Chapter 5

[…] ⟨p. 183⟩33. 31, 32, 33. Jedi a eli wrando mal y darbyniech lawenydd a diddanwch in gwrando, je i gredu ac i ymaflyd yngrhist, a dywedyd a thybied ei fod ef in eiddoti, ac etto heb fod in gadwedig megis y ddaiar garregog, Mat. 13, y rhai a glyby r gair gida llawenydd a thros amser a gredasant:

〈…〉 ⟨p. 183⟩33. 31, 32, 33. Ie di a elli wrando mal y darbyniech lawenydd a diddanwch yn gwrando, ie i gredu ac i ymaflyd yngrhist, a dywedyd a thybied ei fod ef yn eiddoti, ac etto heb fod yn gadwedig megis y ddaiar garregog, Mat. 13, y rhai a glyby r gair gida llawenydd a thros amser a gredasant:

Gwrth 5 Yr wyfi in darllain yr scrythyr in fynych.

Gwrth 5 Yr wyfi yn darllain yr scrythyr yn fynych.

Atteb. Hyn a eli di wneuthur hefyd, ac etto bod in golledig.

Atteb. Hyn a elli di wneuthur hefyd, ac etto bod yn golledig.

Megis y Pharisaeaid, y rhain oedd mor yspus ar yr scrythurau, na bid ei raid i Grist, and in unig ddywedyd, yscryfonnwyd neu dynetproyà in yr hen amser, Math. 5. canys hwy wyddent y testyn ar lle in ddigon hynod er nad oedd Christ in ei henwi hwynt.

Megis y Pharisaeaid, y rhain oedd mor yspus ar yr scrythurau, na bydd ei raid i Grist, ond yn unig ddywedyd, yscryfonnwyd neu dynetproyà yn yr hen amser, Math. 5. canys hwy wyddent y testyn ar lle yn ddigon hynod er nad oedd Christ yn ei henwi hwynt.

Gwrth 6 And mae in flin arnaf, yr ydwyf in alarus, ac in edifarha oblegid fy mhechodau a bassiodd.

Gwrth 6 Ond mae yn flin arnaf, yr ydwyf yn alarus, ac yn edifarha oblegid fy mhechodau a bassiodd.

Atteb. Indas a wnaeth felly: Math. 27.3. fe a edifarhaodd ac edifeirwch cnawdol, rhag ofn uffern, neu ⟨p. 184⟩galar naturiol am ddeilio mor anghyweithas a Christ, drwy fradychu nid in unig waed, and gwaed gwirion hefyd: Gwir ostyngeiddrwydd sydd, bob amser in mined ynglyd a dywygiad ac adnewyddiad calon.

Atteb. Indas a wnaeth felly: Math. 27.3. fe a edifarhaodd ac edifeirwch cnawdol, rhag ofn uffern, neu ⟨p. 184⟩galar naturiol am ddeilio mor anghyweithas a Christ, drwy fradychu nid yn unig waed, ond gwaed gwirion hefyd: Gwir ostyngeiddrwydd sydd, bob amser yn myned ynglyd a dywygiad ac adnewyddiad calon.

Gwrth. 7 Oh yr wyfi in caru gwir da ai cymdeithas.

Gwrth. 7 Oh yr wyfi yn caru gwir da ai cymdeithas.

Atteb. Felly y carodd y pump morwgn angal gymdeithas y rhai call, ac in amser trallod hwy a gaewyd allan o bŷrth trugared er hynny i gid, o herwydd nad oedd ganthyat olew in ei llestri ei hunain: Math. 25.

Atteb. Felly y carodd y pump morwgn angal gymdeithas y rhai call, ac yn amser trallod hwy a gaewyd allan o bŷrth trugared er hynny i gid, o herwydd nad oedd ganthyat olew yn ei llestri ei hunain: Math. 25.

Gwrth. 8 And Duw a roes i'mi fwy o wybodaeth nac i eraill je nac oedd gennif fy hun unwaith.

Gwrth. 8 Ond Duw a roes i'mi fwy o wybodaeth nac i eraill ie nac oedd gennif fy hun unwaith.

Atteb. Hyn a eli di gael, a bod in ably ddyscu eraill hefydd, a meddwl felly am danat dy hunan, ac etto bod in golledig. Rhu. 2.18, 23.

Atteb. Hyn a elli di gael, a bod yn abli ddyscu eraill hefydd, a meddwl felly am danat dy hunan, ac etto bod yn golledig. Rhu. 2.18, 23.

Gwrth. 9 And yr wyfi in cadw Did yr Arglwydd in sanctaidd.

Gwrth. 9 Ond yr wyfi in cadw Dydd yr Arglwydd yn sanctaidd.

Atteb. Felly yr oedd yr Iddewon, y rhai etto y mae Christ in ei condemnio, ac a gollwyd.

Atteb. Felly yr oedd yr Iddewon, y rhai etto y mae Christ yn ei condemnio, ac a gollwyd.

Gwrth. 10 Mae gennif lawyer o ddymniadau a, ac o egniad i geisio y nef.

