiardy, efe o'r diwedd a dynnodd allan eu llygaid hwy, ac a'u harwainodd i blith y beddau accw; lle y gadawodd efe hwynt i gyrwydro hyd y dŷdd heddyw, fal y cyflawnid ymadrodd y gwr doeth, Dyn yn myned ar gyfeilorn oddiar ffordd deall, a orphywys ynghynulleidfa
ac hwy a wnaethant felly; ac weal yr oedd y Lle oddifewn in dywyll ac in fwglyd jawn: ac weal hwy a dybygent hefyd, eu bód in clywed megis swn rhyw Dân, a lleisiau rhai in dioddef poenau dirfawr, ac eu bod in arogli arogl brwmstan. Ina ebe Cristion, pa beth yw hyn? A'r Bugeiliaid ⟨p. 240⟩a attebasant, Traws-lwybr i uffern yw hwn: dyma'r ford y mae Rhagrithwyr in mined i mewn yno; in enwedig, y sawl sy'n gwerthu eu genedigaeth fraint gydag Esau; y rhai a werthant ei Meistr gydâ Suddas; y rhai sy'n cablu'r Efengyl gydag Alexander; y rhai sy'n dywedyd celwydd ac in rhagrithio gydag Ananias, a Sapphira ei Wraig ef.
Ina ebe Gobeithiol wrth y Bugeiliaid, yr wyfi 'n deal fod gan y rhain, je bob un o honynt liw o Bererindod, megis y maegennym nine yr awron; onid oedd y peth felly?
ac hwy a wnaethant felly; ac wele yr oedd y Lle oddifewn yn dywyll ac yn fwglyd iawn: ac wele hwy a dybygent hefyd, eu bód yn clywed megis swn rhyw Dân, a lleisiau rhai yn dioddef poenau dirfawr, ac eu bod yn arogli arogl brwmstan. Yna ebe Cristion, pa beth yw hyn? A'r Bugeiliaid ⟨p. 240⟩a attebasant, Traws-lwybr i uffern yw hwn: dyma'r ffordd y mae Rhagrithwyr yn myned i mewn yno; yn enwedig, y sawl sy'n gwerthu eu genedigaeth fraint gydag Esau; y rhai a werthant ei Meistr gydâ Suddas; y rhai sy'n cablu'r Efengyl gydag Alexander; y rhai sy'n dywedyd celwydd ac yn rhagrithio gydag Ananias, a Saphira ei Wraig ef.
Yna ebe Gobeithiol wrth y Bugeiliaid, yr wyfi 'n deall fod gan y rhain, ie bob un o honynt liw o Bererindod, megis y maegennym ninne yr awron; onid oedd y peth felly?
Bug. Rhai a aethant ym-mhellach, a rhai ni ddaethant cyn belled a'r mynyddoedd hyn.
Ina eb'r Pererinion wrth eu gilydd, rhaid i ni alw ar yr Hollalluog am nerth.
Bug. Rhai a aethant ym-mhellach, a rhai ni ddaethant cyn belled a'r mynyddoedd hyn.
Yna eb'r Pererinion wrth eu gilydd, rhaid i ni alw ar yr Hollalluog am nerth.
Bug. Gwir yw hynny, a rhaid i chwi wneuthur defnydd o honaw hefyd, wedi ei gael ef.
Erbyn hyn yr oedd y Pererinion in ewyllysio mined ym-mlaen; ar Bugeiliaid ⟨p. 241⟩oeddent fodlon i hynny: Felly hwy a rodiasant ynghyd hid gwrr eithaf y mynyddoedd. Ina ebr Bugeiliaid wrth eu gilydd; gadewch i ni ddangos oddi yma birth y Ddinas Nefol i'r Pererinion; os medrant edrych trwy 'n *Drych-olwg ni: A'r Pererinion oeddynt dra bodlon i hynny. Felly hwy a'u cymmerasant i ben bryn uchel, yr hwn a elwid Eglur, ac a roddasant iddynt y †drych i edrych trwyddo: Ina hwy a brofasant i edrych trwyddo; and wrth atgofio y peth diweddaf a ddangosasai y Bugeiliaid iddynt, yr oedd eu dwylo nhwy 'n crynu gan ofn; ac-o herwydd hynny, method arnynt edry•h in ddiyscog trwy 'r Drych; er hynny yr oeddent in tybied, eu bod in gweled rhyw beth tebig i'r porth, ac hefyd peth o ogoniant ill.