Gwrth. 10 Mae gennif lawer o ddymniadau a, ac o egniad i geisio y nef.

Atteb. Ti a lawyer eraill gida thydi a eli gael yd cyfriw, ac etto colli r nefoedd, lawyer a geisiant fined i mewn ir porth cyfing, ac nis gallant: Luc. 13.24.

Atteb. Ti a llawer eraill gida thydi a elli gael yd cyfriw, ac etto colli r nefoedd, llawer a geisiant fyned i mewn ir porth cyfing, ac nis gallant: Luc. 13.24.

Gwrth. 11 Gwir ydyw (meddi) mae dyion in cyflawni lawyer o ddledwyddaw, and heb ddim zel na bywyd; and yr wyfi in lawn zel:

Gwrth. 11 Gwir ydyw (meddi) mae dyion yn cyflawni llawer o ddledwyddaw, ond heb ddim zel na bywyd; ond yr wyfi yn llawn zel:

Atteb. Tydi […] •lli fod felly, ac na byddy•• gadwedig er hyn, megis Jehu; Paul oedd in lawn zel pan •edd efe in Pharisaead, ac os oedd •fe felly am gau grefydd, ac am •chos drwg, mwy o lawyer y jelly di fod felli dross achos da, je ti a eli fod cimmint dy zel, ac nid in unit i lefain allan in erbyn annuwioldeb mewn dynion drygionus, and in erbyn rhai eraill, y rhai nid ant ddim pellach nag ymddygiad gweddol o flaen dynion, […] rhai eraill, je in erbyn oerni y rhai gorau o blant Duw. Ti a eli ⟨p. 186⟩fod fall march blaenâf in y wê, a blaenor ymarferion da ymmhlit• y gwyr gorau (megis Joash brenin anuwiol oedd y cyntaf a achwynodd oblegid esceulusdra y swyddogion goref wrth ail adeiladu 'r deml) ac felly ei cynhyrfu hwynt at daioni: Je, Ti a eli fod mor rith-wresog ac i ddiodef dy erlid, heb ymroi modfed, na darfod wrth dy hogi, and Tydi a eli sefyll allan in wrol ac in hŷf in amser erlydigaeth, megis y ddaiar ddreinniog. Math. 13. Mor wresog y jelly di fod, a hoffi ac ymhyfrydu ynghymdeithas y rhai goreu, ac ymgyrredd at y pregethwyr mwyaf ei zêl, y rhai a chwiliant gydwybodau dynion goref, megis yr ymgasclodd holl wlad Judea at weinidogaeth Joan Math. 3.7.

Atteb. Tydi 〈…〉 •lli fod felly, ac na byddy•• gadwedig er hyn, megis Jehu; Paul oedd yn llawn zel pan •edd efe yn Pharisaead, ac os oedd •fe felly am gau grefydd, ac am •chos drwg, mwy o lawer y gelli di fod felli dros achos da, ie ti a elli fod cimmint dy zel, ac nid yn uni• i lefain allan yn erbyn annuwioldeb mewn dynion drygionus, ond yn erbyn rhai eraill, y rhai nid ant ddim pellach nag ymddygiad gweddol o flaen dynion, rhai eraill, ie yn erbyn oerni y rhai gorau o blant Duw. Ti a elli

Ac a hoffasant glywed y gair dross amser. Je, Tydi a eli fod mor wresog o zel a chymeryd hyfrydwch digrif in gwneuthur yr holl bethau hyn. Esa. 58.2, 3. Ymhyfrydant in nessau a• Dduw, etto ⟨p. 187⟩dyfod in fir or nef.

Ac a hoffasant glywed y gair dros amser. Ie, Tydi a elli fod mor wresog o zel a chymeryd hyfrydwch digrif yn gwneuthur yr holl bethau hyn. Esa. 58.2, 3. Ymhyfrydant yn nessau a• Dduw, etto ⟨p. 187⟩dyfod yn fyrr or nef.

Gwrth. 12 And di a ddywedi, Gwir yw: lawyer ûn sydd in marchogaeth (megis in Bôst) ac in torri ei wynt y• y diwedd, lawyer ûn sydd in wresog dross amser, and ei dân ef a ddifodd in fuan, ai zêl a ddersydd, ni ddaliant allan; lle yr wyfi in ddianwadal ac in parhau mewn gweithredoedd daionus.

Gwrth. 12 Ond di a ddywedi, Gwir yw: llawer ûn sydd yn marchogaeth (megis yn Bôst) ac yn torri ei wynt y• y diwedd, llawer ûn sydd yn wresog dros amser, ond ei dân ef a ddifodd yn fuan, ai zêl a ddersydd, ni ddaliant allan; lle yr wyfi yn ddianwadal ac yn parhau mewn gweithredoedd daionus.

Atteb. Felly y gwnaeth y gwr jefangc, hwn er hynny oedd anraslon. Mat. 19.20. Hyn oll a gedwais i om jefcngctid. Beth sydd in eisiau immi etto?

Atteb. Felly y gwnaeth y gwr iefangc, hwn er hynny oedd anraslon. Mat. 19.20. Hyn oll a gedwais i om iefcngctid. Beth sydd yn eisiau immi etto?

Gwrth. 13 Gwir iw, fe all Rhagrithwyr fined ymmhell and hwy a wyddant ei bod ei hunain in ddrwg ar hŷd yr amser, ac felly maent in twyllo eraill; And, mae hither genniff fy mod i in ffafr Duw, ac mewn cyflwr diogel dedwydd, gan fy mod i in gwneuthur y cwbl a chalon dda dross Dduw ac i Dduw.

Gwrth. 13 Gwir iw, fe all Rhagrithwyr fyned ymmhell ond hwy a wyddant ei bod ei hunain yn ddrwg ar hŷd yr amser, ac felly maent yn twyllo eraill; Ond, mae hyder genniff fy mod i yn ffafr Duw, ac mewn cyflwr diogel dedwydd, gan fy mod i yn gwneuthur y cwbl a chalon dda dros Dduw ac i Dduw.

Atteb. Hyn a eli di ei feddwl am danat dy hûn, ac etto dy dwyllo dy hûn a bod in ddammnedig bight, a ⟨p. 188⟩mined at Ddiafol in y diwedd. Mae ford (medd Solomon) sydd dda yngolwg dŷn ei hûn, and ei diwedd hi wy ffyrd mar wolaeth, Diha. 14.12 Canys rhagrithiwr ydyw nid in unig yr hwn sydd in ymddango• oddiallan y peth nid yw ef, and hefyd yr hwn sydd gantho wirlyn y peth and y pêth mewn gwirionedd nid yw gantho: Y fach gyntaf o ragrithwyr sydd in twylloeraill, and yr ail gan fod ganthynt rŷw waith cyffredin oddi mewn ydynt on ei twyllo ei hunain; Jago. 1.26. Os oes neb in eich plith chwi in cymmeryd arno fod in grefyddol (megis ac y mae lawyer, ac felly in twyllo r bid) and fe a chwanegir gan dwyllo ei heneidiau ei hunain: Je tidy a eli find mor dôg a bŷw mor honest, a bôd y Christnogion goreu oath amgylch di in meddwl in dda am danat'i, ac heb dy ammeu: Tydi a eli fined trwy 'r bŷd, a marw a chyssur twyllodrus drwy dybied y cei di fined ir nefoedd, a chael dy ⟨p. 189⟩alw in sanct ar ôl marwolaeth, a bod bight heb wybod mae ragrithiwr wŷt nes i Dduw dy ddwyn di ith holiad ath gyfrif diweddog, ac felly derbyn y farn ofnadwy honno gan yr Arglwydd. Ewch chwi ray melldigedig. Felly yr oedd gida r pum morwyn angall, nis datcuddiwyd monynt gan y rhai doeth; na chanthynt ei hunain, hid oni châewyd porth y grâs rhagddynt: Onid oes gennit'i ddim gwell siccrwydd iw ddangos drosot dy hûn, fod dy gyflwr di in dda, na'r rhai hyn, ni rown i ben nodwydd am yr holl gâuwenheithgar obaith sydd gennit y y biddy cadwedig: And fe all na ddaethosti erioedd cyn belled a hyn, ac onid dô, Arglwydd, Beth a ddaw o honot'i? Amen di dy hûn in fawr, a phan welych di in y long-drylliad ymma o eneidiau, gynnifor o filoedd in soddi llefa allan, a dywed, Rhyfoddod o ryfeddodau, a mill i ûn, os deûi di bight in ddiogel it lan.

Atteb. Hyn a elli di ei feddwl am danat dy hûn, ac etto dy dwyllo dy hûn a bod yn ddammnedig byth, a ⟨p. 188⟩myned at Ddiafol yn y diwedd. Mae ffordd (medd Solomon) sydd dda yngolwg dŷn ei hûn, ond ei diwedd hi wy ffyrd mar wolaeth, Diha. 14.12 Canys rhagrithiwr ydyw nid yn unig yr hwn sydd yn ymddango• oddiallan y peth nid yw ef, ond hefyd yr hwn sydd gantho wirlyn y peth ond y pêth mewn gwirionedd nid yw gantho: Y fach gyntaf o ragrithwyr sydd yn twylloeraill, ond yr ail gan fod ganthynt rŷw waith cyffredin oddi mewn ydynt on ei twyllo ei hunain; Jago. 1.26. Os oes neb yn eich plith chwi yn cymmeryd arno fod yn grefyddol (megis ac y mae llawer, ac felly yn twyllo r byd) ond fe a chwanegir gan dwyllo ei heneidiau ei hunain: Ie tydi a elli fynd mor dôg a bŷw mor honest, a bôd y Christnogion goreu oth amgylch di yn meddwl yn dda am danat'i, ac heb dy ammeu: Tydi a elli fyned trwy 'r bŷd, a marw a chyssur twyllodrus drwy dybied y cei di fyned ir nefoedd, a chael dy