Pan yr oeddent ar ymadel, un o'r Bugeiliaid a roddodd iddynt Yscrifen o ysbysrwydd ynghylch eu ford: A'r Llall a archodd iddynt ochelyd y Din gwenhieithus: A'r Trydydd a archodd iddynt ochelyd rhag cyscu ar y Tîr a reibiwyd: A'r Pedwerydd a ddywedodd wrthynt, Duw fo'n rhwydd i chwi.
Ina mi a welwn y ddau Bererin in mined i wared o'r Mynyddoedd, ar hid y ⟨p. 242⟩ford-fawr tua 'r Ddinas nefol. In awr ychydig islaw 'r Mynyddoedd yma, ar y law asswy, yr oedd Gwlâd Cellwair in sefyll; ac o'r wlâd hon, yr oedd *wttra gam (self lón neu foidir fechan) in dyfod ir ford yr oedd y Pererinion ynthi: Ac yma y cyfarfuant â llangc pert a ffraeth, yr hwn oedd in teithio o'r wlâd honno, a'i enw ef oedd Anwybodaeth. Felly Cristion a ofynnodd iddo, o bale yr oedd in dyfod, ac i bale yr oedd e in mined?
Bug. Gwir yw hynny, a rhaid i chwi wneuthur defnydd o honaw hefyd, wedi ei gael ef.
Erbyn hyn yr oedd y Pererinion yn ewyllysio myned ym-mlaen; ar Bugeiliaid ⟨p. 241⟩oeddent fodlon i hynny: Felly hwy a rodiasant ynghyd hyd gwrr eithaf y mynyddoedd. Yna ebr Bugeiliaid wrth eu gilydd; gadewch i ni ddangos oddi yma byrth y Ddinas Nefol i'r Pererinion; os medrant edrych trwy 'n *Drych-olwg ni: A'r Pererinion oeddynt dra bodlon i hynny. Felly hwy a'u cymmerasant i ben bryn uchel, yr hwn a elwid Eglur, ac a roddasant iddynt y †drych i edrych trwyddo: Yna hwy a brofasant i edrych trwyddo; ond wrth atgofio y peth diweddaf a ddangosasai y Bugeiliaid iddynt, yr oedd eu dwylo nhwy 'n crynu gan ofn; ac-o herwydd hynny, methodd arnynt edry•h yn ddiyscog trwy 'r Drych; er hynny yr oeddent yn tybied, eu bod yn gweled rhyw beth tebig i'r porth, ac hefyd peth o ogoniant y lle.
Pan yr oeddent ar ymadel, vn o'r Bugeiliaid a roddodd iddynt Yscrifen o ysbysrwydd ynghylch eu ffordd: A'r Llall a archodd iddynt ochelyd y Dyn gwenhieithus: A'r Trydydd a archodd iddynt ochelyd rhag cyscu ar y Tîr a reibiwyd: A'r Pedwerydd a ddywedodd wrthynt, Duw fo'n rhwydd i chwi.
Yna mi a welwn y ddau Bererin yn myned i wared o'r Mynyddoedd, ar hyd y ⟨p. 242⟩ffordd-fawr tua 'r Ddinas nefol. Yn awr ychydig islaw 'r Mynyddoedd yma, ar y llaw asswy, yr oedd Gwlâd Cellwair yn sefyll; ac o'r wlâd hon, yr oedd *wttra gam (sef lón neu foidir fechan) yn dyfod ir ffordd yr oedd y Pererinion ynthi: Ac yma y cyfarfuant â llangc pert a ffraeth, yr hwn oedd yn teithio o'r wlâd honno, a'i enw ef oedd Anwybodaeth. Felly Cristion a ofynnodd iddo, o ba le yr oedd yn dyfod, ac i ba le yr oedd e yn myned?
Anwyb. Mi a Wn ewyllys fy Arglwydd, ac a fum in Fucheddwr da, yr wyf in Talu i bawb ei eiddo; yr wyfi 'n Gweddio, in Ymprydio, in talu fy Negymmau, ac in rhoddi Elusennau, ac mi a adewais fy Ngwlâd, ⟨p. 243⟩er mwyn ill yr wyf in mined iddo.
Anwyb. Mi a Wn ewyllys fy Arglwydd, ac a fum yn Fucheddwr da, yr wyf yn Talu i bawb ei eiddo; yr wyfi 'n Gweddio, yn Ymprydio, yn talu fy Negymmau, ac yn rhoddi Elusennau, ac mi a adewais fy Ngwlâd, ⟨p. 243⟩er mwyn y lle yr wyf yn myned iddo.