Oh! Ymdrecha gan hynny i fod in ûn or rhai a fyddant cadwedig, er costio i'ti dy waed, a cholli o honot y cwbl a feddi. Ymegnia i fined ty hwynt ir rhai fydd in mined oyn belled, ac etto in ••• fod am danynt in y dywedd: Na ddywed, o ran nad oes and ychydig in gadwedig, mae hyn in fy nigalonni i rhag ceisio, oblegid and odid fe fydd fy holl lafur i in offer. Ystyria fod Christ in y testyn hwn, in gwneuthur gwell defnydd or athrawiaeth ymma, Luc. 13.24. gan mae lawyer a geisiant find i mewn ac ychydig ânt, gan hynny (medd ef) ymdrechwch am fined i mewn ir porth cyfing i mentria a phrawf beth y wneiff yr Arglwydd drosot'i.

Oh! Ymdrecha gan hynny i fod yn ûn or rhai a fyddant cadwedig, er costio i'ti dy waed, a cholli o honot y cwbl a feddi. Ymegnia i fyned ty hwynt ir rhai fydd yn myned oyn belled, ac etto yn ••• fod am danynt yn y dywedd: Na ddywed, o ran nad oes ond ychydig in gadwedig, mae hyn yn fy nigalonni i rhag ceisio, oblegid ond odid fe fydd fy holl lafur i yn ofer. Ystyria fod Christ yn y testyn hwn, yn gwneuthur gwell defnydd or athrawiaeth ymma, Luc. 13.24. gan mae llawer a geisiant fynd i mewn ac ychydig ânt, gan hynny (medd ef) ymdrechwch am fyned i mewn ir porth cyfing i mentria a phrawf beth y wneiff yr Arglwydd drosot'i.

Hol. Mewn pa beth y mae plentyn iDduw in mined (ac felly pa fodd y gallaf finnau fined) ty hwnt ir Rhagrithwyr sydd in mined cyn belled.

Hol. Mewn pa beth y mae plentyn iDduw yn myned (ac felly pa fodd y gallaf finnau fyned) ty hwnt ir Rhagrithwyr sydd yn myned cyn belled.

Atteb. Mewn try pheth in bennaf (self) in gyntaf nid oes ûn dŷn naturiol, er pelled yr elô, er maint a wnelo, ⟨p. 191⟩nad yw in bŷw mewn rhyw bechod neu ei gilidd, dirgel neu gyhoedd, bychan neu fawr. Judas aeth ymhell, and yr oedd efe in gybyddus, Herod aeth ymmhell and yr oedd efe thou caru ei goeg ddigrifwch; Mae gan bôb cî ei ganêl, a chan bôb hŵch ei chwtt, a chan bôb din drugionus i chwant canys nid oes gan ûn din ar sydd heb ei ail eni fwynhâd o Dduw iw fodloni: Rhaid ei gallon pob din gael Rhyw ddaioni iw bodloni, yr hwn ddaioni sydd iw gael un unig in flynnon pob daioni (self) Duw, nid in y pydewau (self) y creaduriaid: oddiymma gwedi i ddŷ n golly lawn fodlonrhwydd in Nuw, mae efe in cymmeryd bodlonrhwyd in y creadur, yr hwn y mae efe in ei wneuthur in Dduw iddo; •e ymma y mae in gorwedd in ei chwant ai bechod ymhâ ûn y mae in rhaid iddo fŷw. O ran hyn, os gofynnwch ir rhai sydd in mined cyn belled, ac in cymmeryd ei ceiniog am arian da, ac in oi ⟨p. 190⟩[…] ⟨p. 191⟩[…] ⟨p. 192⟩ranmol ei hunain am ei dymudiadau dâ: Meddaf, gofynnwch iddynt, onid oes bechod ynddynt? Oes meddant hwy, pwy all fyw heb bechod? ac felly maent in rhoi lle ir pechod, ac am hynny in bŷw in y pechod; Je gan mwyaf holl ddyledswyddau, gweddiau, gofal, a zel, y rhagrithiwyr gorau ydynt i guddio rhyw chwant, (megis y buttain in y Diharebion, yr hon oedd in sychu ei safn, ac in mined ir Deml i dalu ei haddunedau) neu i borthi ei chwant, megis zêl Jehn in erbyn Baal, i geifio teyrnas iddo ei hun: Mae gwreiddin chwerwedd in y rhagrithwyr goref, yr hwn, pa fod bynnag y torrir ef ymmaith trwy glefyd, neu ddychryn cydwybod, a bod gan ddŷn fwriadau na phechô efe bight and hynny, etto yno y mae in llechu, ac er tybied ei rwymo, ai orchfygu gan y gair, neu trwy weddi, neu trwy groesau oddiallan, neu tra fô law Duw ar ddŷn. Etto mae ei nerth ai rim in aros in wastadol ⟨p. 193⟩oddi mewn:

Atteb. Mewn tri pheth yn bennaf (sef) yn gyntaf nid oes ûn dŷn naturiol, er pelled yr elô, er maint a wnelo, ⟨p. 191⟩

Ag am hynny pan dell profedigaethau (megis philistiaid cryfion) arno ef eilwaith, fe a dyrr ei holl addunedau, ai addewidion, ar rhwymedigaethau a wnaeth efe a Duw, ac a achub fywyd ei bechod.

Ag am hynny pan ddel profedigaethau (megis philistiaid cryfion) arno ef eilwaith, fe a dyrr ei holl addunedau, ai addewidion, ar rhwymedigaethau a wnaeth efe a Duw, ac a achub fywyd ei bechod.

Atteb. In ail, Nid yw na meibion na merhed heb ei hail-ni, sith in dyfod i fod in dlawd in yr yspryd, ac felli i gael ei dwyn allan oi holl ddyled-swydau at Grist canys ped fae bossibl iddynt dory in rhydd oddi wrth bôb pechod, etto ymma y safant mal yr Scrifenyddion ar Pharisaeaid, ac felly megis Paul in lawn o zel cyn ei droad, hwy a ymprydiasant, ac a weddiasant, ac a gadwasant y sabbath, and hwy a orphywysasant or y cyfiawnder sydd or ddeddf, ac in y cyflawniad or rhain ar fâth ddyledswyddau: Cymmerwch y rhagrithiwr goref yr hwn sydd gantho y tŷb cryfaf fod Duw in ei garu, a gofynnwch iddo paham y mae efe in gobeithio ⟨p. 194⟩bod in gadwedig fe a ettyb, y• wyfi in gweddio in gwrando, in darllen, in caru gwyr da, ac in crio allan in erbyn pechodau r amser. A dywedwch iddo eilwaith, fod rhagrithiwr in dringo 'r grisiau hynny, ac in mined cyn belled; Efe ettyb, Gwir ydiw, and nid ydynt hwy in gwneuthur mo hynny a chalon union, and er mwyn ei gweled gan ddynion. Delwch sylw, in awr, pa fodd y mae y dynion hyn in clywed ynddynt ei hunain golonnau da ymhob peth y maent in ei wneuthur, ac am hynny ni chlywant arnynt eisiau pob daioni, yr hyn yw tlodi in yr yspryd, ac am hynny maent in dyfod in fir, Esa. 66.2. Yr oedd amryw rhagrithwyr in wresog am wasanaeth Duw in adailadaeth y deml, and mae Duw in ei ffieiddio hwynt, oblegid nad ydynt dlawd in yr yspryd; iddynt hwy in unig y mae r addewid. Ac attynt hwy yr edrych Duw. Myfi a welais lawyer o broffesswyr in bryffur jawn ⟨p. 195⟩ynghylch ddled-swyddau Daionus, and mor anwybodus o Grist pan holid a phan nithid hwynt, ar pren; canys onid edwyn dŷn Grist (ac ychydig ai hedwyn) rhaid iddo orphywys in ei ddled-swyddau, o ran nad iw efe in adnabod Christ, at yr hwn y mae in rhaid i ddŷn fined, os bid efe in gadwedig sith. Mi a glawais sôn am ddŷn yr hwn gwedi i gondemnio ai farnu i farw, oedd in meddwl cael ei achub rhag ei groggy drwy dawn o chwibianu yr hon yr oedd efe ynei ddywedyd ei fod gantho, felly y mae dynion in ceisio ei hachub ei hunain, drwy ei donniau o wybodaeth, ei doniau o goffadwriaeth a doniau o weddi. A phan welont mae rhaid iddynt farw am ei pechodau, dymma ddinistr lawyer enaid, er iddo ymadel ar Aipht, ai bechodau, ai grochanau cîg ynô, ac na bid efe bight, mal y bû; etto ni ddaw efe bight i Ganaan, and efe ai colliff ei hûn mewn anialwch o lawyer o ddyled swyddau, ac yno y derfydd am dano.

Atteb. 3 In drydydd, os dâw in dŷn naturiol at Grist, nid eiff efe bight i Grist, hynny ydiw, ni chymmer efe ei orphymystra tragywyddol, ai letty parhaus in Jesus Grist in unig: Judas a ganllynodd Grist am y pwrs, efe a fynnei Grist ar pwrs hefyd. Y gwriefangc a ddaeth at Grist i fod in ddisgybl iddo, and efe a fynnei Grist ar bŷd hefyd; ni fodlonant monynt ei hunain a Christ ei hun, nac ar bŷd ei hun, and hwy a wnant ei marchnad allan or ddau, mal putteinwraig yr hon sydd in ceisio bodloni ei gwr ac eraill hefyd; Os ceiff dynion mewn ing cydwybod ryw gyssur oddiwrth Grist, maent in fodlon; Os cânt waredigaeth rhag uffern drwyddo, maent in wir-fodlon, and ni fodlona Christ ei hun monynt hwy. Nid yw rhagrithiwr in mined cyn belled a hyn. A hyn am yr Athrawiaeth gyntaf a dynnwyd allan or teltyn. Yr wyfi dyfod in awr at yr ail. (self)