Cris. Eithr ni ddaethost ti i mewn trwy 'r porth cyfyng, yr hon sy ym-mhen y ford yma: And tidy a ddaethost i mewn i'r ford hon, trwy'r lwybr cam accw; ac am hynny yr wyf in ofni, pa beth bynnag yr wit ti 'n dybied am danat dy hun; pan ddelo 'r did Cyfrif, y rhoddir i'th erbyn, may lleidr ac yspeiliwr wit, in lle cael mined i mewn i'r Ddinas.
Cris. Eithr ni ddaethost ti i mewn trwy 'r porth cyfyng, yr hon sy ym-mhen y ffordd yma: Ond tydi a ddaethost i mewn i'r ffordd hon, trwy'r lwybr cam accw; ac am hynny yr wyf yn ofni, pa beth bynnag yr wyt ti 'n dybied am danat dy hun; pan ddelo 'r dydd Cyfrif, y rhoddir i'th erbyn, mai lleidr ac yspeiliwr wyt, yn lle cael myned i mewn i'r Ddinas.
Anwyb. Foneddigion, yr ydych 'n ddieithriaid im fi, nid adwaen i mo honoch; byddwch fodlon i ddilyn Crefydd eich Gwlad chwi; a mine a ddilynaf Grefydd fy ngwlâd inn. Yr wyfi'n gobeithio y bid pob peth o'r gorau. Ac am y porth y soniasoch am dano, fe ŵyr yr holl fyd, fod honno ym-mhell o 'n gwlad ni: nid wyfi chwaith in tybied, fod neb in ein holl barthau ni, in gwybod y ford tuag yno; ac nis gwaeth pu'n ai bod in ei gwybod hi ai peidio, gan fod gennym (fall y gwelwch) †Wttra lâs hyfryd, in dyfod o'n Gwlâd ni, i uniawn-gyrchu 'r ford yma.
Pan y gwelodd Cristion fod y gwr in doeth in ei olwg ei hun, efe a ddywedodd wrth Obeithiol in ddistaw; gwell yw'r gobaith am ffôl nag am dano ⟨p. 244⟩ef. Ac fo a ddywedodd ym-mhellach, 2y ffôl pan rodio ar y ford, sydd â'i Gallon in pallu, ac y mae 'n dywedyd 3wrth bawb ei fod in ffôl. Pa beth a wnawn ni? A siaradwn ag ef ym-mhellach? Neu ynteu mined oi flaen ef in bresennol, i adel iddo fyfyrio ar yr hyn a glywodd eisus, ac yna ei aros ef drachefn; i edrych a allwn bob in ychydig wneuthur dim daioni iddo ef. 'Rwi 'n tybied ebe Gobeithiol, nad yw 'n dda dywedyd y cwbl ar unwaith wrtho ef, gadewch i ni ei adel e y pride hyn os mynnwch; a siaradwn ag ef in y man, fall y bo'n abl derbyn ein haddysc a'n cynghorion.
Felly hwy a aethant ym-mlaen eill dau, ac Anwybodaeth a ddaeth ar eu hòl. In awr gwedi iddynt ei ragflaenu ef ychydig, hwy a ddaethant i *Hewlan dywyll jawn, lle y cyfarfuant â Gwr wedi ei rwymo gan saith Cythrael, â saith 5o raffau cedyrn; ac yr oeddent in ei gario ef in ôl, i'r Drws a welsent ar 6ochr y Bryn. Cristion in awr a'i Gyfaill Gobeithiol a ddechrevasant †arswydo a chrynu 'n ‖aruthr. Etto fall yr oedd y Cythreuliaid in dwyn ymaith y Gwr; Cristion a edrychodd in graft arno, i welled a oedd e in ei ad•abod ef; ac fo a dybiodd may in […], ⟨p. 245⟩ydoedd y gwr, yr hwn oedd in byw in Nhref Gwrth-giliad: And ni allay 9fo welled ei wyneb ef in amlwg, am ei fod in gostwng ei ben i lawr fall lleidr wedi ei ddal: Eithr wedi iddo fined heibio, Gobeithiol a edrychodd ar ei ôl ef; ac a ganfu Bapyr ar ei Gefn ef, lle yr oedd yr yscrifennad hwn; Proffeswr *anllad a Gwrthgiliwr damnedig. Ina y dywedodd Cristion wrth ei gydymaith, in awr yr wyf in atgofio yr hyn a fanegwyd i mi, am beth a ddigwyddodd i wr da ynghylch y man yma; ei Enw ef oedd Ychydig ffydd, eithr gwr da rhinweddol ydoedd efe; ac yr oedd e'n trigo in Nhrêf †Diffuant.