Atteb. 3 Yn drydydd, os dâw yn dŷn naturiol att Grist, nid eiff efe byth i Grist, hynny ydiw, ni chymmer efe ei orphymystra tragywyddol, ai letty parhaus yn Jesu Grist yn unig: Iudas a ganllynodd Grist am y pwrs, efe a fynnei Grist ar pwrs hefyd. Y gwriefangc a ddaeth att Grist i fod yn ddisgybl iddo, ond efe a fynnei Grist ar bŷd hefyd; ni fodlonant monynt ei hunain a Christ ei hun, nac ar bŷd ei hun, ond hwy a wnant ei marchnad allan or ddau, mal putteinwraig yr hon sydd yn ceisio bodloni ei gwr ac eraill hefyd; Os ceiff dynion mewn ing cydwybod ryw gyssur oddiwrth Grist, maent yn fodlon; Os cânt waredigaeth rhag uffern drwyddo, maent yn wir-fodlon, ond ni fodlona Christ ei hun monynt hwy. Nid yw rhagrithiwr yn myned cyn belled a hyn. A hyn am yr Athrawiaeth gyntaf a dynnwyd allan or teltyn. Yr wyfi dyfod yn awr att yr ail. (sef)

Ath∣raWieth 2 Y rhai a achubir, a fyddant gadwedig ⟨p. 197⟩drwy lawyer o galedi, a chyfyngder. (neu) Mae in galled ryfeddol bod in gadwedig.

Ath∣raWieth 2 Y rhai a achubir, a fyddant gadwedig ⟨p. 197⟩drwy lawer o galedi, a chyfyngder. (neu) Mae yn galed ryfeddol bod yn gadwedig.

Cyfing yw r porth, ac •m hynny rhaid i din chwysu ac ymdrechu i fined i mewn: Mae r cychwnniad i mewn ar mynediad ymlaen i jechy dwrieth in anodd. N• cheir Jesus Christ er glwychu bŷs: Nid oer ewylysio a dymuno bod in gadwedid, ¹a ddwg ddynion ir nefoedd. ²Mae safn uffern in lawn or fâth ddymuniadau da. ³Nid gollwng deigr dan bregeth, neu dychan yrowan ac in lleigus mewn congl, neu redeg dross weddiau a chrio trugaredd Dduw am dy bechodau, ath achub di. Nid Arglwydd trugarha wrthym, a wneiff lês i'ti. Nid dyfod in wastadol ir llan; peth hawdd ydiw hyn; and gwaith called, je anodd ryfeddol yw bod in gadwedig. 1 Petr. 4.18. O ran hyn y cyffelybir y ford ir nefoedd i yrfa, lle mae in rhaid i wr osod allan ei holl nerth, ystyn pobaelod, ar cwbl i ⟨p. 196⟩[…] ⟨p. 197⟩[…] ⟨p. 198⟩fined ymlaen. Oddiymma y cyffelybir bywyd bywyd Christian i ymdrych. Eph. 6.12. Mae holl ddichell a nerth uffern wedi ymosod in erbyn Christian, am hynny rhaid iddo edrych atto ei hyn, onid 'e efe a syrth; oran hyn y cyffelybir bywyd Christian i yndrechiad, 2 Tim. 4.7. Rhaid i ddŷn ryfêlâ in erbyn diafol, y bŷd, ac efe ei hûn, y rhai sydd in saethu saethau gwenwynllydd at ei enaid, lle y mae in rhaid i din lad neu gael ei lad. Ni ddyblodd Duw y ford at Grist a melfed, ac ni thanodd frwyn ar hid-ddi. Ni phortha efe sith syrthni mewn dŷn yr hwn a achubir. Pes diferei Christ or nefoedd i safnau dynion, a phei galley ryw ray ddwyn ei côst hwy yno drostynt; pe prynnid Christ ac ychydig oerfwriadau, a diog ddymmuniadau, fe fyddei Grist o ychydig gyfrif ymmysc dynion, hwy a ddywedent, ysgafn y daeth, ysgafn eled; Gwir ydiw mae jau Grist in ysgafn ynddi ei hûn, a phan fyddo

1. In gyntaf, Mae porth cyfing gostyngeiddrwydd: Nid yw Duw in achyb neb heb iddo in gyntaf ei dorostwng hwynt: Anhawdd ydiw mind trwy bŷrth a flammau uffern; called yw i gallon mor sŷth ar pren yw blygu, i gallon mor galled ar garreg i waedu am bob pigiad; nid galary am ûn pechod, and am bôb pechod, ac nid galaru dross amser, and dross holl einioes dŷn: Oh called ydiw i ddŷn ddioddef i lwytho a phechod, ai wascu megis i farwolaeth am bechod felly, fall na châro ef bight bechod ar ol hynny, onid poeri in wyneb y pechod yr hwn y bu efe in ei garu unwaith mor annwyl ai fywyd; Hawdd ydiw gollwng deigr, neu ddâu, a bôd in glaf dan bregeth. ⟨p. 200⟩And anhawdd ydiw cael calon gwedi ei rhwygo am bechod, ai rhwygo oddiwrth bechod, yr hyn yw gostyngeiddrwydd.