Anwyb. Foneddigion, yr ydych 'n ddieithriaid im fi, nid adwaen i mo honoch; byddwch fodlon i ddilyn Crefydd eich Gwlad chwi; a minne a ddilynaf Grefydd fy ngwlâd inne. Yr wyfi'n gobeithio y bydd pob peth o'r gorau. Ac am y porth y soniasoch am dano, fe ŵyr yr holl fyd, fod honno ym-mhell o 'n gwlad ni: nid wyfi chwaith yn tybied, fod neb yn ein holl barthau ni, yn gwybod y ffordd tuag yno; ac nis gwaeth pu'n ai bod yn ei gwybod hi ai peidio, gan fod gennym (fal y gwelwch) †Wttra lâs hyfryd, yn dyfod o'n Gwlâd ni, i uniawn-gyrchu 'r ffordd yma.
Pan y gwelodd Cristion fod y gwr yn ddoeth yn ei olwg ei hun, efe a ddywedodd wrth Obeithiol yn ddistaw; gwell yw'r gobaith am ffôl nag am dano ⟨p. 244⟩ef. Ac fo a ddywedodd ym-mhellach, 2y ffôl pan rodio ar y ffordd, sydd â'i Galon yn pallu, ac y mae 'n dywedyd 3wrth bawb ei fod yn ffôl. Pa beth a wnawn ni? A siaradwn ag ef ym-mhellach? Neu ynteu myned oi flaen ef yn bresennol, i adel iddo fyfyrio ar yr hyn a glywodd eisus, ac yna ei aros ef drachefn; i edrych a allwn bob yn ychydig wneuthur dim daioni iddo ef. 'Rwi 'n tybied ebe Gobeithiol, nad yw 'n dda dywedyd y cwbl ar vnwaith wrtho ef, gadewch i ni ei adel e y pryd hyn os mynnwch; a siaradwn ag ef yn y mann, fal y bo'n abl derbyn ein haddysc a'n cynghorion.
Felly hwy a aethant ym-mlaen eill dau, ac Anwybodaeth a ddaeth ar eu hòl. Yn awr gwedi iddynt ei ragflaenu ef ychydig, hwy a ddaethant i *Hewlan dywyll iawn, lle y cyfarfuant â Gwr wedi ei rwymo gan saith Cythrael, â saith 5o raffau cedyrn; ac yr oeddent yn ei gario ef yn ôl, i'r Drws a welsent ar 6ochr y Bryn. Cristion yn awr a'i Gyfaill Gobeithiol a ddechreuasant †arswydo a chrynu 'n ‖aruthr. Etto fal yr oedd y Cythreuliaid yn dwyn ymaith y Gwr; Cristion a edrychodd yn graff arno, i weled a oedd e yn ei ad•abod ef; ac fo a dybiodd mai yn 〈…〉,
y meirw. Yna Cristion a Goberthiol a edrychasant y naill ar y llall, á'r dagrau yn diferu rhyd eu griddiau; er hynny ni ddywedasant hwy ddim wrth y Bugeiliaid.
Wedi hynny, mi a welwn y Bugeiliaid yn myned â hwynt i le arall, mewn pant, lle'r oedd Drws yn ochor Bryn; a hwy a agorasant y
fo weled ei wyneb ef yn amlwg, am ei fod yn gostwng ei ben i lawr fal lleidr wedi ei ddal: Eithr wedi iddo fyned heibio, Gobeithiol a edrychodd ar ei ôl ef; ac a ganfu Bapyr ar ei Gefn ef, lle yr oedd yr yscrifennad hwn; Proffeswr
anllad a Gwrthgiliwr damnedig. Yna y dywedodd Cristion wrth ei gydymaith, yn awr yr wyf yn atgofio yr hyn a fanegwyd i mi, am beth a ddigwyddodd i wr da ynghylch y mann yma; ei Enw ef oedd Ychydig ffydd, eithr gwr da rhinweddol ydoedd efe; ac yr oedd e'n trigo yn Nhrêf