1. Yn gyntaf, Mae porth cyfing gostyngeiddrwydd: Nid yw Duw yn achyb neb heb iddo yn gyntaf ei dorostwng hwynt: Anhawdd ydiw mynd trwy bŷrth a flammau uffern; caled yw i galon mor sŷth ar pren yw blygu, i galon mor galed ar garreg i waedu am bob pigiad; nid galary am ûn pechod, ond am bôb pechod, ac nid galaru dros amser, ond dros holl einioes dŷn: Oh caled ydiw i ddŷn ddioddef i lwytho a phechod, ai wascu megis i farwolaeth am bechod felly, fal na châro ef byth bechod ar ol hynny, onid poeri yn wyneb y pechod yr hwn y bu efe yn ei garu unwaith mor annwyl ai fywyd; Hawdd ydiw gollwng deigr, neu ddâu, a bôd yn glaf dan bregeth. ⟨p. 200⟩Ond anhawdd ydiw cael calon gwedi ei rhwygo am bechod, ai rhwygo oddiwrth bechod, yr hyn yw gostyngeiddrwydd.

2. In ail, Porth cyfing, ffydd, Eph. 1.19. Hawdd yw rhyfygu and anhawdd yw credu yngrhist. Hawdd ydiw i ddŷn sydd heb ei ddarostwng erioed, gredu, a dywedyd, nid yw and credu: And anhawdd ydiw i ddŷn gwedi ei ddarostwng, pan welo efe ei holl bechodau mewn trefn ger ei fron, a Diafol, ai gydwybod in rhûo arno, ac in llefain allan in ei erbyn, a Duw in ymddangos in in ddigllawn tuag atto, in awr g• lw duw in dad sydd anhawd jawn, Anhawdd yw gweled Christ megis craig i sefyll arni, pan fo dŷn wedi, orchguddio a thristwch calon am bechod, Gwell oedd gan Judas i groggy ei hun na chredu; Anhawdd iw prisio Christ, uwch law deng-mil o fydoedd o ber lau in y cyflwr hwnnw. Anhawdd ydiw dymuho Christ, a dind and Christ: ⟨p. 201⟩Anhawdd yw canlyn Christ ar hid y did a bôd heb fôd in llonydd nes ei gael ef in dy freichiau; ac yno gida Simeon dywedyd. In awr Arglwydd y gollyngidy wâs mewn tangnhedddyf. Luc. 2.29.

2. Yn ail, Porth cyfing, ffydd, Eph. 1.19. Hawdd yw rhyfygu ond anhawdd yw credu yngrhist. Hawdd ydiw i ddŷn sydd heb ei ddarostwng erioed, gredu, a dywedyd, nid yw ond credu: Ond anhawdd ydiw i ddŷn gwedi ei ddarostwng, pan welo efe ei holl bechodau mewn trefn ger ei fron, a Diafol, ai gydwybod yn rhûo arno, ac yn llefain allan yn ei erbyn, a Duw yn ymddangos yn yn ddigllawn tuag atto, yn awr g• lw duw yn dad sydd anhawd iawn, Anhawdd yw gweled Christ megis craig i sefyll arni, pan fo dŷn wedi, orchguddio a thristwch calon am bechod, Gwell oedd gan Iudas i grogi ei hun na chredu; Anhawdd iw prisio Crist, uwch law deng-mil o fydoedd o ber lau yn y cyflwr hwnnw. Anhawdd ydiw dymuho Christ, a dind ond Christ: ⟨p. 201⟩Anhawdd yw canlyn Christ ar hyd y dydd a bôd heb fôd yn llonydd nes ei gael ef yn dy freichiau; ac yno gida Simeon dywedyd. Yn awr Arglwydd y gollyngidy wâs mewn tangnhedddyf. Luc. 2.29.

In drydydd, Porth cyfing edifeirwch. Hawdd ydiw i din gyfaddeu i fôd in bechadur a llefain ar Dduw am faddevant dan yr amser nessaf:

Yn drydydd, Porth cyfing edifeirwch. Hawdd ydiw i ddyn gyfaddeu i fôd yn bechadur a llefain ar Dduw am faddeuant dan yr amser nessaf:

And cael tristwch chwerw am bechod, ac felli troy oddiwrth bechod, a dychwelyd at Dduw ai holl ffyrdd; yr hyn sydd wir edifeirwch, sydd anhawdd;

Ond cael tristwch chwerw am bechod, ac felli troi oddiwrth bechod, a dychwelyd at Dduw ai holl ffyrdd; yr hyn sydd wir edifeirwch, sydd anhawdd;

In bedwerydd, Porth cyfing gwrth-osodiad in erbyn, y cythraeliaid, y bŷd, a dŷn ei hûn, y rhai ydynt barod i daro dŷn i lawr, pan dechrevo efe gychwyn, neu wynebu tuag at Grist ar nefoedd.

Yn bedwerydd, Porth cyfing gwrth-osodiad yn erbyn, y cythraeliaid, y bŷd, a dŷn ei hûn, y rhai ydynt barod i daro dŷn i lawr, pan dechreuo efe gychwyn, neu wynebu tuag at Grist ar nefoedd.

Dyscwch oddiymma, ¹Mae pob ford esmwyth ir nef, sydd-ford enbyd, dwyllodrus, er i bregethwyr ei phregethu hi oi Pulpyd, neu ⟨p. 202⟩pe byddei i Angylion ei chyoeddr hi allan or nefoedd. Isaiah. 8.10. Gal. 1.8.

Dyscwch oddiymma, ¹Mae pob ffordd esmwyth ir nef, sydd-ffordd enbyd, dwyllodrus, er i bregethwyr ei phregethu hi oi Pulpyd, neu ⟨p. 202⟩pe byddei i Angylion ei chyoeddr hi allan or nefoedd. Esay. 8.10. Gal. 1.8.

1. 1Defn. 2 Petr. 3.17, 18.

In awr mae naw ford esmwyth ir nefoedd (mal y mae dynion in tybied) y rhai sydd in arwain i uffern.

Yn awr mae naw fford esmwyth ir nefoedd (mal y mae dynion yn tybied) y rhai sydd yn arwain i uffern.

In gyntaf, ¹Y ford lydan gyffredin, ar hid pa ûn y geill plwyf i gîd fined megis ystlys in ystlys. Dywedwch ir dynion hyn, mae pobl golledig ydynt, yna ei hatteb hwy fydd, Gwae ynte i lawyer heb ein law ni.

Yn gyntaf, ¹Y fford lydan gyffredin, ar hyd pa ûn y geill plwyf i gîd fyned megis ystlys yn ystlys. Dywedwch ir dynion hyn, mae pobl golledig ydynt, yna ei hatteb hwy fydd, Gwae ynte i lawer heb ein llaw ni.

1. 11. Y ford lydan.1. Y fford lydan.

In ail, ¹Ford dygiad da i fynû, drwy ba ûn y mae lawyer nature wilt in cael ei dofi o fesur ychydig ac ychydig. Ac mal bleid diaid in cael ei oadwyno i fynu tra font in jevangc.

Yn ail, ¹Ffordd dygiad da i fynû, drwy ba ûn y mae llawer nattur wyllt yn cael ei dofi o fesur ychydig ac ychydig. Ac mal bleid diaid yn cael ei oadwyno i fynu tra font yn ieuangc.

1. 12. Ford dygiad i fynu da.2. Fford dygiad i fynu da.

In drydydd, ¹Ford Balaam o ddymuniadau da, drwy ba ûn y mae dynion in cyfaddef ei hanwybodaeth, ai hangof, ac na fedrant hwy ymddangos mor dêg a rhai eraill, and i Dduw y bytho 'r diolch, mae ei calonnau hwy in ⟨p. 203⟩dda (os gellir ei coelio hwynt) ac mae Duw oi ran ef (meddant hwy) in derbyn yr ewyllys am y weithred, ac fy mâb moes i'mi dy gallon; y gallon sydd ôll in ôll, a thra bônt felly maent in gobeithio y gwânt or goref. Och greaduriaid tlodion gwediei hudo, mâent in meddwl torri trwy luoedd ô bechodau, Cythreiliaid, profedigaethau, ac agoryd pyrth y nef drwy ei hychydig ddymmuniadau da, maent in meddwl dyfod i ben ei siwrne heb goesau, heb fywyd sanctaid, oblegid fod ganthynt (meddant hwy) galonnau da i Dduw.

Yn drydydd, ¹Fordd Balaam o ddymuniadau da, drwy ba ûn y mae dynion yn cyfaddef ei hanwybodaeth, ai hangof, ac na fedrant hwy ymddangos mor dêg a rhai eraill, ond i Dduw y bytho 'r diolch, mae ei calonnau hwy yn ⟨p. 203⟩dda (os gellir ei coelio hwynt) ac mae Duw oi ran ef (meddant hwy) yn derbyn yr ewyllys am y weithred, ac fy mâb moes i'mi dy galon; y galon sydd ôll yn ôll, a thra bônt felly maent yn gobeithio y gwânt or goref. Och greaduriaid tlodion gwediei hudo, mâent yn meddwl torri trwy luoedd ô bechodau, Cythreiliaid, profedigaethau, ac agoryd pyrth y nef drwy ei hychydig ddymmuniadau da, maent yn meddwl dyfod i ben ei siwrne heb goesau, heb fywyd sanctaid, oblegid fod ganthynt (meddant hwy) galonnau da i Dduw.

1. 13. Ford dymuniadau.3. Fford dymuniadau.

And gwelwch beth a ddywed yspryd Duw am y gallon. Gen. 6.5. Jer. 17.9. Mat. 15.19.

Ond gwelwch beth a ddywed yspryd Duw am y galon. Gen. 6.5. Ier. 17.9. Mat. 15.19.